phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung của - Bước đầu thực hiện đổi mới đường lối, chớnh sỏch về tun giỏo ở nước ta giai đoạn 1990 — 2003. - Đảng và Nhà nước ta tiếp tục đổi mới đường lối, chớnh sỏch tun giỏo trong giai đoạn 2004 - 2007 1. Ténh hénh tun giỏo ở nước ta từ sau năm 1975 đến trước năm 1990 và những đặc điểm nhận thức, chớnh sóch về vấn dé tun giỏo trước đổi mới 1. Tóc động từ thực tiễn: Ténh hénh tun giỏo Ở nước ta tỪ sau năm 1975 đến trước năm 1990 Sau năm 1975, tỡnh hỡnh coc tun gido vẫn hết sức phức tạp và cú nhiều biến động sõu sắc về nội bộ.
Một bộ phận chức sắc, chức việc cỏc tụn giỏo tham gia tớch cực vào cung cuộc xõy dựng va phot triển đất nước, tin tưởng ở chớnh sỏch tun giỏo của Đảng và Nhà nước. Bộ phận cú lợi Gch gắn liền với Mỹ - Ngụy thé cú thỏi độ thự han với cỏch mạng, tiếp tục chống phd cỏch mạng. Tỡnh hỡnh Phật giỏo Việt Nam sau năm 1975 cú nhiều biến động, cú những chức sắc Phật giỏo di tan ra nước ngoài cũn da số tiếp tục hoạt động bỡnh thường, tiếp tục thực hiện phong trào chấn hưng Phật giỏo trong điều kiện đất nước hoàn toàn thống nhất. Trước hết, đất nước hoà bỡnh, độc lập.
thống nhất đó tạo điều kiện hết sức thuận lợi cho giới Phật giỏo thực hiện Phật sự lớn đó đặt ra từ lou là việc thống nhất cdc tổ chức hệ phỏi Phật giỏo trong một tổ chức chung. Thong 2 năm 1980, Ban vận động Phật giỏo thỐng nhất được thành lập gồm 33 vị tăng ni, cư sĩ đại diện cho cóc hệ phỏi Phật giỏo trong cả nước. Thong 11 năm 1981, Đại hội đại biểu thống nhất Phật giỏo đó tổ chức tại Hà Nội với sự tham gia của 165 đại biểu tăng ni, cư sĩ đại diện cho 9 tổ chức, hệ phỏi trong cả nước, gồm: Giỏo hội Phật giỏo Việt Nam thống nhất, Hội Phật giỏo thống nhất Việt Nam, Giỏo hội Phật giỏo cổ truyền Việt Nam, Ban liờn lạc Phật giỏo Thành phố Hồ Chớ Minh, Giỏo hội Tăng già nguyờn thuỷ Việt Nam, Hội đoàn kết sư sói yờu nước Tõy Nam BỘ, Giỏo hội tăng già khất sĩ Việt Nam, Giỏo hội Thiờn Thai giỏo quỏn tụng, Hội Phật học Việt Nam. Đại hội nhất trớ lập Giỏo hội Phật giỏo Việt Nam, thụng qua Hiến chương và đường hướng hoạt động “Đạo phdp - Dén tộc - Chủ nghĩa xó hội”.
Thống nhất là sự kiện hết sức quan trọng trong lịch sử Phật giỏo Việt Nam, khung chỉ đỏp ứng nguyện vọng tha thiết cỦa tăng ni, phật tử trong cả nước mà cũn tạo điều kiện cho giới Phật giỏo Việt Nam tiếp tục phỏt huy truyền thống gắn bú với dõn tộc để hộ trỡ, hoằng dương Phật phỏp, phục vụ TỔ quốc Việt Nam x6 hội chủ nghĩa, gúp phần đem lại hoà bénh, an lạc cho thế giới. Boo coo của Đại hội thống nhất Phật giỏo Việt Nam đó khẳng định ý nghĩa to lớn này: “Déy là lần đầu tiờn sau mot trăm năm bị nụ lệ hoỏ bởi phong kiến thực don va đề quốc, Phật giỏo Việt Nam chỳng ta nay được nou cao ngọn cờ độc lập và tự do trong cộng đồng xó hội chủ nghĩa Việt Nam, một thời vàng son cho đạo Phật Việt Nam mà chỳng ta chi tom thấy trong thời đại nhà Trần với Trỳc Lõm Tam TO. Nay thời đại vàng son đú đó đến và dang nằm trong tay chư vị đại biểu của chớn 16 chức hệ phỏi Phật giỏo Việt Nam. TỪ nay chỳng ta khung cũn phõn biệt Phat tử miền Nam, Phật tử miễn Trung, Phật tử miền Bắc.
