Luận văn thạc sĩ soạn thảo bài tập chương động lực học chất điểm vật lí 10 và sử dụng trong đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu soạn thảo bài tập chương động lực học chất điểm vật lí 10 và sử dụng trong đánh giá năng lực giải, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Thu Hoài
• Người hướng dẫn: GS. Đỗ Hương Trà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy học (Bộ môn Vật lý)
• Đề tài: Động lực học chất điểm
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SOẠN THẢO BÀI TẬP ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu đề tài
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Ở Việt Nam
• 1.2. Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề
• 1.2.1. Khái niệm
• 1.2.2. Đặc trưng của năng lực
• 1.2.3. Phân loại năng lực
• 1.2.4. Các năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh
• 1.2.5. Một số năng lực có thể bồi dưỡng và phát triển trong dạy học Vật lí
• 1.2.6. Năng lực giải quyết vấn đề
• 1.2.6.1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề
• 2. CHƯƠNG 2: SOẠN THẢO BÀI TẬP CHƯƠNG “ĐỘNG LỰC HỌC CHẤT ĐIỂM”, VẬT LÍ 10 VÀ SỬ DỤNG TRONG ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CỦA HỌC SINH
• 2.1. Phân tích nội dung kiến thức chương “Động lực học chất điểm”
• 2.1.1. Vị trí và nhiệm vụ của chương “Động lực học chất điểm”
• 2.1.2. Cấu trúc nội dung chương “Động lực học chất điểm”
• 2.1.3. Mục tiêu dạy học chương “Động lực học chất điểm”
• 2.1.4. Mục tiêu phát triển năng lực giải quyết vấn đề qua dạy học chương “Động lực học chất điểm”
• 2.1.5. Các khó khăn và quan niệm sai lầm học sinh thường gặp trong dạy học chương “Động lực học chất điểm”
• 2.2. Soạn thảo bài tập chương “Động lực học chất điểm”, Vật lí 10 và sử dụng trong đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
• 2.2.1. Mô tả mục tiêu năng lực của hệ thống bài tập
• 2.2.2. Soạn thảo hệ thống bài tập đánh giá năng lực giải quyết vấn đề chương “Động lực học chất điểm”
• 2.2.3. Sử dụng hệ thống bài tập chương “Động lực học chất điểm” trong đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh
• 2.2.4. Ma trận đề kiểm tra
• 2.2.5. Nội dung đề kiểm tra
• 2.2.6. Xây dựng Rubric đánh giá năng lực giải quyết vấn đề
• 2.3. Thực nghiệm sư phạm
• 2.3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 2.3.2. Đối tượng, thời gian và địa điểm thực nghiệm sư phạm
• 2.3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 2.3.4. Phương pháp tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 2.3.5. Diễn biến của quá trình thực nghiệm sư phạm
• 2.3.6. Đối với việc lấy ý kiến chuyên gia
• 2.3.7. Đối với việc thực nghiệm trên học sinh
• 2.3.8. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 2.3.8.1. Kết quả hỏi ý kiến chuyên gia
• 2.3.8.2. Phân tích kết quả thực nghiệm sư phạm với học sinh
• 3. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bài Tập Động Lực Học Vật Lý 10

Bài tập động lực học trong chương trình Vật lý 10 đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Nội dung chương này không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức lý thuyết mà còn rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Việc soạn thảo bài tập phù hợp sẽ tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng phân tích.

1.1. Định Nghĩa Động Lực Học Trong Vật Lý 10

Động lực học là một nhánh của vật lý nghiên cứu về chuyển động của các vật thể và các lực tác động lên chúng. Chương này cung cấp kiến thức cơ bản về các định luật Newton và ứng dụng của chúng trong các bài tập thực tế.

1.2. Vai Trò Của Bài Tập Trong Đánh Giá Năng Lực

Bài tập không chỉ là công cụ để kiểm tra kiến thức mà còn là phương pháp đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Thông qua các bài tập, giáo viên có thể nhận diện được mức độ hiểu biết và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh.

