Đánh giá ảnh hưởng của mạng xã hội đến học tập, đời sống sinh viên Hà Nội

Nghiên cứu đánh giá mức độ ảnh hưởng của mạng xã hội đến học tập, sức khỏe, tâm lý và các mối quan hệ của sinh viên. Đề xuất giải pháp thiết thực.

• Tác giả: Đỗ Ngọc Bảo Nhi
• Người hướng dẫn: Ths. Nguyễn Thị Phan Thu
• Trường học: Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Phương pháp Nghiên cứu Kinh tế
• Đề tài: Đánh Giá Mức Độ Ảnh Hưởng Của Việc Sử Dụng Mạng Xã Hội Đến Học Tập Và Đời Sống Của Sinh Viên Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: Bài tập cuối kỳ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Thực trạng sử dụng mạng xã hội của sinh viên Việt Nam

Trong những năm gần đây, mạng xã hội đã trở thành một phần không thể thiếu trong cuộc sống của sinh viên Việt Nam. Theo thống kê, Việt Nam có 72,1 triệu người sử dụng Internet, chiếm 73,2% dân số, trong đó đa số là những người trẻ tuổi từ 15-34 tuổi (khoảng 71%). Facebook, Instagram, TikTok là các nền tảng được sử dụng phổ biến nhất. Sinh viên dành một lượng thời gian đáng kể mỗi ngày để lướt các trang mạng xã hội, với tần suất sử dụng ngày càng tăng. Hiện tượng này phản ánh sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng thông tin và giao tiếp của thế hệ trẻ, tạo nên những tác động rõ rệt đến học tập và đời sống sinh viên.

1.1. Các nền tảng mạng xã hội phổ biến

Facebook, Instagram, TikTok, YouTube là những nền tảng mạng xã hội được sinh viên sử dụng nhiều nhất. Mỗi nền tảng có những đặc điểm riêng, thu hút người dùng với các hình thức nội dung khác nhau. Facebook phục vụ kết nối cá nhân và chia sẻ thông tin, Instagram tập trung vào chia sẻ hình ảnh, còn TikTok hấp dẫn giới trẻ với video ngắn sáng tạo. Sự đa dạng này tạo điều kiện cho sinh viên kết nối, giải trí và tiếp nhận thông tin từ nhiều nguồn khác nhau.

1.2. Tần suất và thời gian sử dụng hàng ngày

Nghiên cứu cho thấy sinh viên sử dụng mạng xã hội nhiều lần trong một ngày, đặc biệt vào các thời điểm nhàn rỗi như sáng sớm, giữa giờ học, buổi tối trước khi ngủ. Phần lớn sinh viên thừa nhận rằng thời gian sử dụng mạng xã hội liên tục tăng, ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian dành cho học tập và các hoạt động khác trong đời sống.

II. Ảnh hưởng tích cực của mạng xã hội đến học tập sinh viên

Mạng xã hội không chỉ mang lại những ảnh hưởng tiêu cực mà còn có nhiều lợi ích đối với học tập của sinh viên. Các nền tảng này cung cấp nguồn tài liệu phong phú, giúp sinh viên tìm kiếm thông tin và tài liệu học tập một cách nhanh chóng. Các group học tập, page chia sẻ kiến thức trên Facebook tạo cộng đồng học tập trực tuyến hiệu quả. YouTube cung cấp các video giảng dạy chất lượng cao từ những giáo viên kinh nghiệm. Ngoài ra, mạng xã hội giúp sinh viên nắm bắt thông tin cập nhật về các sự kiện, hội thảo học thuật, cơ hội học bổng. Những lợi ích này cho thấy mạng xã hội có thể là công cụ hỗ trợ học tập hiệu quả khi được sử dụng một cách hợp lý.

2.1. Tìm kiếm tài liệu và thông tin học tập

Mạng xã hội là kho tài nguyên học tập phong phú với hàng triệu bài viết, video, tài liệu chuyên môn được chia sẻ. Sinh viên có thể tìm kiếm thông tin về bất kỳ lĩnh vực nào chỉ trong vài phút. Các group mạng xã hội chuyên ngành giúp sinh viên tương tác với những người có cùng sở thích, trao đổi kiến thức và kinh nghiệm học tập, tạo nên một cộng đồng học tập trực tuyến mạnh mẽ và hỗ trợ.

