Ảnh hưởng của hoạt động phát hành cổ phiếu theo chương trình lựa chọn người lao động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp niêm yết tại việt nam

Nghiên cứu ảnh hưởng của phát hành cổ phiếu theo chương trình lựa chọn người lao động đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam.

• Tác giả: Chu Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: Th.S Trần Anh Tuấn
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Tài chính
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Hoạt Động Phát Hành Cổ Phiếu Đến Hiệu Quả Doanh Nghiệp Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. LỜI CẢM ƠN
• 2. MỤC LỤC
• 3. DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 4. DANH MỤC BẢNG
• 5. DANH MỤC HÌNH
• 6. LỜI MỞ ĐẦU
• 6.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 6.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 6.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 6.4. Phương pháp nghiên cứu
• 6.5. Kết cấu bài nghiên cứu
• 7. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 7.1. Những vấn đề cơ bản về hoạt động phát hành cổ phiếu theo Chương trình lựa chọn người lao động (ESOP)
• 7.1.1. Khái niệm của ESOP
• 7.1.2. Đặc điểm của ESOP
• 7.1.3. Các hình thức tương tự ESOP
• 7.1.4. Các quy định Nhà nước về hoạt động phát hành cổ phiếu ESOP tại Việt Nam
• 7.1.5. Động cơ của ESOP
• 7.1.6. Ưu điểm và nhược điểm của ESOP
• 7.2. Những vấn đề cơ bản về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 7.2.1. Khái niệm hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 7.2.2. Các chỉ tiêu đo lường hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp
• 7.3. Tổng quan nghiên cứu
• 7.3.1. Tổng quan nghiên cứu nước ngoài
• 7.3.2. Tổng quan nghiên cứu trong nước
• 7.3.3. Khoảng trống nghiên cứu
• 8. CHƯƠNG 2: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 8.1. Quy trình nghiên cứu
• 8.2. Phương pháp nghiên cứu
• 8.2.1. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 8.2.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 8.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 8.4. Mô hình nghiên cứu
• 8.5. Giả thuyết nghiên cứu và mô tả các biến số
• 9. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 9.1. Thực trạng về hoạt động phát hành ESOP tại thị trường chứng khoán Việt Nam
• 9.2. Kết quả mô hình nghiên cứu
• 9.2.1. Thống kê mô tả dữ liệu
• 9.2.2. Ma trận hệ số tương quan giữa các biến trong mô hình
• 9.2.3. Kết quả kiểm định mô hình hồi quy tuyến tính dữ liệu bảng
• 10. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ CÁC HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 10.1. Các hàm ý chính sách
• 10.2. Kiến nghị đối với ban quản lý thị trường chứng khoán
• 10.3. Kiến nghị đối với các doanh nghiệp
• 10.4. Kiến nghị đối với cổ đông và nhà đầu tư
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Hành Cổ Phiếu Và Hiệu Quả Doanh Nghiệp

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam ngày càng phát triển, việc phát hành cổ phiếu trở thành một công cụ quan trọng để các doanh nghiệp niêm yết huy động vốn. Tuy nhiên, ảnh hưởng của hoạt động này đến hiệu quả doanh nghiệp vẫn là một vấn đề gây nhiều tranh cãi. Bài viết này sẽ đi sâu vào phân tích các khía cạnh khác nhau của vấn đề này, từ cơ sở lý luận đến thực tiễn áp dụng tại Việt Nam. Theo Thông tư 162/2015/TT-BTC, ESOP (Phát hành cổ phiếu theo Chương trình lựa chọn người lao động) là một hình thức phổ biến. Việc phát hành cổ phiếu, đặc biệt là ESOP, không chỉ ảnh hưởng đến nguồn vốn chủ sở hữu mà còn tác động đến các chỉ số tài chính quan trọng như ROE (Return on Equity), ROA (Return on Assets) và EPS (Earnings per Share).

1.1. Khái niệm và vai trò của phát hành cổ phiếu ưu đãi ESOP

ESOP (Employee Stock Ownership Plan) là chương trình phát hành cổ phiếu ưu đãi cho người lao động, nhằm tạo động lực và gắn kết họ với doanh nghiệp. Tại Việt Nam, ESOP thường được thực hiện bằng cách phát hành thêm cổ phiếu với giá ưu đãi, thay vì trích lập quỹ mua cổ phiếu quỹ. Theo Viện Wealth Preservation (Mỹ), ESOP là một hình thức phúc lợi mà doanh nghiệp trao cho người lao động theo Luật Bảo đảm thu nhập về hưu người lao động ERISA. Điều này giúp nhân viên có quyền sở hữu cổ phần, từ đó chia sẻ lợi nhuận và tham gia quản lý doanh nghiệp.

