Phân tích ảnh hưởng của Hiệp định EVFTA đến xuất khẩu hạt điều Việt Nam sang EU

Báo cáo phân tích ảnh hưởng của hiệp định EVFTA đến xuất khẩu hạt điều Việt Nam sang EU, nêu bật cơ hội, thách thức và các giải pháp thúc đẩy.

• Tác giả: Cao Thu Trang
• Người hướng dẫn: Thạc Sĩ Vũ Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Thương mại
• Chuyên ngành: Kinh tế và Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Ảnh hưởng của Hiệp định EVFTA đến xuất khẩu hạt điều của Việt Nam sang thị trường EU
• Loại tài liệu: Báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học của sinh viên
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Hiệp định EVFTA và những cơ hội mới cho xuất khẩu hạt điều Việt Nam

Hiệp định thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) chính thức có hiệu lực từ tháng 8/2020, mở ra những cơ hội lớn cho ngành xuất khẩu hạt điều Việt Nam. Việt Nam hiện đứng vị trí số 1 thế giới về xuất khẩu hạt điều với những thế mạnh cạnh tranh vượt trội. EVFTA giảm đáng kể các rào cản thuế quan, cho phép hạt điều Việt Nam tiếp cận thị trường EU dễ dàng hơn. Thị trường EU là một trong những thị trường nhập khẩu hạt điều lớn nhất thế giới với nhu cầu liên tục tăng. Thông qua hiệp định thương mại tự do, các doanh nghiệp Việt Nam có cơ hội mở rộng thị phần, tăng giá trị xuất khẩu và nâng cao vị thế cạnh tranh trên sân khấu quốc tế.

1.1. Nội dung chính của hiệp định EVFTA với mặt hàng hạt điều

Hiệp định EVFTA cam kết loại bỏ thuế suất nhập khẩu đối với hạt điều nhập khẩu từ Việt Nam. Các sản phẩm chế biến từ điều cũng được hưởng lợi từ quy định về xuất xứ linh hoạt. EU đồng ý giảm dần các tariff barrier, tạo điều kiện thuận lợi cho hàng hóa Việt Nam nhập khẩu vào các nước thành viên EU. Các cam kết này giúp nâng cao tính cạnh tranh của sản phẩm điều Việt Nam trên thị trường châu Âu so với các nước cạnh tranh khác.

1.2. Tiềm năng thị trường EU với nhu cầu hạt điều

Thị trường EU gồm 27 quốc gia thành viên với dân số hơn 450 triệu người, là một trong những thị trường tiêu thụ hạt điều lớn nhất. Người tiêu dùng EU chú trọng chất lượng sản phẩm, chuẩn bị chứng chỉ quốc tế và tuân thủ các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm. Nhu cầu về hạt điều cao cấp, được sơ chế và đóng gói đẹp đang tăng liên tục ở các nước phát triển trong EU.

II. Thực trạng xuất khẩu hạt điều Việt Nam sang EU sau khi có EVFTA

Giai đoạn 2017-2022 là thời kỳ quan trọng để đánh giá tác động của EVFTA đến xuất khẩu hạt điều. Theo số liệu từ các báo cáo nghiên cứu, kim ngạch xuất khẩu hạt điều của Việt Nam sang EU có những biến động đáng chú ý. Thị trường EU chiếm tỷ trọng nhất định trong tổng kim ngạch xuất khẩu hạt điều của Việt Nam. Doanh nghiệp Việt Nam đã có những nỗ lực trong việc mở rộng thị trường EU và tìm kiếm những tiềm năng mới. Tuy nhiên, sự tăng trưởng xuất khẩu vẫn còn chậm so với kỳ vọng ban đầu khi hiệp định chính thức có hiệu lực.

2.1. Kết quả sản xuất và xuất khẩu hạt điều giai đoạn 2017 2022

Diện tích trồng điều của Việt Nam duy trì ổn định, đạt mức cao trong giai đoạn này. Sản lượng và năng suất hạt điều Việt Nam có những biến động phụ thuộc vào điều kiện khí hậu và kỹ thuật canh tác. Kim ngạch xuất khẩu hạt điều ghi nhận tăng trưởng từ 2017 đến 2022, tuy nhiên vẫn phải đối mặt với những thách thức về giá cả thế giới và cạnh tranh từ các nước khác như Côte d'Ivoire, Ấn Độ.

