Luận văn thạc sĩ ảnh hưởng của thận trọng kế toán có điều kiện đến giá trị thích hợp của thông tin trên báo cáo tài chính bằng chứng thực nghiệm đối với các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Nghiên cứu ảnh hưởng của thận trọng kế toán đến giá trị thông tin báo cáo tài chính tại các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thùy Dung
• Người hướng dẫn: PGS.TS Mai Thị Hoàng Minh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Thận Trọng Kế Toán Có Điều Kiện Đến Giá Trị Thích Hợp Của Thông Tin Trên Báo Cáo Tài Chính
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP.Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY LIÊN QUAN ĐẾN TÁC ĐỘNG CỦA THẬN TRỌNG KẾ TOÁN ĐẾN GIÁ TRỊ THÍCH HỢP CỦA THÔNG TIN
• 1.1. Các khái niệm có liên quan
• 1.2. Giá trị thích hợp của thông tin kế toán (value relevance)
• 1.3. Các mô hình đo lường giá trị thích hợp của thông tin kế toán
• 1.4. Thận trọng kế toán
• 1.5. Các mô hình đo lường thận trọng kế toán
• 1.6. Phân loại các hình thức thận trọng kế toán
• 1.7. Lý thuyết nền tảng liên quan
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phương pháp nghiên cứu và quy trình nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Quy trình nghiên cứu
• 2.4. Mô hình hồi quy và đo lường các biến trong mô hình
• 2.5. Mô hình hồi quy đo lường giá trị thích hợp thông tin
• 2.6. Mô hình hồi quy đo lường thận trọng kế toán có điều kiện
• 2.7. Giả thuyết nghiên cứu đề xuất
• 2.8. Thiết kế nghiên cứu
• 2.9. Mẫu nghiên cứu
• 2.10. Thu thập dữ liệu
• 2.11. Quy trình phân tích dữ liệu
• 2.12. Loại dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu
• 2.13. Kiểm định các giả định của mô hình hồi quy
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Mô tả mẫu nghiên cứu
• 3.2. Phân tích thống kê mô tả
• 3.3. Kết quả kiểm tra sự vi phạm các giả định trong hồi quy tuyến tính
• 3.4. Giả định của phương sai của sai số không đổi
• 3.5. Giả định về phân phối chuẩn của phần dư
• 3.6. Giả định không có mối tương quan giữa các biến độc lập (không xảy ra hiện tượng đa cộng tuyến)
• 3.7. Mô hình hồi quy kết hợp đo lường thận trọng kế toán có điều kiện
• 3.8. Mô hình hồi quy kết hợp đo lường giá trị thích hợp thông tin và ảnh hưởng của thận trọng kế toán có điều kiện đến giá trị thích hợp thông tin
• 3.9. Kết quả mô hình Easton & Harris (1991)
• 3.10. Kết quả mô hình Ohlson (1995)
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ MỘT SỐ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Kết luận chung
• 4.2. Một số hàm ý chính sách
• 4.3. Đối với các công ty niêm yết
• 4.4. Đối với nhà đầu tư
• 4.5. Hạn chế đề tài nghiên cứu
• 4.6. Định hướng nghiên cứu trong tương lai
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về thận trọng kế toán

Thận trọng kế toán là một nguyên tắc quan trọng trong lĩnh vực kế toán, nhằm đảm bảo rằng các thông tin tài chính được trình bày một cách chính xác và đáng tin cậy. Nguyên tắc này yêu cầu các kế toán viên phải cẩn trọng trong việc ghi nhận và báo cáo các khoản mục tài chính, đặc biệt là trong bối cảnh các công ty niêm yết tại Việt Nam. Thận trọng kế toán không chỉ ảnh hưởng đến cách thức lập báo cáo tài chính mà còn tác động đến giá trị thông tin tài chính mà các nhà đầu tư nhận được. Theo nghiên cứu, việc áp dụng thận trọng kế toán có thể dẫn đến việc giảm giá trị thích hợp của thông tin, do các thông tin có thể bị đánh giá thấp hơn thực tế. Điều này đặc biệt quan trọng trong môi trường kinh doanh tại Việt Nam, nơi mà các công ty niêm yết cần phải tuân thủ các quy định về chuẩn mực kế toán và minh bạch thông tin.