II. Thách Thức Trong Việc Đánh Giá Năng Lực Học Sinh

Việc đánh giá năng lực học sinh trong môn Vật lý, đặc biệt là trong chương động lực học, gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn là sự thiếu hụt các bài tập thực tiễn, dẫn đến việc học sinh khó khăn trong việc áp dụng kiến thức vào thực tế.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Soạn Thảo Bài Tập

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc thiết kế bài tập phù hợp với năng lực của học sinh. Việc thiếu tài liệu tham khảo và kinh nghiệm cũng là một rào cản lớn.

2.2. Sự Thiếu Liên Kết Giữa Lý Thuyết Và Thực Tiễn

Học sinh thường cảm thấy khó khăn khi phải liên kết kiến thức lý thuyết với các tình huống thực tế. Điều này dẫn đến việc họ không thể vận dụng kiến thức một cách hiệu quả.

III. Phương Pháp Soạn Thảo Bài Tập Động Lực Học Hiệu Quả

Để đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, việc soạn thảo bài tập cần phải được thực hiện một cách khoa học và hợp lý. Các bài tập nên được thiết kế để khuyến khích học sinh tư duy và sáng tạo.

3.1. Nguyên Tắc Soạn Thảo Bài Tập

Các bài tập cần phải rõ ràng, cụ thể và có tính ứng dụng cao. Nguyên tắc này giúp học sinh dễ dàng hiểu và thực hiện bài tập.

3.2. Các Dạng Bài Tập Động Lực Học Phổ Biến

Có nhiều dạng bài tập khác nhau trong động lực học như bài tập tính toán, bài tập thực nghiệm và bài tập tình huống. Mỗi dạng bài tập có những ưu điểm riêng và cần được sử dụng linh hoạt.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Bài Tập Động Lực Học

Bài tập động lực học không chỉ giúp học sinh củng cố kiến thức mà còn phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề trong thực tiễn. Việc áp dụng kiến thức vào các tình huống thực tế sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về môn học.

4.1. Ví Dụ Thực Tế Về Ứng Dụng Động Lực Học

Các bài tập có thể được thiết kế dựa trên các tình huống thực tế như tính toán lực tác dụng lên một vật thể trong chuyển động. Điều này giúp học sinh thấy được sự liên kết giữa lý thuyết và thực tiễn.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Năng Lực Học Sinh

Nghiên cứu cho thấy rằng việc sử dụng bài tập thực tiễn trong dạy học giúp nâng cao năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Học sinh có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tế tốt hơn.

V. Kết Luận Về Đánh Giá Năng Lực Học Sinh Trong Động Lực Học

Việc đánh giá năng lực học sinh trong môn Vật lý, đặc biệt là chương động lực học, là một nhiệm vụ quan trọng. Cần có sự đầu tư và cải tiến trong việc soạn thảo bài tập để nâng cao chất lượng dạy học.

5.1. Tương Lai Của Việc Đánh Giá Năng Lực

Trong tương lai, việc đánh giá năng lực học sinh sẽ ngày càng được chú trọng hơn. Các phương pháp đánh giá mới sẽ được áp dụng để phù hợp với yêu cầu của giáo dục hiện đại.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Viên

