ĐẶT VẤN ĐỀ 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Việt Nam là một nƣớc nông nghiệp, nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm, đất đai màu mỡ, nhân lực dồi dào, cho phép phát triển nhiều loại rau quả xuất khẩu có giá trị kinh tế lớn. Trong những năm gần đây sản xuất nông nghiệp tăng trƣởng liên tục nhịp độ cao và khá ổn định. Năm 2015, rau quả Việt Nam đã có mặt tại hơn 60 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Kim ngạch xuất khẩu đã tăng hơn 7 lần, đạt 1,8 tỷ USD. Đặc biệt, năm 2016, mặt hàng rau quả đã đạt kim ngạch 2,4 tỷ USD tăng 31,2% so với năm 2015, lần đầu vƣợt qua kim ngạch xuất khẩu lúa gạo (2,2 tỷ USD). Giá trị xuất khẩu các mặt hàng nông sản tính đến 12/ 2017 là 3,45 tỷ USD tăng 40,5% so với cùng kỳ năm 2016. Trung Quốc, Nhật Bản, Hoa Kỳ và Hàn Quốc là 4 thị trƣờng nhập khẩu hàng đầu của hàng rau quả Việt Nam Theo số liệu của Tổng cục Hải quan, đến giữa tháng 3/2017, kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng rau quả của Việt Nam đạt gần 543 triệu USD, tăng 26,7% so với cùng kỳ năm trƣớc.
Khẳng định rau quả Việt có tiềm năng để đẩy mạnh xuất khẩu, nhƣng các chuyên gia cho rằng nhóm hàng này của Việt Nam vẫn đang phải đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức. Trong đó, hàng rào kỹ thuật và nhiều tiêu chuẩn cao từ các nƣớc nhập khẩu là trở ngại lớn đối với các doanh nghiệp xuất khẩu rau quả Việt Nam. Hơn nữa, bên cạnh những thị trƣờng truyền thống, ngành rau quả cũng đã tích cực phát triển mở rộng thị trƣờng, đặc biệt là những thị trƣờng khó tính đòi hỏi chất lƣợng cao nhƣ Mỹ, EU, Nhật Bản, Canada, Australia, New Zeland. Năm nay, vải thiều, xoài của Việt Nam đã đến đƣợc thị trƣờng Australia, Mỹ và thanh long Việt Nam cũng sắp có mặt tại Australia.
Giá trị kinh tế của cây bí ngồi đƣợc quyết định với thành phần chất dinh dƣỡng chứa trong nó. Bao gồm protein 40 – 48%, lipit 15 – 19%, đặc biệt trong hạt bí ngồi còn chứ đủ 8 loại axitamin không thể thay thế mà cơ thể của co ngƣời và các loại động vật không thể tổng hợp đƣợc nhƣ: Lipit (5,4%), tritophan (1,6%), phenialamin (5,7%), methiamin (2,0%), triomin (4,0%), loxin (4,7%), valin (4,2%), ngoài ra trong bí ngồi còn có thêm các chất xekithin có tác dụng làm cơ thể trẻ lâu, tăng trí nhớ và nhiều loại vitamin cần thiết cho cơ thể nhƣ: vitamin B1, vitamin B2, C, A, D, E,… Hạt bí ngồi đƣợc 1 dùng nhƣ một vị thuốc có tác dụng rất tốt cho tim, gan, dạ dày, ruột…( Lò Văn Đoán, 2013) Thị trấn Xuân Mai, Chƣơng Mỹ, Hà Nội cách trung tâm thủ đô Hà Nội 33 km về phía tây, là một trong 5 đô thị trong chuỗi đô thị vệ tinh của Hà Nội. Là điểm dừng chân của Trƣờng Đại học Lâm nghiệp nơi cung cấp một lƣợng lớn lƣơng thực, thực phẩm cho sinh viên theo học tại trƣờng cũng nhƣ ngƣời dân tại đây. Vì vậy, trên cơ sở đó việc nghiên cứu về sinh trƣởng và năng suất của bí ngồi rất quan trọng tại khu vực thị trấn Xuân Mai, có ý nghĩa thực tiễn rất lớn, đặc biệt là nguồn rau sạch tại đây.
