Ứng dụng bản đồ khái niệm trong dạy học chương động học chất điểm vật lý 10

Luận văn thạc sĩ khám phá ứng dụng bản đồ khái niệm trong dạy học động học chất điểm cho học sinh lớp 10, nâng cao hiệu quả giảng dạy.

• Tác giả: Đỗ Thị Hằng
• Người hướng dẫn: TS. Ngô Diệu Nga
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Vật lý
• Đề tài: Sử Dụng Bản Đồ Khái Niệm Trong Dạy Học Chương Động Học Chất Điểm – Vật Lý 10
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BẢN ĐỒ KHÁI NIỆM TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ PHỔ THÔNG
• 1.1. Quan niệm hiện đại về dạy học
• 1.2. Mục tiêu giáo dục trong giai đoạn hiện nay
• 1.3. Cơ sở của việc dạy học Vật lí theo hướng phát huy tính tích cực, tự lực của học sinh
• 1.3.1. Phát huy tính tích cực hoạt động học tập vật lí của học sinh
• 1.3.2. Phát huy tính tự lực hoạt động học tập vật lí của học sinh
• 1.4. Bản đồ khái niệm (BĐKN)
• 1.4.1. Bản đồ khái niệm là gì?
• 1.4.2. Một số đặc điểm cơ bản của Bản đồ khái niệm
• 1.4.3. Lịch sử nghiên cứu bản đồ khái niệm
• 1.4.4. Cơ sở tâm lí học của BĐKN
• 1.4.4.1. Cơ sở nhận thức bản đồ khái niệm
• 1.4.4.2. Chức năng của bản đồ khái niệm
• 1.4.4.3. Quy trình xây dựng và quy chuẩn đánh giá BĐKN
• 1.4.5. So sánh Grap, bản đồ tư duy, Bản đồ khái niệm
• 1.4.6. Quy trình sử dụng BĐKN trong các khâu của quá trình dạy học vật lí
• 1.4.6.1. Vai trò của bản đồ khái niệm trong dạy học
• 1.4.7. Các dạng bản đồ khái niệm
• 1.4.7.1. Các cách sử dụng bản đồ khái niệm trong dạy học
• 1.5. Thực trạng dạy học chương “Động học chất điểm- Vật lí 10” ở một số trường THPT tỉnh Hà Nam
• 1.5.1. Phương pháp dạy học chương Động học chất điểm của giáo viên
• 1.5.2. Thực trạng học chương “Động học chất điểm- Vật lí 10” của học sinh
• 1.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: XÂY DỰNG BẢN ĐỒ KHÁI NIỆM TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM – VẬT LÍ 10
• 2.1. Nội dung kiến thức khoa học về chương Động học chất điểm
• 2.2. Các khái niệm trong chương Động học chất điểm
• 2.2.1. Đặc điểm của các chuyển động có quy luật của chất điểm: Chuyển động thẳng đều, thẳng biến đổi đều, rơi tự do và chuyển động tròn đều
• 2.3. Cấu trúc nội dung chương “Động học chất điểm- Vật lí 10”
• 2.4. Mục tiêu dạy học chương “Động học chất điểm- Vật lí 10”
• 2.5. Thiết kế các phương án dạy học có sử dụng BĐKN
• 2.6. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phân tích và đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.4.1. Phân tích diễn biến thực nghiệm sư phạm ở lớp thực nghiệm
• 3.4.2. Phân tích diễn biến thực nghiệm sư phạm ở lớp đối chứng
• 3.4.3. Phân tích, đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm bằng phương pháp thống kê toán học
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• KẾT LUẬN CHUNG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Bản đồ khái niệm trong dạy học vật lý 10

Bản đồ khái niệm (BĐKN) là một công cụ hữu ích trong việc dạy học vật lý, đặc biệt là chương Động học chất điểm. BĐKN giúp học sinh hình dung và tổ chức kiến thức một cách hệ thống, từ đó nâng cao khả năng tiếp thu và vận dụng kiến thức. Việc sử dụng BĐKN trong dạy học không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển tư duy phản biện và khả năng giải quyết vấn đề.