2.2. Những thách thức và hạn chế trong quá trình thực thi

Mặc dù EVFTA mở ra nhiều cơ hội, doanh nghiệp Việt Nam vẫn gặp khó khăn về tiêu chuẩn chất lượng, chứng chỉ xuất xứ và quy định liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm. Giá cả hạt điều trên thế giới biến động, ảnh hưởng đến tính cạnh tranh. Khả năng đáp ứng nhu cầu lớn của thị trường EU cũng là thách thức với các doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến xuất khẩu hạt điều sang EU

Tác động của EVFTA đến xuất khẩu hạt điều không chỉ phụ thuộc vào cam kết giảm thuế quan mà còn nhiều yếu tố khác. Mô hình trọng lực (Gravity Model) được sử dụng để đánh giá ảnh hưởng của hiệp định thương mại đến lưu lượng thương mại song phương. Các biến số như GDP, khoảng cách địa lý, khác biệt tỷ giá hối đoái đều tác động đến quyết định mua hàng của nhà nhập khẩu EU. Chất lượng sản phẩm, khả năng cung cấp ổn định và thâm nhập thương hiệu cũng là những yếu tố quyết định thành công trong thị trường EU.

3.1. Các yếu tố kinh tế và thương mại ảnh hưởng

Nhu cầu tiêu dùng EU, quy mô thị trường, và khả năng chi trả của người tiêu dùng là yếu tố chính quyết định kim ngạch nhập khẩu hạt điều. Sự phát triển của GDP các nước EU ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu sản phẩm hạt điều cao cấp. Tỷ giá hối đoái giữa đồng Việt Nam và đồng Euro cũng tác động đến tính cạnh tranh về giá. Cấu trúc thương mại toàn cầu và sự thay đổi trong chuỗi cung ứng quốc tế cũng là yếu tố cần xem xét.

3.2. Rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn chất lượng

Thị trường EU đặt những yêu cầu cao về tiêu chuẩn chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm và nhãn mác sản phẩm. Các sản phẩm điều phải tuân thủ quy định về dư lượng thuốc trừ sâu, kim loại nặng và các chất bảo quản. Chứng chỉ xuất xứ và giấy tờ hải quan cũng là những yêu cầu bắt buộc. Những quy định này tuy tạo rào cản, nhưng đảm bảo chất lượng sản phẩm và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

IV. Giải pháp thúc đẩy xuất khẩu hạt điều Việt Nam sang EU

Để tận dụng tối đa lợi thế của EVFTA, Việt Nam cần triển khai những giải pháp toàn diện và chiến lược dài hạn. Nâng cao chất lượng hạt điều xuất khẩu thông qua cải tiến kỹ thuật canh tác và quy trình sơ chế là ưu tiên hàng đầu. Đẩy mạnh quảng bá thương hiệu sản phẩm điều Việt Nam trên các thị trường EU để tăng nhận diện. Hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế và liên tục cập nhật quy định của EU cũng rất quan trọng. Xây dựng các kênh phân phối ổn định, thiết lập mối quan hệ dài hạn với nhà nhập khẩu EU sẽ giúp ổn định kim ngạch xuất khẩu.

4.1. Nâng cao chất lượng nguồn nguyên liệu đầu vào

Cần đầu tư vào nghiên cứu, phát triển các giống điều mới có năng suất cao, chất lượng tốt. Áp dụng các tiêu chuẩn canh tác bền vững và sử dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất nông nghiệp. Khuyến khích nông dân tham gia các chương trình đào tạo về kỹ thuật trồng trọt và quản lý cây trồng. Thiết lập các tiêu chuẩn chất lượng nguyên liệu cho các nhà máy sơ chế để đảm bảo sản phẩm đầu vào đáp ứng yêu cầu của thị trường EU.