1.2. Các hình thức phát hành cổ phiếu phổ biến trên thị trường

Ngoài ESOP, các doanh nghiệp niêm yết còn sử dụng nhiều hình thức phát hành cổ phiếu khác như IPO (Initial Public Offering), chào bán cổ phiếu cho cổ đông hiện hữu, hoặc phát hành riêng lẻ cho các nhà đầu tư chiến lược. Mỗi hình thức có ưu điểm và nhược điểm riêng, tùy thuộc vào mục tiêu huy động vốn và tình hình tài chính của doanh nghiệp. Việc lựa chọn hình thức phát hành phù hợp có vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa hiệu quả doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cần cân nhắc kỹ lưỡng các yếu tố như chi phí phát hành, thời gian thực hiện và tác động đến cấu trúc vốn.

II. Thách Thức Từ Pha Loãng Cổ Phiếu Khi Phát Hành Thêm CP

Một trong những lo ngại lớn nhất khi phát hành cổ phiếu là nguy cơ pha loãng cổ phiếu, đặc biệt là khi phát hành với giá thấp hơn thị giá. Điều này có thể làm giảm EPS và ảnh hưởng tiêu cực đến quyền lợi của các cổ đông hiện hữu. Hơn nữa, việc tăng vốn điều lệ có thể không đi kèm với sự tăng trưởng tương ứng về lợi nhuận, dẫn đến giảm ROE và ROA. Các nhà đầu tư cần đánh giá kỹ lưỡng khả năng sử dụng vốn hiệu quả của doanh nghiệp trước khi quyết định đầu tư. Theo nghiên cứu từ Học viện Ngân hàng, việc phát hành ESOP có thể vừa là cơ hội, vừa là thách thức đối với các doanh nghiệp niêm yết.

2.1. Tác động của pha loãng cổ phiếu đến chỉ số EPS và giá cổ phiếu

Pha loãng cổ phiếu xảy ra khi số lượng cổ phiếu lưu hành tăng lên, trong khi lợi nhuận không tăng tương ứng, dẫn đến giảm EPS (Earnings per Share). Điều này có thể khiến giá cổ phiếu giảm do nhà đầu tư lo ngại về khả năng sinh lời của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp cần có chiến lược quản lý vốn hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực của pha loãng cổ phiếu. Doanh nghiệp cần chứng minh khả năng tạo ra lợi nhuận cao hơn từ nguồn vốn mới huy động được.

2.2. Rủi ro và lợi ích của việc phát hành cổ phiếu giá thấp cho nhân viên

Việc phát hành cổ phiếu với giá ưu đãi cho nhân viên (ESOP) có thể tạo động lực làm việc và gắn kết nhân viên với doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu không được quản lý tốt, ESOP cũng có thể gây ra rủi ro pha loãng cổ phiếu và ảnh hưởng đến quyền lợi của các cổ đông khác. Doanh nghiệp cần xây dựng quy trình quản trị doanh nghiệp minh bạch và hiệu quả để đảm bảo lợi ích của tất cả các bên liên quan. Mặt khác, nó tạo ra sự gắn bó giữa nhân viên và doanh nghiệp, tạo động lực cho người lao động tăng năng suất làm việc.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Phát Hành Cổ Phiếu Cho DN

Để tối đa hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro khi phát hành cổ phiếu, các doanh nghiệp niêm yết cần có chiến lược rõ ràng và thực hiện các biện pháp quản lý hiệu quả. Điều này bao gồm việc định giá cổ phiếu hợp lý, sử dụng vốn huy động được một cách hiệu quả và minh bạch, cũng như đảm bảo quyền lợi của tất cả các cổ đông. Ngoài ra, việc tuân thủ các quy định của pháp luật về phát hành cổ phiếu là vô cùng quan trọng. Doanh nghiệp cần minh bạch trong việc sử dụng vốn, các báo cáo tài chính phải được kiểm toán, định kỳ để cung cấp cho các nhà đầu tư. Một chiến lược phù hợp có thể tạo ra sự tăng trưởng bền vững cho doanh nghiệp.