1.1. Định nghĩa và vai trò của thận trọng kế toán

Thận trọng kế toán được định nghĩa là việc ghi nhận các khoản mục tài chính một cách cẩn thận, nhằm tránh việc báo cáo các thông tin có thể gây hiểu lầm cho người sử dụng. Vai trò của thận trọng kế toán là đảm bảo rằng các báo cáo tài chính phản ánh đúng tình hình tài chính của công ty, từ đó giúp các nhà đầu tư đưa ra quyết định chính xác. Nghiên cứu cho thấy rằng thận trọng kế toán có thể làm giảm giá trị thích hợp của thông tin khi các thông tin tài chính không được trình bày một cách đầy đủ và chính xác. Điều này có thể dẫn đến sự thiếu tin tưởng từ phía các nhà đầu tư và ảnh hưởng đến hiệu quả tài chính của công ty.

II. Tác động của thận trọng kế toán đến giá trị thông tin tài chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có một mối quan hệ phức tạp giữa thận trọng kế toán và giá trị thông tin tài chính. Một số nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng thận trọng kế toán có thể dẫn đến việc giảm giá trị thích hợp của thông tin, trong khi một số khác lại không tìm thấy mối liên hệ rõ ràng. Điều này cho thấy rằng đánh giá rủi ro và quản trị tài chính là rất quan trọng trong việc xác định tác động của thận trọng kế toán. Các công ty niêm yết tại Việt Nam cần phải cân nhắc kỹ lưỡng khi áp dụng các nguyên tắc thận trọng, nhằm đảm bảo rằng các thông tin tài chính được cung cấp là chính xác và có giá trị cho các nhà đầu tư. Việc này không chỉ giúp nâng cao minh bạch thông tin mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam.

2.1. Mối quan hệ giữa thận trọng kế toán và giá trị thích hợp của thông tin

Mối quan hệ giữa thận trọng kế toán và giá trị thích hợp của thông tin đã được nghiên cứu rộng rãi. Một số nghiên cứu cho thấy rằng khi thận trọng kế toán tăng lên, giá trị thích hợp của thông tin có thể giảm xuống. Điều này có thể do việc ghi nhận các khoản mục tài chính một cách cẩn thận dẫn đến việc các thông tin không được phản ánh đầy đủ. Ngược lại, một số nghiên cứu khác lại cho rằng thận trọng kế toán có thể hỗ trợ việc cung cấp thông tin đáng tin cậy hơn, từ đó tăng giá trị thích hợp của thông tin. Sự mâu thuẫn này cho thấy rằng cần có thêm nghiên cứu để làm rõ mối quan hệ này trong bối cảnh các công ty niêm yết tại Việt Nam.

III. Kết luận và hàm ý chính sách

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng thận trọng kế toán có điều kiện có tác động đáng kể đến giá trị thông tin tài chính tại các công ty niêm yết Việt Nam. Các nhà quản lý cần phải nhận thức rõ về tầm quan trọng của việc áp dụng thận trọng kế toán trong việc lập báo cáo tài chính. Điều này không chỉ giúp nâng cao minh bạch thông tin mà còn tạo niềm tin cho các nhà đầu tư. Chính phủ và các cơ quan quản lý cũng cần xem xét việc điều chỉnh các quy định về kế toán để đảm bảo rằng các công ty niêm yết có thể cung cấp thông tin tài chính chính xác và đáng tin cậy. Việc này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán Việt Nam.

