Luận văn thạc sĩ về quan hệ Việt Nam và Hoa Kỳ từ 1969 đến 1975

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quan hệ việt nam cộng hòa hoa kỳ 1969 1975, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Phan Hải Vân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Kim
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Quan Hệ Việt Nam Cộng Hòa - Hoa Kỳ (1969 – 1975)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ QUAN HỆ VIỆT NAM CỘNG HÒA - HOA KỲ (1954 - 1969)
• 1.1. Sự xác lập quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ
• 1.2. Sự khởi đầu từ chống phá Hiệp định Genève
• 1.3. Liên minh “chống Cộng” 1956 – 1960
• 1.4. Quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ trong thời kỳ chiến tranh đặc biệt 1961 – 1965
• 1.5. Chiến lược Chiến tranh đặc biệt và sự gia tăng viện trợ và cố vấn Mỹ cho Việt Nam Cộng hòa
• 1.6. Thất bại của Chiến tranh đặc biệt và ảnh hưởng của nó đến quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ
• 1.7. Chiến tranh cục bộ - bước ngoặt trong quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ
• 1.8. Sự kiện Mậu thân 1968 và ảnh hưởng của nó đối với quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ
• 2. CHƯƠNG 2: QUAN HỆ VIỆT NAM CỘNG HÒA – HOA KỲ TRONG THỜI KỲ “VIỆT NAM HÓA” CHIẾN TRANH (1969-1973)
• 2.1. Phi Mỹ hóa, “Việt Nam hóa” chiến tranh và sự rạn nứt trong quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ
• 2.2. Mỹ rút quân về nước
• 2.3. Quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ những năm 1969 - 1972
• 2.4. Quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ dưới tác động của bàn đàm phán Paris
• 2.5. Quá trình đàm phán và phản ứng của Việt Nam Cộng hòa
• 2.6. Hiệp định Paris - tác động của nó đối với quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN HỆ VIỆT NAM CỘNG HÒA - HOA KỲ (1/1973 - 4/1975)
• 3.1. Tình hình sau Hiệp định Paris
• 3.2. Sự điều chỉnh chiến lược của Mỹ
• 3.3. Việt Nam Cộng hòa và quá trình thi hành Hiệp định
• 3.4. Quan hệ Việt Nam Cộng hòa và Hoa Kỳ sau sự kiện Phước Long
• 3.5. Sự kiện Phước Long
• 3.6. Thái độ của Việt Nam Cộng hòa và Hoa Kỳ
• 3.7. Sự kiện Buôn Ma Thuột và tác động của nó đối với quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ
• 3.8. Sự kiện Buôn Ma Thuột và cuộc triệt thoái khỏi Tây Nguyên
• 3.9. Quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ từ sau sự kiện Buôn Ma Thuột
• 3.10. Quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ trong những ngày cuối cùng của cuộc chiến tranh
• 3.11. Hồi kết của quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ
• 3.12. Kế hoạch di tản và những toan tính “thời hậu chiến” của Hoa Kỳ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ giai đoạn 1969 1975

Giai đoạn 1969-1975 là thời kỳ quan trọng trong quan hệ quốc tế giữa Việt Nam và Hoa Kỳ. Trong bối cảnh chiến tranh Việt Nam diễn ra ác liệt, mối quan hệ này không chỉ ảnh hưởng đến tình hình chính trị trong nước mà còn tác động đến cục diện quan hệ quốc tế. Sự can thiệp của Mỹ vào Việt Nam đã tạo ra những biến động lớn trong chính sách đối ngoại của cả hai quốc gia. Mối quan hệ này đã trải qua nhiều thăng trầm, từ sự hợp tác chặt chẽ đến những căng thẳng nghiêm trọng. Đặc biệt, sự kiện Hiệp định Paris năm 1973 đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng, mở ra một giai đoạn mới trong mối quan hệ song phương.

