Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường đánh giá mức độ ảnh hưởng của hệ thống kiểm soát nội bộ tới kết quả kinh doanh của tổng công ty hàng hải việt nam vinalines

Tài liệu nghiên cứu Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường đánh giá mức độ ảnh hưởng của hệ thống kiểm soát nội bộ tới, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Người hướng dẫn: Ths. Nguyễn Thị Thúy Hà
• Trường học: Trường Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Kinh tế & Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Đánh giá mức độ ảnh hưởng của hệ thống kiểm soát nội bộ tới kết quả kinh doanh của Tổng công ty Hàng Hải Việt Nam (Vinalines)
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VÀ KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP
• 1.1. Hệ thống Kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ ẢNH HƯỞNG CỦA HỆ THỐNG KSNB TỚI KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT
• 2.1. Phương pháp đánh giá mức độ ảnh hưởng của hệ thống KSNB tới kết quả kinh doanh của doanh nghiệp
• 2.2. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 2.3. Kết quả phân tích mức độ ảnh hưởng hệ thống KSNB và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ TẠI TỔNG CÔNG TY HÀNG HẢI VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu và tính cấp thiết của đề tài

Nghiên cứu này tập trung vào ảnh hưởng của hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) đến kết quả kinh doanh của Tổng công ty Hàng Hải Việt Nam (Vinalines). Hệ thống KSNB đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý rủi ro, đảm bảo hiệu quả hoạt động, và tuân thủ pháp luật. Vinalines, với vị thế hàng đầu trong lĩnh vực vận tải biển, đang đối mặt với nhiều thách thức do biến động thị trường và cạnh tranh gay gắt. Hệ thống KSNB yếu kém là một trong những nguyên nhân chủ quan dẫn đến khó khăn trong kinh doanh. Nghiên cứu này nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng của hệ thống KSNB đến kết quả kinh doanh, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống này.

1.1. Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định ảnh hưởng của hệ thống KSNB đến kết quả kinh doanh của Vinalines. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp định tính và định lượng để phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố của hệ thống KSNB và hiệu quả kinh doanh. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để hoàn thiện hệ thống KSNB tại Vinalines, giúp công ty đạt được mục tiêu chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là hệ thống KSNB và kết quả kinh doanh của Vinalines. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2008-2017, khi Vinalines đối mặt với nhiều thách thức trong hoạt động kinh doanh. Nghiên cứu sử dụng dữ liệu từ các báo cáo tài chính, kết quả khảo sát, và phỏng vấn các chuyên gia trong lĩnh vực quản lý và kiểm soát nội bộ.

II. Cơ sở lý luận về hệ thống kiểm soát nội bộ

Hệ thống KSNB là một hệ thống các chính sách, thủ tục, và quy trình được thiết kế để đảm bảo hiệu quả hoạt động, độ tin cậy của báo cáo tài chính, và tuân thủ pháp luật. Theo COSO 2013, hệ thống KSNB bao gồm năm thành phần chính: môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, hoạt động kiểm soát, thông tin và truyền thông, và giám sát. Hệ thống KSNB không chỉ giúp doanh nghiệp quản lý rủi ro mà còn tạo ra sự đảm bảo hợp lý về việc đạt được các mục tiêu chiến lược.

2.1. Khái niệm và mục tiêu của hệ thống KSNB

Hệ thống KSNB được định nghĩa là một quy trình do ban quản trị, ban giám đốc, và các cá nhân khác trong đơn vị thiết kế, thực hiện, và duy trì. Mục tiêu chính của hệ thống KSNB bao gồm: đảm bảo hiệu quả hoạt động, độ tin cậy của báo cáo tài chính, và tuân thủ pháp luật. Hệ thống KSNB cũng giúp bảo vệ tài sản, ngăn ngừa gian lận, và tối ưu hóa việc sử dụng nguồn lực.