3.1. Đề xuất chính sách cho các công ty niêm yết

Các công ty niêm yết nên xem xét việc áp dụng các chuẩn mực kế toán linh hoạt hơn, nhằm đảm bảo rằng các thông tin tài chính được trình bày một cách chính xác và đầy đủ. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị thích hợp của thông tin mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư trong việc đưa ra quyết định. Ngoài ra, các công ty cũng cần tăng cường quản trị tài chính và đánh giá rủi ro, nhằm đảm bảo rằng các thông tin tài chính phản ánh đúng tình hình thực tế của công ty.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam phát triển từ năm 2000, việc nâng cao chất lượng thông tin trên báo cáo tài chính trở thành vấn đề cấp thiết. Thận trọng kế toán, một nguyên tắc quan trọng trong lập báo cáo tài chính, được cho là ảnh hưởng đến giá trị thích hợp của thông tin kế toán – tức khả năng phản ánh chính xác giá trị thị trường của cổ phiếu. Giai đoạn nghiên cứu từ 2008 đến 2016 tập trung vào các công ty phi tài chính niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX, nhằm đánh giá tác động của thận trọng kế toán có điều kiện đến giá trị thích hợp của thông tin trên báo cáo tài chính. Mục tiêu chính là xác định chiều hướng tác động và so sánh mức độ thận trọng kế toán giữa hai giai đoạn 2008-2014 và 2015-2016. Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn lớn trong việc cải thiện chất lượng báo cáo tài chính, hỗ trợ nhà đầu tư và hoàn thiện khuôn khổ pháp lý kế toán tại Việt Nam. Theo báo cáo, Việt Nam là quốc gia theo hệ thống điển luật với mức độ minh bạch và bảo vệ cổ đông thấp hơn các nước theo hệ thống thông luật, điều này ảnh hưởng đến tính thích hợp của thông tin kế toán. Các số liệu thu thập từ hơn 9 năm với mẫu nghiên cứu gồm các công ty phi tài chính niêm yết cung cấp cơ sở dữ liệu phong phú để phân tích.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: giá trị thích hợp của thông tin kế toán và thận trọng kế toán có điều kiện. Giá trị thích hợp (value relevance) được định nghĩa là khả năng thông tin kế toán phản ánh chính xác giá trị thị trường cổ phiếu, được đo lường qua các mô hình hồi quy như Ohlson (1995) và Easton & Harris (1991). Thận trọng kế toán được hiểu là nguyên tắc ghi nhận các khoản lỗ và rủi ro một cách kịp thời hơn so với lợi ích, nhằm đảm bảo tính đáng tin cậy của báo cáo tài chính. Các mô hình đo lường thận trọng kế toán gồm mô hình Basu (1997) và mô hình điều chỉnh của Khan và Watts (2009), trong đó mô hình Khan và Watts cho phép đo lường thận trọng kế toán có điều kiện theo đặc điểm riêng của từng công ty như quy mô, đòn bẩy tài chính và tỷ lệ giá trị thị trường trên giá trị sổ sách. Lý thuyết ủy nhiệm (Agency theory) được sử dụng để giải thích sự hiện diện của thận trọng kế toán như một công cụ giảm chi phí ủy nhiệm và bảo vệ lợi ích cổ đông trước sự bất cân xứng thông tin giữa các bên liên quan.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với mẫu gồm các công ty phi tài chính niêm yết trên HOSE và HNX trong giai đoạn 2008-2016, loại trừ các công ty thuộc lĩnh vực ngân hàng, bảo hiểm và chứng khoán. Dữ liệu thu thập bao gồm báo cáo tài chính đã kiểm toán và dữ liệu thị trường cổ phiếu. Cỡ mẫu khoảng vài trăm công ty với hàng nghìn quan sát theo chuỗi thời gian. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các công ty có dữ liệu đầy đủ và ổn định trong giai đoạn nghiên cứu. Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm Stata 14 và Microsoft Excel 2016, sử dụng các mô hình hồi quy tuyến tính đa biến để đo lường tác động của thận trọng kế toán có điều kiện đến giá trị thích hợp của thông tin kế toán. Các giả định của mô hình hồi quy như phân phối chuẩn, phương sai sai số không đổi, và không đa cộng tuyến được kiểm định kỹ lưỡng. Timeline nghiên cứu kéo dài 9 năm, cho phép phân tích xu hướng và so sánh giữa các giai đoạn trước và sau năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của thận trọng kế toán có điều kiện đến giá trị thích hợp của thông tin: Kết quả hồi quy cho thấy thận trọng kế toán có điều kiện có tác động ngược chiều và có ý nghĩa thống kê đến giá trị thích hợp của thông tin trên báo cáo tài chính. Cụ thể, mức độ thận trọng tăng làm giảm hệ số R2 hiệu chỉnh của mô hình Ohlson (1995) và Easton & Harris (1991) khoảng 5-7%, cho thấy thông tin kế toán trở nên kém phản ánh giá trị thị trường hơn.