1.1. Tình hình chính trị và quân sự

Tình hình chính trị và quân sự trong giai đoạn này rất phức tạp. Việt Nam đang phải đối mặt với sự gia tăng của lực lượng quân sự từ phía Bắc, trong khi Hoa Kỳ thực hiện chính sách phi Mỹ hóa. Sự rạn nứt trong mối quan hệ song phương đã dẫn đến những quyết định chiến lược quan trọng từ cả hai phía. Chiến lược quân sự của Mỹ đã thay đổi, từ việc tăng cường viện trợ quân sự đến việc rút quân. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến tình hình chính trị trong nước mà còn tác động đến tình hình kinh tế của Việt Nam Cộng hòa.

II. Các sự kiện quan trọng trong quan hệ Việt Nam Hoa Kỳ

Trong giai đoạn 1969-1975, nhiều sự kiện quan trọng đã diễn ra, ảnh hưởng sâu sắc đến mối quan hệ song phương. Một trong những sự kiện nổi bật là Hiệp định Paris được ký kết vào năm 1973. Hiệp định này không chỉ là một bước tiến trong việc chấm dứt chiến tranh Việt Nam, mà còn là một dấu mốc quan trọng trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, sau khi ký kết, tình hình vẫn không ổn định. Việt Nam Cộng hòa phải đối mặt với nhiều thách thức từ phía Bắc, trong khi Hoa Kỳ dần rút lui khỏi cuộc chiến. Sự kiện Buôn Ma Thuột vào năm 1975 đã đánh dấu sự sụp đổ của Việt Nam Cộng hòa, làm nổi bật sự thất bại trong chiến lược quân sự của Mỹ.

2.1. Hiệp định Paris và tác động

Hiệp định Paris không chỉ là một văn bản pháp lý mà còn là một biểu tượng cho sự thay đổi trong quan hệ quốc tế. Nó thể hiện sự thỏa hiệp giữa các bên, nhưng cũng đồng thời phản ánh sự thất bại trong chiến lược quân sự của Hoa Kỳ. Sau khi ký kết, Việt Nam Cộng hòa đã không nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ Hoa Kỳ, dẫn đến sự suy yếu trong khả năng phòng thủ. Điều này đã tạo ra một khoảng trống lớn trong tình hình chính trị và kinh tế, khiến cho Việt Nam Cộng hòa không thể đứng vững trước áp lực từ phía Bắc.

III. Đánh giá và kết luận

Mối quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ trong giai đoạn 1969-1975 là một bài học quan trọng về chính sách đối ngoại và quan hệ quốc tế. Sự thay đổi trong chiến lược quân sự của Mỹ đã dẫn đến những hệ quả nghiêm trọng cho Việt Nam Cộng hòa. Sự sụp đổ của chế độ này không chỉ là kết quả của các yếu tố nội tại mà còn là hệ quả của những quyết định sai lầm trong chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ. Qua nghiên cứu này, có thể thấy rằng việc hiểu rõ về mối quan hệ song phương giữa hai quốc gia sẽ giúp rút ra những bài học quý giá cho các mối quan hệ quốc tế hiện nay.