4.2. Đa dạng hóa sản phẩm và tăng cường thương hiệu

Phát triển các sản phẩm chế biến từ hạt điều như dầu điều, bột điều, điều nướng, để tạo giá trị gia tăng cao hơn. Xây dựng và bảo vệ thương hiệu điều Việt Nam trên các thị trường quốc tế. Tham gia các hội chợ, triển lãm quốc tế ở EU để giới thiệu sản phẩm và thiết lập mối liên hệ với nhà nhập khẩu. Sử dụng các công cụ tiếp thị kỹ thuật số để quảng bá sản phẩm đến người tiêu dùng EU, đặc biệt là các sản phẩm có chứng chỉ sinh thái hoặc công bằng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ ẢNH HƯỞNG CỦA HIỆP ĐỊNH EVFTA ĐẾN XUẤT KHẨU HÀNG HÓA 1. Tổng quan về xuất khẩu hàng hóa 1. Khái niệm Xuất khẩu hay xuất cảng trong lý luận thương mại quốc tế là việc bán hàng hóa và dịch vụ cho nước ngoài, trong cách tính toán cán cân thanh toán quốc tế theo IMF là việc bán hàng hóa cho nước ngoài. Xuất khẩu là hoạt động bán hàng hoá ra nước ngoài, nó không phải là hành vi bán hàng riêng lẻ mà là hệ thống bán hàng có tổ chức cả bên trong lẫn bên ngoài nhằm mục tiêu lợi nhuận, thúc đẩy sản xuất hàng hóa phát triển, chuyển đổi cơ cấu kinh tế, ổn định và từng bước nâng cao mức sống của nhân dân.

Xuất khẩu là hoạt động kinh doanh dễ đem lại hiệu quả đột biến. Mở rộng xuất khẩu để tăng thu ngoại tệ, tạo điều kiện cho nhập khẩu và thúc đẩy các ngành kinh tế hướng theo xuất khẩu, khuyến khích các thành phần kinh tế mở rộng xuất khẩu để giải quyết công ăn việc làm và tăng thu ngoại tệ. Xuất khẩu hàng hóa là quá trình bán các sản phẩm hoặc hàng hóa từ một quốc gia tới một quốc gia khác. Đây là một hoạt động thương mại quan trọng, đặc biệt đối với các quốc gia đang phát triển hoặc có nền kinh tế dựa vào xuất khẩu.

Theo quy định tại Điều 28 Luật Thương mại 2005 về xuất khẩu, xuất khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Việt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật. Có nhiều khái niệm liên quan đến xuất khẩu và qua các khái niệm có thể rút ra khái niệm tổng quan về xuất khẩu hàng hóa như sau: “Xuất khẩu hàng hóa là quá trình bán các sản phẩm hoặc hàng hóa từ một quốc gia tới phần còn lại của thế giới dưới hình thức mua bán thông qua quan hệ thị trường nhằm mục đích khai thác lợi thế của quốc gia trong phân công lao động quốc tế để đem về lợi ích cho quốc gia. Các phương thức xuất khẩu - Giao dịch trực tiếp (giao dịch thông thường) Khái niệm: Giao dịch trực tiếp trong thương mại quốc tế là phương thức giao dịch trong đó người Mua và người Bán có trụ sở kinh doanh đặt tại các quốc gia khác nhau, trực tiếp quan hệ với nhau để thỏa thuận mua bán hàng hóa và dịch vụ Đặc điểm: Giao dịch trực tiếp là phương thức giao dịch phổ biến nhất, thường thất nhất nên được gọi là phương thức buôn bán thông thường. Loại hình giao dịch này 11 có thể áp dụng mọi lúc, mọi nơi và các lần giao dịch không có sự ràng buộc liên quan đến nhau.