2.2. Các thành phần của hệ thống KSNB

Theo COSO 2013, hệ thống KSNB bao gồm năm thành phần chính: (1) Môi trường kiểm soát, (2) Đánh giá rủi ro, (3) Hoạt động kiểm soát, (4) Thông tin và truyền thông, và (5) Giám sát. Mỗi thành phần đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hiệu quả của hệ thống KSNB. Ví dụ, môi trường kiểm soát tạo ra nền tảng văn hóa và đạo đức trong doanh nghiệp, trong khi đánh giá rủi ro giúp xác định và quản lý các rủi ro tiềm ẩn.

III. Phương pháp nghiên cứu và kết quả

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính và định lượng để đánh giá ảnh hưởng của hệ thống KSNB đến kết quả kinh doanh của Vinalines. Phương pháp định tính bao gồm phân tích tài liệu, phỏng vấn chuyên gia, và quan sát thực tế. Phương pháp định lượng sử dụng phân tích hồi quy và phân tích nhân tố khám phá (EFA) để xác định mối quan hệ giữa các yếu tố của hệ thống KSNB và kết quả kinh doanh. Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thống KSNB có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả kinh doanh của Vinalines, đặc biệt là trong việc quản lý rủi ro và tối ưu hóa nguồn lực.

3.1. Phương pháp đánh giá mức độ ảnh hưởng

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích hồi quy để đánh giá mức độ ảnh hưởng của hệ thống KSNB đến kết quả kinh doanh. Các biến số được sử dụng bao gồm các yếu tố của hệ thống KSNB như môi trường kiểm soát, đánh giá rủi ro, và hoạt động kiểm soát. Kết quả phân tích cho thấy các yếu tố này có tác động tích cực đến hiệu quả kinh doanh của Vinalines.

3.2. Kết quả phân tích và đề xuất

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng hệ thống KSNB có ảnh hưởng đáng kể đến kết quả kinh doanh của Vinalines. Các yếu tố như môi trường kiểm soát và đánh giá rủi ro đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống KSNB, bao gồm xây dựng môi trường kiểm soát hiệu quả, tăng cường đánh giá rủi ro, và ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tổng công ty Hàng Hải Việt Nam (Vinalines) là một trong những đơn vị hàng đầu trong lĩnh vực vận tải biển, khai thác cảng và dịch vụ hàng hải tại Việt Nam. Tính đến năm 2017, Vinalines quản lý đội tàu gồm 68 chiếc với tổng trọng tải 1,642 triệu DWT, chiếm khoảng 26% tổng trọng tải đội tàu quốc gia. Tuy nhiên, trong giai đoạn 2008-2017, Tổng công ty gặp nhiều khó khăn do biến động thị trường vận tải biển, cạnh tranh gay gắt và hệ thống kiểm soát nội bộ (KSNB) còn yếu kém. Kết quả kinh doanh của Vinalines trong giai đoạn này thể hiện sự suy giảm rõ rệt với nhiều năm thua lỗ, đặc biệt năm 2010 lỗ 1.273,9 tỷ đồng và năm 2011 lỗ tăng đột biến do nhiều nguyên nhân khách quan và chủ quan.

Nghiên cứu nhằm đánh giá mức độ ảnh hưởng của hệ thống KSNB tới kết quả kinh doanh của Vinalines, với mục tiêu xác định các yếu tố trong hệ thống kiểm soát nội bộ tác động đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào Tổng công ty Hàng Hải Việt Nam trong giai đoạn 2008-2017, sử dụng dữ liệu tài chính, khảo sát và phỏng vấn các cán bộ chủ chốt. Ý nghĩa nghiên cứu góp phần nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro, cải thiện hệ thống kiểm soát nội bộ, từ đó hỗ trợ Tổng công ty đạt được mục tiêu bảo toàn và phát triển vốn, cải thiện kết quả kinh doanh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết kiểm soát nội bộ của COSO 2013, bao gồm năm thành phần chính: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, Giám sát. Mỗi thành phần được phân tích qua các nguyên tắc cơ bản nhằm đánh giá tính hiệu quả và mức độ phối hợp trong hệ thống KSNB.