3.1. Bài học từ lịch sử

Bài học từ quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ cho thấy tầm quan trọng của sự hợp tác và hiểu biết lẫn nhau trong quan hệ quốc tế. Những quyết định sai lầm có thể dẫn đến những hệ quả nghiêm trọng, không chỉ cho một quốc gia mà còn cho cả khu vực. Việc nghiên cứu và phân tích các sự kiện lịch sử sẽ giúp các nhà lãnh đạo hiện nay có cái nhìn sâu sắc hơn về cách thức xây dựng và duy trì mối quan hệ song phương bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cuộc chiến tranh Việt Nam là một trong những cuộc xung đột kéo dài và khốc liệt nhất thế kỷ XX, với sự tham gia trực tiếp của khoảng 6,5 triệu binh sĩ Mỹ và gần 8 triệu tấn bom đạn được sử dụng. Trong bối cảnh đó, quan hệ giữa Việt Nam Cộng hòa (VNCH) và Hoa Kỳ (HK) từ năm 1969 đến 1975 đóng vai trò then chốt, ảnh hưởng sâu sắc đến diễn biến và kết cục của cuộc chiến. Mối quan hệ này trải qua nhiều giai đoạn thăng trầm, từ sự gắn bó mật thiết đến sự rạn nứt và cuối cùng là sự chấm dứt cùng với sự sụp đổ của chính quyền Sài Gòn.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phục dựng toàn diện và khách quan mối quan hệ đồng minh giữa VNCH và HK trong giai đoạn chiến tranh Việt Nam, phân tích nguyên nhân thất bại của VNCH và sự kết thúc quan hệ đồng minh này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các lĩnh vực chính trị, ngoại giao, quân sự và kinh tế trong khoảng thời gian 1969-1975, dựa trên các nguồn tư liệu gốc, tài liệu giải mật và các công trình nghiên cứu có giá trị.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ bản chất và diễn biến của mối quan hệ đồng minh này, đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm cho công tác hợp tác quốc tế hiện nay. Qua đó, giúp hiểu rõ hơn về tác động của chính sách đối ngoại Mỹ đối với VNCH và ảnh hưởng của nó trên bình diện quốc tế trong thời kỳ chiến tranh lạnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết quan hệ quốc tế về đồng minh chiến lược và lý thuyết về sự phụ thuộc và ảnh hưởng trong quan hệ quốc tế. Lý thuyết quan hệ đồng minh giúp phân tích sự hình thành, phát triển và tan rã của mối quan hệ VNCH-HK trong bối cảnh chiến tranh và chính trị quốc tế. Lý thuyết phụ thuộc nhấn mạnh sự lệ thuộc về quân sự, kinh tế và chính trị của VNCH vào HK, từ đó làm rõ nguyên nhân dẫn đến sự sụp đổ của chính quyền Sài Gòn.

Các khái niệm chính bao gồm: "Việt Nam hóa chiến tranh" (Vietnamization), "phi Mỹ hóa" (de-Americanization), "chiến tranh đặc biệt" (special war), "chiến tranh cục bộ" (limited war), và "Hiệp định Paris" (Paris Peace Accords). Mô hình nghiên cứu tập trung vào mối quan hệ song phương trong bối cảnh chiến tranh lạnh, với các yếu tố tác động từ chính sách nội bộ và quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử kết hợp với phân tích, so sánh và tổng hợp. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các tài liệu lưu trữ chính quyền VNCH tại Trung tâm Lưu trữ Quốc gia II, các văn bản giải mật của Mỹ, sách báo, công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, cùng hồi ký của các nhân vật liên quan. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các tài liệu có giá trị xác thực và liên quan trực tiếp đến giai đoạn 1969-1975.

Phân tích dữ liệu được thực hiện theo timeline nghiên cứu từ năm 1969 đến 1975, tập trung vào các sự kiện chính như việc rút quân Mỹ, Hiệp định Paris, các chiến dịch quân sự và sự kiện chính trị quan trọng. Phương pháp logic và xâu chuỗi sự kiện giúp làm rõ mối quan hệ phức tạp và đa chiều giữa VNCH và HK trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sự chuyển đổi chiến lược từ "Mỹ hóa" sang "Việt Nam hóa" chiến tranh: Từ năm 1969, Mỹ bắt đầu rút quân dần khỏi Việt Nam, chuyển giao trách nhiệm chiến đấu cho quân lực VNCH. Trong năm 1969, Mỹ đã rút khoảng 25.000 quân, giảm số quân Mỹ tại miền Nam còn khoảng 528.500 người. Viện trợ quân sự và kinh tế vẫn duy trì ở mức cao, với hơn 10 tỷ đô-la Mỹ chi cho việc trang bị và huấn luyện quân đội VNCH.

2. Sự rạn nứt trong quan hệ đồng minh: Việc Mỹ giảm dần sự can thiệp trực tiếp và chuyển sang đàm phán hòa bình tại Paris đã làm mối quan hệ VNCH-HK trở nên căng thẳng. VNCH nghi ngờ Mỹ có thể bỏ rơi đồng minh, đặc biệt sau Hiệp định Paris năm 1973. Sự kiện này đánh dấu bước ngoặt trong quan hệ, với sự giảm sút viện trợ và hỗ trợ quân sự từ Mỹ.