2.2. Cải thiện kết nối và giao lưu học thuật

Mạng xã hội tạo cơ hội cho sinh viên kết nối với những chuyên gia, giáo sư, và bạn học từ khắp nơi. Những mối quan hệ này giúp mở rộng tầm nhìn, tăng cơ hội học hỏi từ những người có kinh nghiệm. Sự giao lưu này không chỉ có lợi cho học tập mà còn phát triển kỹ năng mềm và mạng lưới chuyên nghiệp của sinh viên.

III. Ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội đến học tập và sức khỏe

Bên cạnh những lợi ích, mạng xã hội cũng gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đáng kể đến học tập và đời sống sinh viên. Thời gian dành cho mạng xã hội thường vượt quá mức hợp lý, dẫn đến mất tập trung trong lớp học và giảm thời gian tự học. Sinh viên sử dụng điện thoại di động khi nghe giảng làm gián đoạn quá trình tiếp thu kiến thức. Ngoài ra, sử dụng mạng xã hội liên tục khiến sinh viên thức khuya, ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ và sức khỏe thể chất. Tiếp nhận thông tin tiêu cực từ mạng xã hội cũng gây áp lực tâm lý, tăng lo âu và làm giảm sự tập trung vào học tập. Những tác động này đòi hỏi sinh viên phải biết quản lý thời gian và sử dụng mạng xã hội một cách khoa học.

3.1. Giảm sự tập trung và ảnh hưởng đến thành tích học tập

Sử dụng mạng xã hội liên tục khiến sinh viên khó tập trung vào học tập. Chỉ một thông báo từ mạng xã hội cũng có thể làm gián đoạn quá trình học tập. Nhiều sinh viên thừa nhận rằng việc sử dụng mạng xã hội trong lớp học làm giảm hiệu quả tiếp nhận bài giảng, dẫn đến thành tích học tập giảm sút. Tình trạng này đặc biệt nghiêm trọng khi sinh viên sử dụng điện thoại di động vào mục đích không liên quan đến học tập trong giờ học.

3.2. Tác động đến sức khỏe và thói quen sinh hoạt

Sử dụng mạng xã hội quá mức làm ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của sinh viên. Việc thức khuya để lướt mạng xã hội làm gián đoạn chu kỳ giấc ngủ tự nhiên, dẫn đến mệt mỏi và suy giảm sức khỏe. Ngoài ra, tiếp nhận quá nhiều thông tin tiêu cực từ mạng xã hội gây áp lực tâm lý, tăng lo âu, trầm cảm. Những vấn đề sức khỏe này gián tiếp ảnh hưởng đến khả năng tập trung và hiệu suất học tập của sinh viên.

IV. Giải pháp quản lý hiệu quả việc sử dụng mạng xã hội

Để giảm thiểu những ảnh hưởng tiêu cực của mạng xã hội đồng thời giữ lại những lợi ích, sinh viên cần áp dụng những giải pháp quản lý hợp lý. Đầu tiên, sinh viên nên lập kế hoạch sử dụng mạng xã hội với thời gian giới hạn, tránh lướt mạng xã hội vô thời hạn. Thứ hai, tắt các thông báo từ mạng xã hội trong giờ học để tăng sự tập trung. Thứ ba, chọn lọc nội dung trên mạng xã hội, tránh tiếp nhận quá nhiều thông tin tiêu cực. Ngoài ra, các cơ sở giáo dục và chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ, hướng dẫn sinh viên sử dụng mạng xã hội một cách lành mạnh. Những giải pháp này sẽ giúp sinh viên tận dụng tối đa lợi ích của mạng xã hội trong học tập và đời sống mà không bị ảnh hưởng tiêu cực.

4.1. Kế hoạch quản lý thời gian sử dụng mạng xã hội

Sinh viên nên thiết lập thời gian biểu cụ thể cho việc sử dụng mạng xã hội, ví dụ như chỉ sử dụng vào các khoảng thời gian nhất định trong ngày. Sử dụng các ứng dụng giám sát thời gian giúp kiểm soát lượng thời gian dành cho mạng xã hội. Tránh sử dụng mạng xã hội trước khi ngủ để bảo vệ chất lượng giấc ngủ. Phân bổ thời gian hợp lý giữa học tập, giải trí và sử dụng mạng xã hội sẽ giúp sinh viên duy trì cân bằng trong đời sống.

