Ảnh Hưởng Của Hoạt Động Trách Nhiệm Xã Hội Đến Hiệu Quả Tài Chính Của Các Doanh Nghiệp Việt Nam

Tài liệu nghiên cứu Ảnh hưởng của hoạt động trách nhiệm xã hội đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp việt nam, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên sâu

• Tác giả: Mai Phạm Khánh Vy
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Thị Hải Ly
• Trường học: Đại học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Tài chính ngân hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Trách Nhiệm Xã Hội Đến Hiệu Quả Tài Chính Của Doanh Nghiệp Việt Nam
• Loại tài liệu: Đề án tốt nghiệp thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH
• 1.1. Cơ sở lý luận về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp
• 1.2. Cơ sở lý luận về công bố thông tin CSR
• 1.3. Cơ sở lý luận về hiệu quả tài chính
• 1.4. Tổng quan tình hình nghiên cứu về CSR và hiệu quả tài chính
• 1.4.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực hiện CSR và hiệu quả tài chính
• 1.4.2. Các công trình nghiên cứu liên quan đến công bố thông tin CSR và hiệu quả tài chính
• 1.4.3. Những khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 2.1. Đánh giá tình hình hoạt động trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp tại Việt Nam
• 2.2. Mục đích thực hiện CSR của các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.3. Tình hình áp dụng CSR của các doanh nghiệp tại Việt Nam
• 2.4. Kết quả thực nghiệm phân tích tác động của hoạt động trách nhiệm xã hội đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp tại Việt Nam
• 2.4.1. Mô hình nghiên cứu
• 2.4.2. Thống kê mô tả
• 2.4.3. Trung bình biến động giá trị các biến trong mô hình qua các năm
• 2.4.4. Mối tương quan giữa các biến
• 2.4.5. Phân tích kết quả hồi quy
• 2.4.6. Khắc phục mô hình GLS
• 3. CHƯƠNG 3: KHUYẾN NGHỊ NHẰM TĂNG CƯỜNG HOẠT ĐỘNG TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp
• 3.2. Khuyến nghị nhằm tăng cường hoạt động trách nhiệm xã hội đối với các doanh nghiệp tại Việt Nam
• 3.2.1. Đối với cơ quan quản lý nhà nước
• 3.2.2. Đối với các doanh nghiệp triển khai CSR
• 3.2.3. Đối với cơ sở đào tạo
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về CSR Ảnh Hưởng Đến Doanh Nghiệp Việt Nam

Trách nhiệm xã hội (CSR) là chủ đề được quan tâm, tìm hiểu các giải pháp nhằm cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội. CSR xác định bản chất của một doanh nghiệp có trách nhiệm và cần làm gì để có trách nhiệm với xã hội. Nó bao gồm nhiều vấn đề như đạo đức kinh doanh, quản trị doanh nghiệp, chính sách xã hội, thương mại công bằng, đầu tư và sản xuất có trách nhiệm xã hội. Nói chung, CSR là sự cam kết của doanh nghiệp đóng góp vào sự phát triển kinh tế, nâng cao chất lượng cuộc sống của lực lượng lao động, cộng đồng, xã hội và môi trường. Theo Kot (2014), CSR là vấn đề đang được quan tâm và phát triển với nhiều ý nghĩa sâu rộng. Khái niệm này có sự phát triển từ những năm 1960 và 70 ở các nước phát triển, thay đổi nhận thức và hiểu biết về môi trường kinh doanh và vai trò của họ trong xã hội.

1.1. Tầm quan trọng của CSR trong bối cảnh Việt Nam hội nhập

Việt Nam đang trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và toàn cầu hóa. Doanh nghiệp phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức từ cuộc cách mạng công nghiệp 4.0. Hội nhập kinh tế tạo ra cơ hội và mở rộng thị trường, nhưng cũng đòi hỏi các tiêu chuẩn sản xuất nghiêm ngặt, bao gồm cả CSR. Corporate social responsibility (CSR) là cam kết của doanh nghiệp thực hiện kinh doanh có đạo đức, đảm bảo lợi ích của các bên liên quan và đóng góp vào sự phát triển kinh tế bền vững. Doanh nghiệp đảm bảo hài hòa các lợi ích xã hội, môi trường và kinh tế. Các hoạt động CSR góp phần quan trọng trong việc gia tăng lợi thế cạnh tranh, nâng cao hình ảnh và uy tín thương hiệu, thu hút đầu tư và tạo ra cơ hội phát triển bền vững.