1.1. Bản đồ khái niệm là gì

Bản đồ khái niệm là một sơ đồ thể hiện mối quan hệ giữa các khái niệm. Nó giúp học sinh dễ dàng hình dung và kết nối các kiến thức đã học. BĐKN thường được sử dụng để tóm tắt nội dung bài học, giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức một cách hiệu quả.

1.2. Lợi ích của BĐKN trong dạy học vật lý

Sử dụng BĐKN trong dạy học vật lý mang lại nhiều lợi ích. Nó không chỉ giúp học sinh dễ dàng ghi nhớ kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy logic. Học sinh có thể nhận diện được các khái niệm quan trọng và mối liên hệ giữa chúng, từ đó áp dụng vào thực tiễn.

II. Thách thức trong việc áp dụng Bản đồ khái niệm

Mặc dù BĐKN mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong dạy học vật lý cũng gặp phải một số thách thức. Giáo viên cần có kỹ năng và kinh nghiệm để xây dựng BĐKN hiệu quả. Ngoài ra, học sinh cũng cần được hướng dẫn cách sử dụng BĐKN một cách hợp lý.

2.1. Khó khăn trong việc xây dựng BĐKN

Việc xây dựng BĐKN đòi hỏi giáo viên phải có kiến thức sâu rộng và khả năng tổ chức thông tin. Nhiều giáo viên chưa quen với phương pháp này, dẫn đến việc BĐKN không đạt hiệu quả như mong muốn.

2.2. Hạn chế trong nhận thức của học sinh

Học sinh có thể gặp khó khăn trong việc hiểu và sử dụng BĐKN nếu không được hướng dẫn đầy đủ. Một số học sinh có thể không nhận thức được giá trị của BĐKN trong việc học tập, dẫn đến việc không áp dụng hiệu quả.

III. Phương pháp xây dựng Bản đồ khái niệm hiệu quả

Để xây dựng BĐKN hiệu quả trong dạy học vật lý, giáo viên cần áp dụng một số phương pháp cụ thể. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực hành sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu và vận dụng kiến thức.

3.1. Quy trình xây dựng BĐKN

Quy trình xây dựng BĐKN bao gồm các bước như xác định các khái niệm chính, thiết lập mối quan hệ giữa chúng và trình bày một cách trực quan. Giáo viên cần hướng dẫn học sinh từng bước để họ có thể tự xây dựng BĐKN cho riêng mình.

3.2. Kết hợp BĐKN với các phương pháp dạy học khác

Kết hợp BĐKN với các phương pháp dạy học khác như thảo luận nhóm, thực hành thí nghiệm sẽ giúp học sinh hiểu sâu hơn về các khái niệm vật lý. Việc này cũng tạo cơ hội cho học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Bản đồ khái niệm trong dạy học

BĐKN không chỉ là công cụ lý thuyết mà còn có thể được áp dụng thực tiễn trong lớp học. Việc sử dụng BĐKN trong các bài giảng giúp học sinh dễ dàng nắm bắt kiến thức và áp dụng vào các tình huống thực tế.

4.1. Ví dụ thực tế về BĐKN trong dạy học vật lý

Một ví dụ điển hình là việc sử dụng BĐKN để tóm tắt nội dung chương Động học chất điểm. Học sinh có thể dễ dàng nhận diện các khái niệm như vận tốc, gia tốc và mối quan hệ giữa chúng thông qua BĐKN.

4.2. Đánh giá hiệu quả của BĐKN trong học tập

Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng BĐKN trong dạy học giúp học sinh cải thiện kết quả học tập. Học sinh có khả năng nhớ lâu hơn và áp dụng kiến thức vào thực tiễn tốt hơn so với phương pháp truyền thống.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Bản đồ khái niệm

BĐKN là một công cụ hữu ích trong dạy học vật lý, giúp học sinh tổ chức và hệ thống hóa kiến thức. Trong tương lai, việc áp dụng BĐKN sẽ ngày càng phổ biến và cần được nghiên cứu sâu hơn để tối ưu hóa hiệu quả dạy học.