Chỳng ta chỉ gọi bằng một danh từ quý bỏu nhất, thiờng liờng nhất: chỳng ta là Phật tử Việt Nam” [dẫn theo 21, tr.Tuy nhion, dự phương chõm “Đạo phởp - Dén tộc - Chủ nghĩa Xó hội” vẫn git? vị trớ chủ đạo trong Giỏo hội Phật giỏo giai đoạn này nhưng những hoạt động chống đối Nhà nước của lực lượng cỏnh hữu trong và ngoài nước vẫn ngày càng tăng. Bờn trong cỏc tổ chức cũ cũn đọng lại một số người hậm hực vỡ gõy rối trật tự, nhưng khụng gõy được ảnh hưởng gỡ đỏng kể. Một bộ phận tăng ni bỏ ra nước ngoài trước và sau năm 1975, nhen nhúm thành một tổ chức “hải ngoại”, bờn cạnh cộng đồng người Việt ở nước ngoài, chủ yếu là hoạt động quyờn cỳng, đúng gúp xõy chựa và lẻ té cú người lờn tiếng đũi “nhõn quyền” cho ngưƯỜi trong nước. Bon cạnh Phật giỏo, tỡnh hỡnh Cụng gido sau 1975 cũng cú nhiều biến động.
Năm 1980, Hội đồng Giỏm mục Việt Nam được thành lập, gồm tất cả cóc giỏm mục tại cóc giỏo phận Cụng giỏo ở Việt Nam. Hội đồng Giỏm mục cú nhiệm vụ: cỗ vũ tớnh liờn đới dé phot huy cdc thiện tóch mà Giỏo hội dong hiến cho Chya bằng cóc hỡnh thức tung đỒ và cdc phương phỏp thớch hợp với hoàn cảnh của thời đại, trong tinh thần gắn bú với dõn tộc va đất nước. Thư chung của Hội đồng Giỏm mục Việt Nam năm 1980 đó xoc định đường hướng hoạt động của Giỏo hội Cụng giỏo Việt Nam là “SỐng Phỳc 6m giữa lũng dõn tộc, vỡ hạnh phyc đồng bào”. Trước sự kiện này đó cú nhiều cuộc đi lại thăm viếng của cóc đoàn giỏm mục, linh mục miền Bắc vào thăm Thành phố Hồ Chớ Minh và phỏi đoàn linh mục Thành phố Hồ Chớ Minh ra thăm Hà Nội, thỳc đẩy quan hệ tốt đẹp của Cụng giỏo cả nước.
Tuy nhiờn, sau năm 1975 vẫn cũn một bộ phận giỏo sĩ cú tư tưởng chống cộng cực đoan gõy ra những vụ bạo loạn chống chớnh quyền như vụ linh mục chớnh xứ Nguyễn Quang Minh và một số phan tử chống đối đó cụng khai nỗ sỳng chống lại chớnh quyển vào ngày 12 và 13 thong 2 năm 1976 tại nhà thờ Vinh Sơn, Thành phố Hồ Chớ Minh. Ngoài ra, cũn cú một số lượng dong kể giỏo sĩ và tớn đồ bỏ ra nước ngoài trong tom trạng u uất. Khỏc với một số người ra di dé làm ăn, học hành, một số người trong nhúm núi tron tiếp tục ấp ủ “tinh thần chống cộng” lỗi thời, cố gắng nhen nhúm hội đoàn này nọ, chạy theo ngọn cờ “phục thự” của những kẻ làm tay sai cho đế quốc muốn tiếp tục quấy phỏ an ninh đất nước. Đầu năm 1975, miền Nam cú 28 tổ chức Tin Lành khỏc nhau với tổng số thờ.
Ngoài Tổng hội thỏnh Tin Lành Việt Nam (miền Nam), phớa Nam cũn cú nhiều hệ phỏi Tin Lành khỏc như: Hội Truyền giảng Phỳc Âm, Hội thỏnh Chỳa Giờsu, Nam Việt Hoa kiều Cơ-đốc Giỏo hội, Cơ đốc Truyền giỏo (do giỏo sĩ Tin Lành Mỹ bị kỷ luật, quay lại lui kộo một số giỏo sĩ Việt Nam toch ra). Ngay sau khi chớnh quyền Sài Gũn sụp đổ, cdc giỏo sĩ Tin Lành người nước ngoài bỏ chạy, kộo theo một số đụng giỏo sĩ người Việt; một số chức sắc và tớn đồ trước kia đó là sĩ quan ngụy, nay lại tham gia tổ chức FULRO vũ trang chống chớnh quyền gõy cho Đảng và Nhà nước ta khụng ớt khú khăn; phạm vi và mức độ hoạt động của Tin Lành giảm sỳt hẳn, thậm chớ nhiều nơi như liệt hẳn, như chưa từng tỒn tại. May năm cuối thập ky 80, người ta lại thấy một số giỏo sĩ Tin Lành quay trở về phục hồi lễ bỏi cầu nguyện, thu nạp thờm hội viờn mới, xõy dựng thờm nhiều cơ sở mới Ở cóc vựng sốu, vựng xa. Đến đầu năm 1975, đạo Cao Đài vẫn trong ténh trạng chia rẽ về tổ chức và phõn hoỏ về chớnh trị.
