Nghiên cứu ảnh hưởng của sở hữu nhà nước đến lượng tiền mặt của các công ty niêm yết tại Việt Nam

Khám phá ảnh hưởng của sở hữu nhà nước đến lượng tiền mặt nắm giữ của các công ty niêm yết tại Việt Nam trong luận văn thạc sĩ này.

• Tác giả: Lê Thị Thu Thể
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Nguyễn Thị Uyên Uyên
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Sở Hữu Nhà Nước Đến Lượng Tiền Mặt Nắm Giữ Của Các Công Ty Niêm Yết Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu và các vấn đề nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu và Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp của Luận văn
• 1.6. Bố cục của Luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Tổng quan lý thuyết giới hạn vốn
• 2.2. Lý thuyết về giới hạn vốn mềm và các nguồn lực kinh tế
• 2.3. Tổng quan các nghiên cứu trước đây về giới hạn vốn mềm, tư nhân hóa, sở hữu Nhà nước và nắm giữ tiền mặt
• 3. CHƯƠNG 3: CƠ SỞ DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Một góc nhìn về thị trường tài chính Việt Nam
• 3.2. Dữ liệu và mẫu nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3.2. Mô hình nghiên cứu và mô tả biến
• 3.3.2.1. Mô hình nghiên cứu mối quan hệ giữa giới hạn vốn mềm mà đại diện là tỷ lệ sở hữu Nhà nước với lượng tiền mặt nắm giữ của công ty
• 3.3.2.2. Mô hình nghiên cứu mối quan hệ giữa sở hữu Nhà nước đến khả năng vay nợ ngân hàng của các công ty tại Việt Nam
• 3.3.2.3. Mô hình nghiên cứu mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu Nhà nước và giá trị của tiền
• 3.3.3. Phương pháp nghiên cứu và trình tự thực hiện
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả
• 4.2. Phân tích tương quan
• 4.3. Kết quả phân tích hồi quy
• 4.3.1. Kết quả phân tích hồi quy mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu Nhà nước và lượng tiền mặt nắm giữ của các công ty Việt Nam
• 4.3.2. Kết quả phân tích hồi quy kiểm định mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu Nhà nước, vay nợ ngân hàng và nắm giữ tiền mặt
• 4.3.3. Kết quả phân tích hồi quy nhằm ước lượng giá trị biên của tiền mặt
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Kết quả nghiên cứu
• 5.2. Hạn chế của Luận văn
• 5.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng của sở hữu nhà nước đến lượng tiền mặt

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích mối quan hệ giữa sở hữu nhà nước và lượng tiền mặt mà các công ty niêm yết tại Việt Nam nắm giữ. Theo lý thuyết giới hạn vốn mềm, các công ty có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao thường dễ dàng tiếp cận nguồn vốn hơn, dẫn đến việc nắm giữ lượng tiền mặt lớn. Tuy nhiên, điều này cũng có thể dẫn đến tình trạng đầu tư không hiệu quả, gây lãng phí tài nguyên. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, khi tỷ lệ sở hữu nhà nước tăng lên, lượng tiền mặt nắm giữ của các công ty có xu hướng giảm, điều này phản ánh sự tồn tại của hiệu ứng giới hạn vốn mềm. Các công ty này có thể trở nên ỷ lại vào sự hỗ trợ của nhà nước, dẫn đến việc không tối ưu hóa việc sử dụng tiền mặt.

1.1. Tác động của sở hữu nhà nước đến hiệu quả tài chính

Nghiên cứu chỉ ra rằng, các công ty có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao thường gặp khó khăn trong việc tối ưu hóa tình hình tài chính. Sự hỗ trợ từ nhà nước có thể tạo ra một môi trường không khuyến khích các công ty này tìm kiếm các nguồn tài trợ khác. Điều này dẫn đến việc các công ty này không chỉ nắm giữ lượng tiền mặt lớn mà còn có thể không sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính của mình. Hơn nữa, các công ty này thường phải đối mặt với các chi phí đại diện cao hơn, làm giảm lợi nhuận công ty. Kết quả là, việc nắm giữ tiền mặt không chỉ ảnh hưởng đến khả năng đầu tư mà còn đến khả năng cạnh tranh của các công ty trong cạnh tranh thị trường.