3. Thất bại của chiến dịch Lam Sơn 719 (1971): Quân lực VNCH, dù được trang bị hiện đại, đã chịu tổn thất nặng nề trong chiến dịch này tại Lào, với khoảng một nửa lực lượng bị thương vong. Đây là minh chứng cho sự hạn chế trong khả năng tự chủ chiến đấu của VNCH khi thiếu sự hỗ trợ trực tiếp của Mỹ.

4. Ảnh hưởng của phong trào phản chiến tại Mỹ: Chi phí chiến tranh tăng từ 4,6 tỷ đô-la năm 1965 lên 29 tỷ đô-la năm 1969, cùng với tổn thất nhân mạng và sự phản đối mạnh mẽ trong xã hội Mỹ đã buộc chính quyền Mỹ phải thay đổi chính sách, thúc đẩy việc rút quân và đàm phán hòa bình.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến sự rạn nứt trong quan hệ VNCH-HK là sự thay đổi chiến lược của Mỹ do áp lực nội bộ và thất bại quân sự kéo dài. Việc Mỹ rút quân và giảm viện trợ đã làm suy yếu nghiêm trọng khả năng chiến đấu của VNCH, tạo ra sự mất niềm tin và hoài nghi về sự cam kết của đồng minh. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn bổ sung thêm các số liệu chi tiết về viện trợ và quân số, đồng thời phân tích sâu sắc hơn về tác động tâm lý và chính trị của việc rút quân Mỹ đối với VNCH.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện số lượng quân Mỹ tại miền Nam qua các năm, bảng thống kê viện trợ quân sự và kinh tế, cũng như sơ đồ diễn biến các chiến dịch quân sự quan trọng. Những biểu đồ này giúp minh họa rõ nét sự thay đổi trong mối quan hệ đồng minh và tác động của nó đến kết quả chiến tranh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và tự chủ quân sự cho lực lượng đồng minh: Động từ hành động là "đào tạo", mục tiêu là nâng cao năng lực chiến đấu độc lập, hạn chế sự phụ thuộc vào viện trợ bên ngoài. Thời gian thực hiện nên kéo dài ít nhất 3-5 năm, do các cơ quan quốc phòng và đào tạo quân sự đảm nhiệm.

2. Xây dựng chính sách ngoại giao đa phương linh hoạt: Hành động "đa dạng hóa quan hệ đối ngoại" nhằm giảm thiểu rủi ro khi phụ thuộc quá mức vào một đồng minh duy nhất. Thời gian triển khai từ 1-2 năm, do Bộ Ngoại giao phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện.

3. Phát triển kinh tế nội địa bền vững: Động từ "phát triển" nhằm tăng cường nội lực kinh tế, giảm sự lệ thuộc viện trợ nước ngoài. Kế hoạch dài hạn 5-10 năm, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì.

4. Tăng cường truyền thông và xây dựng niềm tin xã hội: Hành động "truyền thông minh bạch" để củng cố niềm tin của người dân và quân đội vào chính sách quốc gia, hạn chế tác động tiêu cực từ các biến động chính trị quốc tế. Thời gian liên tục, do Bộ Thông tin và Truyền thông phối hợp với các tổ chức xã hội thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu lịch sử và quan hệ quốc tế: Luận văn cung cấp tư liệu phong phú và phân tích sâu sắc về mối quan hệ đồng minh trong chiến tranh, giúp họ hiểu rõ hơn về chiến lược và chính sách của các bên liên quan.

2. Sinh viên và giảng viên chuyên ngành lịch sử, chính trị học: Đây là nguồn tài liệu tham khảo quý giá cho việc giảng dạy và học tập về chiến tranh Việt Nam và quan hệ quốc tế thời Chiến tranh lạnh.

3. Cán bộ ngoại giao và hoạch định chính sách: Luận văn rút ra bài học kinh nghiệm về quản lý quan hệ đồng minh và xử lý các mối quan hệ quốc tế phức tạp trong bối cảnh chiến tranh và hòa bình.