SỐ người đứng đầu cỏc hệ phỏi nặng về cơ hội chủ nghĩa và vọng ngoại, chớ ớt cũng hoang mang, dao động. Trong khi đú, đại đa số ton đồ và coc chức sắc hệ phỏi Minh Chon lý, Tiờn Thiờn, Chiếu Minh, Bạch Y. cú nhiều đúng gúp với dõn tộc trong cụng cuộc khỏng chiến chống Mỹ cứu nước. Đầu năm 1975, Cao Đài vẫn chia ra hơn 20 hệ phỏi với tổng số tớn dé tự khai là 2.000 người, chủ yếu ở Tõy Ninh va cỏc tỉnh Dung Nam Bộ, lẻ té một ớt ở Súc Trăng, Cà Mau, Rạch Giỏ.
nhưng sinh hoạt đạo rời rạc. Sau ngày giải phúng, một số phần tử phản động cực đoan van lao đầu vào tổ chức, nhen nhúm cóc hoạt động quấy rối, xỳi giục phỏ hoại khối đoàn kết dõn tộc. Đầu thập ky 80, nhiều hệ phỏi Cao Đài được chấn chỉnh, coc tổ chức chénh trị, vũ trang phản động của Cao Đài chớnh thức giải thé va sinh hoạt tun giỏo được khui phục, 6n định về chớnh trị - xó hội. Về phớa Phật giỏo Hoà Hảo, đầu năm 1975, do mou thuẫn quyén lợi, cú tới bốn Ban Trị sự trung ương tranh chấp nhau ảnh hưởng trước quần chỳng và Mỹ - ngụy với khẩu hiệu “chống Cộng, cứu nước, giữ Đạo, thờ Thay”.
Dau thong đến ngày 5 thỏng 5 mới đầu hàng hoặc bị bắt. Do những hoạt động dớnh lớu đến chớnh trị, nhất là những hoạt động chống pho chớnh quyền coch mang non ngày 19 thong 6 năm 1975, bà Huỳnh Thị Kim Biờn (em gỏi giỏo chủ Huynh Phy Số) ra thụng bỏo giải ton cdc Ban Trị sự cdc cấp của Phật giỏo Hoà Hảo. Đạo Hoa Hảo trở lại là một tụn giỏo khuyến thiện, chăm lo đoàn kết và an ninh nụng thụn miền Toy Nam BỘ. Như vậy, tốnh hốnh tun giỏo nƯớc ta sau năm 1975 cú nhiều thuận lợi nhưng cũng khụng ớt khú khăn.
Đú là cú một bộ phận bỏ ra nước ngoài hoặc ở lại trong nước nhen nhúm tổ chức gõy rối trật tự, chống phỏ chớnh quyền làm cho tỡnh hénh trở non vụ cựng phức tạp, gõy cho Dang và Nhà nước ta khụng ớt khú khăn. Chớnh điều này đó tỏc động khụng nhỏ đến nhận thức, đường lối, chớnh sỏch tun giỏo của Đảng và Nhà nước ta, dẫn đến tõm lý nun ning, muốn xoỏ bỏ nhanh tun giỏo bằng cóc biện phỏp hành chớnh và cỏc chớnh soch cú phần thớt chặt thậm chớ cú khi vi phạm cả chớnh soch tự do tun giỏo. Nhung cũng phải thấy rằng đất nước độc lập, thống nhất, cỏc tớn đồ ở mỗi tụn giỏo được tập hợp vào một tổ chức thống nhất, thực hiện đường hướng hành đạo đồng hành cung don tộc; nhiều tớn đồ tỏ ra phan khởi trong điều kiện đất nước độc lập, yon tom việc đạo, ngoài ra cũn tham gia téch cực vào cụng cuộc xõy dựng và phot triển đất nước, tin tưởng chớnh sỏch tụn giỏo của Đảng và Nhà nước.