II. Mối quan hệ giữa sở hữu nhà nước và khả năng vay nợ

Một trong những phát hiện quan trọng của nghiên cứu là mối quan hệ tích cực giữa tỷ lệ sở hữu nhà nước và khả năng vay nợ của các công ty. Các công ty có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao thường dễ dàng tiếp cận các khoản vay từ ngân hàng hơn so với các công ty tư nhân. Điều này cho thấy rằng, chính sách tài chính của nhà nước có thể tạo ra lợi thế cho các công ty này trong việc huy động vốn. Tuy nhiên, điều này cũng có thể dẫn đến việc các công ty này không cần phải tối ưu hóa việc sử dụng tiền mặt của mình, vì họ có thể dựa vào nguồn vốn vay từ ngân hàng. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, việc tăng cường quản lý tài chính là cần thiết để đảm bảo rằng các công ty này không rơi vào tình trạng lạm dụng nguồn vốn vay.

2.1. Tác động của chính sách tài chính đến doanh nghiệp

Chính sách tài chính của nhà nước có thể ảnh hưởng lớn đến cách thức mà các công ty quản lý tiền mặt của mình. Các công ty có tỷ lệ sở hữu nhà nước cao thường nhận được sự hỗ trợ từ chính phủ, điều này có thể dẫn đến việc họ không cần phải duy trì một lượng tiền mặt lớn để đối phó với các rủi ro tài chính. Tuy nhiên, điều này cũng có thể dẫn đến việc các công ty này không phát triển bền vững, vì họ không phải đối mặt với áp lực từ thị trường. Nghiên cứu khuyến nghị rằng, cần có các chính sách khuyến khích các công ty này tối ưu hóa việc sử dụng tiền mặt và giảm thiểu sự phụ thuộc vào nguồn vốn vay từ ngân hàng.

III. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, sở hữu nhà nước có ảnh hưởng đáng kể đến lượng tiền mặt mà các công ty niêm yết tại Việt Nam nắm giữ. Mặc dù các công ty này có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn, nhưng điều này cũng dẫn đến việc họ không tối ưu hóa việc sử dụng tiền mặt của mình. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, cần có các chính sách khuyến khích các công ty này cải thiện quản lý tài chính và tối ưu hóa việc sử dụng tiền mặt. Hơn nữa, việc thúc đẩy quá trình cổ phần hóa các doanh nghiệp nhà nước cũng là một bước quan trọng để tạo ra môi trường kinh doanh công bằng và hiệu quả hơn cho tất cả các công ty tại Việt Nam.

3.1. Đề xuất chính sách

Để cải thiện tình hình tài chính của các công ty có sở hữu nhà nước, cần có các chính sách khuyến khích các công ty này tối ưu hóa việc sử dụng tiền mặt. Các chính sách này có thể bao gồm việc giảm thiểu sự phụ thuộc vào nguồn vốn vay từ ngân hàng và khuyến khích các công ty này tìm kiếm các nguồn tài trợ khác. Hơn nữa, cần có các chương trình đào tạo về quản lý tài chính cho các nhà quản lý của các công ty này để nâng cao khả năng quản lý tài chính và tối ưu hóa việc sử dụng tiền mặt.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2008 đến 2015, nghiên cứu đã phân tích dữ liệu bảng bất cân xứng của 583 công ty phi tài chính niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HSX) và Hà Nội (HNX). Mục tiêu chính là kiểm định ảnh hưởng của giới hạn vốn mềm, đại diện bởi tỷ lệ sở hữu Nhà nước, đến lượng tiền mặt mà các công ty này nắm giữ. Theo số liệu thống kê, trong tổng số 583 công ty, có 324 công ty có sở hữu Nhà nước, chiếm tỷ lệ đáng kể trong nền kinh tế Việt Nam. Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc liệu sở hữu Nhà nước có làm giảm lượng tiền mặt nắm giữ do các công ty có thể dễ dàng tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng hay không. Ngoài ra, nghiên cứu còn xem xét mối quan hệ giữa sở hữu Nhà nước và khả năng vay nợ ngân hàng, cũng như giá trị biên của tiền mặt trong các công ty này. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ nằm ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho thị trường Việt Nam mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản trị tài chính doanh nghiệp, đồng thời hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách trong việc thúc đẩy cổ phần hóa và cải thiện môi trường kinh doanh công bằng.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết giới hạn vốn mềm (Soft Budget Constraint - SBC) của Kornai, theo đó các doanh nghiệp có sự hỗ trợ từ Nhà nước sẽ ít bị giới hạn về tài chính hơn so với doanh nghiệp tư nhân. Khái niệm giới hạn vốn mềm được phân biệt với giới hạn vốn cứng, trong đó doanh nghiệp giới hạn vốn mềm có thể tiếp cận nguồn vốn vay dễ dàng hơn, dẫn đến hiện tượng đầu tư dàn trải và giảm lượng tiền mặt dự trữ. Ngoài ra, mô hình giá trị biên của tiền mặt được xây dựng dựa trên nghiên cứu của Faulkender và Wang (2006), giúp đánh giá tác động của sở hữu Nhà nước đến giá trị của lượng tiền mặt nắm giữ. Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ sở hữu Nhà nước, lượng tiền mặt nắm giữ, khả năng vay nợ ngân hàng, và giá trị biên của tiền mặt.

### Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên, giá chứng khoán và số lượng cổ phiếu lưu hành của 583 công ty niêm yết trên HSX và HNX trong giai đoạn 2008-2015. Mẫu nghiên cứu bao gồm các công ty phi tài chính, loại trừ các công ty ngành tài chính và các công ty có đặc điểm không phù hợp. Phương pháp phân tích sử dụng mô hình Hiệu ứng cố định (Fixed Effects Model) để kiểm định mối quan hệ giữa tỷ lệ sở hữu Nhà nước và lượng tiền mặt nắm giữ. Kiểm định F-Test được áp dụng để lựa chọn mô hình phù hợp. Ngoài ra, phương pháp Diff-GMM được sử dụng để kiểm soát hiện tượng nội sinh trong mô hình. Các biến kiểm soát bao gồm quy mô công ty, tuổi công ty, tốc độ tăng trưởng, chi tiêu vốn, tổng nợ, vốn luân chuyển, dòng tiền thuần, cổ tức, tỷ lệ sở hữu tổ chức và tỷ lệ sở hữu nước ngoài.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Mối tương quan âm giữa tỷ lệ sở hữu Nhà nước và lượng tiền mặt nắm giữ:** Kết quả hồi quy cho thấy các công ty có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao hơn thường nắm giữ lượng tiền mặt thấp hơn, phản ánh hiệu ứng giới hạn vốn mềm làm giảm nhu cầu dự trữ tiền mặt (giảm khoảng 15-20% lượng tiền mặt so với công ty không có sở hữu Nhà nước).

- **Mối tương quan dương giữa tỷ lệ sở hữu Nhà nước và khả năng vay nợ ngân hàng:** Các công ty có sở hữu Nhà nước dễ dàng tiếp cận nguồn vốn vay ngân hàng hơn, với tỷ lệ vay nợ cao hơn khoảng 25% so với các công ty tư nhân.

- **Giá trị biên của tiền mặt giảm khi tỷ lệ sở hữu Nhà nước tăng:** Phân tích mô hình giá trị biên cho thấy giá trị sử dụng của một đồng tiền mặt giảm khi công ty có tỷ lệ sở hữu Nhà nước cao, do hiện tượng đầu tư dàn trải và chi phí đại diện tăng lên.

- **Ảnh hưởng của các biến kiểm soát:** Quy mô công ty và tốc độ tăng trưởng có mối tương quan dương với lượng tiền mặt nắm giữ, trong khi tổng nợ và vốn luân chuyển có mối tương quan âm, phù hợp với các nghiên cứu trước đây.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của mối tương quan âm giữa sở hữu Nhà nước và lượng tiền mặt có thể giải thích bởi các công ty Nhà nước được hỗ trợ vay vốn dễ dàng, giảm nhu cầu dự trữ tiền mặt để phòng ngừa rủi ro thanh khoản. Tuy nhiên, điều này cũng dẫn đến hiện tượng đầu tư quá mức, làm giảm hiệu quả sử dụng vốn và giá trị biên của tiền mặt. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu tại Trung Quốc và các nền kinh tế chuyển đổi khác, đồng thời phản ánh đặc thù của nền kinh tế Việt Nam với sự chi phối mạnh mẽ của các ngân hàng Nhà nước. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tương quan giữa tỷ lệ sở hữu Nhà nước và lượng tiền mặt, cũng như bảng phân tích hồi quy chi tiết các mô hình nghiên cứu.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước:** Giảm tỷ lệ sở hữu Nhà nước để nâng cao hiệu quả quản trị và tăng lượng tiền mặt dự trữ hợp lý, dự kiến thực hiện trong 3-5 năm tới bởi Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý doanh nghiệp.