• Môi trường kiểm soát: Nền tảng tạo ra ý thức kiểm soát trong tổ chức, bao gồm cam kết về đạo đức, cơ cấu tổ chức, phân quyền và trách nhiệm.
• Đánh giá rủi ro: Quá trình xác định, phân tích và quản lý các rủi ro ảnh hưởng đến mục tiêu doanh nghiệp, bao gồm cả rủi ro gian lận.
• Hoạt động kiểm soát: Các chính sách và thủ tục nhằm giảm thiểu rủi ro, bao gồm phân chia nhiệm vụ, kiểm soát vật chất, và soát xét quản lý.
• Thông tin và truyền thông: Hệ thống thu thập, xử lý và truyền đạt thông tin cần thiết để hỗ trợ kiểm soát nội bộ.
• Giám sát: Quá trình đánh giá liên tục và định kỳ nhằm đảm bảo hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động hiệu quả.

Ngoài ra, nghiên cứu sử dụng các khái niệm về kết quả kinh doanh như lợi nhuận thuần, tỷ suất lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu (ROE), và hệ số bảo toàn vốn để đánh giá hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ báo cáo tài chính hợp nhất giai đoạn 2007-2017 của Vinalines, kết hợp khảo sát 357 cán bộ quản lý và nhân viên chủ chốt tại các đơn vị thành viên, thu về 260 phiếu hợp lệ. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo đại diện cho các bộ phận liên quan đến công tác kiểm soát nội bộ.

Phân tích dữ liệu sử dụng phần mềm SPSS với các kỹ thuật:

• Kiểm định độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach Alpha.
• Phân tích nhân tố khám phá (EFA) để xác định cấu trúc các nhân tố.
• Phân tích hồi quy tuyến tính để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các thành phần KSNB đến kết quả kinh doanh.
• Kiểm định t-Test và ANOVA để so sánh các nhóm dữ liệu.

Quá trình xây dựng bảng câu hỏi dựa trên khung COSO 2013, điều chỉnh phù hợp với đặc thù của Vinalines, sử dụng thang đo Likert 5 điểm để đánh giá mức độ ảnh hưởng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Môi trường kiểm soát có ảnh hưởng tích cực đến kết quả kinh doanh
   Hệ số Cronbach Alpha của nhân tố này đạt 0,876, các biến quan sát đều có hệ số tương quan biến tổng trên 0,6. Phân tích hồi quy cho thấy môi trường kiểm soát có mối quan hệ tỷ lệ thuận với kết quả kinh doanh, với mức ảnh hưởng khoảng 35%. Điều này cho thấy môi trường kiểm soát vững chắc giúp nâng cao ý thức kiểm soát và hiệu quả hoạt động.

2. Đánh giá rủi ro là yếu tố quan trọng trong kiểm soát nội bộ
   Nhân tố đánh giá rủi ro có hệ số Cronbach Alpha 0,897, thể hiện độ tin cậy cao. Việc xác định và phân tích rủi ro, đặc biệt là rủi ro gian lận, có ảnh hưởng khoảng 30% đến kết quả kinh doanh. Đây là cơ sở để doanh nghiệp chủ động phòng ngừa và giảm thiểu các rủi ro tiềm ẩn.

3. Hoạt động kiểm soát và giám sát góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh
   Hoạt động kiểm soát và giám sát có hệ số Cronbach Alpha lần lượt là 0,892 và 0,885. Các hoạt động như phân chia nhiệm vụ hợp lý, kiểm soát vật chất, soát xét quản lý và giám sát liên tục giúp giảm thiểu sai sót và gian lận, từ đó cải thiện kết quả kinh doanh với mức ảnh hưởng khoảng 25-28%.