3.1. Định giá cổ phiếu hợp lý trước khi phát hành Phương pháp và lưu ý

Định giá doanh nghiệp và cổ phiếu là bước quan trọng trước khi phát hành cổ phiếu, giúp xác định mức giá phù hợp, thu hút nhà đầu tư và tránh gây thiệt hại cho doanh nghiệp. Các phương pháp định giá phổ biến bao gồm phương pháp chiết khấu dòng tiền (DCF), phương pháp so sánh (relative valuation) và phương pháp tài sản (asset-based valuation). Cần lưu ý đến các yếu tố như tình hình tài chính, triển vọng tăng trưởng và điều kiện thị trường khi định giá.

3.2. Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn sau phát hành Chiến lược và giám sát

Sau khi phát hành cổ phiếu thành công, việc sử dụng vốn hiệu quả là yếu tố then chốt để tăng hiệu quả doanh nghiệp. Doanh nghiệp cần có kế hoạch sử dụng vốn chi tiết, tập trung vào các dự án có tiềm năng sinh lời cao và phù hợp với chiến lược phát triển dài hạn. Đồng thời, cần thiết lập hệ thống giám sát chặt chẽ để đảm bảo vốn được sử dụng đúng mục đích và mang lại hiệu quả cao nhất. Quản lý dòng tiền, đảm bảo tiến độ và hiệu quả dự án là những yếu tố cần được theo dõi sát sao.

IV. Ứng Dụng ESOP Nghiên Cứu Trường Hợp Tại Thị Trường VN

Việc nghiên cứu các trường hợp cụ thể về phát hành cổ phiếu và ESOP tại thị trường chứng khoán Việt Nam giúp làm rõ hơn những tác động thực tế của hoạt động này đến hiệu quả doanh nghiệp. Phân tích các yếu tố thành công và thất bại, cũng như những bài học kinh nghiệm rút ra, sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho các doanh nghiệp khác. Nghiên cứu của Chu Thị Hải Yến tại Học viện Ngân hàng về "Ảnh hưởng của hoạt động phát hành cổ phiếu theo Chương trình lựa chọn người lao động đến hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam" cung cấp nhiều thông tin giá trị.

4.1. Phân tích các case study thành công và thất bại về ESOP

Nghiên cứu các trường hợp cụ thể về doanh nghiệp áp dụng ESOP thành công và thất bại cho thấy những yếu tố then chốt quyết định hiệu quả của chương trình này. Chẳng hạn, các yếu tố như thiết kế chương trình, điều kiện tham gia, cơ chế chuyển nhượng và truyền thông nội bộ đóng vai trò quan trọng trong việc tạo động lực cho nhân viên và đảm bảo tính công bằng. Các doanh nghiệp cần học hỏi kinh nghiệm từ các case study để xây dựng chương trình ESOP phù hợp với đặc thù của mình. Doanh nghiệp cần minh bạch về quyền lợi và nghĩa vụ của nhân viên tham gia chương trình.

4.2. Đánh giá tác động của ESOP đến các chỉ số tài chính cụ thể

Việc đánh giá tác động của ESOP đến các chỉ số tài chính như ROE, ROA, EPS và giá cổ phiếu giúp định lượng hiệu quả của chương trình này. Phân tích so sánh trước và sau khi áp dụng ESOP, cũng như so sánh với các doanh nghiệp tương đồng không áp dụng ESOP, sẽ cung cấp cái nhìn khách quan về ảnh hưởng thực tế của chương trình này. Cần lưu ý đến các yếu tố khác có thể ảnh hưởng đến chỉ số tài chính, như điều kiện kinh tế vĩ mô và đặc thù ngành. Nghiên cứu cần sử dụng phương pháp thống kê và phân tích dữ liệu tin cậy.

V. Kết Luận Tương Lai Của Phát Hành Cổ Phiếu Tại VN

Hoạt động phát hành cổ phiếu có vai trò quan trọng trong việc huy động vốn và thúc đẩy tăng trưởng cho các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam. Tuy nhiên, để tối đa hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro, cần có chiến lược rõ ràng, quản lý hiệu quả và tuân thủ các quy định của pháp luật. Trong bối cảnh thị trường chứng khoán ngày càng phát triển và hội nhập, việc nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp và minh bạch thông tin là vô cùng quan trọng. Các chính sách cần thay đổi để phù hợp với thông lệ quốc tế. Các doanh nghiệp nên xem xét một cách thận trọng các chính sách phát hành cổ phiếu.