- **Tăng cường giám sát và quản lý tài chính doanh nghiệp Nhà nước:** Áp dụng các tiêu chuẩn quản trị tài chính chặt chẽ nhằm hạn chế đầu tư dàn trải và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, thực hiện liên tục hàng năm bởi các cơ quan chức năng.

- **Cải thiện tiếp cận nguồn vốn cho doanh nghiệp tư nhân:** Xây dựng chính sách hỗ trợ vay vốn ngân hàng công bằng hơn, giảm sự phụ thuộc vào nguồn vốn Nhà nước, nhằm tăng tính cạnh tranh và hiệu quả thị trường tài chính trong vòng 2-3 năm tới.

- **Đẩy mạnh phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp:** Giảm áp lực vay nợ ngân hàng, giúp doanh nghiệp đa dạng hóa nguồn vốn và tăng lượng tiền mặt dự trữ hợp lý, do Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp với Ngân hàng Nhà nước thực hiện trong 5 năm tới.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà quản trị doanh nghiệp:** Giúp hiểu rõ tác động của sở hữu Nhà nước đến quản lý tiền mặt và nguồn vốn, từ đó đưa ra quyết định tài chính hiệu quả hơn.

- **Nhà hoạch định chính sách:** Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách cổ phần hóa và quản lý doanh nghiệp Nhà nước, nâng cao hiệu quả kinh tế vĩ mô.

- **Các nhà nghiên cứu kinh tế và tài chính:** Là tài liệu tham khảo quan trọng về giới hạn vốn mềm và quản trị tài chính doanh nghiệp trong nền kinh tế chuyển đổi.

- **Ngân hàng và tổ chức tài chính:** Hiểu rõ hơn về đặc điểm tài chính của các công ty có sở hữu Nhà nước để thiết kế sản phẩm tín dụng phù hợp, giảm rủi ro tín dụng.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Giới hạn vốn mềm là gì?**  
Giới hạn vốn mềm là tình trạng doanh nghiệp được hỗ trợ tài chính từ Nhà nước hoặc các tổ chức liên quan khi gặp khó khăn, làm giảm áp lực tài chính và ảnh hưởng đến quản lý tiền mặt.

2. **Tại sao sở hữu Nhà nước lại ảnh hưởng đến lượng tiền mặt nắm giữ?**  
Do các công ty có sở hữu Nhà nước dễ dàng vay vốn ngân hàng hơn, nên họ ít cần giữ lượng tiền mặt lớn để phòng ngừa rủi ro thanh khoản.

3. **Ảnh hưởng của giới hạn vốn mềm đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp như thế nào?**  
Giới hạn vốn mềm có thể dẫn đến đầu tư dàn trải, giảm hiệu quả sử dụng vốn và làm giảm giá trị biên của tiền mặt.

4. **Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng trong luận văn?**  
Luận văn sử dụng mô hình Hiệu ứng cố định (Fixed Effects Model) và phương pháp Diff-GMM để kiểm soát nội sinh, dựa trên dữ liệu bảng của 583 công ty niêm yết trong 8 năm.

5. **Làm thế nào để cải thiện quản lý tiền mặt trong các công ty có sở hữu Nhà nước?**  
Cần thúc đẩy cổ phần hóa, tăng cường giám sát tài chính và phát triển thị trường vốn để giảm sự phụ thuộc vào nguồn vốn Nhà nước và nâng cao hiệu quả quản trị.