4. Thông tin và truyền thông là yếu tố hỗ trợ quan trọng
   Nhân tố này có hệ số Cronbach Alpha cao nhất là 0,919, phản ánh chất lượng thông tin và truyền thông trong doanh nghiệp. Việc cung cấp thông tin kịp thời, chính xác và đầy đủ giúp các bộ phận phối hợp hiệu quả, ảnh hưởng tích cực đến kết quả kinh doanh khoảng 20%.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thống kiểm soát nội bộ có ảnh hưởng rõ rệt đến kết quả kinh doanh của Vinalines. Môi trường kiểm soát và đánh giá rủi ro là hai yếu tố then chốt, phù hợp với các nghiên cứu trong ngành vận tải biển và quản trị doanh nghiệp nhà nước. So với các nghiên cứu trước đây, điểm mới của luận văn là sử dụng mô hình hồi quy tương đối chính xác để đánh giá tác động từng thành phần KSNB.

Biểu đồ hồi quy và bảng phân tích nhân tố có thể được sử dụng để minh họa mức độ ảnh hưởng và sự tương quan giữa các yếu tố. Kết quả cũng phản ánh thực trạng khó khăn của Vinalines trong giai đoạn 2008-2017, khi mà hệ thống kiểm soát nội bộ chưa phát huy hiệu quả tối đa, dẫn đến thua lỗ kéo dài và mất cân đối tài chính.

Việc cải thiện hệ thống KSNB không chỉ giúp bảo vệ tài sản, nâng cao độ tin cậy báo cáo tài chính mà còn góp phần quan trọng trong việc tuân thủ pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh, từ đó hỗ trợ Tổng công ty vượt qua khó khăn và phát triển bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và củng cố môi trường kiểm soát nội bộ

   • Động từ hành động: Thiết lập bộ quy tắc ứng xử và chính sách đạo đức rõ ràng.
   • Target metric: Tăng mức độ nhận thức về kiểm soát nội bộ lên trên 90% cán bộ nhân viên trong 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Ban lãnh đạo Tổng công ty phối hợp với phòng nhân sự.

2. Tăng cường đánh giá và quản lý rủi ro

   • Động từ hành động: Áp dụng quy trình đánh giá rủi ro định kỳ và xây dựng kế hoạch ứng phó.
   • Target metric: Giảm thiểu rủi ro tài chính và gian lận ít nhất 20% trong 2 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Ban kiểm soát nội bộ và các phòng ban liên quan.

3. Hoàn thiện hoạt động kiểm soát và giám sát

   • Động từ hành động: Phân chia nhiệm vụ rõ ràng, tăng cường kiểm soát vật chất và soát xét quản lý.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ tuân thủ quy trình kiểm soát lên 95% trong 18 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Ban giám đốc và các quản lý cấp trung.

4. Nâng cao chất lượng thông tin và truyền thông nội bộ

   • Động từ hành động: Xây dựng hệ thống thông tin tích hợp, đảm bảo thông tin chính xác và kịp thời.
   • Target metric: Rút ngắn thời gian truyền đạt thông tin xuống dưới 24 giờ.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng công nghệ thông tin và truyền thông.

5. Đào tạo và nâng cao năng lực nhân sự về kiểm soát nội bộ

   • Động từ hành động: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về KSNB và quản lý rủi ro.
   • Target metric: 100% cán bộ quản lý và nhân viên chủ chốt được đào tạo trong 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng đào tạo và phát triển nguồn nhân lực.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý Tổng công ty Hàng Hải Việt Nam

   • Lợi ích: Hiểu rõ tác động của hệ thống kiểm soát nội bộ đến kết quả kinh doanh, từ đó xây dựng chiến lược quản trị hiệu quả.
   • Use case: Áp dụng các giải pháp nâng cao KSNB để cải thiện hiệu quả hoạt động và bảo toàn vốn.