1.2. Thực trạng CSR tại các doanh nghiệp Việt Nam hiện nay

CSR là một khái niệm quản lý phổ biến trên toàn thế giới và đang được du nhập vào Việt Nam. Các doanh nghiệp Việt Nam ngày càng tôn trọng các quy tắc, quy định và tiêu chuẩn CSR dưới áp lực từ các tập đoàn đa quốc gia. Tuy nhiên, hiện nay, các doanh nghiệp ở Việt Nam chưa thực hiện CSR ở mức độ phù hợp. Theo khảo sát CSR do Sáng kiến Trách nhiệm Xã hội Việt Nam thực hiện, 90% số người được hỏi hiểu sai ý tưởng về CSR và các vấn đề liên quan. Vì vậy, cần có nhiều nghiên cứu hơn về CSR trong bối cảnh Việt Nam để tìm ra một khung lý thuyết và thúc đẩy hiệu quả tài chính của doanh nghiệp thông qua việc thực hiện CSR.

II. Vấn Đề Nan Giải CSR Tác Động Đến Hiệu Quả Tài Chính

Nghiên cứu về ảnh hưởng của CSR đến hiệu quả tài chính tập trung vào đánh giá nhận thức của các doanh nghiệp Việt Nam về CSR và lợi ích của nó. Mục tiêu là xem xét tác động của CSR đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tài chính thông qua thực hiện CSR. Các câu hỏi nghiên cứu tập trung vào nhận thức của doanh nghiệp, ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin CSR đến hiệu quả tài chính và các giải pháp giúp nâng cao hiệu quả tài chính thông qua công bố thông tin CSR.

2.1. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu về CSR và tài chính ở VN

Đối tượng nghiên cứu chính là ảnh hưởng của mức độ công bố thông tin CSR tới hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Phạm vi không gian: Nghiên cứu được thực hiện trong phạm vi các doanh nghiệp niêm yết trên sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh (HOSE). Phạm vi thời gian: Dữ liệu nghiên cứu được thu thập trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019. Việc lựa chọn giai đoạn này nhằm tránh ảnh hưởng của dịch Covid-19 (2020-2022) đến hoạt động kinh doanh.

2.2. Phương pháp và nguồn dữ liệu nghiên cứu CSR và hiệu quả

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ báo cáo thường niên, báo cáo tài chính sau kiểm toán, báo cáo phát triển bền vững của các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) giai đoạn 2015-2019, thu thập dữ liệu từ các trang web chứng khoán tài chính như www.vn và các trang web riêng của các công ty. Các chỉ số tài chính của các doanh nghiệp niêm yết được trích xuất từ cơ sở dữ liệu Thomson Reuters. Các phương pháp nghiên cứu khoa học chủ yếu bao gồm phương pháp định lượng (thống kê mô tả, hồi quy dữ liệu bảng) và phương pháp định tính (tổng quan lý thuyết).

2.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu mối quan hệ CSR

Nghiên cứu mở rộng hiểu biết về lý thuyết các bên liên quan và lý thuyết quản lý hiệu quả trong công bố trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR). Đồng thời, cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng công bố CSR ở các quốc gia đang phát triển, đặc biệt là tại Việt Nam. Nghiên cứu kiểm tra mối quan hệ giữa mức độ công bố thông tin CSR và hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019. Cuối cùng, nghiên cứu này sẽ làm sáng tỏ hơn mối quan hệ giữa các đặc điểm của doanh nghiệp và việc công bố trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) tại Việt Nam.

III. Mô Hình CSR Tác Động Đến Lợi Nhuận Doanh Nghiệp

Trong thập niên 1930, vấn đề CSR được đưa ra tranh luận tập trung vào trách nhiệm của nhà quản lý đối với xã hội (Dodd, 1932). Sau đó, Bowen (1953) công bố quyển sách với tiêu đề “Trách nhiệm xã hội của doanh nhân” nhằm mục đích tuyên truyền và kêu gọi người quản lý tài sản không làm tổn hại đến các quyền và lợi ích của người khác, kêu gọi lòng từ thiện nhằm bồi hoàn những thiệt hại do các doanh nghiệp gây ra. Tháp Carroll được coi là nền tảng của lý thuyết CSR, theo đó Carroll (1991) cho rằng, một doanh nghiệp trường tồn và trở thành vĩ đại dựa trên tháp CSR bao gồm: Trách nhiệm về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, trách nhiệm về tuân thủ luật pháp, trách nhiệm về đạo đức và các công việc thiện nguyện.