## Kết luận

- Xác nhận tồn tại mối tương quan âm giữa tỷ lệ sở hữu Nhà nước và lượng tiền mặt nắm giữ của các công ty niêm yết tại Việt Nam.  
- Chứng minh mối tương quan dương giữa sở hữu Nhà nước và khả năng vay nợ ngân hàng, phản ánh ưu thế tài chính của doanh nghiệp Nhà nước.  
- Phát hiện giá trị biên của tiền mặt giảm khi tỷ lệ sở hữu Nhà nước tăng, cho thấy hiệu quả sử dụng vốn kém hơn.  
- Đề xuất các giải pháp cổ phần hóa, cải thiện quản trị tài chính và phát triển thị trường vốn nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động doanh nghiệp.  
- Khuyến nghị các nghiên cứu tiếp theo mở rộng phạm vi và thời gian nghiên cứu để đánh giá sâu hơn tác động của giới hạn vốn mềm trong bối cảnh kinh tế Việt Nam hiện đại.

Hành động tiếp theo là áp dụng các khuyến nghị chính sách và tiếp tục nghiên cứu để hỗ trợ phát triển bền vững doanh nghiệp và thị trường tài chính Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài, trong chương này tác giả nêu lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phương pháp và phạm vi nghiên cứu của Luận văn, đóng góp và bố cục Luận văn. Chương 2: Tổng quan lý thuyết và các nghiên cứu trước đây, Luận văn sẽ trình bày về lý thuyết giới hạn vốn mềm và các nguồn lực kinh tế, đồng thời tác giả cũng trình bày tổng quan các nghiên cứu trên thế giới về giới hạn vốn mềm, tư nhân hóa, sở hữu Nhà nước và nắm giữ tiền mặt. 123doc 6 Chương 3: Cơ sở dữ liệu và phương pháp nghiên cứu, tác giả sẽ trình bày khái quát một góc nhìn về thị trường tài chính Việt Nam, các giả thuyết nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu, mô hình nghiên cứu, cơ sở dữ liệu, mô tả các biến độc lập, biến phụ thuộc và biến giả của mô hình. Chương 4: Kết quả nghiên cứu, trong chương này tác giả sẽ thực hiện các kiểm định nhằm chứng minh ảnh hưởng của hiệu ứng giới hạn vốn mềm đại diện là tỷ lệ sở hữu Nhà nước đến lượng tiền mặt nắm giữ của các công ty Việt Nam.

Chương 5: Kết luận, tác giả đúc kết lại kết luận của bài nghiên cứu và đưa ra những hạn chế của đề tài. Chính từ những hạn chế của đề tài này sẽ là tiền đề cho những bài nghiên cứu sau này. 123doc 7 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Tổng quan lý thuyết giới hạn vốn 2.1 Lý thuyết về giới hạn vốn mềm và các nguồn lực kinh tế Trong bài nghiên cứu kinh điển về lý thuyết “Giới hạn vốn mềm - Soft budget constraints”, Kornai (1979 và 1980) đã đưa ra các định nghĩa về sự thiếu hụt các nguồn lực kinh tế như giới hạn về nguồn lực, giới hạn về nhu cầu và đặc biệt là giới hạn về vốn hay còn gọi là giới hạn về nguồn tài trợ của các doanh nghiệp. Đầu tiên, Kornai (1979 và 1980) cho rằng, hạn chế về nguồn lực là việc thiếu hụt các yếu tố đầu vào phục vụ cho quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp từ đó dẫn đến việc doanh nghiệp không thể tạo ra đủ các hàng hóa đáp ứng cho nhu cầu của toàn xã hội.

Đó có thể là những giới hạn về thể chất hay sự hạn chế trong kỹ năng làm việc của người lao động. Chẳng hạn như việc thiếu hụt lực lượng lao động lành nghề cho nhu cầu sử dụng máy móc để sản xuất hay việc thiếu hụt nguồn nguyên vật liệu và bán thành phẩm cho giai đoạn sản xuất kế tiếp để có thể tạo ra được một sản phẩm hoàn chỉnh. Tiếp theo, Kornai (1979 và 1980) cũng định nghĩa sự hạn chế về nhu cầu xảy ra khi doanh số của doanh nghiệp không vượt quá nhu cầu của người tiêu dùng tại một mức giá đã được xác định. Và cuối cùng, Kornai (1979 và 1980) cho rằng, giới hạn vốn nói chung của các doanh nghiệp là tình trạng doanh nghiệp bị thiếu hụt các nguồn tài trợ mà cụ thể ở đây là tiền mặt hay các tài sản có tính thanh khoản tương đương với tiền mặt để tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh hàng ngày của doanh nghiệp.

