phần mở đầu và kết luận, luận văn có kết cấu 03 chƣơng nhƣ sau: 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về bảo đảm an ninh con ngƣời Chƣơng 2: Phân tích thực trạng công tác bảo đảm an ninh con ngƣời trên địa bàn xã Đặng Xá, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác bảo đảm an ninh con ngƣời trên địa bàn xã Đặng Xá, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ BẢO ĐẢM AN NINH CON NGƢỜI 1. Khái niệm về an ninh con ngƣời An ninh con ngƣời đƣợc coi là một trong những thuật ngữ mới nhất trong một loạt từ mới đƣợc sáng tạo, cùng với các từ nhƣ an ninh chung, an ninh toàn cầu, an ninh hợp tác, an ninh toàn diện. Những khái niệm này vốn khuyến khích các nhà hoạch định chính sách và các học giả nghiên cứu về an ninh quốc tế vƣợt ra ngoài vấn đề bảo vệ các lợi ích quốc gia và lãnh thổ thông qua biện pháp quân sự.
Những tƣ tƣởng và quan niệm về an ninh con ngƣời đã xuất hiện từ rất lâu, từ khi Tổng thống Franklin Roosevelt đang còn đƣơng chức là ngƣời đứng đầu Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Theo ông, an ninh con ngƣời gồm bốn quyền tự do cơ bản của con ngƣời, trong đó có quyền “không phải sống trong sợ hãi” [4, tr. Đến những năm 1960, các nhà kinh tế học bắt đầu bàn về an ninh và các mô hình phát triển kinh tế, trong đó có an ninh con ngƣời. Khoảng thập niên 70, các nhà nghiên cứu quan hệ quốc tế đã phác thảo và tranh luận về một mô hình trật tự thế giới mới ổn định hơn và bắt đầu quan tâm đến sự an toàn của cá nhân con ngƣời.
Trong giai đoạn này, câu lạc bộ Rome đã đƣa ra nhiều báo cáo về “những vấn đề của thế giới” dựa trên các ý tƣởng cho rằng đang tồn tại rất nhiều vấn đề phức tạp đe dọa tất cả mọi ngƣời đang sống trên khắp thế giới nhƣ đói nghèo, vấn đề môi trƣờng, đô thị hóa không kiểm soát đƣợc, lạm phát, khủng hoảng kinh tế và tiền tệ,… Tất cả mọi ngƣời trên thế giới đều phải đối mặt và chịu nhiều sức ép, nhiều vấn đề ở nhiều mức độ khác nhau và đòi hỏi mất nhiều thời gian đấu tranh, vƣợt qua,… Họ lo lắng về sức mạnh của bản thân và sự an toàn của cả quốc gia. Họ lo lắng về một cuộc chiến có thể xảy ra bất cứ lúc nào, nguy hại đến bản thân và đất nƣớc của họ. Đặc biệt trong thời đại ngày nay, khi xu thế toàn cầu hóa đang phát triển mạnh mẽ ở khắp mọi nơi ảnh hƣởng đến từng cá nhân con ngƣời, đặc biệt là việc gia tăng dân số, sự xuống cấp và ô nhiễm môi trƣờng,… Những tác động cấp vĩ mô nhƣ tăng trƣởng kinh tế toàn cầu mang lại những giới hạn nhất định theo quy luật và rất có thể trong tƣơng lai, loài ngƣời phải đối mặt với một trận “Đại hồng thủy”. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tuy nhiên, mọi ngƣời đều tin rằng “một trạng thái cân bằng toàn cầu” sẽ đƣợc tạo ra để bảo đảm đáp ứng đƣợc các nhu cầu cơ bản của con ngƣời và mỗi cá nhân đều có những cơ hội bình đẳng để phát huy khả năng của mình.