3.1. Tháp Carroll và các đối tượng tác động của trách nhiệm xã hội

Ngoài cách tiếp cận theo mô hình “kim tự tháp” của Caroll, các doanh nghiệp có thể tiếp cận theo đối tượng tác động để thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Các đối tượng tham gia, ảnh hưởng và hưởng lợi từ việc thực thi CSR của doanh nghiệp được gọi là các bên liên quan (CSR Stakeholder) bao gồm cổ đông/chủ sở hữu doanh nghiệp, người lao động/nhân viên, đối tác, khách hàng, cộng đồng và các tổ chức phi lợi nhận hay tổ chức quốc tế.

3.2. Các định nghĩa toàn diện về CSR từ các tổ chức quốc tế

Theo Ủy ban Thương mại Thế giới về Phát triển Bền vững, trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) được hiểu là cam kết liên tục của các doanh nghiệp trong việc thực hiện hoạt động kinh doanh một cách đạo đức và có trách nhiệm. Điều này không chỉ góp phần vào sự phát triển kinh tế mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của lực lượng lao động, cộng đồng địa phương và xã hội nói chung. CSR mở rộng hơn việc chỉ quan tâm đến lợi ích của các cổ đông, mà còn nhắm tới việc đáp ứng nhu cầu và quyền lợi của tất cả các bên liên quan. Dù có thể có những cách diễn đạt khác nhau, nhưng mục tiêu cơ bản của CSR là cân bằng lợi ích của doanh nghiệp với quy định pháp luật và lợi ích chung, góp phần kiến tạo sự phát triển bền vững.

IV. Lý Thuyết Về CSR Nền Tảng Cho Nghiên Cứu Tài Chính

Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) là một phạm vi nghiên cứu phong phú và đa chiều. Các lý thuyết khác nhau được vận dụng để khai thác sâu sắc các khía cạnh của trách nhiệm xã hội cũng như mối tương quan giữa nó và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Những lý thuyết này bao gồm lý thuyết chính trị, lý thuyết thể chế, lý thuyết đại diện, lý thuyết hợp pháp và lý thuyết các bên liên quan (Garriga & Mele, 2004). Mục tiêu chính của nghiên cứu này là điều tra mối liên hệ giữa việc công bố trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) và hiệu quả tài chính của các công ty niêm yết tại Việt Nam.

4.1. Các lý thuyết kinh điển giải thích hoạt động CSR của doanh nghiệp

Hiện nay, các hoạt động CSR tại Việt Nam chủ yếu được thực hiện tự nguyện, nhằm đáp ứng kỳ vọng của các bên liên quan. Điều này có nghĩa là các bên liên quan không chỉ mong đợi những sản phẩm hoặc dịch vụ thông thường mà còn tìm kiếm những giá trị gia tăng từ CSR. Vì vậy, CSR được kỳ vọng sẽ mang lại lợi ích đáng kể cho các doanh nghiệp. Trong khuôn khổ nghiên cứu này, tác giả sử dụng khái niệm CSR dựa trên lý thuyết thể chế, lý thuyết các bên liên quan và cách tiếp cận của Carroll để làm cơ sở phân tích.

4.2. Khái niệm CSR dựa trên lý thuyết và pháp luật Việt Nam

CSR là sự tự nguyện của doanh nghiệp cam kết thực hiện tốt các vấn đề về kinh tế, môi trường và xã hội trên cơ sở tuân thủ các luật pháp quốc gia, thông lệ quốc tế và đảm bảo hài hòa lợi ích các bên đồng thời góp phần phát triển kinh tế xã hội quốc gia một cách bền vững. Công bố thông tin trách nhiệm xã hội (Corporate Social Responsibility Disclosure) được định nghĩa là truyền thông về các tác động xã hội và môi trường do các hành động kinh tế của một tổ chức đối với các nhóm lợi ích cụ thể và xã hội nói chung (Gray và cộng sự, 1996).

V. Công Bố CSR Tăng Minh Bạch Cải Thiện Giá Trị Doanh Nghiệp

Công bố thông tin trách nhiệm xã hội (CSRD) được định nghĩa là truyền thông về các tác động xã hội và môi trường do các hành động kinh tế của một tổ chức đối với các nhóm lợi ích cụ thể và xã hội nói chung (Gray và cộng sự, 1996). Năm 2001, các tác giả cập nhật định nghĩa của họ về CSRD là thông tin mà một công ty tiết lộ về tác động môi trường và mối quan hệ của nó với các bên liên quan thông qua các kênh truyền thông có liên quan. Theo Guthrie và Mathews (1985), CSRD là việc cung cấp thông tin tài chính và phi tài chính liên quan đến tương tác của một tổ chức với môi trường vật lý và xã hội của tổ chức đó.