Đề có những cơ sở khoa học tốt nhất về cách chăm sóc cũng nhƣ tình hình sinh tƣởng và phát triển, năng xuất của giống bí ngồi đạt hiệu qua cao nên chúng em tiến hành nghiên cứu đề tài. “Nghiên cứu ảnh hƣởng của liều lƣợng đạm đến sinh trƣởng, phát triển và năng suất của cây bí ngồi xanh LS188 vụ đông xuân 2017-2018 tại vƣờn ƣơm Trƣờng Đại học Lâm nghiệp. MỤC TIÊU VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 1. Mục tiêu - Đánh giá khả năng sinh trƣởng và phát triển của cây bí ngồi xanh LS188 - Đánh giá yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của giống nghiên cứu - Lựa chọn công thức bón đạm hiệu quả cho cây bí ngồi xanh LS 188 1.
Phạm vi nghiên cứu - Không gian: Vƣờn ƣơm Trƣờng Đại học Lâm nghiệp - Thời gian: 12/2017- 3/2018 2 PHẦN 2: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ NGHIÊN CỨU RAU TRÊN THẾ GIỚI. Rau xanh là thực phẩm cần thiết không thể thiếu của con ngƣời, là nguồn cung cấp chủ yếu chất khoáng và vitamin, góp phần cân bằng dinh dƣỡng trong bữa ăn hằng ngày của con ngƣời. Đồng thời rau là cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cao, là mặt hàng xuất khẩu quan trọng của nhiều nƣớc trên thế giới.
Vì vậy rau đƣợc coi là loại cây trồng chủ lực trong cơ cấu sản xuất nông nghiệp ở nhiều quốc gia. Theo số liệu gần đây nhất, năm 2012 diện tích trồng rau trên thế giới khoảng 18.909 ha, sản lƣợng đạt 249. Nƣớc có diện tích trồng rau lớn nhất là Trung Quốc với 8.500 ha Về sản lƣợng rau thì Trung Quốc vẫn dẫn đầu với 142 triệu tấn chiếm 56,82% tổng sản lƣợng rau thế giới. Sau Trung Quốc là Ấn Độ đạt 35 triệu tấn (chiếm 14%).
Nhƣ vậy, chỉ riêng 2 nƣớc Trung Quốc và Ấn Độ đã chiếm 70,82% tổng sản lƣợng rau toàn thế giới (theo FAO, 2016) Nhiều nƣớc trên thế giới ngày càng có nhiều chủng loại rau, tăng diện tích và năng suất để đáp ứng nhu cầu về rau xanh ngày một tăng. Theo FAO, dự báo thị trƣờng rau của thế giới thì thị trƣờng rau quả cung vẫn không đủ cầu. Kim ngạch xuất khẩu nông sản ở thị trƣờng thƣơng mại thế giới WTO với số dân gần 5 tỷ ngƣời trị giá khoảng 635 tỷ USD/năm trong đó rau quả là mặt hàng lớn nhất, chiếm thị phần 105 tỷ USD. Trong khi lúa gạo, cà phê, cao su mỗi loại chỉ đạt 10 tỷ USD, mỗi năm thị trƣờng EU nhập 80 triệu tấn trái cây tƣơi và 60 triệu tấn rau tƣơi, trong đó nhập từ các nƣớc đang phát triển nhƣ Việt Nam khoảng 40%.
Hiện nay có 120 chủng loại rau đƣợc sản xuất ở khắp các châu lục. Nhƣng chỉ cơ 12 loại chủ lực đƣợc trồng trên 80% diện tích rau toàn thế giới. Loại rau đƣợc trồng nhiều nhất là cà chua 3,17 triệu ha, thứ 2 là hành 2,29 triệu ha, thứ ba là cải bắp 2,07 triệu ha. Còn ở Châu Á, loại rau đƣợc trồng nhiều nhất là cà chua, dƣa chuột, cà tím, bí đỏ; ít nhất là đậu Hà Lan.