Nhƣ vậy, bƣớc đầu đã có các ý tƣởng về an ninh con ngƣời, cơ hội của mỗi ngƣời trong cuộc sống và nhất định sẽ có những cách thức chuyển đổi để tạo ra sự phát triển toàn cầu, qua đó an ninh toàn cầu sẽ đƣợc bảo đảm và mang lại nhiều cơ hội cho các cá nhân hơn. Trong Báo cáo Nam – Bắc của Willy Brandt, Chủ tịch xuất bản Báo cáo Nam – Bắc (North-South Report), Ủy ban độc lập về các vấn đề phát triển quốc tế năm 1980 có viết “Báo cáo của chúng tôi dựa trên những lợi ích chung và cơ bản nhất. Đó là những gì để nhân loại cần để tồn tại và không đặt ra những câu hỏi về chiến tranh và hòa bình mà là vấn đề cả thế giới sẽ làm gì để vƣợt qua đói nghèo và những khoảng cách trong điều kiện sống giữa ngƣời giàu và ngƣời nghèo…) [6, tr. Khái niệm về an ninh con ngƣời cũng xuất hiện vào những năm 90.
Mahbub ul Haq, một nhà kinh tế, một cố vấn lâu năm cho Chƣơng trình phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) và nhân vật chính trong việc đƣa ra chỉ số so sánh về phát triển con ngƣời của Liên Hợp Quốc đã có đóng góp to lớn khi đƣa ra định nghĩa về an ninh con ngƣời. Theo đó, an ninh con ngƣời đƣợc hiểu là sự an toàn của con ngƣời trƣớc những đe dọa triền miên và sự bảo vệ con ngƣời trƣớc những biến động bất thƣờng ảnh hƣởng tiêu cực đến cuộc sống. Nhƣ vậy, mặc dù có nhiều định nghĩa khác nhau về an ninh con ngƣời nhƣng hầu hết các định nghĩa đều nhấn mạnh đến phúc lợi của dân thƣờng, thừa nhận con ngƣời có quyền đƣợc bảo vệ an toàn và an ninh đối với bản thân họ. Nói cách khác, con ngƣời phải đƣợc bảo vệ khỏi các mối đe dọa từ bên ngoài đối với bản thân mình và tạo lập cảm giác an toàn trong cuộc sống gia đình, nơi làm việc và trong xã hội.
Theo đó, khái niệm an ninh con ngƣời đƣợc hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau. Thứ nhất, an ninh con ngƣời đƣợc hiểu theo nghĩa hẹp là “việc bảo vệ các cộng đồng và cá nhân khỏi bạo lực từ bên trong” (Tổng Thƣ ký Liên Hợp Quốc, Kofi Annan) [4, tr. Theo quan niệm này, an ninh con ngƣời tập trung vào chiến tranh, xung đột, bạo lực,… và các tác động của chúng tới con ngƣời, nhà nƣớc đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm an ninh con ngƣời. Năm 1997, Bộ trƣởng Bộ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Ngoại giao Canada, Lloyd Axworthy đã chỉ ra rằng an ninh con ngƣời bao gồm an ninh chống lại tình trạng thiếu thốn về kinh tế, một chất lƣợng cuộc sống chấp nhận đƣợc và bảo đảm các quyền cơ bản của con ngƣời.
Ông còn đƣa ra nhận xét rằng an ninh con ngƣời đã trở thành một biện pháp mới của an ninh toàn cầu. Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Canada định nghĩa “an ninh con ngƣời là không bị các mối đe dọa rõ ràng đối với các quyền của con ngƣời, an toàn và sinh mạng của họ”. Nếu hiểu theo nghĩa rộng, an ninh con ngƣời gồm nhiều cách tiếp cận nhằm ngăn chặn, giải quyết các xung đột bạo lực, bảo vệ thƣờng dân ở những nơi xung đột diễn ra và tăng cƣờng năng lực của Nhà nƣớc để bảo đảm an ninh con ngƣời. Con ngƣời đƣợc đặt trong vị trí trung tâm của chính sách an ninh để tăng cƣờng an ninh quốc gia, quốc tế, thúc đẩy sự phát triển ấm no của con ngƣời.