Giáo viên cần thường xuyên cập nhật kiến thức và phương pháp giảng dạy mới để nâng cao hiệu quả dạy học. Việc tham gia các khóa tập huấn sẽ giúp giáo viên có thêm kinh nghiệm trong việc soạn thảo bài tập.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục theo Nghị quyết số 44/NQ-CP ngày 09/6/2014, việc chuyển đổi phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực người học trở thành yêu cầu cấp thiết. Môn Vật lí, đặc biệt chương “Động lực học chất điểm” lớp 10, là một phần quan trọng trong chương trình phổ thông, có vai trò kết nối kiến thức cơ bản với thực tiễn đời sống. Tuy nhiên, thực trạng dạy học và đánh giá môn Vật lí hiện nay vẫn còn nặng về kiểm tra kiến thức và kỹ năng tính toán, thiếu các bài tập đánh giá năng lực giải quyết vấn đề (NLGQVĐ) của học sinh.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là soạn thảo hệ thống bài tập chương “Động lực học chất điểm”, Vật lí 10 nhằm đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học và kiểm tra đánh giá môn Vật lí ở bậc trung học phổ thông. Nghiên cứu được thực hiện tại một số trường THPT trên địa bàn tỉnh Ninh Bình trong năm học 2019-2020, với đối tượng là học sinh lớp 10 và giáo viên dạy Vật lí.

Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp công cụ đánh giá năng lực giải quyết vấn đề phù hợp với nội dung chương trình, giúp giáo viên có thể đánh giá chính xác năng lực vận dụng kiến thức của học sinh trong các tình huống thực tiễn. Qua đó, góp phần đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về năng lực và năng lực giải quyết vấn đề, trong đó:

• Năng lực (NL) được hiểu là thuộc tính cá nhân bao gồm kiến thức, kỹ năng, thái độ và khả năng vận dụng trong các tình huống cụ thể để đạt kết quả mong muốn. NL chỉ biểu hiện trong hoạt động thực tế và được đánh giá qua hiệu quả hoạt động đó.

• Năng lực giải quyết vấn đề (NLGQVĐ) là khả năng phối hợp vận dụng kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm để giải quyết các tình huống có vấn đề một cách hiệu quả, tích cực và sáng tạo. Cấu trúc NLGQVĐ gồm bốn thành tố chính: tìm hiểu vấn đề, đề xuất giải pháp, thực hiện giải pháp và đánh giá phản ánh giải pháp, xây dựng vấn đề mới.

• Đánh giá năng lực là quá trình thu thập và đối chiếu thông tin về hành vi năng lực trong các bối cảnh cụ thể, nhằm xác định mức độ phát triển năng lực của người học. Đánh giá năng lực khác với đánh giá kiến thức, kỹ năng ở chỗ tập trung vào khả năng vận dụng sáng tạo trong thực tiễn.

• Bài tập Vật lí được phân loại theo nội dung (chuyên đề, trừu tượng, cụ thể, kỹ thuật tổng hợp, lịch sử, vui) và theo phương thức giải (định tính, định lượng, đồ thị, thí nghiệm). Bài tập đánh giá NLGQVĐ cần bám sát cấu trúc năng lực, đa dạng về thể loại, có tính thực tiễn và phân mức độ phù hợp với năng lực học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Luận văn sử dụng dữ liệu thu thập từ khảo sát 22 giáo viên dạy Vật lí tại hai trường THPT chuyên Lương Văn Tụy và THPT Hoa Lư A, tỉnh Ninh Bình; kết quả thực nghiệm sư phạm trên học sinh lớp 10; tài liệu lý luận và các nghiên cứu trước liên quan đến đánh giá năng lực và dạy học Vật lí.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định tính và định lượng các kết quả khảo sát, đánh giá độ khó và độ phân biệt của bài tập qua hệ số Cronbach alpha và các chỉ số thống kê mô tả; phân tích nội dung chương trình và cấu trúc năng lực để xây dựng hệ thống bài tập; đánh giá hiệu quả thực nghiệm sư phạm qua kết quả học tập và phản hồi của học sinh, giáo viên.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong năm học 2019-2020, bao gồm các giai đoạn: khảo sát thực trạng (tháng 9-10/2019), soạn thảo bài tập (tháng 11-12/2019), thực nghiệm sư phạm (tháng 1-3/2020), phân tích kết quả và hoàn thiện luận văn (tháng 4-6/2020).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh: 100% giáo viên khảo sát đồng ý rằng đánh giá năng lực là cần thiết, trong đó 86,4% cho rằng rất cần thiết. Tuy nhiên, 59,1% giáo viên chưa bao giờ soạn thảo bài tập đánh giá NLGQVĐ, 40,9% thỉnh thoảng mới thực hiện. Điều này cho thấy sự thiếu hụt về công cụ và phương pháp đánh giá năng lực trong thực tế giảng dạy.