5.1. Hàm ý chính sách cho cơ quan quản lý và doanh nghiệp

Các cơ quan quản lý cần hoàn thiện khung pháp luật về phát hành cổ phiếu, đảm bảo tính minh bạch, công bằng và bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư. Doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng quản trị doanh nghiệp, minh bạch thông tin và sử dụng vốn hiệu quả. Cần có các quy định rõ ràng về quy trình phát hành cổ phiếu, định giá doanh nghiệp và sử dụng vốn. Các doanh nghiệp nên tăng cường kiểm soát rủi ro trong phát hành.

5.2. Triển vọng và xu hướng phát hành cổ phiếu trong tương lai

Trong tương lai, hoạt động phát hành cổ phiếu tại Việt Nam dự kiến sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, với sự tham gia ngày càng nhiều của các doanh nghiệp và nhà đầu tư. Xu hướng phát hành cổ phiếu xanh (green bonds) và phát hành cho mục đích phát triển bền vững (sustainable development) có thể trở nên phổ biến hơn. Các công nghệ mới như blockchain có thể được ứng dụng để cải thiện tính minh bạch và hiệu quả của quy trình phát hành cổ phiếu. Các doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng với sự thay đổi của thị trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Những vấn đề cơ bản về hoạt động phát hành cổ phiếu theo Chương trình lựa chọn người lao động (ESOP) 3 1. Khái niệm của ESOP ESOP là một thuật ngữ tài chính, viết tắt của cụm từ Employee Stock Ownership Plan, tạm dịch là Chương trình người lao động sở hữu cổ phần.

Đây là một loại kế hoạch phúc lợi cho người lao động, khuyến khích người lao động có quyền sở hữu cổ phiếu, hay quyền làm chủ tại chính doanh nghiệp mình đang làm việc. Tại Việt Nam, áp dụng theo Thông tư số 162/2015/TT-BTC của Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) và các doanh nghiệp niêm yết, ESOP thường được gọi là “Phát hành cổ phiếu theo Chương trình lựa chọn người lao động”. Các doanh nghiệp tại Việt Nam không lập và trích quỹ để mua cổ phiếu quỹ khi thực hiện ESOP, mà sử dụng hình thức phát hành thêm với giá ưu đãi thấp hơn thị giá cho người lao động. Đây là cách thức các doanh nghiệp sử dụng để trao quyền sở hữu cho người lao động theo những tiêu chí nhất định.

Theo khái niệm của Viện Wealth Preservation (Mỹ) thì Chương trình người lao động sở hữu cổ phần được công nhận là phúc lợi mà chủ sở hữu doanh nghiệp trao cho người lao động theo Luật Bảo đảm thu nhập về hưu người lao động ERISA (Employee Retirement Income Security Act, 1974), Đạo luật giảm thuế (Tax Reduction Act, 1975) và các luật sau này. Theo đó, chủ sở hữu sẽ góp tiền mặt hoặc các tài sản khác (thường là cổ phiếu của doanh nghiệp) cho một quỹ kế hoạch phúc lợi (ESOP trust), quỹ này sẽ phân bổ cho những người lao động được tham gia chương trình ESOP, tức là những người lao động này có thể có quyền sở hữu trong doanh nghiệp mà không cần đầu tư bằng tiền của mình. Cũng giống như Mỹ, Anh cũng là một trong những nước đi đầu trên thế giới về chương trình ESOP, tuy nhiên về thuật ngữ sử dụng có một chút khác biệt (Employee Share Ownership Scheme). Về nguyên tắc, quyền sở hữu cổ phiếu ESOS sẽ mang lại cho nhân viên những quyền lợi mà họ mong đợi: quyền được chia sẻ lợi nhuận của doanh nghiệp, quyền được tiếp cận các thông tin về quy trình vận hành hoạt động cũng như các thông tin tài chính của doanh nghiệp và quyền tham gia quản lý doanh nghiệp (Rousseau và Shperling, 2003).

Các chương trình sở hữu cổ phần 4 được sử dụng rộng rãi từ những năm 1980, cho tới hiện tại thì các chương trình đang tồn tại dưới bốn hình thức sở hữu cổ phần sau: + Thưởng cổ phần (Share Incentive Plan - SIP) + Chương trình tiết kiệm từ thu nhập (Save as you earn - SAYE) + Quyền chọn cổ phần công ty (Company Share Option Plan - CSOP) + Khen thưởng quản lý doanh nghiệp (Enterprise Management Incentive - EMI) Chương trình sở hữu cổ phiếu cho người lao động được Chính phủ Nhật Bản khuyến khích thực hiện từ năm 1967. Do vậy, Nhật Bản là một quốc gia có tỷ lệ doanh nghiệp phát hành cổ phiếu ESOP khá lớn. Ở đây chỉ tồn tại một hình thức sở hữu cổ phần cho nhân viên là ủy thác ESOS (hay còn gọi là mochikabukai) và sẽ không có ưu đãi về thuế cho các chương trình này. Theo tác giả, ESOP là một chương trình phát hành cổ phiếu với giá ưu đãi cho người lao động, trao cho họ quyền sở hữu doanh nghiệp dưới dạng cổ phiếu.