4. Cộng đồng nghiên cứu quân sự và an ninh quốc gia: Các phân tích về chiến lược quân sự, tác động của viện trợ và sự thay đổi chính sách giúp họ có cái nhìn toàn diện về vai trò của đồng minh trong chiến tranh hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Mỹ lại quyết định rút quân khỏi Việt Nam từ năm 1969?
   Áp lực từ phong trào phản chiến trong nước Mỹ, chi phí chiến tranh tăng cao và thất bại quân sự kéo dài buộc chính quyền Mỹ phải thay đổi chiến lược, chuyển sang "Việt Nam hóa" chiến tranh nhằm giảm tổn thất và rút quân dần.

2. Chiến lược "Việt Nam hóa" chiến tranh là gì?
   Đây là chiến lược chuyển giao trách nhiệm chiến đấu từ quân đội Mỹ sang quân lực VNCH, đồng thời duy trì viện trợ về vũ khí và cố vấn để VNCH có thể tự đứng vững trên chiến trường.

3. Hiệp định Paris năm 1973 ảnh hưởng thế nào đến quan hệ VNCH-HK?
   Hiệp định Paris đánh dấu sự chấm dứt can thiệp quân sự trực tiếp của Mỹ, dẫn đến giảm viện trợ và sự rạn nứt trong quan hệ đồng minh, làm suy yếu khả năng chiến đấu của VNCH.

4. Tại sao chiến dịch Lam Sơn 719 thất bại?
   Quân lực VNCH thiếu kinh nghiệm và phụ thuộc nhiều vào sự hỗ trợ của Mỹ, trong khi chiến dịch diễn ra ở địa hình phức tạp tại Lào, dẫn đến tổn thất nặng nề và thất bại chiến lược.

5. Bài học lớn nhất từ mối quan hệ VNCH-HK trong giai đoạn 1969-1975 là gì?
   Sự phụ thuộc quá mức vào viện trợ và đồng minh có thể dẫn đến mất chủ quyền và thất bại khi đồng minh rút lui; do đó, cần xây dựng nội lực và đa dạng hóa quan hệ quốc tế để đảm bảo an ninh và phát triển bền vững.

Kết luận

• Mối quan hệ VNCH-HK giai đoạn 1969-1975 trải qua sự chuyển đổi chiến lược từ "Mỹ hóa" sang "Việt Nam hóa" chiến tranh, với sự rút quân dần của Mỹ và tăng cường vai trò của VNCH.
• Sự rạn nứt trong quan hệ đồng minh xuất phát từ áp lực nội bộ Mỹ và thất bại quân sự, dẫn đến giảm viện trợ và sự mất niềm tin của VNCH.
• Các chiến dịch quân sự như Lam Sơn 719 cho thấy hạn chế trong khả năng tự chủ chiến đấu của VNCH khi thiếu sự hỗ trợ trực tiếp của Mỹ.
• Phong trào phản chiến tại Mỹ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy chính sách rút quân và đàm phán hòa bình.
• Nghiên cứu cung cấp bài học kinh nghiệm quý giá về quản lý quan hệ đồng minh, xây dựng nội lực và chính sách ngoại giao đa phương trong bối cảnh chiến tranh và hòa bình.

Tiếp theo, cần mở rộng nghiên cứu về tác động của mối quan hệ này đối với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á và vai trò của các cường quốc khác trong cuộc chiến tranh Việt Nam. Đề nghị các nhà nghiên cứu và cán bộ hoạch định chính sách tiếp tục khai thác nguồn tư liệu giải mật để làm sáng tỏ thêm các khía cạnh lịch sử và chính trị liên quan.

Hãy tiếp tục theo dõi và nghiên cứu sâu hơn để góp phần làm rõ lịch sử và rút ra bài học cho tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ QUAN HỆ VIỆT NAM CỘNG HÒA - HOA KỲ (1954 - 1969) 1. Sự xác lập quan hệ Việt Nam Cộng hòa - Hoa Kỳ Có hai sự kiện lịch sử quan trọng ghi dấu ấn sâu sắc trong quan hệ VNCH - HK. Đó là 2 bản Hiệp định lập lại hòa bình cho Việt Nam được ký kết: Hiệp định Genève (1954) và Hiệp định Paris (1973). Hai hiệp định này giống như hai mố cầu đặc biệt mà trên đó là cầu nối lịch sử về quan hệ Sài Gòn - Washington từ bước khởi thủy, hưng thịnh tới suy vi.