2. Các chuyên gia kiểm toán và kiểm soát nội bộ

   • Lợi ích: Tham khảo mô hình đánh giá và phương pháp phân tích khoa học, áp dụng trong kiểm toán và tư vấn doanh nghiệp.
   • Use case: Sử dụng kết quả nghiên cứu để đánh giá hệ thống kiểm soát nội bộ tại các doanh nghiệp nhà nước.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Kinh tế, Quản trị kinh doanh

   • Lợi ích: Nắm bắt kiến thức chuyên sâu về kiểm soát nội bộ và quản trị rủi ro trong doanh nghiệp vận tải biển.
   • Use case: Tham khảo làm tài liệu học tập, nghiên cứu hoặc phát triển đề tài liên quan.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức tài chính

   • Lợi ích: Hiểu rõ thực trạng và ảnh hưởng của hệ thống kiểm soát nội bộ đến hiệu quả sử dụng vốn nhà nước tại doanh nghiệp.
   • Use case: Đưa ra chính sách, giám sát và hỗ trợ doanh nghiệp cải thiện quản trị và hiệu quả kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống kiểm soát nội bộ là gì và tại sao nó quan trọng đối với doanh nghiệp?
   Hệ thống kiểm soát nội bộ là tập hợp các chính sách, thủ tục và hoạt động nhằm đảm bảo doanh nghiệp đạt được mục tiêu về hiệu quả hoạt động, độ tin cậy báo cáo tài chính và tuân thủ pháp luật. Nó giúp ngăn ngừa rủi ro, gian lận và bảo vệ tài sản doanh nghiệp, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh.

2. Các thành phần chính của hệ thống kiểm soát nội bộ theo COSO 2013 là gì?
   Bao gồm năm thành phần: Môi trường kiểm soát, Đánh giá rủi ro, Hoạt động kiểm soát, Thông tin và truyền thông, Giám sát. Mỗi thành phần đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ hiệu quả.

3. Làm thế nào để đánh giá mức độ ảnh hưởng của hệ thống kiểm soát nội bộ đến kết quả kinh doanh?
   Có thể sử dụng phương pháp khảo sát, phỏng vấn kết hợp phân tích định lượng như phân tích hồi quy để xác định mối quan hệ giữa các thành phần KSNB và các chỉ tiêu kết quả kinh doanh như lợi nhuận, tỷ suất sinh lời, bảo toàn vốn.

4. Tại sao Vinalines gặp khó khăn trong giai đoạn 2008-2017 dù có đội tàu lớn?
   Ngoài yếu tố khách quan như biến động thị trường và cạnh tranh, nguyên nhân chủ quan là hệ thống kiểm soát nội bộ yếu kém, dẫn đến quản trị rủi ro không hiệu quả, gây thua lỗ kéo dài và mất cân đối tài chính.

5. Giải pháp nào giúp cải thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại doanh nghiệp nhà nước như Vinalines?
   Các giải pháp bao gồm xây dựng môi trường kiểm soát vững chắc, tăng cường đánh giá rủi ro, hoàn thiện hoạt động kiểm soát và giám sát, nâng cao chất lượng thông tin truyền thông, đồng thời đào tạo nâng cao năng lực nhân sự về kiểm soát nội bộ.

Kết luận

• Hệ thống kiểm soát nội bộ có ảnh hưởng tích cực và rõ rệt đến kết quả kinh doanh của Tổng công ty Hàng Hải Việt Nam.
• Môi trường kiểm soát và đánh giá rủi ro là hai yếu tố then chốt tác động mạnh mẽ đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh.
• Hoạt động kiểm soát, giám sát và thông tin truyền thông cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản trị và bảo toàn vốn.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ, góp phần cải thiện kết quả kinh doanh và phát triển bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, đào tạo nhân sự và đánh giá định kỳ hiệu quả hệ thống kiểm soát nội bộ.

Các nhà quản lý và chuyên gia trong lĩnh vực vận tải biển nên áp dụng kết quả nghiên cứu này để nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro và phát triển bền vững doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, đề tài chia thành 3 chƣơng nhƣ sau: Chƣơng 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp Chƣơng 2: Thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Tổng công ty Hàng Hải Việt Nam Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện phát triển hệ thống kiểm soát nội bộ tại tổng công ty Hàng Hải Việt Nam 6. Kết quả đạt đƣợc và những điểm mới của đề tài. Đề tài đã giải quyết đƣợc yêu cầu cơ bản của đề tài. Đó là đánh giá tác động các bộ phận của hệ thống KSNB tới kết quả kinh doanh bằng mô hình hồi quy tƣơng đối chính xác.