5.1. Tương lai của BĐKN trong giáo dục

Với sự phát triển của công nghệ thông tin, BĐKN có thể được xây dựng và chia sẻ dễ dàng hơn. Điều này sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng BĐKN trong dạy học.

5.2. Khuyến nghị cho giáo viên và học sinh

Giáo viên nên tích cực áp dụng BĐKN trong giảng dạy và hướng dẫn học sinh cách sử dụng hiệu quả. Học sinh cần chủ động tìm hiểu và thực hành xây dựng BĐKN để nâng cao khả năng học tập của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông, việc nâng cao hiệu quả dạy học môn Vật lí, đặc biệt là chương trình “Động học chất điểm - Vật lí 10”, đang được quan tâm sâu sắc. Theo báo cáo khảo sát tại một số trường THPT tỉnh Hà Nam, phần lớn giáo viên (65%) đánh giá việc rèn luyện học sinh sử dụng bản đồ khái niệm (BĐKN) trong lĩnh hội và hệ thống hóa kiến thức là cần thiết hoặc rất cần thiết. Tuy nhiên, thực tế cho thấy 100% giáo viên chưa áp dụng BĐKN trong giảng dạy, trong khi phương pháp truyền thống như thuyết trình vẫn chiếm ưu thế (30% thường xuyên sử dụng). Học sinh chủ yếu học thuộc lòng (40%) và chưa phát huy được tính tích cực, tự lực trong học tập.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xây dựng và ứng dụng bản đồ khái niệm trong dạy học chương “Động học chất điểm - Vật lí 10” để nâng cao hiệu quả học tập, phát huy tính tích cực, tự chủ của học sinh. Nghiên cứu thực nghiệm được tiến hành tại trường THPT Lê Hoàn, huyện Thanh Liêm, tỉnh Hà Nam, trong năm học 2014-2015, với đối tượng là học sinh lớp 10.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp công cụ hệ thống hóa kiến thức vật lí trừu tượng, giúp học sinh có cái nhìn tổng quát, phát triển tư duy logic và sáng tạo. Đồng thời, nghiên cứu góp phần đổi mới phương pháp dạy học tích cực, phù hợp với chỉ thị 15/CT-BGDĐT về đổi mới phương pháp giảng dạy và học tập trong trường sư phạm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết học tập tích cực và tự lực, trong đó phát huy tính tích cực và tự chủ của học sinh là mục tiêu trọng tâm. Khái niệm bản đồ khái niệm (BĐKN) được phát triển từ năm 1972 bởi Novak và cộng sự, dựa trên cơ sở tâm lý học nhận thức của Ausubel về học hiểu (meaningful learning). BĐKN là mô hình biểu diễn các khái niệm và mối quan hệ giữa chúng theo cấu trúc thứ bậc, giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức và phát hiện các quan niệm sai lầm.

Ba khái niệm chính trong nghiên cứu gồm:

• Bản đồ khái niệm (Concept Map): công cụ trực quan thể hiện các khái niệm và mối liên hệ logic giữa chúng.
• Tính tích cực trong học tập: trạng thái hoạt động chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình tiếp nhận kiến thức.
• Tự lực học tập: khả năng học sinh tự tìm tòi, nghiên cứu và vận dụng kiến thức mà không phụ thuộc hoàn toàn vào giáo viên.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm:

• Tài liệu lý thuyết về BĐKN, dạy học tích cực và chương trình Vật lí 10.
• Khảo sát thực trạng dạy học tại trường THPT Lê Hoàn qua phiếu điều tra ý kiến 20 giáo viên và 50 học sinh.
• Thực nghiệm sư phạm với hai lớp: lớp thực nghiệm áp dụng BĐKN và lớp đối chứng theo phương pháp truyền thống.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích định tính các ý kiến, quan điểm của giáo viên và học sinh.
• Phân tích định lượng kết quả học tập qua điểm kiểm tra sau thực nghiệm, sử dụng thống kê mô tả và kiểm định t-test để so sánh hiệu quả giữa hai nhóm.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm học 2014-2015, gồm các giai đoạn: khảo sát thực trạng, xây dựng BĐKN, thiết kế phương án dạy học, thực nghiệm sư phạm và phân tích kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học và sử dụng BĐKN: 100% giáo viên chưa sử dụng BĐKN trong giảng dạy chương “Động học chất điểm”, trong khi 65% cho rằng việc rèn luyện kỹ năng sử dụng BĐKN là cần thiết. Phương pháp thuyết trình chiếm 30% tần suất sử dụng thường xuyên, còn các phương pháp tích cực như hỏi đáp, giải quyết vấn đề chỉ chiếm dưới 25%.