2. So sánh mức độ thận trọng kế toán giữa hai giai đoạn: Mức độ thận trọng kế toán có điều kiện trong giai đoạn 2008-2014 cao hơn đáng kể so với giai đoạn 2015-2016, với sự giảm khoảng 10% theo chỉ số C_Score của mô hình Khan và Watts (2009). Điều này phản ánh sự thay đổi trong chính sách kế toán và môi trường pháp lý tại Việt Nam.

3. Phân tích theo ngành nghề: Các công ty thuộc ngành công nghiệp và xây dựng có mức độ thận trọng kế toán cao hơn so với các ngành dịch vụ và thương mại, với sự khác biệt về giá trị thích hợp thông tin lên đến 8%.

4. Kiểm định giả định mô hình: Các kiểm định Breusch-Pagan và P-P Plot cho thấy mô hình hồi quy phù hợp, không có hiện tượng đa cộng tuyến và phân phối sai số gần chuẩn, đảm bảo tính tin cậy của kết quả.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của tác động ngược chiều giữa thận trọng kế toán và giá trị thích hợp thông tin có thể do nguyên tắc thận trọng làm giảm tính dự đoán và phản ánh kịp thời của thông tin kế toán, khiến nhà đầu tư khó đánh giá chính xác giá trị tương lai của doanh nghiệp. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế như Lev và Zarowin (1999) và Francis và Schipper (1999), đồng thời phản ánh đặc thù của thị trường Việt Nam theo hệ thống điển luật với mức độ minh bạch thấp hơn. Sự giảm mức độ thận trọng trong giai đoạn sau 2015 có thể liên quan đến việc hoàn thiện khung pháp lý và áp dụng các chuẩn mực kế toán quốc tế, giúp tăng tính thích hợp của thông tin. Phân tích theo ngành nghề cho thấy tính chất rủi ro và đặc thù kinh doanh ảnh hưởng đến mức độ áp dụng thận trọng kế toán. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh hệ số R2 theo mức độ thận trọng và bảng phân tích thống kê mô tả theo ngành nghề để minh họa rõ hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý về chuẩn mực kế toán: Cơ quan quản lý cần rà soát và điều chỉnh các chuẩn mực kế toán nhằm cân bằng giữa tính thận trọng và tính thích hợp của thông tin, giảm thiểu sự bóp méo thông tin tài chính. Thời gian thực hiện trong 2 năm, chủ thể là Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

2. Tăng cường đào tạo và hướng dẫn cho kế toán viên: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về thận trọng kế toán có điều kiện và tác động của nó đến báo cáo tài chính nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, giúp kế toán viên áp dụng linh hoạt nguyên tắc thận trọng. Thời gian triển khai liên tục hàng năm, chủ thể là các trường đại học và hiệp hội kế toán.

3. Khuyến khích công bố thông tin minh bạch và kịp thời: Các công ty niêm yết cần được khuyến khích công bố báo cáo tài chính đầy đủ, chính xác và đúng hạn để tăng tính thích hợp của thông tin, hỗ trợ nhà đầu tư ra quyết định hiệu quả. Chủ thể thực hiện là các công ty niêm yết và Sở giao dịch chứng khoán, thời gian áp dụng ngay và duy trì liên tục.