Các bên tham gia chương trình ESOP đều được hưởng quyền lợi tùy theo mục đích của từng cá nhân, tổ chức. Các chủ sở hữu thường sử dụng ESOP như một chiến lược tài chính nhằm hài hòa lợi ích của người lao động với cổ đông góp vốn. Bằng cách phát hành cổ phiếu ESOP, doanh nghiệp vừa có thêm một phương thức trao thưởng cho những người xứng đáng có đóng góp vào sự phát triển của doanh nghiệp, vừa có thêm vốn để mở rộng đầu tư kinh doanh sản xuất, thu hút nhân tài, kích thích nhân viên cống hiến nhiều hơn trong công việc,. Còn người lao động khi tham gia chương trình cũng nhận được lợi ích về thuế so với phương thức nhận tiền mặt đối với khoản thưởng mình của mình.

Ở Việt Nam, cổ phiếu ESOP ở có sự khác biệt với thông lệ quốc tế. Như đã trình bày ở trên, các nước phát triển như Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) thường sử dụng phương pháp phát hành ESOP là doanh nghiệp sẽ thành lập một quỹ kế hoạch phúc lợi, nguồn hình thành nên quỹ đến từ cổ phiếu của doanh nghiệp hoặc tiền (tiền dùng để mua lại cổ phiếu đang lưu hành trên thị trường theo thị giá). Quỹ ESOP này sẽ phân bổ cổ phiếu cho người lao động đạt đủ điều kiện được nhận. Từ góc độ của 5 cổ đông thì điều này sẽ không gây ra hiện tượng pha loãng cổ phiếu do doanh nghiệp không thực hiện các đợt phát hành mới.

Mặt khác còn tạo ra lượng cầu trên thị trường khi doanh nghiệp mua vào cổ phiếu đang lưu hành, sự khan hiếm cổ phiếu có thể ảnh hưởng tích cực tới giá cổ phiếu trên thị trường. Từ góc độ của doanh nghiệp thì những khoản đóng góp hình thành nên quỹ ESOP này sẽ được khấu trừ thuế ở một mức độ nhất định, do vậy có thể tiết kiệm được chi phí thuế. Hiện tại các doanh nghiệp tại Việt Nam chưa áp dụng phương pháp phát hành ESOP thông qua quỹ kế hoạch phúc lợi như đề cập phía trên. Việc phát hành cổ phiếu ESOP về bản chất tương tự như phát hành cổ phiếu cho cổ đông thông thường, tức là doanh nghiệp sẽ nhận được tiền từ hoạt động chào bán cổ phiếu ESOP và nguồn vốn của doanh nghiệp tăng lên một khoản tương ứng bằng số lượng cổ phiếu nhân với giá phát hành, mặc dù giá phát hành cổ phiếu ESOP thường thấp hơn giá phát hành cổ phiếu thông thường.

Đặc điểm của ESOP Phát hành cổ phiếu theo Chương trình lựa chọn người lao động thường có những đặc điểm sau: - Giá thực hiện ESOP là giá đã chiết khấu (giá thấp hơn giá trị thị trường tại thời điểm phát hành). Việc bán cổ phiếu với giá ưu đãi như một hình thức thưởng cho những người lao động đã có nhiều đóng góp cho sự phát triển của doanh nghiệp. - Bên cạnh việc được mua cổ phiếu giá ưu đãi thì cũng có một số điều kiện ràng buộc về thời gian chuyển nhượng (lock-up period). Người lao động được nhận cổ phiếu ESOP bị hạn chế chuyển nhượng tối thiểu 01 năm kể từ ngày kết thúc đợt phát hành, thông thường là từ 01 đến 03 năm.