Giao dịch trực tiếp có những ưu điểm như: Tiết kiệm chi phí trung gian, nâng cao sức cạnh tranh cho doanh nghiệp, đảm bảo bí mật kinh doanh, nâng cao hiệu quả của giao dịch, thích ứng tối đa nhu cầu thị trường,thiết lập quan hệ quốc tế.Về nhược điểm đó là phải đối mặt với nhiều rủi ro thương mại do thị trường mới, mặt hàng mới thường khó khăn trong việc giao dịch. - Giao dịch qua trung gian Khái niệm: Giao dịch qua trung gian trong thương mại quốc tế là phương thức giao dịch, trong đó mọi quá trình trao đổi giữa người Bán và người Mua (người Bán và người Mua có trụ sở kinh doanh đặt tại các quốc gia khác nhau) để mua bán hàng hóa và dịch vụ đều phải thông qua người thứ ba gọi là các trung gian thương mại. Những lưu ý khi giao dịch qua trung gian: Lựa chọn đại lý cần phải cẩn trọng và điều tra kỹ lưỡng; dựa trên các yếu tố: kiến thức, thông tin, cơ sở vật chất, tài chính để chọn lựa; lựa chọn trung gian theo mục đích, yêu cầu của việc kinh doanh, chỉ áp dụng khi cần thiết. - Giao dịch đối lưu Khái niệm: Giao dịch đối lưu là phương thức giao dịch, trong đó xuất khẩu đi liền với nhập khẩu, người bán đồng thời là người mua, lượng hàng hóa trao đổi có giá trị tương đương.

Mục đích của trao đổi không phải nhằm thu về một khoản ngoại tệ mà nhằng thu về một hàng hóa khác có giá trị tương đương. Đặc điểm: Có sự đối xứng giữa hành vi mua và bán, mục đích của trao đổi là hàng hóa có giá trị tương đương, tiền tệ có tham gia vào giao dịch nhưng hàng được giao đi được thanh toán một phần hoặc toàn bộ bằng hàng, giao dịch nhằm cân bằng lượng thu chi ngoại tệ. - Gia công quốc tế Khái niệm: Gia công là hoạt động thương mại, theo đó bên nhận gia công sử dụng một phần hoặc toàn bộ nguyên liệu, vật liệu của bên đặt gia công để thực hiện một hay nhiều công đoạn trong quá trình sản xuất theo yêu cầu của bên đặt gia công để hưởng thù lao. Gia công quốc tế là hình thức gia công thương mại mà bên đặt gia công và bên nhận gia công là thương nhân nước ngoài.

Đặc điểm: Hoạt động xuất nhập khẩu gắn liền với hoạt động sản xuất, là hình thức mậu dịch lao động, xuất khẩu lao động tại chỗ qua hàng hóa, phương thức buôn bán “hai đầu ở ngoài” cung cấp nguyên vật liệu, tiêu thụ. 12 - Giao dịch tái xuất Khái niệm: Tái xuất là xuất khẩu ra nước ngoài nhưng hàng hóa đã nhập khẩu trước đây nhưng chưa qua gia công chế biến ở nước tái xuất. Đặc điểm: giai đoạn xuất khẩu và nhập khẩu là hai hợp đồng riêng biệt (mua và bán), luôn thu hút nước thứ ba, hàng hóa không chế biến. - Đấu giá quốc tế Khái niệm: Đấu giá là phương thức bán hàng đặc biệt được tổ chức công khai tại thời gian và địa điểm nhất định, ở đó người mua được xem hàng trước và tự do cạnh tranh giá cả, hàng hóa được bán cho người trả giá cao nhất.

Trong đấu giá quốc tế, những người được tham gia đấu giá bao gồm các cá nhân và tổ chức trong nước và quốc tế. Đặc điểm: được tổ chức công khai tại thời gian và địa điểm nhất định; các điều kiện mua bán (trừ điều kiện giá cả) được quy định sẵn trong điều kiện đấu giá, có thị trường độc quyền bán với 1 người bán và nhiều người mua và đối tượng là hàng hóa hữu hình, khó quy chuẩn về chất lượng. - Đấu thầu quốc tế Khái niệm: Đấu thầu là phương thức giao dịch đặc biệt, trong đó người mua (người mở thầu) công bố trước các điều kiện mua hàng để người bán (người dư thầu) báo giá và các điều kiện thương mại khác, để người mua chọn người bán tốt nhất. Đặc điểm: thường dùng trong giao dịch mua vật tư, máy móc thiết bị của cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp, doanh nghiệp và tổ chức thuộc mọi thành phần kinh tế, có thị trường là độc quyền mua với một người mua và nhiều người bán, giao dịch diễn ra tại địa điểm và thời gian xác định, hàng hóa có khối lượng lớn và giá trị cao.

