phần mở đầu, phần kết luận, phần tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận án dự định gồm 5 chƣơng: CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ VẤN ĐỀ BÁO CHÍ VỚI VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA VẬT THỂ CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VẤN ĐỀ BÁO CHÍ VỚI VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA CHƢƠNG 3: THỰC TRẠNG VẤN ĐỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA VẬT THỂ HÀ NỘI TRÊN BÁO CHÍ CHƢƠNG 4: CÔNG CHÚNG HÀ NỘI VÀ VIỆC TIẾP NHẬN THÔNG TIN VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA VẬT THỂ QUA BÁO CHÍ CHƢƠNG 5: NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG HOẠT ĐỘNG CỦA BÁO CHÍ ĐỐI VỚI VẤN ĐỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA VẬT THỂ HÀ NỘI 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VỀ VẤN ĐỀ BÁO CHÍ VỚI VIỆC BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA VẬT THỂ 1. Những công trình nghiên cứu nƣớc ngoài 1. Những công trình nghiên cứu nước ngoài về vai trò của báo chí Theo nhƣ Bittner [130] thì báo chí không chỉ phục vụ giáo dục và giải trí cho cả ngƣời giàu và ngƣời nghèo mà còn góp phần quảng bá một cách rộng rãi sự đa dạng của di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới và trong quá trình đó báo chí đã làm cho những giá trị này trở nên lý tƣởng để thúc đẩy sự quan tâm tới vấn đề nào đó cho một đối tƣợng đại chúng thông qua các bài báo và quảng cáo của họ.
Báo chí đã trở thành một trong những phƣơng tiện truyền thông quan trọng hơn trong nỗ lực đầu tiên để chỉ trích sự tàn phá di sản văn hóa và trong sự vận động cho việc bảo tồn tại khắp các khu vực trên thế giới. Jeff Malpas [152] trong công trình nghiên cứu về việc xây dựng hệ thống khái niệm giữa phƣơng tiện truyền thông, di sản văn hóa và địa danh đã chỉ ra sự phát triển về kỹ thuật, công nghệ truyền thông đã mở ra nhiều nền tảng báo chí truyền thông mới không giới hạn. Trong đó, tác giả đề cập đến vai trò của các phƣơng tiện truyền thông nói chung và báo chí nói riêng là sự kết nối giữa di sản và địa danh, nó gần giống với việc định danh một di sản văn hóa trên truyền thông để có thể tạo ra sự ghi nhớ, liên tƣởng một cách dễ dàng cho công chúng. Nghiên cứu này cũng gợi mở ra một cách làm không mới nhƣng lại có giá trị tham khảo cho Việt Nam hiện nay, đó là “xây dựng thƣơng hiệu” cho các di sản văn hóa.
Việc mà các cơ quan báo chí ít, nhiều đã làm nhƣng vẫn chƣa thực sự chuyên nghiệp và có kế hoạch phù hợp với từng di sản. Cùng quan điểm này, Richard Prentice, Sinéad Guerin và Stuart McGugan [159] đã tiến hành nghiên cứu hành vi của khách tham quan khi đến với các di sản văn hóa, họ đặt ra giả thuyết các di sản này là một sản phẩm của truyền thông. Thông qua việc đánh giá mức độ quan tâm của du khách đối với địa điểm mà họ quan tâm, cùng với sự ảnh hƣởng từ thông điệp họ tìm kiếm trên các phƣơng tiện báo chí truyền thông. Các tác giả đã chỉ ra rằng thông tin về di sản văn hóa trên báo 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chí có ý nghĩa quan trọng tạo ra sự chú ý, nhận thức cũng nhƣ cảm tình của du khách đối với một di sản văn hóa.
Báo chí cũng là kênh đƣợc du khách tìm kiếm thƣờng xuyên nhằm bổ sung thông tin về di sản mình quan tâm. Trong đó, những vấn đề liên quan tới lịch sử, quá trình bảo tồn và hình ảnh đƣơng đại của một di sản văn hóa là nội dung mà du khách quan tâm nhất. Nghiên cứu này cũng mở ra cho các nhà nghiên cứu, nhà quản lý, cơ quan báo chí thông tấn Việt Nam có những hƣớng triển khai, xây dựng nội dung cho các địa danh văn hoá vật thể để thu hút sự quan tâm cũng nhƣ đáp ứng nhu cầu của khách du lịch. Đánh giá tầm quan trọng của báo chí truyền thông, công trình “Chuyển tải di sản văn hóa qua phương tiện truyền thông mới” của David Bearman và Kati Geber [129] thông qua việc nghiên cứu các bảo tàng làm thế nào để thu hút khách tham quan cũng nhƣ sự quan tâm của cộng đồng và chính quyền trong thời đại công nghệ số.
Hai tác giả đã cho rằng độ phủ của các phƣơng tiện báo chí truyền thông thời hiện đại sẽ trở nên ngày càng rộng. Nó sẽ góp phần xóa nhòa những rào cản, trở ngại trong khả năng tiếp cận của khách tham quan với các bảo tàng văn hóa trên thế giới. Báo chí cùng các phƣơng tiện truyền thông mới sẽ có vai trò quan trọng trong việc đƣa các giá trị di sản văn hóa tiếp cận tới cộng đồng thay vì ngƣời dân phải tự tìm đến với các di sản, biến các di sản văn hóa của từng quốc gia trở thành di sản văn hóa có giá trị toàn cầu. Công trình này rất hữu ích đối với những ngƣời quản lý di sản trong việc xây dựng kế hoạch và hƣớng đi trong môi trƣờng truyền thông hiện đại, nơi mà công chúng không còn bị động nhƣ trƣớc nữa.