Nhìn chung, các loại rau nhƣ cà chua, dƣa chuột, hành, bí đỏ đều đƣợc trồng nhiều ở châu Á và thế giới. Năm 2016, rau quả Việt Nam kỳ vọng sẽ đƣợc xuất khẩu sang nhiều thị trƣờng khó tính với giá trị gia tăng cao. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông 3 thôn đặt mục tiêu kim ngạch xuất khẩu rau quả năm 2016 sẽ đạt hơn 2 tỉ đô la Mỹ, tăng 11% so với mức 1,8 tỉ đô la Mỹ năm 2015. Từ xƣa đến nay, Trung Quốc vẫn là thị trƣờng lớn của rau quả Việt Nam, nhƣng Bộ NN & PTNT đã nỗ lực đa dạng hóa thị trƣờng và khai thác các thị trƣờng có giá trị cao và yêu cầu khắt khe về kiểm dịch thực vật cũng nhƣ an toàn thực phẩm.
Điều đó đồng nghĩa với việc rau quả của Việt Nam đã khẳng định đƣợc chỗ đứng tại các thị trƣờng khó tính; đây sẽ trở thành tiền đề quan trọng để xâm nhập các thị trƣờng mới. Đƣợc biết trong thời gian qua, Việt Nam đã khai thác nhiều thị trƣờng mà trƣớc đây chƣa đầu tƣ hoặc lãng quên nhƣ EU, Canada, các nƣớc ASEAN, Đông Âu, Trung Đông, thậm chí hƣớng đến cả thị trƣờng Nam Mỹ. Cục BVTV đã nộp hồ sơ đề nghị xuất khẩu rau quả tƣơi của Việt Nam sang Achentina, Brazil, Peru…và hiện các nƣớc này đang xem xét để làm các thủ tục tiếp theo cho Việt Nam xuất khẩu rau quả vào. Ấn Độ là nƣớc sản xuất rau lớn thứ 2 trên thế giới chỉ sau Trung Quốc.
Tại đây hàng năm đã sản xuất giống của 175 loại rau, bao gồm các loại rau ăn lá, ăn hoa, ăn quả và ăn củ để cung cấp cho sản xuất nông nghiệp cả nƣớc. Ấn Độ là một trong những nƣớc là trung tâm khởi nguyên nhiều loại rau của thế giới trong đó đặc biệt là rau họ bầu bí. Ấn Độ đã chọn tạo đƣợc nhiều loại giống rau có năng suất cao chất lƣợng tốt phục vụ tiêu dùng trong nƣớc và xuất khẩu. Bí ngồi là cây trồng đƣợc phát hiện từ rất sớm, diện tích trồng bí ngồi trên thế giới trong những năm gần đây không ngừng tăng điều đó chứng minh qua nhu cầu tiêu thụ bí ngồi trên thị trƣờng thế giới diện tích bí ngồi trên thế giới từ những năm 1940 đến năm 2000 tăng từ 12,440 triệu ha lên đến 73,340 triệu ha.
Năng suất bí ngồi trong những năm gần đây cũng không ngừng tăng mạnh qua từng năm nhờ những tiến bộ về giống và kỹ thuật canh tác. Hiện nay, bí ngồi đƣợc trồng rộng khắp ở nhiều quốc gia nhƣng vẫn tập chung ở nhiều nhất ở khu vực Châu Mỹ với 73%, sau đó ở các nƣớc Châu Á với hơn 23% Đề nghiên cứu và tạo giống bí ngồi năng suất cao, chất lƣợng tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, phổ biến thích nghi rộng là mục tiêu của tất cả các nhà chọn giống và công tác chọn giống đang đƣợc tiến hành trên quy mô khắp thế giới 4 Tại Mỹ các nhà chọn giống đã chọn tạo ra giống bí ngồi Clark bs, Hororey là 2 giống đạt năng suất từ 30-40 tạ/ha và đồng thời đã nghiên cứu thành công công nghệ chuyển gen kháng bệnh và các giống bí ngồi có năng suất cao này. Tại Ấn Độ: Saigo B.N đã dùng nguồn gen kháng bệnh của Ấn Độ để lai 3 cặp giữ các giống mẫn cảm và kết quả tạo ra dòng bí ngồi từ quẩ thể phân ly có năng suất cao 3,4 – 4 tấn/ha với ức kháng bệnh trung bình. Trung Quốc đã tiến hành lai hữu tính nhập nội giống đã tạo ra cho đất nƣớc này có một nguồn gen phong phú và nhiều giống có năng suất cao phẩm chất tốt, có khả nâng chống chịu nhƣ: CN001, CN002,… năng suất bình quân đạt 2,0- 3,0 tấn /ha sản xuất đại trà.