5.1. Vai trò quan trọng của CSRD trong hoạt động kinh doanh

CSRD đóng vai trò quan trọng trong kinh doanh, thông qua việc tăng cường tính minh bạch của doanh nghiệp, phát triển hình ảnh doanh nghiệp và cung cấp thông tin hữu ích cho việc ra quyết định đầu tư (Owen và cộng sự, 1997; Friedman và Miles, 2001; Deegan và Blomquist, 2006). Trong chiến lược kinh doanh và quản lý hiện nay, hiệu quả tài chính được xem là một yếu tố then chốt. Kết quả tài chính không chỉ là mục tiêu tồn tại của các doanh nghiệp mà còn là tiêu chí để đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan.

5.2. Đánh giá Hiệu quả tài chính để đáp ứng nhu cầu các bên liên quan

Kết quả tài chính không chỉ là mục tiêu tồn tại của các doanh nghiệp mà còn là tiêu chí để đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan. Hiệu quả tài chính được xem là một yếu tố then chốt. Trong chiến lược kinh doanh và quản lý hiện nay, hiệu quả tài chính được xem là một yếu tố then chốt

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và phát triển bền vững, hoạt động trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) ngày càng được chú trọng như một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Tại Việt Nam, từ năm 2015 đến 2019, các doanh nghiệp niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HOSE) đã bắt đầu tích cực thực hiện và công bố các hoạt động CSR nhằm nâng cao uy tín và lợi thế cạnh tranh. Tuy nhiên, mức độ công bố thông tin CSR còn hạn chế với điểm trung bình chỉ đạt khoảng 32,73%, trong khi hiệu quả tài chính thể hiện qua tỷ suất lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) và trên vốn chủ sở hữu (ROE) có sự biến động đáng kể, lần lượt trung bình là 6,9% và 11,3%.

Nghiên cứu tập trung phân tích mối quan hệ giữa mức độ công bố thông tin CSR và hiệu quả tài chính của 241 doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2015-2019. Mục tiêu chính là đánh giá nhận thức về CSR, xác định tác động của CSR đến hiệu quả tài chính và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả tài chính thông qua hoạt động CSR. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam, không bao gồm giai đoạn 2020-2022 do ảnh hưởng của đại dịch COVID-19. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các doanh nghiệp và cơ quan quản lý nhằm thúc đẩy phát triển bền vững và nâng cao hiệu quả tài chính.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên ba lý thuyết chính: lý thuyết kim tự tháp CSR của Carroll, lý thuyết các bên liên quan (Stakeholder Theory) và lý thuyết thể chế (Institutional Theory). Mô hình kim tự tháp của Carroll phân chia CSR thành bốn cấp độ: trách nhiệm kinh tế, pháp lý, đạo đức và thiện nguyện, làm nền tảng cho việc đánh giá trách nhiệm xã hội doanh nghiệp. Lý thuyết các bên liên quan nhấn mạnh sự cân bằng lợi ích giữa doanh nghiệp và các nhóm liên quan như cổ đông, nhân viên, khách hàng và cộng đồng. Lý thuyết thể chế giải thích sự tự nguyện áp dụng CSR trong bối cảnh các quy định pháp luật và chuẩn mực xã hội ngày càng nghiêm ngặt.

Các khái niệm chính bao gồm:

• CSR (Corporate Social Responsibility): Cam kết của doanh nghiệp trong việc thực hiện kinh doanh có đạo đức, bảo vệ môi trường và đóng góp cho cộng đồng.
• Hiệu quả tài chính (Financial Performance): Đo lường qua các chỉ số ROA và ROE, phản ánh khả năng sinh lời và sử dụng vốn hiệu quả.
• Công bố thông tin CSR (CSR Disclosure): Việc truyền đạt các hoạt động và tác động xã hội, môi trường của doanh nghiệp đến các bên liên quan.
• Các biến kiểm soát: Quy mô doanh nghiệp (SIZE), đòn bẩy tài chính (LEV), tỷ lệ sở hữu nhà nước (SO) và sở hữu nước ngoài (FO).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với dữ liệu bảng thu thập từ 241 doanh nghiệp niêm yết trên HOSE trong giai đoạn 2015-2019. Dữ liệu được trích xuất từ báo cáo tài chính, báo cáo thường niên và báo cáo phát triển bền vững, cùng cơ sở dữ liệu Thomson Reuters. Cỡ mẫu đủ lớn để đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy.

Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp hồi quy dữ liệu bảng gồm:

• Pooled OLS (hồi quy bình phương nhỏ nhất cổ điển gộp)
• FEM (hồi quy tác động cố định)
• REM (hồi quy tác động ngẫu nhiên)
• GLS (hồi quy bình phương nhỏ nhất tổng quát) để khắc phục các vấn đề về phương sai và tự tương quan.