2. Hiểu biết và thực hành của giáo viên: 59% giáo viên vẫn chủ yếu đánh giá kiến thức và kỹ năng, chỉ 4,6% đánh giá năng lực, 36,4% đang chuyển dần sang đánh giá năng lực. 54,5% giáo viên cho rằng năng lực giải quyết vấn đề rất quan trọng, 45,5% cho là quan trọng, nhưng việc áp dụng đánh giá năng lực còn hạn chế.

3. Hệ thống bài tập soạn thảo: Luận văn đã xây dựng 16 bài tập đánh giá NLGQVĐ chương “Động lực học chất điểm”, mỗi bài gồm 3 mức độ (mức 1 đến mức 3) tương ứng với mức độ tự lực và phức tạp của nhiệm vụ. Các bài tập bao phủ đầy đủ các thành tố năng lực: tìm hiểu vấn đề, đề xuất giải pháp, thực hiện giải pháp và đánh giá phản ánh.

4. Hiệu quả thực nghiệm: Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong năng lực giải quyết vấn đề, với tỷ lệ học sinh đạt mức độ cao trong các bài tập tăng khoảng 30% so với trước khi áp dụng hệ thống bài tập. Giáo viên đánh giá cao tính khả thi và hiệu quả của hệ thống bài tập trong việc phát triển năng lực học sinh.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của thực trạng hạn chế trong đánh giá năng lực giải quyết vấn đề là do giáo viên thiếu tài liệu hướng dẫn, chưa được tập huấn đầy đủ và thói quen đánh giá truyền thống tập trung vào kiến thức, kỹ năng tính toán. Việc soạn thảo bài tập đánh giá năng lực đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cấu trúc năng lực và kỹ năng thiết kế bài tập đa dạng, có tính thực tiễn.

So sánh với các nghiên cứu trước, kết quả khảo sát và thực nghiệm của luận văn phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục phổ thông, nhấn mạnh vai trò của đánh giá năng lực trong phát triển phẩm chất và năng lực người học. Việc xây dựng hệ thống bài tập theo cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề giúp giáo viên có công cụ đánh giá chính xác hơn, đồng thời tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng vận dụng kiến thức.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ giáo viên thực hiện đánh giá năng lực theo mức độ khác nhau, bảng thống kê độ khó và độ phân biệt của từng bài tập, cũng như biểu đồ đường thể hiện sự tiến bộ năng lực học sinh qua các giai đoạn thực nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tổ chức tập huấn chuyên sâu cho giáo viên về đánh giá năng lực giải quyết vấn đề: Cần xây dựng các khóa đào tạo, hội thảo nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng soạn thảo bài tập đánh giá năng lực, đặc biệt là áp dụng cấu trúc năng lực giải quyết vấn đề. Thời gian thực hiện trong vòng 6 tháng, chủ thể là Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học sư phạm.

2. Phát triển và phổ biến hệ thống bài tập đánh giá năng lực giải quyết vấn đề: Cần biên soạn tài liệu bài tập mẫu theo từng chương trình học, trong đó có chương “Động lực học chất điểm”, để giáo viên tham khảo và áp dụng. Thời gian thực hiện 1 năm, chủ thể là Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các nhà xuất bản giáo dục.

3. Đổi mới hình thức kiểm tra, đánh giá theo hướng đánh giá năng lực: Khuyến khích các trường THPT áp dụng đánh giá năng lực trong các kỳ kiểm tra thường xuyên và cuối kỳ, kết hợp đánh giá quá trình và đánh giá kết quả. Thời gian triển khai từ năm học tiếp theo, chủ thể là Ban giám hiệu các trường.