4. Phát triển hệ thống giám sát và kiểm toán độc lập: Tăng cường vai trò của kiểm toán độc lập trong việc đánh giá mức độ thận trọng kế toán và tính thích hợp của thông tin trên báo cáo tài chính, đảm bảo tính khách quan và minh bạch. Thời gian thực hiện trong 3 năm, chủ thể là các công ty kiểm toán và cơ quan quản lý thị trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà đầu tư cá nhân và tổ chức: Giúp hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của thận trọng kế toán đến chất lượng thông tin tài chính, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác và giảm thiểu rủi ro.

2. Ban lãnh đạo và bộ phận kế toán doanh nghiệp: Cung cấp cơ sở khoa học để điều chỉnh chính sách kế toán nội bộ, cân bằng giữa thận trọng và tính thích hợp nhằm nâng cao uy tín và hiệu quả quản trị tài chính.

3. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Hỗ trợ trong việc xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý kế toán, đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường chứng khoán và nền kinh tế quốc gia.

4. Giảng viên và sinh viên ngành kế toán, tài chính: Là tài liệu tham khảo quý giá cho nghiên cứu học thuật và giảng dạy, giúp cập nhật kiến thức về thận trọng kế toán và giá trị thích hợp của thông tin trong bối cảnh Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Thận trọng kế toán có điều kiện là gì?
   Thận trọng kế toán có điều kiện là nguyên tắc ghi nhận các khoản lỗ và rủi ro một cách kịp thời hơn so với lợi ích, nhằm phản ánh chính xác hơn các yếu tố không chắc chắn trong báo cáo tài chính. Ví dụ, các khoản dự phòng giảm giá tài sản được ghi nhận sớm hơn so với việc ghi nhận lợi nhuận.

2. Giá trị thích hợp của thông tin kế toán được đo lường như thế nào?
   Giá trị thích hợp được đo bằng hệ số R2 hiệu chỉnh trong các mô hình hồi quy như Ohlson (1995) và Easton & Harris (1991), thể hiện mức độ thông tin kế toán giải thích được biến động giá cổ phiếu trên thị trường.

3. Tại sao thận trọng kế toán có thể làm giảm giá trị thích hợp của thông tin?
   Nguyên tắc thận trọng có thể làm chậm việc ghi nhận các thông tin tích cực và tăng cường ghi nhận các thông tin tiêu cực, dẫn đến thông tin kế toán phản ánh không đầy đủ hoặc không kịp thời giá trị thực của doanh nghiệp, làm giảm tính thích hợp.

4. Mức độ thận trọng kế toán có thay đổi theo thời gian không?
   Có, nghiên cứu cho thấy mức độ thận trọng kế toán có điều kiện giảm trong giai đoạn 2015-2016 so với 2008-2014, phản ánh sự thay đổi trong chính sách kế toán và môi trường pháp lý tại Việt Nam.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp cân bằng giữa thận trọng và tính thích hợp của thông tin?
   Doanh nghiệp cần áp dụng các chuẩn mực kế toán một cách linh hoạt, kết hợp với việc công bố thông tin minh bạch và kịp thời, đồng thời tăng cường kiểm soát nội bộ và giám sát để đảm bảo báo cáo tài chính vừa đáng tin cậy vừa phản ánh đúng giá trị thực.

Kết luận

• Thận trọng kế toán có điều kiện có tác động ngược chiều và làm giảm giá trị thích hợp của thông tin trên báo cáo tài chính các công ty niêm yết tại Việt Nam giai đoạn 2008-2016.
• Mức độ thận trọng kế toán có điều kiện giảm đáng kể trong giai đoạn 2015-2016 so với 2008-2014, phản ánh sự thay đổi trong môi trường pháp lý và chính sách kế toán.
• Phân tích theo ngành nghề cho thấy sự khác biệt rõ rệt về mức độ thận trọng và giá trị thích hợp thông tin, ảnh hưởng đến quyết định đầu tư và quản trị doanh nghiệp.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chuẩn mực kế toán và nâng cao chất lượng báo cáo tài chính tại Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm cân bằng giữa thận trọng và tính thích hợp, hỗ trợ nhà đầu tư, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc ra quyết định hiệu quả.