Đây là điểm mới chƣa từng có trong các đề tài nghiên cứu trƣớc đó. Những hạn chế của đề tài: Việc đánh giá sự ảnh hƣởng của hệ thống KSNB đến kết quả kinh doanh của doanh nghiệp đƣợc xác định trên hệ thống câu hỏi, sử dụng phần mềm SPSS để tổng hợp. Kết quả nghiên cứu phụ thuộc nhiều vào câu trả lời của ngƣời đƣợc hỏi tại một thời điểm nên có thể chƣa đánh giá hết mức độ tác động của hệ thống KSNB. 8 CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ VÀ KẾT QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Hệ thống Kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp 1.Khái niệm hệ thống kiểm soát nội bộ trong doanh nghiệp Nói về hệ thống kiểm soát nội bộ là nói đến hệ thống các chính sách, thủ tục, các bƣớc kiểm soát do lãnh đạo đơn vị xây dựng có tính chất bao trùm tất cả mọi lĩnh vực trong đơn vị.

Hệ thống kiểm soát nội bộ bao gồm cả kiểm soát nội bộ và bản thân con ngƣời cùng với những phƣơng tiện có tính chất kỹ thuật, cấu trúc hƣớng vào kiểm soát mang tính bền vững, ổn định, đảm bảo và lâu dài. Hệ thống kiểm soát nội bộ thƣờng đƣợc bản thân các lãnh đạo đơn vị xây dựng, thiết lập hƣớng vào kiểm soát các hoạt động trong phạm vi và trách nhiệm của đơn vị. Bản thân các đơn vị phải có trách nhiệm xây dựng, duy trì một hệ thống kiểm soát nội bộ khoa học, phù hợp và hiệu quả để đảm bảo kiểm soát hoạt động trong phạm vi đơn vị, ngăn ngừa sai phạm, đạt đƣợc mục tiêu, yêu cầu mà đơn vị đặt ra. Tuy nhiên, một hệ thống kiểm soát nội bộ có khoa học và hiệu lực, hiệu quả đến đâu cũng luôn có những hạn chế cố hữu hay hạn chế vốn có của nó không thể tránh khỏi.

Hệ thống kiểm soát nội bộ là hệ thống kiểm soát các hoạt động của doanh nghiệp đồng thời cũng kiểm soát tuân thủ trong quản lý của các nhà quản trị. Nó vừa đồng thời kiểm soát cấp dƣới và kiểm soát cả chính nhà quản trị với mục tiêu bảo vệ nguồn lực của đơn vi, tránh rủi ro có thể xẩy ra và hƣớng doanh nghiệp theo mục tiêu đã định. Theo Liên đoàn Kế toán Quốc tế (IFAC) hệ thống kiểm soát nội bộ là một hệ thống chính sách và thủ tục đựơc thiết lập nhằm đạt đựơc 4 mục tiêu sau: bảo vệ tài sản của đơn vị, bảo đảm độ tin cậy của các thông tin, bảo đảm việc thực hiện các chế độ pháp lý và bảo đảm hiệu quả của hoạt động. - Bảo vệ tài sản của đơn vị : 9 Hệ thống kiểm soát nội bộ sẽ bảo vệ các tài sản của đơn vị (bao gồm tài sản cố định hữu hình và tài sản cố định vô hình) và cả các tài sản phi vật chất nhƣ sổ sách kế toán, các tài liệu quan trọng…khỏi bị đánh cắp, hƣ hại hoặc bị lạm dụng vào những mục đích khác nhau.