- Giao dịch tại sở giao dịch hàng hóa Khái niệm: Sở giao dịch hàng hóa là một thị trường đặc biệt, tại đó, thông qua môi giới do sở giao dịch chỉ định, người ta mua bán các loại hàng hóa có khối lượng lớn, tính chất đồng loại, có phẩm chất có thể thay thế cho nhau được và hầu hết là mua khống, bán khống nhằm đầu cơ chênh lệch giá. Đặc điểm: giao dịch tại một địa điểm thời gian nhất định, có hàng hóa là hàng hóa được tiêu chuẩn hóa cao, giá cả biến động lớn, phức tạp và hàng hóa thường có lượng cung cầu lớn, phần lớn mục đích giao dịch là mua khống, bán khống để hưởng chênh lệch giá, điều kiện giao dịch, hợp đồng tiêu chuẩn hóa. Đặc điểm của xuất khẩu hàng hóa Hoạt động xuất khẩu hàng hóa là hoạt động diễn ra giữa các quốc gia khác nhau có những quy định, yêu cầu khác nhau nên khá phức tạp và nhiều thủ tục hơn nhiều so 13 với hoạt động kinh doanh trong nước. Xuất khẩu hàng hóa giữa các quốc gia là sự giao thương trong một thị trường buôn bán rộng lớn và rất khó có thể kiểm soát, chịu sự ảnh hưởng và chi phối của nhiều yếu tố có thể kể đến như: kinh tế, chính trị, văn hóa, … Hoạt động xuất khẩu hàng hóa giữa các quốc gia sẽ có nhiều cách thức giao dịch đa dạng và được thanh toán bằng đồng tiền ngoại tệ, hàng hóa sẽ được chuyển qua biên giới giữa các quốc gia và phải tuân thủ những tập quán buôn bán quốc tế.

Nhà nước sẽ quản lý hoạt động xuất khẩu một cách trực tiếp và gián tiếp thông qua các công cụ chính sách như: chính sách về thuế quan, hạn ngạch, quy định về hàng hóa xuất khẩu và nhập khẩu, căn văn bản pháp luật khác có liên quan,… Hoạt động xuất khẩu hàng hóa đóng vai trò to lớn trong việc thúc đẩy kinh tế của các quốc gia, đặc biệt ở Việt Nam, xuất khẩu luôn được chú trọng thúc đẩy và gia tăng kim ngạch, nó mang lại nhiều cơ hội nhưng bên cạnh đó tồn tại những thách thức và rủi ro tiềm ẩn cần được nhận thức rõ ràng và có những biện pháp khắc phục: - Cơ hội: Xuất khẩu giúp lưu thông hàng hóa, đa dạng và mở rộng thị trường tiêu thụ cho sản phẩm hàng hóa, tạo mối quan hệ kinh doanh với các quốc gia trên thế giới từ đó tạo ra nguồn thu nhập cho đất nước và giúp thúc đẩy tăng trưởng kinh tế trong nước và thế giới. Hoạt động xuất khẩu và thương mại giữa các quốc gia có mối liên hệ với nhiều ngành khác nhau và cũng là mối liên hệ quan trọng giữa các nền kinh tế giữa các quốc gia và trên thế giới. Xuất khẩu tạo ra rất nhiều công ăn việc làm, đa dạng các mặt hàng trên thị trường, thúc đẩy dịch chuyển cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đảm bảo phát triển kinh tế ổn định. Xuất khẩu giúp nâng cao chất lượng sản xuất hàng hóa trong nước để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế.

Khi một loại hàng hóa được bán sang các quốc gia khác nhau với chất lượng đạt chuẩn sẽ giúp quảng bá hình ảnh và định vị thương hiệu Việt Nam trên thị trường quốc tế. Khi thương hiệu của họ trở lên nổi tiếng và được biết đến nhiều hơn từ đó cũng giúp phát triển nền kinh tế nước nhà. - Thách thức, rủi ro: Xuất khẩu phụ thuộc nhiều vào thị trường nước ngoài về nhiều mặt như giá cả, chính sách quy chế, thị hiếu, nhu cầu, sự phát triển kinh tế của nước nhập khẩu.