4.2. Chọn lọc nội dung và phát triển nhận thức lành mạnh

Sinh viên cần phát triển kỹ năng phê phán thông tin, chọn lọc nội dung có giá trị từ mạng xã hội. Nên theo dõi các trang, group có nội dung học tập, phát triển bản thân thay vì những nội dung vô ích hay tiêu cực. Tránh so sánh bản thân với hình ảnh mạng xã hội được làm đẹp, filter của người khác. Nâng cao nhận thức về tác hại của thông tin tiêu cực sẽ giúp sinh viên chủ động bảo vệ sức khỏe tâm lý của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ ---  --- BÀI TẬP CUỐI KỲ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KINH TẾ ĐỀ TÀI: ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI ĐẾN HỌC TẬP VÀ ĐỜI SỐNG CỦA SINH VIÊN TẠI HÀ NỘI GVHD: Ths. Nguyễn Thị Phan Thu Họ tên sinh viên : Đỗ Ngọc Bảo Nhi MSV : 21051456 Lớp: : QH - 2021- E KTPT CLC 1 Hà Nội, tháng 3 năm 2023 DANH MỤC KÝ HIỆU VÀ CHỮ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT STT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng việt 1 ĐHQGHN Đại học quốc gia Hà Nội 2 ĐHKHXH&NV Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn 3 THPT Trung học phổ thông 4 MXH Mạng xã hội 5 NĐ-CP Nghị định Chính phủ DANH MỤC BIỂU ĐỒ STT Tên bảng Trang 1 Biểu đồ 1.1: Số lượng người dùng mạng xã hội tại Việt Nam 13 (đơn vị: triệu người) 2 Biểu đồ 2.1: Giới tính của sinh viên được khảo sát 18 3 Biểu đồ 2.2: Khóa học của sinh viên được khảo sát 18 4 Biểu đồ 2.3: Trường học của sinh viên được khảo sát 19 5 Biểu đồ 2.4: Số sinh viên sử dụng mạng xã hội 20 6 Biểu đồ 2.5: Mạng xã hội mà sinh viên sử dụng 21 7 Biểu đồ 2.6: Phương tiện truy cập của sinh viên 22 8 Biểu đồ 2.7: Tần suất sử dụng mạng xã hội của sinh viên trong 23 một ngày 9 Biểu đồ 2.8: Thời điểm sử dụng mạng xã hội nhiều nhất của 24 sinh viên 10 Biểu đồ 2.9: Mục đích sử dụng mạng xã hội của sinh viên 25 11 Biểu đồ 3.1: Lợi ích tìm kiếm thông tin, tài liệu của mạng xã 27 hội 12 Biểu đồ 3.2: Lợi ích nắm bắt thông tin của mạng xã hội 28 13 Biểu đồ 3.3: Lợi ích cải thiện tâm lý của mạng xã hội 28 14 Biểu đồ 3.4: Lợi ích về học tập của mạng xã hội 29 15 Biểu đồ 3.5: Sử dụng mạng xã hội trong quá trình học tập trên 29 lớp (với mục đích khác ngoài việc học) 16 Biểu đồ 3.6: Ảnh hưởng của việc sử dụng mạng xã hộiđến sự 31 tập trung của sinh viên 17 Biểu đồ 3.7: Ảnh hưởng của việc sử dụng mạng xã hội đến thời 31 gian của sinh viên 18 Biểu đồ 3.8: Ảnh hưởng của việc sử dụng mạng xã hội đến thời 31 gian tự học của sinh viên 19 Biểu đồ 4.1: Mạng xã hội ảnh hưởng đến sức khỏe của sinh viên 33 20 Biểu đồ 4.2: Sử dụng mạng xã hội khiến sinh viên thức khuya 34 21 Biểu đồ 4.3: Tần suất tiếp nhận thông tin tiêu cực từ mạng xã 35 hội 22 Biểu đồ 4.4: Thông tin tiêu cực từng tiếp nhận từ mạng xã hội 36 23 Biểu đồ 4.5: Thông tin tiêu cực ảnh hưởng xấu đến tâm lý của 36 sinh viên 24 Biểu đồ 4.6: Lợi ích kết nối của mạng xã hội 37 25 Biểu đồ 4.7: Lợi ích giao lưu của mạng xã hội 38 26 Biểu đồ 4.8: Ảnh hưởng của mạng xã hội đến mức độ tương tác 39 trực tiếp 27 Biểu đồ 4.9: Ảnh hưởng của mạng xã hội đến các mối quan hệ 39 của sinh viên 28 Biểu đồ 4.10: Việc sử dụng điện thoại di động khi tương tác 39 trực tiếp 29 Biểu đồ 4.11: Đề xuất giải pháp hạn chế sử dụng mạng xã hội 40 MỤC LỤC PHẦN MỞ ĐẦU . Lí do chọn