- Bảo đảm độ tin cậy của các thông tin: Thông tin kinh tế tài chính do bộ máy kế toán xử lý và tổng hợp là căn cứ quan trọng cho việc hình thành các quyết định của nhà quản lý vì vậy các thông tin cung cấp phải đảm bảo tính kịp thời về thời gian, tính chính xác và độ tin cậy về thực trạng hoạt động và phản ánh đầy đủ khách quan các nội dung kinh tế chủ yếu của mọi hoạt động. - Bảo đảm việc thực hiện các chế độ pháp lý: Hệ thống kiểm soát nội bộ đƣợc thiết kế trong doanh nghiệp phải đảm bảo các quyết định và chế độ pháp lý liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp phải đƣợc tuân thủ đúng mức. Các quá trình kiểm soát trong một đơn vị đƣợc thiết kế nhằm ngăn ngừa sự lặp lại không cần thiết các tác nghiệp, gây ra sự lãng phí trong hoạt động và sử dụng kém hiệu quả các nguồn lực. Bốn mục tiêu nói trên của hệ thống kiểm soát nội bộ đều nằm trong một thể thống nhất tuy nhiên đôi khi cũng có mâu thuẫn với nhau nhƣ giữa tính hiệu quả của hoạt động với mục đích bảo vệ tài sản, sổ sách hoặc cung cấp thông tin đầy đủ và tin cậy.

Cụ thể nhƣ nếu chúng ta muốn tăng cƣờng việc bảo vệ tài sản thì sẽ làm tăng thêm chi phí nhƣ vậy sẽ không đảm bảo đƣợc mục tiêu nâng cao tính hiệu quả của hoạt động. Vậy nhiệm vụ của các nhà quản lý là xây dựng một hệ thống kiểm soát nội bộ hữu hiệu và kết hợp hài hòa bốn mục tiêu nói trên. Theo tiêu chuẩn của Kiểm toán Việt Nam, dưới góc độ của các kiểm toán viên(Theo chuẩn mực kiểm toán số 315):Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 315 đƣợc ban hành theo thông tƣ số 214/2012 TT-BTC có hiệu lực từ ngày 01 01 2014 đã thay thế cho chuẩn mực kiểm toán Việt Nam cũ số 400 trƣớc đây giải thích về KSNB 10 Kiểm soát nội bộ: Là quy trình do Ban quản trị, Ban Giám đốc và các cá nhân khác trong đơn vị thiết kế, thực hiện và duy trì để tạo ra sự đảm bảo hợp lý về khả năng đạt đƣợc mục tiêu của đơn vị trong việc đảm bảo độ tin cậy của báo cáo tài chính, đảm bảo hiệu quả, hiệu suất hoạt động, tuân thủ pháp luật và các quy định có liên quan. Thuật ngữ “kiểm soát” đƣợc hiểu là bất cứ khía cạnh nào của một hoặc nhiều thành phần của kiểm soát nội bộ; Theo đó: Kiểm soát nội bộ là quy trình có nghĩa nó là một phƣơng pháp cụ thể để thực hiện một quá trình hay công việc.

Quy trình thƣờng đƣợc thể hiện bằng văn bản. Nhƣ vậy, thông thƣờng các đơn vị phát triển các “Quy trình” nhằm thực hiện và kiểm soát các “Quá trình” của mình. Một quy trình có thể nhằm kiểm soát nhiều quá trình, và ngƣợc lại, một quá trình có thể đƣợc kiểm soát bằng nhiều quy trình. Kiểm soát nội bộ do Ban quản trị , Ban giám đốc và các cá nhân khác trong đơn vị thiết kế , thực hiện và duy trì.

Kiểm soát nội bộ đƣợc thiết kế và duy trì bởi con ngƣời. Kiểm soát nội bộ là công cụ đƣợc nhà quản lý sử dụng, không thay thế đƣợc nhà quản lý. Kiểm soát nội bộ đảm bảo hơp lý mục tiêu về đô tin cậy của báo cáo tài chính, sự tuân thủ pháp luật và quy định liên quan. Kiểm soát nội bộ chỉ đảm bảo sự hợp lý không phải tuyệt đối trong việc đạt đƣợc các mục tiêu của tổ chức Đứng trên góc độ nghiên cứu về lĩnh vực kiểm toán thì Hệ thống kiểm soát nội bộ bao gồm toàn bộ các chính sách và các thủ tục kiểm soát đƣợc thiết lập nhằm mục đích quản lý và điều hành hoạt động của đơn vị.