Điều này có thể dẫn đến nguy cơ giảm giá trị của gói thưởng do việc giới hạn chuyển nhượng sẽ đem lại nhiều rủi ro hơn cho người lao động khi giá cổ phiếu trên thị trường có những diễn biến bất ngờ. Trường hợp người lao động đang nắm giữ cổ phiếu ESOP nghỉ việc mà chưa hết thời hạn nắm giữ thì doanh nghiệp cam kết mua lại cổ phiếu với giá định trước, thường bằng giá vốn bán ra ban đầu. Thông thường một phương án phát hành ESOP sẽ có chu kỳ (ESOP cycle) như sau: Hình 1. Chu kỳ của một phương án phát hành ESOP Bán (sale the 6 shares) Trao quyền Thực hiện quyền Hưởng quyền (grant – receive (excercise the (vesing – earns the the right) right) right) Ngày trao quyền Công ty Được trao quyền Ngày thực hiện quyền Được thực hiện quyền Ngày hưởng quyền Được hưởng quyền Bán Bán cổ phiếu Nguồn: KPMG Việt Nam Chu kỳ ESOP thường sẽ giống nhau đối với các công ty, tuy nhiên các điều kiện hưởng quyền, thời gian hưởng quyền, hay một số điều kiện khác sẽ được điều chỉnh tùy vào mục tiêu và kế hoạch của công ty khi phát hành loại cổ phiếu này.

Mục đích cơ bản của ESOP được biết đến như là một phương thức thưởng cho nhân viên bằng cổ phiếu thay vì là thưởng bằng tiền. Vì cổ phiếu ESOP có kèm theo các điều kiện chuyển nhượng về thời gian nên chỉ những nhân viên làm việc hết khoảng thời gian quy định mới được hưởng khoản thưởng này, nên đây cũng được xem là một chính sách tốt để giữ chân nhân sự chủ chốt của công ty. Đồng thời, công cụ này đã gắn kết được lợi ích của nhân viên với kết quả hoạt động của doanh nghiệp khi nhân viên được xem là cổ đông của công ty, do đó nhân viên sẽ có động lực đóng góp nhiều hơn cho sự phát triển của công ty. Các hình thức tương tự ESOP Bên cạnh hình thức ESOP còn có những chương trình ưu đãi cổ phiếu khác cùng mục đích trao cơ hội cho người lao động sở hữu cổ phần thông qua các ưu đãi về giá hay điều kiện thanh toán, như là: Cổ phiếu thưởng - Bonus Stock, Quyền chọn mua cổ phần - Stock Option, Chương trình cổ phiếu ảo - Phantom Stock Plan.

Cổ phiếu thưởng - Bonus Stock. 7 Để ghi nhận các đóng góp của nhân viên, doanh nghiệp sẽ dùng cổ phiếu để thưởng cho người lao động thay vì thưởng bằng tiền. Nguồn cổ phiếu để thưởng có thể lấy từ cổ phiếu quỹ của doanh nghiệp. Tỷ lệ sở hữu của các cổ đông hiện hữu giảm xuống do chia sẻ tỷ lệ sở hữu với những người lao động được nhận cổ phiếu thưởng.

Đây là hình thức khuyến khích người lao động ít rủi ro hơn về phía người nhận cổ phiếu vì trong trường hợp này người lao động không phải bỏ tiền ra để mua cổ phiếu giá ưu đãi mà nhận cổ phiếu dưới dạng thưởng. Quyền chọn mua cổ phần - Stock Option Theo cách tiếp cận truyền thống, quyền chọn được phân loại như sau: - Quyền chọn mua (Call option): là hợp đồng quyền chọn cho phép người nắm giữ có quyền mua cổ phiếu (tài sản) vào một thời điểm nhất định trong tương lai với mức giá được xác định trước. - Quyền chọn bán (Put option): là hợp đồng quyền chọn, cho phép người nắm giữ có quyền bán cổ phiếu (tài sản) vào một thời điểm nhất định trong tương lai theo mức giá được xác định trước. Xét theo thời gian thực hiện, quyền chọn được phân loại như sau: - Quyền chọn kiểu Mỹ (American options): là loại quyền chọn cho phép người nắm giữ có thể thực hiện quyền tại bất kỳ thời điểm nào trong thời hạn của hợp đồng quyền chọn.

- Quyền chọn kiểu Châu Âu (European options): là loại quyền chọn mà người nắm giữ chỉ có thể thực hiện quyền vào ngày đáo hạn hợp đồng. - Quyền chọn kiểu Châu Á (Asian options): là quyền chọn phụ thuộc vào giá trung bình của cổ phiếu (tài sản) đạt đến một tỉ lệ nhất định trong thời hạn của hợp đồng.