Quy trình nghiên cứu bao gồm thống kê mô tả, kiểm định lựa chọn mô hình, kiểm định tính khuyết tật và phân tích hồi quy để đánh giá tác động của CSR đến hiệu quả tài chính. Ngoài ra, phương pháp định tính được áp dụng để tổng hợp lý thuyết, phân tích các nghiên cứu trước và xây dựng giả thuyết nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng tích cực của CSR đến hiệu quả tài chính: Kết quả hồi quy cho thấy mức độ công bố thông tin CSR có tác động cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến ROA và ROE. Cụ thể, doanh nghiệp có điểm CSR cao hơn trung bình 32,73% thường đạt ROA và ROE cao hơn khoảng 1,5-2% so với doanh nghiệp có điểm CSR thấp hơn.

2. Quy mô doanh nghiệp và hiệu quả tài chính: Quy mô doanh nghiệp (SIZE) có tác động tích cực đến ROA và ROE, với giá trị trung bình log tổng tài sản là 28,13. Doanh nghiệp lớn hơn có khả năng sinh lời cao hơn do tận dụng được lợi thế quy mô và nguồn lực.

3. Đòn bẩy tài chính (LEV) có ảnh hưởng phức tạp: Mức đòn bẩy trung bình là 1,63 lần, cho thấy phần lớn doanh nghiệp sử dụng vốn vay nhiều hơn vốn chủ sở hữu. Đòn bẩy có tác động cùng chiều đến ROA nhưng không đồng nhất với ROE, phản ánh sự khác biệt trong cấu trúc vốn và rủi ro tài chính.

4. Tỷ lệ sở hữu nhà nước (SO) và sở hữu nước ngoài (FO): Tỷ lệ sở hữu nhà nước trung bình 13,51% và sở hữu nước ngoài 15,21% đều có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả tài chính, cho thấy sự hỗ trợ từ các cổ đông lớn giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả hoạt động.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy CSR góp phần nâng cao hiệu quả tài chính thông qua việc cải thiện hình ảnh doanh nghiệp, tăng cường niềm tin của khách hàng và nhà đầu tư, đồng thời giảm thiểu rủi ro pháp lý và xã hội. Việc công bố thông tin CSR minh bạch giúp doanh nghiệp thu hút vốn và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Sự tác động tích cực của quy mô doanh nghiệp phản ánh khả năng tận dụng nguồn lực và quản trị hiệu quả hơn ở các doanh nghiệp lớn. Đòn bẩy tài chính có vai trò kép, vừa hỗ trợ tăng trưởng vừa tiềm ẩn rủi ro, cần được quản lý chặt chẽ.

Tỷ lệ sở hữu nhà nước và nước ngoài đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy CSR và hiệu quả tài chính, do các cổ đông này thường yêu cầu tiêu chuẩn quản trị và trách nhiệm xã hội cao hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ trung bình ROA và ROE theo năm, bảng thống kê mô tả các biến và bảng kết quả hồi quy để minh họa rõ ràng mối quan hệ giữa CSR và hiệu quả tài chính.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công bố thông tin CSR: Doanh nghiệp cần nâng cao chất lượng và mức độ minh bạch trong công bố thông tin CSR, đặc biệt chú trọng các khía cạnh môi trường và xã hội. Mục tiêu đạt mức điểm CSR trên 50% trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện là ban lãnh đạo doanh nghiệp phối hợp với bộ phận truyền thông.

2. Phát triển chiến lược CSR gắn liền với mục tiêu kinh doanh: Doanh nghiệp nên tích hợp CSR vào chiến lược phát triển dài hạn, nhằm tạo ra giá trị bền vững và nâng cao hiệu quả tài chính. Thời gian triển khai từ 1-2 năm, do phòng chiến lược và quản trị thực hiện.

3. Tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức về CSR: Tổ chức các khóa đào tạo cho cán bộ quản lý và nhân viên về vai trò và lợi ích của CSR, nhằm thúc đẩy văn hóa doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội. Thời gian thực hiện trong 12 tháng, do phòng nhân sự phối hợp với các chuyên gia bên ngoài.

4. Khuyến khích sự tham gia của các cổ đông lớn: Cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần tạo điều kiện để cổ đông nhà nước và nước ngoài tham gia sâu hơn vào quản trị CSR, qua đó nâng cao hiệu quả tài chính. Thời gian thực hiện liên tục, do ban quản trị và cơ quan quản lý nhà nước phối hợp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ vai trò của CSR trong nâng cao hiệu quả tài chính, từ đó xây dựng chiến lược phát triển bền vững và cải thiện quản trị doanh nghiệp.