đề tài. Tổng quan tài liệu. Tài liệu nghiên cứu quốc tế. Tài liệu nghiên cứu trong nước. Khoảng trống nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Khách thể nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Đóng góp của đề tài.13 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN . Một số khái niệm . Mạng xã hội và sử dụng mạng xã hội. Trường Đại học, Cao đẳng, Học viện .19 CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI CỦA SINH VIÊN TẠI HÀ NỘI . Thông tin chung về đối tượng nghiên cứu . Thực trạng sử dụng mạng xã hội Facebook của sinh viên hiện nay . Thời gian, tần suất, thời điểm sử dụng mạng xã hội . Mục đích sử dụng mạng xã hội của sinh viên .31 CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI FACEBOOK ĐẾN VẤN ĐỀ HỌC TẬP CỦA SINH VIÊN .35 CHƯƠNG 4: ẢNH HƯỞNG CỦA VIỆC SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI ĐẾN KHÍA CẠNH KHÁC CỦA ĐỜI SỐNG SINH VIÊN . Ảnh hưởng của mạng xã hội đến sức khỏe của sinh viên. Ảnh hưởng của mạng xã hội đến các mối quan hệ của sinh viên.45 CHƯƠNG 5: ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ĐỂ SINH VIÊN SỬ DỤNG MẠNG XÃ HỘI MỘT CÁCH HIỆU QUẢ . Giải pháp cho sinh viên. Đối với chính phủ, nhà quản lý.53 TÀI LIỆU THAM KHẢO.58 PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Sự phát triển của khoa học công nghệ đã đem đến cho cuộc sống xã hội con người những thay đổi vượt bậc. Mỗi một đột phá trong lĩnh vực công nghệ lại tạo tiền đề phát triển một loại hình truyền thông mới. Trong khi Internet đang có một thời đại phát triển bùng nổ, các hình thức truyền thông mới đang ngày càng thu hút được đông đảo người xem. Những người dùng Internet – đặc biệt là giới trẻ, bắt đầu tìm kiếm một nơi thỏa mãn mọi nhu cầu về thông tin, giải trí, kết nối…và mạng xã hội ra đời, đáp ứng một cách gần như hoàn hảo những nhu cầu đó. Tính tới tháng 9/2022, Việt Nam có 72,1 triệu người sử dụng Internet (đạt tỷ lệ 73,2% dân số) trong cuộc sống hàng ngày. Với con số này, Việt Nam là quốc gia có lượng người dùng Internet cao thứ 12 trên toàn thế giới; đa số là những người trẻ tuổi, nằm trong độ tuổi 15-34 (khoảng 71%)[1]. Phần lớn thời gian trong ngày của một người dành cho việc lướt các trang mạng xã hội. Theo các dữ liệu của Statista tính đến tháng 10/2021, các mạng xã hội phổ biến nhất trên toàn thế giới là: Facebook, Facebook Messenger, Youtube, Twitter, Instagram, Whatsapp, Tiktok … Mỗi mạng xã hội có một sự thành công nhất định dựa trên sự phù hợp với những yếu tố về địa lý, văn hóa…Điển hình như Facebook nổi tiếng trên toàn thế giới. Bên cạnh đó còn những mạng xã hội khác gặt hái được thành công đáng kể theo vùng miền như Digg tại Anh Quốc, Kakaotalk tại Hàn Quốc, LINE tại Nhật Bản và tại Việt Nam xuất hiện các mạng xã hội như: Zing Me, Zalo. Trong thời đại được gọi là “Thế giới phẳng”, theo quan điểm của Thomas L. Friedman, không ai có thể phủ nhận lợi ích từ mạng xã hội. Bên cạnh rất nhiều tiện lợi mà mạng xã hội mang lại cho người dùng như: Nắm bắt thông tin nhanh, khối lượng thông tin đa dạng, phong phú được cập nhật liên tục, có nhiều tiện ích 1 Theo thống kê của bộ Thông tin và Truy ền thông 1 về giải trí… còn có một khía cạnh khá quan trọng, làm thay đổi mạnh mẽ hình thức giao tiếp giữa