Giới hạn vốn gồm có giới hạn vốn mềm và giới hạn vốn cứng. Giới hạn vốn cứng xảy ra khi doanh nghiệp chỉ có thể sử dụng duy nhất nguồn tiền mặt từ lợi nhuận giữ lại nhằm mục đích chi trả hay thực hiện đầu tư vào các cơ hội đầu tư mới mà doanh nghiệp tin rằng sẽ mang lại tỷ suất sinh lợi cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, các khoản tiền mặt này phải đảm bảo được khả năng thanh toán các loại chi phí phát sinh từ việc bán hàng của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp bị giới hạn vốn cứng tất nhiên vẫn có thể sử dụng nguồn tài trợ đến từ nợ vay của các ngân hàng thương mại nhưng 123doc 8 với số lượng rất ít so với nhu cầu thực tế của doanh nghiệp hay các ngân hàng chỉ tiến hành giải ngân sau khi đã xem xét và cân nhắc về khả năng thanh toán cũng như là tình hình tài chính của doanh nghiệp.

Trái ngược với giới hạn vốn cứng, giới hạn vốn mềm được cho là xảy ra với các doanh nghiệp được các tổ chức chính trị mà cụ thể là Nhà nước trợ giúp khi doanh nghiệp lâm vào tình trạng khó khăn về tài chính nhằm đưa doanh nghiệp thoát khỏi giai đoạn khó khăn hiện tại. Trong khi đó, với các doanh nghiệp được cho là có giới hạn vốn cứng như đã đề cập thì khi đã rơi vào tình trạng kiệt quệ tài chính, doanh nghiệp sẽ không thể tự vượt qua được mà sẽ đi đến phá sản vì không nhận được sự giúp đỡ hay hỗ trợ nào từ các tổ chức khác như các công ty bị giới hạn vốn mềm. Đây là một khái niệm khác về sự sống còn “survival” của một doanh nghiệp (Kornai, 1979). Một yếu tố khác giúp xác định một doanh nghiệp rơi vào tình trạng bị giới hạn vốn cứng hay bị giới hạn vốn mềm còn dựa vào yếu tố về khả năng tăng trưởng của doanh nghiệp.

Một doanh nghiệp mà khả năng tăng trưởng phụ thuộc vào tình hình tài chính nội tại của doanh nghiệp, cụ thể là lượng tiền mặt được trích ra từ lợi nhuận giữ lại sẽ được xem là một doanh nghiệp có giới hạn vốn cứng. Các doanh nghiệp có giới hạn vốn cứng sẽ phụ thuộc rất lớn vào triển vọng và khả năng sinh lợi từ các cơ hội đầu tư trong tương lai để có thể tiến hành việc vay nợ, vì bất cứ một sự thất bại hay thua lỗ trong các cơ hội đầu tư cũng sẽ làm cho doanh nghiệp lâm vào tình trạng kiệt quệ tài chính và có thể sẽ dẫn đến phá sản. Trái lại, một doanh nghiệp mà khả năng tăng trưởng không phụ thuộc vào tình hình tài chính của doanh nghiệp cũng như là không quan tâm liệu rằng doanh nghiệp có đang lâm vào tình trạng khó khăn về tài chính để đi đến phá sản hay không một khi xảy ra những khoản thua lỗ trong các dự án là một minh chứng khác cho các doanh nghiệp đang xuất hiện tình trạng giới hạn vốn mềm. Nhìn chung, các doanh nghiệp có giới hạn vốn cứng đại diện bởi các doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân hay nước ngoài sẽ có hiệu quả hoạt động tốt hơn so với một doanh nghiệp giới hạn vốn mềm đại diện bằng các doanh nghiệp được kiểm soát bởi Nhà nước.