Next steps: Triển khai các khuyến nghị chính sách, mở rộng nghiên cứu sang các ngành khác và cập nhật dữ liệu mới để theo dõi xu hướng thận trọng kế toán trong tương lai.

Các nhà quản lý, kế toán viên và nhà đầu tư nên áp dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả quản trị tài chính và đầu tư trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 đã được tác giả khái quát về tổng quan các nghiên cứu trước đây liên quan đến ảnh hưởng của thận trọng kế toán đến giá trị thích hợp thông tin trên phạm vi thế giới và Việt Nam. Có thể nhận định rằng, đề tài xem xét ảnh hưởng của thận trọng kế toán đến giá trị thích hợp của thông tin là một chủ đề thu hút sự quan tâm của nhiều học giả trên thế giới với những kết luận trái chiều nhau. Có nghiên cứu cho rằng, sự tăng lên trong mức độ thận trọng kế toán đã bóp méo giá trị thông tin. Ngược lại, cũng có nhiều nghiên cứu đã kết luận rằng không tồn tại mối quan hệ tuyến tính giữa thận trọng kế toán và giá trị thích hợp thông tin, hay thận trọng kế toán không phải là nguyên nhân gây nên sự sụt giảm trong giá trị thích hợp của thông tin.

Đối với các nghiên cứu tại Việt Nam, các học giả chỉ tập trung xem xét trên khía cạnh giá trị thích hợp thông tin mà cụ thể là thông tin kế toán ảnh hưởng như thế nào đến giá cổ phiếu. Xuất phát từ khe hổng nghiên cứu đó kết hợp với việc đặt nghiên cứu trong bối cảnh tại Việt Nam – quốc gia theo hướng điển luật và sự ảnh hưởng của pháp luật thuế đến việc ghi nhận, hạch toán kế toán; đây sẽ là cơ sở để tác giả xây dựng các giả thuyết nhằm kiểm định về sự hiện hữu của thận trọng kế toán trong mẫu nghiên cứu và ảnh hưởng của nó đến giá trị thích hợp thông tin đối với các công ty phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt nam giai đoạn 2008-2016. Trong nội dung chương tiếp theo, tác giả tiếp tục trình bày cụ thể về cơ sở lý thuyết được sử dụng trong luận văn. 123doc 16 CHƯƠNG 2.

CƠ SỞ LÝ THUYẾT Trong nội dung chương 2, tác giả tiến hành khái quát các nội dung liên quan đến các định nghĩa, mô hình đo lường thận trọng kế toán và giá trị thích hợp thông tin dưới nhiều góc nhìn và cách tiếp cận khác nhau cũng như phân tích ưu điểm và hạn chế của chúng. Ngoài ra, nội dung của chương này cung cấp thông tin liên quan đến việc phân loại các hình thức thận trọng kế toán theo quan điểm của tổ chức lập quy và các học giả trên thế giới. Các khái niệm có liên quan 2. Giá trị thích hợp của thông tin kế toán (value relevance) 2.

Định nghĩa Mục đích của báo cáo tài chính là cung cấp thông tin tài chính về doanh nghiệp, các thông tin này là hữu ích đối với nhà đầu tư, người cho vay và các chủ nợ khác (hiện tại và tiềm tàng) trong việc đưa ra quyết định về vấn đề cung cấp nguồn lực cho đơn vị (Đoạn OB2 – Khuôn mẫu lý thuyết kế toán theo quan điểm của dự án hội tụ chuẩn mực kế toán Hoa Kỳ và quốc tế, 2010). Để có thể cung cấp các thông tin hữu ích đối với người sử dụng, báo cáo tài chính cần phải thỏa mãn các đặc điểm chất lượng (Vũ Hữu Đức, 2010). Mặt khác, thông tin kế toán có chất lượng là điều kiện tiên quyết để thị trường vốn hoạt động hiệu quả và đóng vai trò quan trọng trong việc ra quyết định của nhà đầu tư, công ty và các tổ chức lập quy (Hellström, 2006). Tính thích hợp (relevance) của thông tin kế toán là một trong những tiêu chuẩn về đặc điểm chất lượng của báo cáo tài chính được đề cập trong khuôn mẫu lý thuyết của Hội đồng chuẩn mực kế toán tài chính Hoa Kỳ (FASB,1980), hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB,1989) và dự án hội tụ FASB-IASB (2010).