4. Tăng cường nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm về đánh giá năng lực: Khuyến khích các nhà nghiên cứu, giảng viên sư phạm tiếp tục nghiên cứu, thử nghiệm các phương pháp đánh giá năng lực mới, đồng thời đánh giá hiệu quả áp dụng trong thực tế. Thời gian liên tục, chủ thể là các cơ sở đào tạo và nghiên cứu giáo dục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Vật lí THPT: Luận văn cung cấp hệ thống bài tập mẫu và phương pháp đánh giá năng lực giải quyết vấn đề, giúp giáo viên đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá, nâng cao hiệu quả giảng dạy.

2. Cán bộ quản lý giáo dục: Các hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và chuyên viên giáo dục có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng kế hoạch đào tạo, đổi mới kiểm tra đánh giá theo hướng phát triển năng lực học sinh.

3. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Vật lí: Tài liệu giúp hiểu rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về đánh giá năng lực, đồng thời cung cấp ví dụ cụ thể về soạn thảo bài tập đánh giá năng lực giải quyết vấn đề.

4. Nhà nghiên cứu giáo dục: Luận văn là nguồn tham khảo quý giá cho các nghiên cứu về đổi mới kiểm tra đánh giá, phát triển năng lực học sinh trong dạy học các môn khoa học tự nhiên.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực giải quyết vấn đề là gì?
   Năng lực giải quyết vấn đề là khả năng phối hợp vận dụng kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm để giải quyết các tình huống có vấn đề một cách hiệu quả, tích cực và sáng tạo. Ví dụ, học sinh sử dụng kiến thức Vật lí để phân tích và giải thích hiện tượng thực tế như lực tác dụng trong kiến trúc vòm.

2. Tại sao cần đánh giá năng lực thay vì chỉ đánh giá kiến thức?
   Đánh giá năng lực giúp xác định khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, phát triển tư duy sáng tạo và kỹ năng giải quyết vấn đề, phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Ví dụ, bài tập đánh giá năng lực yêu cầu học sinh phân tích tình huống thực tế thay vì chỉ tính toán theo công thức.

3. Làm thế nào để soạn thảo bài tập đánh giá năng lực giải quyết vấn đề?
   Cần bám sát cấu trúc năng lực gồm các thành tố: tìm hiểu vấn đề, đề xuất giải pháp, thực hiện giải pháp và đánh giá phản ánh; bài tập phải đa dạng, có tính thực tiễn và phân mức độ phù hợp với năng lực học sinh. Ví dụ, bài tập về lực ma sát có thể yêu cầu học sinh thiết kế thí nghiệm đo hệ số ma sát.

4. Thực trạng đánh giá năng lực giải quyết vấn đề hiện nay ra sao?
   Khảo sát cho thấy phần lớn giáo viên nhận thức được tầm quan trọng của đánh giá năng lực nhưng chưa thường xuyên soạn thảo và áp dụng bài tập đánh giá năng lực giải quyết vấn đề do thiếu tài liệu và hướng dẫn cụ thể.

5. Làm thế nào để áp dụng hệ thống bài tập đã soạn thảo vào giảng dạy?
   Giáo viên có thể sử dụng hệ thống bài tập theo từng mức độ để đánh giá năng lực học sinh trong quá trình học và kiểm tra cuối kỳ, đồng thời điều chỉnh phương pháp dạy học dựa trên kết quả đánh giá. Ví dụ, sử dụng bài tập phân tích lực trong kiến trúc vòm để kiểm tra năng lực vận dụng kiến thức của học sinh.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận về năng lực giải quyết vấn đề và đánh giá năng lực trong dạy học Vật lí, đồng thời khảo sát thực trạng đánh giá năng lực tại các trường THPT tỉnh Ninh Bình.
• Đã xây dựng thành công hệ thống 16 bài tập đánh giá năng lực giải quyết vấn đề chương “Động lực học chất điểm”, Vật lí 10, với 3 mức độ phân loại theo cấu trúc năng lực.
• Thực nghiệm sư phạm cho thấy hệ thống bài tập có tính khả thi và hiệu quả trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.
• Đề xuất các giải pháp tập huấn giáo viên, phát triển tài liệu, đổi mới kiểm tra đánh giá và tăng cường nghiên cứu để nâng cao chất lượng dạy học và đánh giá năng lực.
• Khuyến nghị các nhà quản lý, giáo viên, sinh viên sư phạm và nhà nghiên cứu giáo dục tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm góp phần đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực người học.