những cá nhân, các nhóm, và các quốc gia với nhau, đó chính là khả năng kết nối. Như vậy, mạng xã hội đã trở thành một phương tiện phổ biến với những tính năng đa dạng cho phép người dùng kết nối, chia sẻ, tiếp nhận thông tin một cách nhanh chóng, hiệu quả. Rất nhiều người trẻ đã biết cách sử dụng mạng xã hội một cách hiệu quả . Họ sử dụng mạng xã hội như một nơi để cung cấp nguồn tri thức, nâng cao giá trị bản thân, là nơi gắn kết cộng đồng, là nơi để sẻ chia cảm xúc. Ngược lại với những tiện lợi, hữu ích mạng xã hội còn đưa lại những hiện tượng tiêu cực, đó chính là hiện tượng “khủng hoảng thông tin”, gây rối dư luận và gây “nghiện online” đặc biệt là đối với giới trẻ. Một lượng lớn những thông tin không có nguồn gốc chính thống, chưa được kiểm duyệt, nhằm mục đích nói xấu, bôi nhọ người khác, hoặc kích động, phản động… Hệ lụy của việc “nghiện” mạng xã hội là: năng suất lao động giảm, học tập sao nhãng, sức khỏe suy giảm. Bên cạnh đó, sự phát tán thông tin từ mạng xã hội rất nhanh và dễ dàng, tạo môi trường để những kẻ xấu lợi dụng, gây nguy hại đến tư tưởng, tinh thần của người dùng mạng xã hội. Những tác hại tiêu cực từ Internet, đã phần nào làm hạn chế các giá trị đạo đức, văn hóa nhân văn của một bộ phận thanh thiếu niên hiện nay. Các phương tiện truyền thông hiện nay đã và đang có những tác động mạnh mẽ đến tâm lý con người đặc biệt là giới trẻ. Mạng xã hội là một phần của thế giới đa truyền thông, nhằm thỏa mãn nhu cầu thông tin, kết nối và chia sẻ của giới trẻ. Đặc biệt trong bối cảnh hội nhập hiện nay, với sự phát triển ồ ạt của rất nhiều mạng xã hội, thanh thiếu niên có cơ hội tham gia vào thế giới thông tin và kết nối rộng lớn, cùng lúc tiếp cận với nhiều hệ tư tưởng và giá trị sống khác nhau. Trong đó, sinh viên là một trong những nhóm có nhu cầu sử dụng mạng xã hội nhiều nhất và họ cũng chịu ảnh hưởng sâu sắc ngược trở lại từ chính mạng xã hội này trong hoạt động đời sống: học tập, làm 2 việc, các mối quan hệ, hoạt động xã hội,…). Điều đó đặt ra yêu cầu làm rõ những ảnh hưởng này nhằm nhận diện và luận giải những ảnh hưởng tích cực và tiêu cực mà mạng xã hội mang đến đời sống sinh viên hiện nay. Vì những lý do trên, bài nghiên cứu đã quyết định lựa chọn “Ảnh hưởng của việc sử dụng mạng xã hội đến học tập và đời sống của sinh viên tại Hà Nội” làm đề tài nghiên cứu của mình. Đề tài này tập trung làm rõ ảnh hưởng của mạng xã hội tới một nhóm đối tượng xã hội cụ thể là sinh viên tại địa bàn Hà Nội, đặc biệt là những phương diện quan trọng nhất gắn liền với sinh viên là học tập và đời sống. Tổng quan tài liệu. Tài liệu nghiên cứu quốc tế Việc tìm hiểu những ảnh hưởng của MXH vẫn đang là một vấn đề nhận được nhiều sự quan tâm của các nhà nghiên cứu cả trong và ngoài nước do sự phổ biến mạnh mẽ của MXH và mối liên hệ ngày càng chặt chẽ với các cá nhân trong xã hội. Các nghiên cứu của các tác giả nước ngoài đã nghiên cứu khá toàn diện ở nhiều mặt về sự ảnh hưởng của việc sử dụng MXH với người học. Theo bài nghiên cứu “The Impact of Social Networking Sites on Study Habits and Interpersonal Relationships among Vietnamese Students” của Tuan Van Vu (2021) đã chỉ ra rằng phương tiện truyền thông xã hội có ảnh hưởng sâu sắc đến mọi khía cạnh của con người ngày nay.