Eric Haas [143] khi nghiên cứu về vai trò của báo chí và việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản văn hóa thông qua chƣơng trình gây quỹ di sản của Mỹ đã có những đánh giá khá chi tiết về tầm quan trọng của báo chí. Trong đó, ông chỉ ra rằng có hơn nửa bộ phận ngƣời Mỹ ở độ tuổi trƣởng thành thƣờng xuyên dành ra hơn hai tiếng đồng hộ để đọc, xem hoặc nghe tin tức trên báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình. Ngƣời Mỹ thƣờng dựa chủ yếu vào các thông tin trên những phƣơng tiện truyền thông đại chúng để đánh giá vấn đề, đặc biệt là những nội dung liên quan đến giáo dục và văn hóa. Thông qua việc tổng hợp, phân tích các công trình đi trƣớc cùng với kết quả khảo sát của mình, Eric Haas chỉ ra rằng các cơ quan 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thông tấn của Mỹ thƣờng xuyên đƣa vấn đề liên quan đến quỹ di sản vào những chuyên mục liên quan đến giáo dục và nghiên cứu.
Cách làm này sẽ khiến cho nội dung có tính ảnh hƣởng cao hơn, đặc biệt là dƣới ý kiến của chuyên gia hay những nhà nghiên cứu nổi tiếng trên các tạp chí chuyên ngành. Việc làm nổi bật các khía cạnh của một vấn đề thời sự, tạo ra sự tranh luận và bàn thảo của các bên liên quan sẽ khiến cho nội dung đó trở thành tâm điểm thảo luận của dƣ luận. Kết quả nghiên cứu này, cũng gợi mở một cách làm hữu hiệu trong việc tạo ra sự quan tâm của xã hội đối với các vấn đề liên quan đến di sản văn hóa, một lĩnh vực mà dƣờng nhƣ ai cũng biết nhƣng lại không phải ai cũng quan tâm đến nó. Qua một số công trình nghiên cứu cơ bản ở trên, có thể thấy các nhà nghiên cứu ở nƣớc ngoài đánh giá vai trò của các phƣơng tiện báo chí truyền thông trong hoạt động truyền bá văn hóa nói chung và di sản văn hóa nói riêng thể hiện rõ nét nhất ở việc tạo ra sự chú ý, thu hút sự quan tâm và thiết lập chƣơng trình nghị sự cho công chúng.
Những công trình nghiên cứu nước ngoài về mối quan hệ giữa báo chí và công tác bảo tồn phát huy các giá trị văn hóa vật thể Theo các tác giả quốc tế, việc bảo tồn di sản văn hóa là trung tâm để bảo vệ một cảm giác về việc chúng ta là ai, một tài liệu tham khảo có ý nghĩa trong thế giới đa dạng văn hóa của chúng ta. Tuy nhiên, theo Chan Wai-Yin và Ma Shu-Yun trong bài báo Bảo tồn di sản và phát triển bền vững của Trung Quốc [133] cho rằng dƣới sự ảnh hƣởng của lý thuyết tăng trƣởng kinh tế, ý tƣởng về phát triển bền vững đã đƣợc sửa đổi hƣớng tới phát triển kinh tế bền vững. Kết quả là, mối quan tâm văn hóa thƣờng bị tách ra trong cách tính toán kinh tế cho quá trình phát triển. Điều này đã đƣợc minh chứng trong trƣờng hợp của Trung Quốc, nơi xây dựng kinh tế đã phá hủy một số địa điểm di sản vô giá.
Do đó, phát triển ở Trung Quốc có thể không bền vững, vì mối quan tâm lớn của chính sách phát triển là tập trung vào phát triển kinh tế bền vững hơn là phát triển bền vững. Và để đạt đƣợc mục tiêu phát triển kinh tế và bảo tồn di sản thì sự tham gia của báo chí truyền thông trong giai đoạn này là hết sức quan trọng, nhằm đảm bảo sự quan tâm và tham gia của các cấp quản lý và ngƣời dân thông qua các hoạt động tuyên truyền đƣợc diễn ra một cách thƣờng xuyên và liên tục. 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cũng bàn luận về vấn đề tƣơng tự, Brian Graham, Greg Ashworth, John Tunbridge [141] trong cuốn sách của mình đã đề cập đến các yếu tố quyền lực, văn hóa và kinh tế trong quá trình bảo tồn và phát huy các địa danh di sản văn hóa. Trong đó, các tác giả cho rằng khái niệm về di sản văn hóa nên đƣợc nhìn nhận nhƣ một nguồn lực xã hội, chính trị hoặc kinh tế.
Các di sản văn hóa có thể mang đến những lợi ích về kinh tế hoặc tạo ra xung đột về chính trị giữa các nền văn hóa khác nhau trên thế giới. Khi tiến hành nghiên cứu vấn đề này, công trình nghiên cứu đã đề cập đến phƣơng thức đảm bảo sự phát triển bền vững cũng nhƣ bảo tồn giá trị di sản là tích hợp giữa giá trị vốn có của di sản với lợi ích của xã hội hiện đại. Thể hiện qua ba phƣơng diện: Sử dụng di sản nhƣ một nguồn tài nguyên văn hóa và phục vụ sự phát triển kinh tế của địa phƣơng; giải quyết mối quan hệ giữa di sản và bản sắc của quốc gia trên nhiều phƣơng diện khác nhau; giảm thiểu xung đột phát sinh từ quá trình khai thác giá trị di sản. Với các giải pháp đƣợc đề cập, các tác giả đều cho rằng cách tốt nhất để phát triển nguồn tài nguyên này hiệu quả là sử dụng các phƣơng tiện báo chí truyền thông để thu hút sự quan tâm của nhiều bên liên quan, đặc biệt là khai thác tiềm năng kinh tế của di sản.