Tổ chức các khóa tập huấn, biên soạn tài liệu hướng dẫn soạn thảo bài tập đánh giá năng lực, triển khai áp dụng hệ thống bài tập trong giảng dạy và kiểm tra đánh giá tại các trường phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc soạn thảo bài tập đánh giá NL GQVĐ Chƣơng 2. Soạn thảo bài tập chƣơng “Động lực học chất điểm” Vật lí 10 và sử dụng trong đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Thực nghiệm sƣ phạm 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SOẠN THẢO BÀI TẬP ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1.

Lịch sử nghiên cứu đề tài 1. Trên thế giới Có thể nói rằng kiểm tra, đánh giá là một phần rất quan trọng của quá trình dạy học. Trong bối cảnh hiện nay, đánh giá năng lực là xu hƣớng đánh giá đƣợc nhiều nƣớc, nhiều tổ chức và nhiều tác giả nghiên cứu. Từ những năm đầu của thế kỉ XXI, các nƣớc trong tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OCED) đã thực hiện đánh giá học sinh ở lứa tuổi 15 theo chƣơng trình đánh giá HS phổ thông Quốc tế (PISA).

Chƣơng trình PISA không trực tiếp kiểm tra kiến thức mà HS thu đƣợc tại trƣờng học mà xem xét năng lực phổ thông thực tế của HS, đặc biệt chú trọng việc đánh giá năng lực của HS trong việc vận dụng kiến thức và kĩ năng để giải quyết các vấn đề đƣợc đặt ra trong bối cảnh thực tế. Kirschner và Cees P. van der Vleuten cũng đã đƣa ra các phƣơng pháp đánh giá NL trong Nghiên cứu đánh giá trong giáo dục (2006) Vấn đề đánh giá năng lực GQVĐ cũng đƣợc Jean – Paul Reeff, Anouk Zabal và Christine Blech trình bày trong công trình “The Assessment of Problem – Solving Competencies”. Công trình này đã tập trung vào việc thống kê phân tích cách thức GQVĐ và sự phát triển những công cụ đánh giá năng lực GQVĐ 1.

Ở Việt Nam Vấn đề kiểm tra, đánh giá đang đƣợc chuyển dần từ đánh giá nặng về kiến thức sang các hình thức đánh giá năng lực vận dụng kiến thức để giải quyết các vấn đề trong thực tế. Định hƣớng này đã đƣợc thể hiện trong các nghiên cứu và các tài liệu tập huấn Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tập của học sinh theo định hướng tiếp cận năng lực (2014) của Bộ giáo dục. Một số công trình nghiên cứu về NL đã tập trung phân tích các khái niệm năng lực, các đặc trƣng của NL, cấu trúc của NL cũng nhƣ phƣơng pháp giảng dạy, đánh giá theo năng lực…[2], [3], [9] Về đánh giá NLGQVĐ, luận án tiến sĩ của tác giả Phan Anh Tài [18] đã đề xuất phƣơng án đánh giá NL GQVĐ của học sinh trong dạy học toán Trung học phổ thông theo hƣớng tiếp cận quá trình GQVĐ. Ngoài ra cũng có một số luận văn thạc sĩ cũng đề cập đến vấn đề đánh giá NL GQVĐ trong dạy học Vật lí.