2. Kỹ năng hệ thống hóa kiến thức của học sinh: Theo đánh giá của giáo viên, 65% học sinh có kỹ năng hệ thống hóa kiến thức ở mức trung bình hoặc yếu, chỉ 35% đạt khá hoặc tốt. Học sinh chủ yếu học thuộc lòng (40%) và chưa vận dụng BĐKN để học tập.

3. Hiệu quả thực nghiệm sư phạm: Sau khi áp dụng BĐKN trong dạy học, điểm trung bình kiểm tra của lớp thực nghiệm tăng khoảng 15% so với lớp đối chứng. Tỷ lệ học sinh đạt điểm trên trung bình tăng từ 55% lên 75%. Học sinh thể hiện sự tích cực hơn trong việc tham gia thảo luận, tự xây dựng kiến thức và trình bày ý tưởng.

4. Phản hồi của học sinh: 80% học sinh lớp thực nghiệm cho biết BĐKN giúp họ hiểu rõ hơn mối quan hệ giữa các khái niệm, dễ nhớ kiến thức và hứng thú học tập tăng lên đáng kể.

Thảo luận kết quả

Kết quả thực nghiệm cho thấy việc sử dụng BĐKN góp phần nâng cao hiệu quả học tập chương “Động học chất điểm” thông qua việc phát huy tính tích cực và tự lực của học sinh. Việc hệ thống hóa kiến thức bằng BĐKN giúp học sinh giảm bớt sự trừu tượng, dễ dàng nhận diện các mối liên hệ logic giữa các khái niệm vật lí phức tạp.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả phù hợp với quan điểm của Novak (1990) và các nghiên cứu ứng dụng BĐKN trong dạy học khoa học, cho thấy BĐKN là công cụ hiệu quả trong việc phát triển tư duy phản biện và sáng tạo. Việc học sinh chủ động xây dựng bản đồ cũng giúp phát hiện và sửa chữa các quan niệm sai lầm, điều mà phương pháp truyền thống khó đạt được.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh điểm kiểm tra giữa lớp thực nghiệm và lớp đối chứng, cũng như bảng tần suất phản hồi tích cực của học sinh về BĐKN. Điều này minh họa rõ ràng sự cải thiện về mặt chất lượng học tập và thái độ học tập.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo giáo viên về BĐKN: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về xây dựng và sử dụng BĐKN trong dạy học Vật lí, nhằm nâng cao năng lực chuyên môn và phương pháp giảng dạy tích cực. Thời gian thực hiện: trong vòng 6 tháng; chủ thể: Sở GD&ĐT và các trường đại học sư phạm.

2. Áp dụng BĐKN rộng rãi trong chương trình Vật lí THPT: Khuyến khích giáo viên tích hợp BĐKN vào các bài giảng, đặc biệt ở các chương có nhiều khái niệm trừu tượng như “Động học chất điểm”. Mục tiêu: tăng tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi lên trên 70% trong 1-2 năm tới.

3. Phát triển tài liệu hướng dẫn và phần mềm hỗ trợ: Soạn thảo tài liệu mẫu và phát triển phần mềm hỗ trợ xây dựng BĐKN phù hợp với chương trình Vật lí phổ thông, giúp giáo viên và học sinh dễ dàng tiếp cận và sử dụng. Thời gian: 1 năm; chủ thể: Bộ GD&ĐT phối hợp với các đơn vị công nghệ giáo dục.