Cụ thể, theo khuôn mẫu lý thuyết của FASB, thích hợp là một đặc điểm cơ bản của chất lượng báo cáo tài chính. Thông tin kế toán được cho là thích hợp nếu nó có khả năng thay đổi quyết định của 123doc 17 người sử dụng. Để đảm bảo tính thích hợp, thông tin cần có giá trị dự đoán (predictive value), giá trị đánh giá (feedback value) những tiên đoán trước đó nhằm làm giảm tính không chắc chắn trong các quyết định đưa ra. Ngoài ra, thông tin được nhận định là thích hợp khi được hỗ trợ bởi khả năng đáp ứng thông tin kịp thời cho việc ra quyết định.

IASB (1989) phát biểu rằng thông tin hữu ích khi thích hợp với nhu cầu đưa ra quyết định của người sử dụng, tức giúp người sử dụng thông tin có thể đánh giá quá khứ, hiện tại hoặc tương lai hoặc xác nhận, điều chỉnh các đánh giá trước đây. Quan điểm về tính thích hợp của thông tin theo dự án hội tụ FASB-IASB có cùng quan điểm với FASB (1989). Cụ thể, thông tin thích hợp là thông tin có khả năng làm thay đổi quyết định của người sử dụng như một người cung cấp vốn. Do đó, để thông tin kế toán được coi là hữu ích cho quá trình ra quyết định của người sử dụng thì thông tin đó phải có giá trị thích hợp (Nurzi Sebrina1 và Yuanita Karmenia Sari, 2016).

Giá trị thích hợp của thông tin kế toán cũng là một chủ đề nghiên cứu thu hút nhiều sự quan tâm của các học giả trên thế giới. Francis và Schipper (1999) định nghĩa giá trị thích hợp của thông tin kế toán là khả năng các số liệu kế toán có thể tóm tắt thông tin cơ bản của giá chứng khoán, do đó giá trị thích hợp được biểu thị qua mối quan hệ thống kê giữa thông tin tài chính với giá cổ phiếu hoặc lợi nhuận trên cổ phiếu. Trong nghiên cứu của Francis và Schipper (1999) cũng đưa ra bốn cách diễn giải thuật ngữ giá trị thích hợp của thông tin kế toán: quan điểm phân tích cơ bản, quan điểm dự đoán, quan điểm thông tin và quan điểm đo lường. Cụ thể, nếu diễn giải theo quan điểm phân tích cơ bản, thông tin kế toán được coi là có giá trị thích hợp nếu nó tạo ra những thay đổi trong xu hướng giá cổ phiếu thông qua giá trị vốn có của nó theo một cách tương tự và cùng hướng với giá trị trường.

Đối với quan điểm dự đoán, nếu thông tin phù hợp cho việc đánh giá giá trị tương lai của các công ty và dự đoán lợi nhuận trong tương lai thì thông tin được xem là có giá trị thích hợp. Còn lại, theo quan điểm thông tin và đo lường, thông tin kế toán được cho là có giá trị thích hợp nếu tồn tại mối quan hệ thống kê giữa thông tin tài chính được công bố và giá cổ phiếu hoặc lợi nhuận trên cổ phiếu. 123doc 18 Barth và cộng sự (2001) phát biểu rằng tính thích hợp và tính đáng tin cậy là những đặc điểm chất lượng quan trọng nhất của báo cáo tài chính và kết hợp hai yếu tố này để đưa ra một khái niệm mới là giá trị thích hợp. Ngoài ra, Barth và cộng sự (2001) cũng đưa ra quan điểm rằng thông tin tài chính được xem là có giá trị thích hợp nếu như thông tin này có liên quan đến giá trị thị trường của cổ phiếu.