Có thể lấy thí dụ: Luận văn thạc sĩ “Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học chương Các định luật bảo toàn, Vật lí 10” của tác giả Hoàng Thị Thu Hà (2015) đã đề cập đến đánh giáNL GQVĐ của học sinh lớp 10 thông qua các bài tập trắc nghiệm đƣợc xây dựng khoa học dựa trên lý thuyết đo lƣờng, bám sát bảng đặc tả năng lực giải quyết vấn đề ở các cấp độ khác nhau. Luận văn thạc sĩ “Đánh giá năng lực GQVĐ của HS trong dạy học chƣơng Chất khí, Vật lí lớp 10 THPT” của tác giả Ngô Thị Tƣờng Vi (2015) đã xây dựng và sử dụng bộ công cụ đánh giá trong quá trình và đánh giá kết thúc chƣơng Chất khí với đầy đủ các mức độ và các thành tố của NL GQVĐ. Luận văn thạc sĩ “Đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học chương Động lực học vật rắn, Vật lí 12 nâng cao” của tác giả Phạm Ngọc Tuân (2015). Đối với việc xây dựng bài tập, đã có một số tác giả nghiên cứu về bồi dƣỡng và phát triển NL GQVĐ, có thể kể đến các luận văn thạc sĩ: Xây dựng và sử dụng bài tập Vật lí theo hướng bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh trong dạy học chương “Chất rắn và chất lỏng.

Sự chuyển thể” – Vật lí 10 của tác giả Nguyễn Thị Nhung (2016), luận văn: Soạn thảo và sử dụng bài tập có nội dung thực tế chương “Động lực học chất điểm” – Vật lí 10 nhằm bồi dưỡng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh của tác giả Đinh Thị Ánh Tuyết (2017). 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Tuy nhiên chƣa có luận văn nào đề cập đến việc soạn thảo bài tập để đánh giá NL GQVĐ của học sinh trong dạy học chƣơng “Động lực học chất điểm”, Vật lí 10. Năng lực và năng lực giải quyết vấn đề 1. Khái niệm Có rất nhiều nhà nghiên cứu đã nghiên cứu về NL và đƣa ra định nghĩa về NL.

- Các nhà tâm lí học cho rằng NL đƣợc hiểu là một thuộc tính tâm lí phức hợp, là điểm hội tụ của nhiều yếu tố nhƣ tri thức, kĩ năng, kĩ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành động và trách nhiệm đạo đức. - Theo Weinert (2001): “NL gồm những kĩ năng, kĩ xảo học được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng như sự sẵn sàng về động cơ, xã hội,…và khả năng vận dụng các cách giải quyết vấn đề một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh hoạt” (dẫn theo [2, tr 134]) - Theo cách hiểu của tác giả Đặng Thành Hƣng thì “NL là thuộc tính cá nhân cho phép cá nhân thực hiện thành công hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể ”[12] Qua các cách định nghĩa trên, chúng tôi thấy có thể hiểu NL là thuộc tính cá nhân của con ngƣời đƣợc hình thành và phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, từ đó mà cho phép huy động tổng hợp các kiến thức, kỹ năng để thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thể. Đặc trưng của năng lực Thứ nhất, NL chỉ biểu hiện và quan sát đƣợc trong hoạt động nhằm đáp ứng yêu cầu cụ thể trong điều kiện cụ thể. Năng lực chỉ có tính hiện thực khi cá nhân hoạt động và phát triển trong chính hoạt động ấy.

Đây cũng 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chính là đặc trƣng để giúp chúng ta phân biệt NL với “tiềm năng” – là khả năng ẩn giấu bên trong, chƣa bộc lộ ra. Thứ hai, NL đƣợc đánh giá thông qua tính hiệu quả của hoạt động. Kết quả của hoạt động là thƣớc đo để đánh giá NL của cá nhân. Phân loại năng lực Đối với khái niệm NL, có nhiều cách phân loại tùy theo quan điểm tiếp cận và tiêu chí phân loại.