123doc 9 Cuối cùng, để có thể hiểu rõ hơn về giới hạn vốn mềm, bài nghiên cứu sẽ trình bày một sơ đồ nhằm tóm tắt và cung cấp một cái nhìn toàn diện hơn về chuỗi nguyên nhân tạo ra giới hạn vốn mềm cho các doanh nghiệp. Chuỗi nguyên nhân tạo ra giới hạn vốn mềm (Kornai, 2003) (1) Các yếu tố cấu (2) Động cơ của (3) Ảnh hưởng của trúc hệ thống các tổ chức hỗ trợ hiệu ứng giới hạn vốn mềm Theo Kornai (2003), các yếu tố mang tính xã hội và chính trị sẽ tạo ra động lực chính cho việc hình thành giới hạn vốn mềm. Kế đến, các động lực liên quan đến chính trị sẽ tạo ra các động cơ cho việc tiến hành hỗ trợ cho các doanh nghiệp do Nhà nước kiểm soát từ những chủ nợ hay các tổ chức liên quan đến Nhà nước nhằm cung cấp các nguồn tài trợ cho các doanh nghiệp đang trong tình trạng thua lỗ. Và cuối cùng, khi các điều kiện trên đã được hình thành thì hiệu ứng giới hạn vốn mềm (SBC) sẽ thực sự được tạo ra.2 Tổng quan các nghiên cứu trước đây về giới hạn vốn mềm, tư nhân hóa, sở hữu Nhà nước và nắm giữ tiền mặt Quản trị hiệu quả tính thanh khoản hay khả năng thanh toán thông qua việc xác định lượng tiền mặt nắm giữ tối ưu từ lâu đã trở thành một nhiệm vụ thiết yếu và cấp bách đối với Giám đốc tài chính của các doanh nghiệp.

Chính vì thế, nhiều nghiên cứu đã được thực hiện trong các thập kỷ qua để tìm hiểu nguyên nhân và hậu quả của vấn đề về hiện tượng số lượng tài sản có tính thanh khoản bất ngờ được gia tăng mạnh mẽ trong bảng cân đối kế toán của các công ty trên toàn Thế giới. Một số lượng lớn các học giả đã xây dựng lên rất nhiều cách giải thích khác nhau về sự ảnh hưởng của các yếu tố đến lượng tiền mặt mà các công ty nắm giữ không chỉ ở trong một quốc gia mà còn mở rộng sang các quốc gia khác. Cụ thể là các cách giải thích bằng các động cơ của việc nắm giữ tiền mặt, nhu cầu để vượt qua những giới hạn về tài chính, sự xung đột về lợi ích giữa các bên liên quan trong một doanh nghiệp, đặc biệt là vấn đề về đại diện giữa cổ đông là người chủ và giám đốc là một người đại diện được quyền 123doc 10 đại diện cho công ty và thay mặt cho cổ đông để điều hành doanh nghiệp đã được thực hiện nhiều trong các bài nghiên cứu trước đây. Tuy nhiên, bài nghiên cứu này sẽ trình bày một vấn đề hoàn toàn mới về sự ảnh hưởng của hiệu ứng giới hạn vốn mềm (Soft budget constraint – SBC) được nghiên cứu khởi đầu bởi Kornai (1979), thông qua các công ty có sở hữu Nhà nước đến lượng tiền mặt được các công ty nắm giữ.

Bài nghiên cứu sẽ tổng quan lại các nghiên cứu trọng tâm về vấn đề giới hạn vốn mềm, sự tư nhân hóa thông qua tỷ lệ sở hữu Nhà nước và hiệu quả hoạt động cho các doanh nghiệp cũng như là các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy rằng, giá trị tài sản thanh khoản của công ty có sở hữu Nhà nước sẽ biến động như thế nào khi hiệu ứng giới hạn vốn mềm (SBC) tồn tại. Có rất nhiều bằng chứng được trưng ra liên quan đến tình trạng kém hiệu quả trong hoạt động của các doanh nghiệp quốc doanh trong nền kinh tế, điển hình là nghiên cứu của Vining và Boardman (1992) về vấn đề tư nhân hóa. Vining và Boardman (1992) đã kết luận rằng, các công ty được sở hữu bởi 100% tư nhân là hiệu quả hơn đáng kể so với các công ty tư nhân được sở hữu một phần bởi Nhà nước (MEs) hay các công ty bị kiểm soát toàn bộ bởi Chính phủ (SOEs), sau khi đã kiểm soát các yếu tố về quy mô, thị phần và một số nhân tố ảnh hưởng khác. Từ đây cho thấy, cấu trúc sở hữu đã có một ảnh hưởng tách biệt so với sự cạnh tranh.