4. Tổ chức các hoạt động trải nghiệm và thí nghiệm gắn với BĐKN: Tăng cường các bài tập tình huống, thí nghiệm thực tế kết hợp với xây dựng BĐKN để phát huy tính tích cực và tự lực của học sinh. Chủ thể: giáo viên bộ môn; thời gian: áp dụng liên tục trong các năm học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Vật lí THPT: Nghiên cứu cung cấp phương pháp dạy học tích cực, công cụ xây dựng và sử dụng BĐKN giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và phát triển kỹ năng tư duy cho học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách đào tạo giáo viên, đổi mới phương pháp dạy học và phát triển chương trình đào tạo phù hợp với xu hướng giáo dục hiện đại.

3. Sinh viên sư phạm Vật lí: Tài liệu tham khảo quý giá giúp hiểu rõ cơ sở lý luận và thực tiễn ứng dụng BĐKN trong dạy học, chuẩn bị kỹ năng sư phạm chuyên sâu.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích về hiệu quả của BĐKN trong dạy học môn Vật lí, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về đổi mới phương pháp giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Bản đồ khái niệm là gì và có vai trò gì trong dạy học Vật lí?
   Bản đồ khái niệm là sơ đồ thể hiện các khái niệm và mối quan hệ giữa chúng theo cấu trúc thứ bậc. Nó giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức, phát hiện quan niệm sai và tăng cường khả năng tư duy logic. Ví dụ, trong chương “Động học chất điểm”, BĐKN giúp học sinh liên kết các khái niệm như vận tốc, gia tốc, quỹ đạo một cách trực quan.

2. Tại sao học sinh thường gặp khó khăn khi học chương “Động học chất điểm”?
   Chương có nhiều khái niệm trừu tượng, công thức tương tự dễ gây nhầm lẫn, học sinh chưa quen với phương pháp học tích cực và thiếu kỹ năng hệ thống hóa kiến thức. Việc thiếu thí nghiệm thực tế cũng làm giảm sự hiểu biết sâu sắc.

3. Làm thế nào để giáo viên xây dựng bản đồ khái niệm hiệu quả?
   Giáo viên cần xác định chủ đề trọng tâm, liệt kê các khái niệm quan trọng, sắp xếp theo thứ bậc, nối các khái niệm bằng từ nối mô tả mối quan hệ, bổ sung ví dụ minh họa và hoàn chỉnh bản đồ qua phản hồi học sinh. Sử dụng phần mềm hỗ trợ như CmapTools cũng rất hữu ích.

4. BĐKN có thể áp dụng cho những môn học nào ngoài Vật lí?
   BĐKN là công cụ linh hoạt, có thể áp dụng cho mọi môn học như Sinh học, Hóa học, Toán học, Ngữ văn để giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức và phát triển tư duy sáng tạo.

5. Kết quả thực nghiệm cho thấy BĐKN có tác động như thế nào đến kết quả học tập?
   Thực nghiệm tại trường THPT Lê Hoàn cho thấy điểm kiểm tra của lớp áp dụng BĐKN tăng khoảng 15% so với lớp đối chứng, đồng thời học sinh tích cực tham gia thảo luận và tự xây dựng kiến thức, nâng cao hứng thú học tập.

Kết luận

• Việc sử dụng bản đồ khái niệm trong dạy học chương “Động học chất điểm - Vật lí 10” giúp học sinh hệ thống hóa kiến thức, phát huy tính tích cực và tự lực trong học tập.
• Thực trạng dạy học hiện nay còn nhiều hạn chế, giáo viên chưa áp dụng BĐKN, học sinh chủ yếu học thuộc lòng và thiếu kỹ năng hệ thống hóa.
• Thực nghiệm sư phạm cho thấy BĐKN nâng cao điểm số và thái độ học tập tích cực của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo giáo viên, phát triển tài liệu và áp dụng rộng rãi BĐKN trong chương trình Vật lí phổ thông.
• Khuyến khích các nhà quản lý, giáo viên, sinh viên sư phạm và nhà nghiên cứu tham khảo để phát triển phương pháp dạy học tích cực, nâng cao chất lượng giáo dục.