2. Cơ quan quản lý nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách thúc đẩy công bố thông tin CSR và phát triển thị trường vốn minh bạch, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

3. Nhà đầu tư và cổ đông: Hỗ trợ đánh giá tiềm năng và rủi ro của doanh nghiệp dựa trên mức độ thực hiện CSR, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

4. Giảng viên và sinh viên ngành tài chính, quản trị: Là tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu, giảng dạy và phát triển các đề tài liên quan đến CSR và hiệu quả tài chính trong bối cảnh Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. CSR là gì và tại sao doanh nghiệp cần thực hiện?
   CSR là cam kết của doanh nghiệp trong việc kinh doanh có trách nhiệm với xã hội và môi trường. Thực hiện CSR giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, thu hút đầu tư và cải thiện hiệu quả tài chính.

2. Mức độ công bố thông tin CSR ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả tài chính?
   Công bố thông tin CSR minh bạch giúp tăng niềm tin của nhà đầu tư và khách hàng, từ đó cải thiện lợi nhuận và giá trị doanh nghiệp, như thể hiện qua các chỉ số ROA và ROE.

3. Các chỉ số ROA và ROE phản ánh điều gì về doanh nghiệp?
   ROA đo lường khả năng sinh lời trên tổng tài sản, ROE đo lường lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu. Cả hai đều là thước đo quan trọng đánh giá hiệu quả tài chính của doanh nghiệp.

4. Tại sao quy mô doanh nghiệp lại ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính?
   Doanh nghiệp lớn thường có nguồn lực và khả năng quản trị tốt hơn, giúp tối ưu hóa chi phí và tăng lợi nhuận, từ đó nâng cao hiệu quả tài chính.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp nâng cao điểm CSR?
   Doanh nghiệp cần xây dựng chiến lược CSR rõ ràng, tăng cường công bố thông tin minh bạch, đào tạo nhân viên và phối hợp với các bên liên quan để thực hiện các hoạt động xã hội và môi trường hiệu quả.

Kết luận

• Nghiên cứu khẳng định mức độ công bố thông tin CSR có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến hiệu quả tài chính của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 2015-2019.
• Quy mô doanh nghiệp và tỷ lệ sở hữu nhà nước, nước ngoài cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả tài chính.
• Đòn bẩy tài chính có tác động phức tạp, cần được quản lý hợp lý để tối ưu hóa lợi ích.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc thúc đẩy CSR nhằm phát triển bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp nâng cao công bố CSR, đào tạo nhận thức và hoàn thiện chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Hành động ngay hôm nay: Các doanh nghiệp và nhà quản lý nên xem xét áp dụng các khuyến nghị từ nghiên cứu để nâng cao hiệu quả tài chính và phát triển bền vững trong tương lai gần.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI VÀ HIỆU QUẢ TÀI CHÍNH 1. Cơ sở lý luận về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp Vào thập niên 1930, vấn đề CSR được đưa ra tranh luận tập trung vào trách nhiệm của nhà quản lý đối với xã hội (Dodd, 1932). Sau đó, Bowen (1953) công bố quyển sách với tiêu đề “Trách nhiệm xã hội của doanh nhân” nhằm mục đích tuyên truyền và kêu gọi người quản lý tài sản không làm tổn hại đến các quyền và lợi ích của người khác, kêu gọi lòng từ thiện nhằm bồi hoàn những thiệt hại do các doanh nghiệp gây ra. Tháp Carroll được coi là nền tảng của lý thuyết CSR, theo đó Carroll (1991) cho rằng, một doanh nghiệp trường tồn và trở thành vĩ đại dựa trên tháp CSR bao gồm: Trách nhiệm về hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, trách nhiệm về tuân thủ luật pháp, trách nhiệm về đạo đức và các công việc thiện nguyện.

Quan điểm của Caroll về CSR thể hiện cụ thể trong Hình 1.1: Mô hình “kim tự tháp” CSR của Caroll Nguồn: Carroll (1991, 1999) Ngoài cách tiếp cận theo mô hình “kim tự tháp” của Caroll, các doanh nghiệp có 7 thể tiếp cận theo đối tượng tác động để thể hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Các đối tượng tham gia, ảnh hưởng và hưởng lợi từ việc thực thi CSR của doanh nghiệp được gọi là các bên liên quan (CSR Stakeholder) bao gồm cổ đông/chủ sở hữu doanh nghiệp, người lao động/nhân viên, đối tác, khách hàng, cộng đồng và các tổ chức phi lợi nhận hay tổ chức quốc tế, điều này được thể hiện ở Hình 1.2: Các đối tượng tác động của trách nhiệm xã hội doanh nghiệp Nguồn: Matten và Moon (2008) Theo Ủy ban Thương mại Thế giới về Phát triển Bền vững, trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) được hiểu là cam kết liên tục của các doanh nghiệp trong việc thực hiện hoạt động kinh doanh một cách đạo đức và có trách nhiệm. Điều này không chỉ góp phần vào sự phát triển kinh tế mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của lực lượng lao động, cộng đồng địa phương và xã hội nói chung. CSR mở rộng hơn việc chỉ quan tâm đến lợi ích của các cổ đông, mà còn nhắm tới việc đáp ứng nhu cầu và quyền lợi của tất cả các bên liên quan.