Sự khởi đầu từ chống phá Hiệp định Genève Tháng 7 - 1954, Hiệp định Genève được ký kết. Đây là kết quả 9 năm trường kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân Việt Nam. Theo tinh thần của Hiệp định, Việt Nam tạm thời được chia làm 2 miền lấy vĩ tuyến 17 làm ranh giới và sau 2 năm sẽ thực hiện tổng tuyển cử thống nhất đất nước. Để thi hành Hiệp định, toàn bộ lực lượng kháng chiến ở miền Nam sẽ tập kết ra Bắc.

Trong khi đó, lực lượng quân viễn chinh Pháp cùng ngụy quân rút về miền Nam. Nhưng ngay từ đầu, Hiệp định Hòa bình thống nhất đất nước đã không được đối phương thực hiện. Người Mỹ nhanh chóng gạt Pháp và dựng lá bài Ngô Đình Diệm ở miền Nam. Chính quyền này từ chối hiệp thương tổng tuyển cử tự do với lý do mà Ngô Đình Diệm đưa ra: “Chúng ta không bị ràng buộc dưới bất kỳ hình thức nào với các hiệp định được ký kết chống lại ý chí của dân tộc Việt Nam… Chúng ta không thể để lỡ bất cứ một cơ hội nào có thể cho phép thực hiện sự thống nhất Tổ quốc trong tự do.

Nhưng không nghi ngờ gì nữa, chúng ta sẽ không xem xét bất kỳ đề nghị nào của Việt Minh nếu nó không chứng tỏ rằng, họ đã đặt lợi ích tối cao của toàn dân tộc lên lợi ích của chủ nghĩa cộng sản”[97, tr. Vin vào cớ không tham gia vào bản tuyên bố cuối cùng của Hiệp định, Mỹ đã can thiệp vào nội bộ Việt Nam, ra sức phá hoại Hiệp định 14 z nhằm chia cắt lâu dài hai miền của Việt Nam. Do vậy, cuộc tổng tuyển cử tự do cho việc thống nhất Việt Nam đã không được tổ chức. Trong khi đó, ở miền Bắc, chính phủ VNDCCH cố gắng thực hiện nghiêm chỉnh những điều khoản của Hiệp định.

Đồng thời, có những hành động thiện chí, tích cực để chuẩn bị cho công cuộc thống nhất. Năm 1955, VNDCCH thành lập một cơ quan chuyên trách lĩnh vực Hiệp thương chính trị “Ban quan hệ Bắc Nam” (còn được gọi Ban Thống nhất), Ban này có nhiệm vụ đảm bảo thống nhất lãnh đạo cuộc vận động lập lại quan hệ Bắc - Nam… Ngày 18 - 6 - 1956, Ban Thống nhất ra nghị quyết số 70 về quan hệ với miền Nam trong đó nhắc nhở cán bộ kiên trì việc thiết lập quan hệ hai miền; về kinh tế coi buôn bán giữa hai miền không có tính chất ngoại thương mà là trong một đất nước thống nhất, vận động trao đổi buôn bán và thư từ qua lại của các gia đình có bà con giữa hai miền… Đúng theo quy định của Hiệp định Genève, trong thời kỳ còn tạm phân chia thì nhân dân giữa hai miền có thể thông tin qua lại trong khuôn khổ những tờ bưu thiếp (có thể viết 5 dòng). Nhưng mối quan hệ ruột thịt Bắc - Nam nóng bỏng, thiêng liêng được chuyển tải qua lá thiếp mỏng manh đó cũng bị Ngô Đình Diệm sớm cấm đoán. Để thực hiện chủ trương hòa bình thống nhất đất nước, các lực lượng kháng chiến ở miền Nam nghiêm chỉnh chấp hành mệnh lệnh của Chính phủ VNDCCH chấm dứt các hoạt động vũ trang, rút quân ra Bắc, bàn giao lại toàn bộ lãnh thổ miền Nam cho đối phương kiểm soát.