Các trường THPT và sở giáo dục nên triển khai đào tạo và áp dụng BĐKN trong giảng dạy Vật lí, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng ứng dụng công cụ này trong các môn học khác nhằm nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho chƣơng trình Vật lí THPT chƣơng có nhiều khái niệm mới, trừu tƣợng, mối liên hệ giữa các khái niệm hiểu sao cho thấu đáo là một việc rất cần cho việc học ở các chƣơng tiếp theo của chƣơng trình. Sử dụng bản đồ khái niệm giúp học sinh nắm vững kiến thức, có một cái nhìn tổng quát, sáng tạo và hình thành, rèn luyện kĩ năng sử dụng Bản đồ khai niệm trong học tập Vật lí ngay từ chƣơng đầu tiên của chƣơng trình phổ thông. Vì những lí do ở trên tôi chọn đề tài: “ Sử dụng Bản đồ khái niệm trong dạy học chƣơng Động học chất điểm- Vật lí 10” 2. Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu xây dựng BĐKN và sử dụng BĐKN để thiết kế tiến trình dạy học chƣơng “ Động học chất điểm-Vật lí 10” nhằm nâng cao hiệu quả học tập và phát huy tính tích cực, tự chủ của học sinh.

Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lí luận BĐKN và dạy học tích cực - Nghiên cứu kiến thức chƣơng “ Động học chất điểm” - Vật lí 10 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Tìm hiểu hiện trạng dạy học chƣơng “ Động học chất điểm” - Vật lí 10 ở một số trƣờng THPT huyện Thanh Liêm-Hà Nam. - Xây dựng BĐKN thiết kế phƣơng án dạy học chƣơng “ Động học chất điểm” - Vật lí 10 - Thực nghiệm sƣ phạm để kiểm chứng giả thiết khoa học đã đề ra 4. Đối tƣợng nghiên cứu, khách thể nghiên cứu, đối tƣợng khảo sát. Đối tượng nghiên cứu - Nội dung kiến thức chƣơng “ Động học chất điểm” - Vật lí 10 - Cơ sở lí luận về BĐKN và sử dụng BĐKN trong dạy học.

Khách thể nghiên cứu Học sinh lớp 10 A3 và 10 A5 trƣờng THPT LÊ HOÀN huyện Thanh Liêm tỉnh Hà Nam. Phạm vi nghiên cứu - Sử dụng BĐKN dạy học chƣơng “ Động học chất điểm” - Vật lí 10 - Thực nghiệm sƣ phạm ở trƣờng THPT LÊ HOÀN huyện Thanh Liêm tỉnh Hà Nam. Phƣơng pháp nghiên cứu 5.Phương pháp nghiên cứu lí thuyết. - Nghiên cứu văn kiện của Đảng về đổi mới nội dung, chƣơng trình, phƣơng pháp dạy và học.

- Nghiên cứu tài liệu về giáo dục học và PPDH môn Vật lý - Nghiên cứu cơ sở lý luận của Bản đồ khái niệm - Nghiên cứu chƣơng “Động học chất điểm”. Phương pháp thực nghiệm. - Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm về “ Xây dựng và vận dụng Bản đồ khái niệm” chƣơng “ Động học chất điểm”. Phương pháp điều tra và phỏng vấn sâu.

Thực hiện ngay sau các tiết dạy, nhằm xem xét quan điểm ngƣời học có thấy hiệu quả hơn so với phƣơng pháp giảng dạy thông thƣờng hay không. Phương pháp phân tích tổng hợp, xử lý số liệu. - Phân tích và tổng hợp các ý kiến đánh giá, nhằm đƣa ra tính hiệu quả của việc áp dụng đó vào dạy học vật lý ở trƣờng THPT. 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Từ đó đề xuất những giải pháp áp dụng để phát huy hiệu quả sử dụng câu hỏi trong dạy học.

Giả thuyết khoa học của đề tài Nếu xây dựng và sử dụng đƣợc một cách hợp lí BĐKN chƣơng “Động học chất điểm- Vật lí 10 trong quá trình DH sẽ góp phần nâng cao hiệu quả học tập và phát huy tính tích cực, tự chủ của học sinh 7. Dự kiến đóng góp của đề tài. - Góp phần hệ thống hóa cơ sở lý luận về việc sử dụng BĐKN trong quá trình dạy học vật lí phổ thông. - Các phƣơng án dạy học chƣơng “Động học chất điểm- Vật lí 10” đƣợc thiết kế trên cơ sở sử dụng BĐKN đã xây dựng.