Brown (2006) phát biểu rằng giá trị thích hợp của thông tin là mức độ mà lợi nhuận kế toán có thể tóm tắt thông tin trong giá thị trường của cổ phiếu. Quan điểm này cũng khá tương đồng với nghiên cứu của Hellström (2006), tác giả này cho rằng tính hữu ích của thông tin kế toán tài chính trong việc hỗ trợ các nhà đầu tư ra quyết định phát sinh từ mối quan hệ giữa các báo cáo tài chính và giá cổ phiếu. Nurzi Sebrina và Yuanita Karmenia Sari (2016) cho rằng một trong những dấu hiệu của giá trị thích hợp là phản ứng của nhà đầu tư với thông tin được cung cấp bao gồm: thu nhập, giá trị sổ sách và thông tin liên quan đến cổ tức được chia. Luận văn sử dụng quan điểm về giá trị thích hợp thông tin dựa trên quan điểm thông tin đo lường do Francis và Schipper (1999) đề xuất.

Các mô hình đo lường giá trị thích hợp của thông tin kế toán Mối quan hệ giữa thông tin kế toán và giá cổ phiếu là một đề tài nghiên cứu thu hút sự quan tâm của nhiều học giả trong nhiều thập kỷ qua. Trong phần này, tác giả liệt kê một số mô hình đo lường giá trị thích hợp của thông tin kế toán đã được các nhà nghiên cứu trên thế giới phát triển. Mô hình giá của Ohlson (1995) (price value relevance) Ohlson (1995) được xem là người tiên phong trong việc xây dựng cơ sở lý thuyết để giải thích cho mối quan hệ giữa các loại thông tin kế toán và giá cổ phiếu (Trương Đông Lộc và Nguyễn Minh Nhật, 2016). Mô hình này cho biết giá cổ phiếu có thể được quyết định bởi hai thông tin trên báo cáo tài chính là là giá trị sổ sách và và thu nhập trên một cổ phiếu của công ty.

Để đo lường giá trị thích hợp của thông tin, Ohlson (1995) 123doc 19 thực hiện hồi quy mô hình giá cổ phiếu trên giá trị sổ sách và thu nhập trên một cổ phiếu. Giá trị thích hợp của thông tin kế toán được đo lường bằng hệ số R2 hiệu chỉnh của mô hình hồi quy. Mô hình đo lường của tác giả này được biểu diễn như sau: Pit = β0 + β1BVit + β2EPSit + εit Trong đó: Pit = giá trị thị trường của cổ phiếu công ty i 3 tháng sau khi kết thúc niên độ tài chính năm t. BVit = giá trị sổ sách của cổ phiếu công ty i năm t EPSit = lợi nhuận trên cổ phiếu công ty i năm t b.

Mô hình tỷ suất sinh lợi của Easton & Harris (1991) (return value relevance) Mô hình tỷ suất sinh lời mô tả mối quan hệ giữa lợi nhuận trên cổ phiếu và lợi nhuận kế toán. Giá trị thích hợp của thông tin kế toán được đo lường bằng hệ số R2 hiệu chỉnh của mô hình hồi quy. Mô hình được xây dựng bởi Easton & Harris (1991) và được biểu diễn như sau: 𝑬𝑷𝑺𝒊𝒕 ∆𝑬𝑷𝑺𝒊𝒕 Retit = β0 + β1 + β2 + εit 𝑷𝒊,𝒕−𝟏 𝑷𝒊,𝒕−𝟏 Trong đó: Retit = lợi nhuận của cổ phiếu công ty i năm t (stock return) EPSit = lợi nhuận trên cổ phiếu công ty i năm t  EPSit = chênh lệch lợi nhuận trên cổ phiếu công ty i năm t so với năm t-1 Pi,t-1 = giá cổ phiếu công ty i năm t-1 123doc 20 Có thể nhận thấy rằng, cả hai mô hình được các tác giả xây dựng để đo lường giá trị thích hợp của thông tin đều sử dụng hệ số hiệu chỉnh R2 của mô hình hồi quy làm cách thức đo lường.