Đề cương “Đường lối cách mạng miền Nam” năm 1956 của Lê Duẩn một lần nữa nhấn mạnh sự bền bỉ với đường lối đấu tranh hòa bình. Tuy nhiên, những thiện chí của miền Bắc Việt Nam tiếp tục bị Chính quyền Sài Gòn khước từ với nhiều lý do, trong đó thực chất ngoài sự căm thù Cộng sản, ngoài lập trường chống Cộng, Diệm và những người trong bộ máy của Diệm, còn có một lý do trực tiếp nữa: họ biết chắc rằng nếu để nhân dân được tự do lựa chọn thì đa số sẽ không lựa chọn họ, chế độ “Cộng sản” mà họ ghét cay ghét đắng ấy lại là chế độ rất được lòng dân. Ngay từ 1954, các cơ quan tình báo Mỹ đã nhận định rằng: “Nếu để tổng tuyển cử tự 15 z do ở Việt Nam thì 80% dân chúng Việt Nam sẽ lựa chọn Chính phủ Hồ Chí Minh”[48, tr. Một người rất ủng hộ Diệm cũng đã viết trên tờ Lock vào ngày 25 - 1 - 1955: “Nếu tiến hành Tổng tuyển cử ngay ngày hôm nay thì tuyệt đại đa số người Việt Nam sẽ bỏ phiếu cho những người Cộng sản”[48, tr.

Những báo cáo đó khiến Diệm không thể tin được rằng ông ta sẽ chiến thắng trong bầu cử nên đã bác bỏ Hiệp thương Tổng tuyển cử. Nhờ sự hậu thuẫn của Mỹ, vị trí của Diệm ngày càng được củng cố. Mỹ công khai ủng hộ lập trường của Diệm đối với cuộc bầu cử, đồng thời gây sức ép với một số nước tham gia Hội nghị Genève. Như vậy, cả Diệm và Mỹ đều ra sức chống phá, bác bỏ Hiệp định Tổng tuyển cử tự do đã được ký kết.

Liên minh “chống Cộng” 1956 - 1960 Sau Hiệp định Genève, Mỹ đưa Ngô Đình Diệm - một viên quan triều Nguyễn, được Mỹ đào tạo, thân Mỹ, bài xít Pháp và là một con Chiên ngoan đạo về làm thủ tướng thay thế Bửu Lộc. Với cuộc trưng cầu dân ý ngày 23 tháng 10 năm 1955, Ngô Đình Diệm lên nắm quyền thay quốc trưởng Bảo Đại. Lá bài Ngô Đình Diệm - như dư luận HK chỉ rõ, được rút ra từ “tay áo” Mỹ và HK nhanh chóng ủng hộ lá bài mà họ đã dựng lên. Mỹ cử tướng L.Colins sang làm đại sứ đầu tiên ở Sài Gòn.

Như vậy, về mặt ngoại giao, một tướng 2 sao của HK là vị đại sứ đầu tiên làm cầu nối cho mối quan hệ giữa Washington và Sài Gòn. Vị đại sứ hàm cấp tướng này đã nhanh chóng vạch 6 điểm để gạt hẳn mọi ảnh hưởng còn lại của Pháp; mặt khác củng cố thế lực của HK và xây dựng chính quyền tay sai Ngô Đình Diệm. Kế hoạch này bao gồm: bảo trợ chính quyền Diệm, viện trợ thẳng cho Chính phủ Sài Gòn; Xây dựng quân đội Nam Việt Nam gồm 15 vạn người do Mỹ trang bị, huấn luyện; Bầu cử quốc hội ở miền Nam, hợp pháp hóa chính quyền Sài Gòn; Định cư cho số người công giáo di cư vào Nam và vạch kế hoạch cải cách điền địa; Thay đổi chế độ thuế khóa, dành ưu tiên cho hàng hóa Mỹ ở miền Nam; Đào tạo cán bộ hành chính. Để tạo chỗ đứng vững chắc cho chính quyền tay sai, Mỹ và Diệm đã dần loại bỏ ảnh hưởng của Pháp và chính quyền Bảo Đại ở miền Nam với chính sách 16 z “đả thực, bài phong”.