Các phƣơng án dạy học này có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho GV Vật lí dạy ở các trƣờng THPT. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BẢN ĐỒ KHÁI NIỆM TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ PHỔ THÔNG 1. Quan niệm hiện đại về dạy học. Mục tiêu giáo dục trong giai đoạn hiện nay 1.1 Mục tiêu giáo dục trong giai đoạn hiện nay.

Mục tiêu giáo dục là một hệ thống các chuẩn mực của một mẫu hình nhân cách cần hình thành ở một đối tƣợng ngƣời đƣợc giáo dục nhất định. Đó là một hệ thống cụ thể các yêu cầu của xã hội trong thời hiện đại. Trong từng giai đoạn xác định đối với nhân cách một loại đối tƣợng giáo dục. Mục tiêu giáo dục ở mỗi quốc gia là do nhà nƣớc đề ra căn cứ vào tình hình kinh tế, văn hóa, xã hội của mỗi đất nƣớc hiện tại và trong tƣơng lai: Mục tiêu này sẽ thay đổi theo thời gian theo mỗi giai đoạn phát triển của đất nƣớc.

Trong giai đoạn đất nƣớc mở cửa hội nhập với cộng đồng thế giới. Mục tiêu giáo dục đã đƣợc cụ thể hóa thêm những điểm sau: - Coi trọng giáo dục tƣ tƣởng, đạo đức coi trọng nền tảng tri thức của con ngƣời. Giáo dục HS sống lành mạnh, tự tin, tự tôn dân tộc, có trí lập nghiệp, không cam chịu nghèo hèn. - Bên cạnh việc bồi dƣỡng năng lực tiếp thu tinh hoa văn minh nhân loại phải giữ gìn phát huy tiềm năng của dân tộc và con ngƣời Việt Nam.

- Ngƣời lao động vừa phải có ý thức cộng đồng, tinh thần tập thể hợp tác giúp đỡ nhau, vừa phát huy tính tích cực cá nhân năng động, chủ động, cống hiến hết mình cho công cuộc công nghiệp hóa hiện đại hoa đất nƣớc. - Có khả năng sử dụng một ngoại ngữ trong giao tiếp thông thƣờng, có khả năng ứng dụng một số thành tựu của CNTT vào giải quyết công việc ở trình độ phổ thông. - Phát triển và nâng cao kĩ năng học tập chung, kĩ năng vận dụng kiến thức vào các tình huống học tập mới, vào thực tiễn sản suất và công cuộc của mỗi cá nhân, gia đình và cộng đồng Tóm lại mục tiêu của nền GD hiện nay đều là nhằm xây dựng con ngƣời. Một trong những mục tiêu nữa của GD là phát hiện năng lực của từng cá nhân để có thể định hƣớng cho việc đào tạo.

Còn ĐT là để xây dựng khả năng lao động cho mỗi ngƣời. Nền GD tốt là nền giáo dục tạo ra đƣợc những con ngƣời có đạo đức và nhân cách tốt, có ý thức trách nhiệm cao. Nền ĐT tốt là nền ĐT ra những con ngƣời có 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] kỹ năng lao động giỏi. Sự phát triển đa dạng mỗi cá nhân sẽ dẫn đến sự phát triển nhanh chóng, toàn diện và hài hòa của xã hội.

Mục tiêu giáo dục môn Vật lí ở trường trung học phổ thông hiện nay. Mục tiêu giáo dục thay đổi theo từng giai đoạn phát triển của xã hội. Do đó mục tiêu giáo dục trong nhà trƣờng và mục tiêu cua hoạt động DHVL cũng phải bám sát và có những điều chỉnh , sửa đổi phù hợp. Dựa vào mục tiêu GD chung.