Tuy nhiên cách phân loại phổ biến nhất vẫn là cách phân loại NL thành năng lực chung và năng lực riêng. Cụ thể: - Năng lực chung: là NL cơ bản, cần thiết cho tất cả mọi ngƣời giúp con ngƣời có thể tham gia vào những hoạt động xã hội thông thƣờng nhƣ sinh hoạt cộng đổng, học tập, hoạt động nghề nghiệp. Trong hoạt động học tập, NL này đƣợc hình thành và phát triển do nhiều môn học, liên quan đến nhiều môn học khác nhau - Năng lực riêng: là những NL cần thiết cho các loại hình hoạt động chuyên môn hoặc cần thiết trong những tình huống nhất định. NL chuyên biệt đƣợc hình thành và phát triển do một lĩnh vực/ môn học nào đó.

Các năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh Những NL cốt lõi mà chƣơng trình giáo dục phổ thông cần hình thành và phát triển cho học sinh bao gồm: NL chung và NL đặc thù. - Những NL chung bao gồm: NL tự chủ và tự học, NL giao tiếp và hợp tác, NL giải quyết vấn đề và sáng tạo. Đây là những NL đƣợc hình thành, phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục. [6] - Những NL đặc thù bao gồm: NL ngôn ngữ, NL tính toán, NL khoa học, NL công nghệ, NL tin học, NL thẩm mĩ, NL thể chất.

Những NL này đƣợc hình thành, phát triển chủ yếu thông qua một số môn học và hoạt động giáo dục nhất định. Một số năng lực có thể bồi dưỡng và phát triển trong dạy học Vật lí Trong các yêu cầu cần đạt về năng lực trong dạy học Vật lí, bên cạnh 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] năng lực Vật lí thì dạy học Vật lí cũng cần góp phần phát triển các NL chung sau đây 21: - Năng lực tự chủ và tự học: Trong dạy học Vật lí, NL tự chủ và tự học đƣợc hình thành và phát triển thông qua các nhiệm vụ học tập độc lập giao cho HS nhƣ các nhiệm vụ trong các phiếu học tập, tiến hành thí nghiệm trên lớp, ở nhà hay phòng thí nghiệm, thực hiện dự án, giải quyết các bài tập nhằm vận dụng kiến thức, kĩ năng để giải quyết các vấn đề của thực tiễn. - Năng lực giao tiếp và hợp tác: Bao gồm việc sử dụng các biểu tƣợng Vật lí, các kí hiệu Vật lí và các thuật ngữ Vật lí để thực hiện các giao tiếp chức năng trong dạy học Vật lí nhằm trao đổi thông tin, điều khiển thông tin, phối hợp và hợp tác trong hoạt động học. - Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Đây là một trong những NL cốt lõi của dạy học Vật lí, nó cần đƣợc thể hiện xuyên suốt qua các hoạt động của ngƣời học: từ phát hiện vấn đề, đề xuất giả thuyết, lập kế hoạch giải quyết vấn đề, thực hiện kế hoạch giải quyết vấn đề, thực hiện kế hoạch giải quyết đến xem xét lại toàn bộ quá trình giải quyết vấn đề và phát hiện vấn đề mới.

Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài chúng tôi sẽ tập trung đi sâu về cấu trúc của năng lực giải quyết vấn đề. Năng lực giải quyết vấn đề 1. Khái niệm năng lực giải quyết vấn đề Năng lực GQVĐ là một trong những năng lực chung cơ bản cần thiết cho mỗi ngƣời để có thể tồn tại trong xã hội ở mọi thời đại. Có nhiều định nghĩa về năng lực GQVĐ: - Theo tác giả Nguyễn Hồng Quyên [17], “năng lực GQVĐ là khả năng của một cá nhân huy động những kiến thức, kĩ năng, kinh nghiệm của mình để giải quyết các tình huống có vấn đề một cách hiệu quả, tích cực và sáng tạo” 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.