Nhƣ vậy, theo quan niệm chính thức đƣợc ghi nhận trong “Báo cáo phát triển con ngƣời” năm 1994, an ninh con ngƣời gồm hai khía cạnh: (1) An toàn trƣớc các mối đe dọa triền miên nhƣ đói khát, bệnh tật, áp bức; (2) Con ngƣời cần đƣợc bảo vệ trƣớc những biến động bất thƣờng và có hại đối với cuộc sống hàng ngày dù trong gia đình, nơi làm việc hay ngoài xã hội. Theo Ủy ban an ninh con ngƣời của Liên Hợp Quốc, an ninh con ngƣời là “phải bảo vệ các giá trị cơ bản quan trọng nhất trong cuộc sống của tất cả mọi ngƣời theo hƣớng tăng cƣờng khả năng tự do lựa chọn và hƣởng thụ của con ngƣời, nghĩa là bảo vệ con ngƣời khỏi những mối đe dọa và tình huống nguy hiểm và hiện hữu ở khắp mọi nơi”. Nói cách khác, cần phải tạo dựng các hệ thống chính trị, pháp luật, môi trƣờng, kinh tế, quân sự và văn hóa cùng một lúc để giúp con ngƣời đặt nền móng cho sự tồn tại, cho cuộc sống của bản thân và nhân phẩm của chính mình. Qua phân tích, có thể hiểu, an ninh con ngƣời là những bảo đảm bằng pháp luật quốc tế và quốc gia để con ngƣời không bị đe dọa trƣớc các mối nguy hiểm và tạo lập một cuộc sống an toàn và phát triển.
Các thành tố cấu thành an ninh con ngƣời Theo quan điểm chính thức đƣợc ghi nhận trong “Báo cáo phát triển con ngƣời” năm 1994 của Liên Hợp Quốc, một báo cáo đƣợc coi là tài liệu đề cập toàn diện nhất về khái niệm an ninh con ngƣời, an ninh con ngƣời gồm 07 nhân tố cơ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bản cấu thành, đó là kinh tế, lƣơng thực, sức khỏe, môi trƣờng, cá nhân, cộng đồng và chính trị. - An ninh kinh tế: An ninh kinh tế ở đây không hƣớng tới việc duy trì hay thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế, không nhằm bảo vệ hàng hóa trong nƣớc khỏi sự cạnh tranh của hàng hóa nƣớc ngoài, cũng không nhấn mạnh đến các vấn đề chính trị, thuế quan mà hƣớng vào bảo đảm mức thu nhập cơ bản cho con ngƣời, trong đó vấn đề việc làm đóng vai trò rất quan trọng. Trong thời đại khoa học, công nghệ phát triển nhanh chóng nhƣ hiện nay, bất cứ ngành nghề nào trong xã hội đều đòi hỏi lao động có trình độ, có tay nghề cao và có thể nhanh nhạy, năng động để thích ứng với các yêu cầu về công việc mới ngày càng đòi hỏi khắt khe. Các ngành sản xuất sử dụng nhiều lao động nhƣng lại thu hẹp quy mô khiến sức ép cạnh tranh việc làm ngày càng lớn, đe dọa trực tiếp tới an ninh kinh tế của mỗi cá nhân.
- An ninh lƣơng thực: An ninh lƣơng thực đƣợc hiểu là bảo đảm một trạng thái mà con ngƣời không bị đói, nghĩa là con ngƣời có đủ các chất dinh dƣỡng để có một cuộc sống hiệu quả, hoạt bát, khỏe mạnh. Tuy nhiên hiện nay, việc có sẵn nguồn lƣơng thực chƣa thể bảo đảm an ninh lƣơng thực bởi con ngƣời vẫn có thể chết đói. Theo báo cáo “Tình trạng an ninh lƣơng thực và dinh dƣỡng trên thế giới 2018” của Tổ chức Lƣơng Nông Liên Hợp Quốc (FAO), năm 2018, có 38 triệu ngƣời chết đói trên toàn thế giới và 821 triệu ngƣời đang phải sống trong tình trạng thiếu ăn. Nguyên nhân là do việc phân phối lƣơng thực kém hiệu quả và con ngƣời thiếu khả năng mua hàng.
Nhƣ vậy, có thể thấy ngoài nhân tố thiên tai thì khả năng sản xuất lƣơng thực, các chính sách, trình độ quản lý kinh tế của các quốc gia cũng tác động rất nhiều tới việc bảo đảm cung cấp lƣơng thực cũng nhƣ thu nhập cho ngƣời dân.