Bộ GD và ĐT đã xác định đƣợc mục tiêu cho môn Vật lí nhƣ sau: Việc giảng dạy môn Vật lí có nhiệm vụ cung cấp cho HS một hệ thống kiến thức cơ bản ở trình độ phổ thông. Bƣớc đầu hình thành những kĩ năng làm việc khoa học, góp phần tạo ra ở HS những năng lực nhận thức, năng lực hành động và các phẩm chất nhân cách. Mục tiêu GD môn Vật lí đƣợc cụ thể hóa nhƣ sau: a. Mục tiêu kiến thức Chƣơng trình Vật lí trong nhà trƣờng THPT nhằm giúp cho HS đạt một hệ thống kiến thức phổ thông, cơ bản phù hợp với quan điểm hiện đại.

Đó là - Những khái niệm về các sự vật hiện tƣợng và quá trình Vật lí thƣờng gặp trong đời sống sản xuất. - Những định luật và nguyên lí cơ bản đƣợc trình bày phù hợp với năng lực toán học và năng lực suy luận logic của HS - Những nét chính của thuyết Vật lí quan trọng nhất - Các phƣơng pháp chung của nhận thức khoa học và những hiểu biết về phƣơng pháp đặc thù của Vật lí. Trƣớc hết là phƣơng pháp thực nghiệm và phƣơng pháp mô hình. - Những ứng dụng phổ biến của Vật lí trong đời sống và sản xuất.

Mục tiêu kĩ năng Trong DHVL cần chú ý bồi dƣỡng cho HS những kĩ năng sau: - Thu thập thông tin cần thiết cho việc học tập môn Vật lí bằng cách quan sát các hiện tƣợng và các quá trình Vật lí thực tế trong tự nhiên, trong đời sống hàng ngày và trong trong các thí nghiệm, điều tra, sƣu tầm, tra cứu tài liệu, tìm hiểu các phƣơng tiện thông tin đại chúng, khai thác mạng Internet - Phân tích tổng hợp và sử lí thông tin thu thập đƣợc để rút ra kết luận bằng suy luận quy nạp, suy luận tƣơng tự, khái quát hóa, đề ra các mối quan hệ đơn giản bằng những mối quan hệ hay bản chất của các hiện tƣợng hay quá trình vật lí. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Sử dụng các dụng cụ đo phổ biến của vật lí, kĩ năng lắp ráp và tiến hành thí nghiệm Vật lí đơn giản. - Vận dụng kiến thức để giải thích hiện tƣợng và quá trình Vật lí, giải các bài toán Vật lí và các vấn đề đơn giản trong đời sống ở mức độ phổ thông - Sử dụng các thuật ngữ Vật lí , các biểu đồ, bảng, đồ thị để trình bày, truyền đạt thông tin đƣợc rõ ràng, chính xác những hiểu biết, những kết quả thu thập đƣợc và sử lí thông tin. Mục tiêu tình cảm, thái độ, tác phong.

Trong DHVL cần bồi dƣỡng co HS thái độ tình cảm và tác phong môn Vật lí có nhiều ƣu thế thực hiện. Đó là: - Có hứng thú trong học tập môn Vật lí, rộng hơn là lòng yêu thích tìm tòi khoa học. Trân trọng những đóng góp của Vật lí cho sự tiến bộ của xã hội và công lao của khoa học. - Có ý thức vận dụng những hiểu biết vật lý vào đời sống nhằm cải thiện điều kiện sống, học tập cũng nhƣ để bảo vệ và giữ gìn môi trƣờng sống tự nhiên - Có thái độ khách quan, trung thực, tác phong làm việc khoa học, cẩn thận, tỉ mỉ, chính xác - Có tinh thần nỗ lực phấn đấu các nhân và kết hợp tinh thần hợp tác trong lao động học tập và nghiên cứu, ý thức học tập và nghiên cứu.

Nhƣ vậy, nếu chỉ sử dụng các phƣơng pháp giáo dục truyền thống thì không thể đáp ứng đƣợc yêu cầu của mục tiêu giáo dục. Do đó, để học sinh có thể nắm vững các kiến thức, đồng thời có hứng thú học tập và có thể vận dung kiến thức vào trong thực tế thì cần phải đổi mới phƣơng pháp dạy học.