Dù có thể có những cách diễn đạt khác nhau, nhưng mục tiêu cơ 8 bản của CSR là cân bằng lợi ích của doanh nghiệp với quy định pháp luật và lợi ích chung, góp phần kiến tạo sự phát triển bền vững. Để định hình một cách toàn diện về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR), Carroll (1979) đã đề xuất một định nghĩa bao gồm bốn phạm trù cơ bản: kinh tế, pháp lý, đạo đức và từ thiện. Các yếu tố này không chỉ kế thừa các quan điểm trước đó mà còn cung cấp một cái nhìn sâu rộng hơn về CSR. Mặc dù các khía cạnh này thường tồn tại đồng thời trong các tổ chức kinh doanh, lịch sử cho thấy sự tập trung ban đầu thường nghiêng về các yếu tố kinh tế và pháp lý, trước khi mở rộng sang các yếu tố đạo đức và thiện nguyện.

Do đó, bất kỳ hành động hoặc trách nhiệm nào của doanh nghiệp đều có thể mang động cơ từ các khía cạnh kinh tế, pháp lý, đạo đức hoặc từ thiện. Ngoài ra, hai quan điểm toàn diện về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) có thể được nêu ra là khái niệm của “Ủy ban Cộng đồng Châu Âu (EC) và Hội đồng Doanh nghiệp Thế giới về Phát triển Bền vững (WBCSD)”. Các quan điểm này bao phủ đầy đủ các khía cạnh của CSR và cung cấp một cái nhìn toàn diện về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Theo Hội đồng Doanh nghiệp Thế giới về phát triển bền vững: “Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là sự cam kết của doanh nghiệp nhằm đóng góp cho sự phát triển kinh tế bền vững thông qua những hoạt động nhằm nâng cao chất lượng đời sống của người lao động và các thành viên gia đình họ, cho cộng đồng và cho toàn xã hội theo cách có lợi cho cả doanh nghiệp cũng như sự phát triển chung của xã hội”.

Theo Ủy ban Cộng đồng Châu Âu: “Trách nhiệm xã hội là trách nhiệm của doanh nghiệp về tác động của họ đối với xã hội. CSR nên là công ty dẫn đầu. Các cơ quan công quyền có thể đóng vai trò hỗ trợ thông qua việc kết hợp thông minh các biện pháp chính sách tự nguyện và khi cần thiết, bổ sung quy định. Các công ty có thể trở nên có trách nhiệm với xã hội bởi các yếu tố: theo luật, tích hợp các mối quan tâm về xã hội, môi trường, đạo đức, người tiêu dùng và nhân quyền vào chiến lược và hoạt động kinh doanh của họ”.

9 Nền tảng lý thuyết về trách nhiệm xã hội Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp (CSR) là một phạm vi nghiên cứu phong phú và đa chiều. Các lý thuyết khác nhau được vận dụng để khai thác sâu sắc các khía cạnh của trách nhiệm xã hội cũng như mối tương quan giữa nó và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Những lý thuyết này bao gồm lý thuyết chính trị, lý thuyết thể chế, lý thuyết đại diện, lý thuyết hợp pháp và lý thuyết các bên liên quan (Garriga & Mele, 2004). Bên cạnh những lý thuyết này, có những lý thuyết khác có thể được sử dụng để giải thích các hoạt động CSR như lý thuyết thương mại, giả thuyết cơ hội quản lý, giả thuyết hợp tác tiêu cực và lý thuyết tài nguyên sẵn có (Wissink, 2012).

Mục tiêu chính của nghiên cứu này là điều tra mối liên hệ giữa việc công bố trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR) và hiệu quả tài chính của các công ty niêm yết tại Việt Nam. Hiện nay, các hoạt động CSR tại Việt Nam chủ yếu được thực hiện tự nguyện, nhằm đáp ứng kỳ vọng của các bên liên quan. Điều này có nghĩa là các bên liên quan không chỉ mong đợi những sản phẩm hoặc dịch vụ thông thường mà còn tìm kiếm những giá trị gia tăng từ CSR. Vì vậy, CSR được kỳ vọng sẽ mang lại lợi ích đáng kể cho các doanh nghiệp.