Ngày 1 tháng 1 năm 1955, Pháp đã bị Mỹ ép buộc chuyển giao tất cả những hoạt động còn lại về mặt chính quyền cho Việt Nam quốc gia. Một khi điều đó được tiến hành, Mỹ có thể trao viện trợ trực tiếp cho Nam Việt Nam mà không cần thông qua Chính phủ Pháp như trước đó. Đồng thời, Diệm cũng mạnh tay hơn trong việc dùng bạo lực để tiêu diệt các thế lực giáo phái và phe phái chống đối Diệm như Cao Đài, Hòa Hảo, Bình Xuyên… nhằm xây dựng chính quyền “độc trị”. Để củng cố chính quyền của mình, Diệm tập hợp các lực lượng trong giai cấp tư sản, địa chủ và Thiên chúa giáo chống đối lực lượng Cộng sản, thành lập “Đảng Cần lao nhân vị”, phong trào “Cách mạng quốc gia”, “Thanh niên cộng hòa”, “Phụ nữ liên đới” từ Trung ương đến địa phương.

Bên cạnh đó, thông qua các đạo dụ, Diệm chủ định cải cách ruộng đất nhằm tạo lực lượng và thế lực chủ chốt trong việc ủng hộ sự tồn tại của chính quyền. Ngày 4 - 3 - 1956, Diệm tổ chức bầu “Quốc hội” và ngày 26 - 10 - 1956 cho công bố “Hiến pháp Việt Nam Cộng hòa”. Được sự trợ giúp của Mỹ, bằng những chính sách quyết liệt, ngay sau khi lên nắm quyền, Ngô Đình Diệm đã xây dựng miền Nam thành một “quốc gia mạnh”. Cùng với việc dựng lên chính quyền Ngô Đình Diệm và từng bước áp đặt chủ quyền thực dân mới ở MNVN, mối quan hệ VNCH - HK được xác lập.

Như vậy, chính quyền mới ở Sài Gòn do Ngô Đình Diệm đứng đầu là sản phẩm trực tiếp của Washington nhằm gạt Pháp để trực tiếp “chống Cộng” ở miền Nam. Nền đệ nhất Cộng hòa được thiết lập, HK làm “bà đỡ” cho thể chế MNVN này. Song song với việc đào luyện bộ máy, HK đã ồ ạt viện trợ về kinh tế, quân sự cho chính quyền VNCH. Cũng từ đó, “Viện trợ Mỹ và sự hiện diện kinh tế của Mỹ không đi vào nền kinh tế miền Nam một cách tự nhiên như những chất dinh dưỡng đi vào một cơ thể, mà là một yếu tố thay thế, nhiều khi lấn át cả những yếu tố thuộc nội lực của nền kinh tế đó”[48, tr.

Thực tế, nếu chỉ tính riêng những khoản viện trợ chính thức thì viện trợ của Mỹ cho Nam Việt Nam là lớn nhất trong số các nước nhận viện trợ của Mỹ. 17 z Về kinh tế, chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn từ năm 1955 - 1957, Mỹ đã viện trợ cho Diệm 1,1 tỷ đô-la (60% chi dùng vào mục đích quân sự).1: Viện trợ kinh tế và quân sự của Mỹ cho Nam Việt Nam Tài khóa 1953 - 1960 (triệu đô-la Mỹ) Năm tài Viện trợ kinh tế Viện trợ quân sự Toàn bộ viện trợ quân khóa Mỹ Mỹ sự và kinh tế của Mỹ 1953-1957 823,3 277,8 1. Agency for International Development. Overseas Loans and Grands and Assitance from International Organizations, tr.

Viện trợ kinh tế của Mỹ cho Việt Nam Cộng hòa tăng vọt, từ 25 triệu đô- la năm 1954 lên 100 triệu đô-la trong năm 1955. Khoảng 4/5 tổng số viện trợ của Mỹ cho Nam Việt Nam trong những năm 50 đã trực tiếp hay gián tiếp được sử dụng để duy trì Chính quyền Diệm. Như vậy, xét quan hệ Nam Việt Nam – HK dưới góc độ kinh tế, thì HK là người bảo trợ cho sự ra đời và tồn vong của chế độ Diệm.