Kiểm toán viên đánh giá hệ thống KSNB trƣớc khi tiến hành kiểm toán với mục đích thiết lập độ tin cậy vào hệ thống KSNB để xác định nội dung, thời gian và phạm vi của các bƣớc kiểm toán cơ bản. Việc nhận biết hệ thống kế toán và các quy chế kiểm soát nội bộ của doanh nghiệp đƣợc kiểm toán viên thực thi nhƣ một phần của việc lập kế hoạch kiểm toán. Trong giai đoạn thực hiện kế hoạch kiểm toán, kiểm toán viên xem xét lại hệ thống kế toán và quy trình KSNB có liên quan để thu thập các hiểu biết về sự lƣu chuyển của các nghiệp vụ và các bƣớc kiểm soát đặc biệt. Điều đó 11 giúp kế toán viên đánh giá sơ bộ và xác định tính đầy đủ và tính hữu hiệu của quy trình KSNB mà kiểm toán viên dựa vào khi thực thi công việc kế toán.

COSO đƣợc thành lập nhằm nghiên cứu về kiểm soát nội bộ phục vụ cho các đối tƣợng khác nhau và đƣa ra các bộ phận cấu thành để giúp các đơn vị có thể xây dựng đƣợc hệ thống kiểm soát nội bộ hữu hiệu Kiểm soát nội bộ đƣợc định nghĩa khác nhau , hiện nay định nghĩa đƣợc chấp nhận rộng rãi là định nghĩa của COSO. Tháng 5 năm 2013, Báo cáo của COSO đã đƣợc cập nhật, thay đổi so với báo cáo năm 1992, đƣợc công bố dƣới tiêu đề Kiểm soát nội bộ-Khuôn khổ hợp nhất. Báo cáo này vẫn giữ nguyên định nghĩa về Kiểm soát nội bộ trong báo cáo 1992 “Kiểm soát nội bộ là một quá trình bị chi phối bởi ngƣời quản lý, hội đồng quản trị và các nhân viên của đơn vị , nó đƣợc thiết lập để cung cấp một sự đảm bảo hợp lý nhằm đạt đƣợc các mục tiêu” [9] Theo định nghĩa của COSO, có bốn khái niệm quan trọng cần lƣu ý, đó là: quá trình, con ngƣời, đảm bảo hợp lý và mục tiêu. KSNB là một quá trình, tức khẳng định KSNB không phải là một sự kiện hay tình huống mà là một chuỗi các hoạt động hiện diện rộng khắp trong doanh nghiệp.

KSNB tỏ ra hữu hiệu nhất khi nó đƣợc xâ dựng nhƣ một phần cơ bản trong hoạt động của doanh nghiệp chứ không phải là một sự bổ sung cho các hoạt động của doanh nghiệp hoặc là một gánh nặng bị áp đặt bởi các cơ quan quản lý hay thủ tục hành chính. KSNB phải là một bộ phận giúp doanh nghiệp đạt đƣợc mục tiêu của mình. KSNB bị chi phối bởi con ngƣời trong đơn vị (bao gồm ban giám đốc, nhà quản lý và các nhân viên). Con ngƣời đặt ra mục tiêu và đƣa cơ chế kiểm soát vào vận hành hƣớng tới các mục tiêu đã định.

Ngƣợc lại, KSNB cũng tác động đến hành vi của con ngƣời. Mỗi cá nhân có một khả năng, suy nghĩ và ƣu 12 tiên khác nhau khi làm việc và họ không phải luôn luôn hiểu rõ nhiệm vụ của mình cũng nhƣ trao đổi và hành động một cách nhất quán.