Trong khuôn khổ nghiên cứu này, tác giả sử dụng khái niệm CSR dựa trên lý thuyết thể chế, lý thuyết các bên liên quan và cách tiếp cận của Carroll để làm cơ sở phân tích. “Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là sự tự nguyện của doanh nghiệp cam kết thực hiện tốt các vấn đề về kinh tế, môi trường và xã hội trên cơ sở tuân thủ các luật pháp quốc gia, thông lệ quốc tế và đảm bảo hài hòa lợi ích các bên đồng thời góp phần phát triển kinh tế xã hội quốc gia một cách bền vững”. Cơ sở lý luận về công bố thông tin CSR Công bố thông tin trách nhiệm xã hội (Corporate Social Responsibility Disclosure) được định nghĩa là truyền thông về các tác động xã hội và môi trường do các hành động kinh tế của một tổ chức đối với các nhóm lợi ích cụ thể và xã hội nói chung (Gray và cộng sự, 1996). Năm 2001, các tác giả cập nhật định nghĩa của họ về CSRD là thông tin mà một công ty tiết lộ về tác động môi trường và mối quan hệ của nó với các bên liên 10 quan thông qua các kênh truyền thông có liên quan.

Định nghĩa này được Campbell (2004) ủng hộ. Cùng với Guthrie và Mathews (1985), CSRD là việc cung cấp thông tin tài chính và phi tài chính liên quan đến tương tác của một tổ chức với môi trường vật lý và xã hội của tổ chức đó. Theo Gray và cộng sự (1987), đó là "quá trình truyền đạt những tác động xã hội và môi trường của hoạt động kinh tế của một tổ chức tới nhóm lợi ích cụ thể trong xã hội và tới toàn thể xã hội". CSRD đã đóng vai trò quan trọng trong kinh doanh, thông qua việc tăng cường tính minh bạch của doanh nghiệp, phát triển hình ảnh doanh nghiệp và cung cấp thông tin hữu ích cho việc ra quyết định đầu tư (Owen và cộng sự, 1997; Friedman và Miles, 2001; Deegan và Blomquist, 2006).

Cơ sở lý luận về hiệu quả tài chính Trong chiến lược kinh doanh và quản lý hiện nay, hiệu quả tài chính được xem là một yếu tố then chốt. Kết quả tài chính không chỉ là mục tiêu tồn tại của các doanh nghiệp mà còn là tiêu chí để đáp ứng nhu cầu của các bên liên quan. Dù có nhiều nghiên cứu và tài liệu đánh giá kết quả tài chính như một biến phụ thuộc quan trọng, nhưng vẫn thiếu một định nghĩa chính xác và đồng thuận về khái niệm này (Richard và cộng sự, 2009). Các nghiên cứu về hiệu quả tài chính thường dẫn đến các kết quả khác nhau, chủ yếu do thiếu sự đồng nhất trong cách đo lường và đánh giá.

Glick và cộng sự (2005) lưu ý rằng các nhà nghiên cứu thường chỉ sử dụng một hoặc một số chỉ số để đại diện cho kết quả tài chính. Theo quan điểm của Frich Kohlar, kết quả tài chính đề cập đến hành động thực hiện hoạt động tài chính. Nói cách khác, kết quả tài chính thể hiện mức độ đạt được các mục tiêu tài chính đã đề ra. Đây chính là quá trình đánh giá hiệu quả hoạt động tài chính của doanh nghiệp thông qua các chỉ số tiền tệ.

Không chỉ giúp xác định sức khỏe tài chính toàn diện của công ty trong một giai đoạn cụ thể, kết quả tài chính còn tạo điều kiện so sánh giữa các doanh nghiệp trong cùng ngành hoặc các lĩnh vực khác biệt. Thông qua các chỉ tiêu kế toán và tài chính, chúng ta có thể đo lường lợi nhuận của công ty bằng cách phân tích tình hình tài chính và hiệu quả kinh doanh của nó. 11 Để đo lường kết quả tài chính của doanh nghiệp, có nhiều chỉ tiêu khác nhau, nhưng chúng thường được phân chia thành hai nhóm chính. Nhóm đầu tiên bao gồm các chỉ tiêu kế toán, phổ biến trong các nghiên cứu trước đây, đo lường tỷ lệ giữa các kết quả đạt được như thu nhập thuần hoặc lợi nhuận ròng và các yếu tố đầu vào như tài sản, nguồn vốn, vốn đầu tư và vốn chủ sở hữu.

Nhóm thứ hai bao gồm các chỉ tiêu dựa trên giá trị thị trường, sử dụng các mô hình kinh tế để đánh giá kết quả tài chính từ góc độ thị trường.