MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hoá thương mại đã và đang là xu thế nổi bật của kinh tế thế giới đương đại. Phù hợp với xu thế đó, kể từ năm 1986 Việt Nam đã tiến hành các công cuộc đổi mới và tích cực tham gia vào tiến trình hợp tác khu vực và quốc tế. Hiện nay Việt Nam đã là thành viên chính thức của các tổ chức ASEAN, APEC, ASEM và WTO.
Việc hội nhập kinh tế quốc tế, mở rộng giao lưu thương mại với các nước, các tổ chức là một cơ hội để đưa Việt Nam trở thành quốc gia có nền kinh tế phát triển, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, góp phần không nhỏ vào tăng trưởng kinh tế. Đi cùng với việc hội nhập và mở cửa, các hàng rào thuế quan đã, đang và sẽ bị dỡ bỏ để tạo điều kiện cho việc giao thương hàng hóa giữa Việt Nam và các nước. Đồng nghĩa với chính sách thuế đánh vào để hạn chế các mặt hàng nhập khẩu trong đó có ô tô của Việt Nam sẽ không còn được áp dụng. Khi tham gia vào Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) Việt Nam sẽ phải cắt giảm thuế nhập khẩu xe ôtô từ ASEAN theo các cam kết của Hiệp định Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) và Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA).
Với ô tô nhập khẩu nguyên chiếc từ ASEAN thuế nhập khẩu sẽ giảm từ 50% năm 2015, xuống còn 40% năm 2016; tới năm 2017 là 30% và về 0% từ ngày 01/01/2018 với điều kiện áp dụng là tỷ lệ nội địa hóa của xe phải đạt từ 40%. Như vậy, Việt Nam đang tiến dần tới lộ trình mở cửa thị trường ô tô với các quốc gia Đông Nam Á. Điều này đối với Việt Nam là một biến động không hề nhỏ, tác động không chỉ đến người có nhu cầu sử dụng ô tô, mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến các nhà sản xuất ô tô trong nước, các doanh nghiệp nhập khẩu và cả Chính phủ Việt Nam. Đứng trước tình hình thuế nhập khẩu ô tô giảm xuống 0% vào năm 2018, rất nhiều người tiêu dùng đã tạm dừng việc mua xe và các nhà cung cấp cũng dừng việc nhập khẩu để chờ năm 2018 giá xe sẽ giảm.
Tuy nhiên khoảng 2 tháng trước 1 khi năm 2017 kết thúc, Chính phủ đã đưa ra 2 Nghị định số 116/2017/NĐ-CP và Nghị định số 125/2017/NĐ-CP quy định về điều kiện nhập khẩu và biểu thuế mới với xe nhập khẩu, qua đó ít nhiều đã tạo nên những xáo trộn trên thị trường, nhất là mảng xe nhập khẩu, khiến cho số lượng và giá xe nhập khẩu biến động bất thường, Vậy việc tham gia vào Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đã ảnh hưởng như thế nào đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam và làm sao để tận dụng tốt những ảnh hưởng đó, đòi hỏi ta phải có những nghiên cứu, tìm hiểu sâu hơn để có những hướng đi tối ưu nhất, hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực và tận dụng những ảnh hưởng tích cực, giúp cân bằng và tối đa hóa lợi ích cho người tiêu dùng, nhà sản xuất ô tô trong nước và các doanh nghiệp nhập khẩu. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực nhập khẩu nói chung và nhập khẩu ô tô nói riêng, bao gồm những nghiên cứu về vấn đề nhập khẩu ô tô của Việt Nam trong điều kiện thực thi các Hiệp định thương mại tự do. Nhưng cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu chuyên biệt nào về ảnh hưởng của AEC đến nhập khẩu ô tô tại Việt Nam và đưa ra những định hướng, giải pháp quản lý vĩ mô. Vì vậy em đã quyết định lựa chọn đề tài: “Ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam” làm luận văn thạc sỹ kinh tế quốc tế.
Đề tài nghiên cứu nhằm tìm hiểu và đánh giá những ảnh hưởng tích cực cũng như tiêu cực của Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam một cách đầy đủ và toàn diện nhất dưới góc độ khách quan nhất. Từ đó đưa ra các kiến nghị, đề xuất giải pháp với Nhà nước nhằm tận dụng tốt những ảnh hưởng này. Tổng quan một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án tiến sỹ “Tự do hóa thương mại trong khuôn khổ Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) và tác động tới thương mại quốc tế của Việt Nam” năm 2016 của tác giả Bùi Hồng Cường tại trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nêu rõ những ảnh hưởng của tự do hóa thương mại trong AEC đến xuất nhập khẩu của Việt Nam, tuy nhiên chưa đi cụ thể vào mặt hàng ô tô nhập khẩu. Luận văn thạc sỹ ”Thị trường ô tô nhập khẩu Việt Nam, thực trạng và giải 2 pháp để phát triển thị trường này trong thời gian tới” năm 2014 của tác giả Nguyễn Thị Việt Hoa tại trường Đại học Ngoại Thương, luận văn đã nêu được những đặc điểm của thị trường ô tô nhập khẩu của Việt Nam, những thay đổi của thị trường trong quá trình hội nhập, cũng như đưa ra những giải pháp để phát triển thị trường nhiều tiềm năng này; tuy nhiên chưa xét đến góc độ ảnh hưởng của Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đối với nhập khẩu ô tô tại Việt Nam.
Hương Lê, Những điều cần biết về thị trường ô tô Việt Nam từ ngày 1/1/2018, Diễn đàn doanh nghiệp, số ra ngày 24/12/2017. Bài viết mới chỉ nêu khái quát về việc thuế nhập khẩu ô tô giảm xuống 0% năm 2018, giới thiệu sơ lược những điểm quan trọng của Nghị định 116/2017/NĐ-CP và Nghị định 125/2017/NĐ-CP. Đồng thời đưa ra những nhận định và dự đoán về thị trường ô tô nhập khẩu trong thời gian tới. Tuy nhiên chưa đề cập gì về thị trường ô tô nhập khẩu Việt Nam trước khi gia nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN cũng như đưa ra các định hướng hay giải pháp cho doanh nghiệp và Chính phủ trong thời gian tới.
Đức Việt, Thị trường ô tô Việt: Chờ "tín hiệu" năm 2018, Thời báo tài chính Việt Nam online, số ra ngày 27/10/2017. Trong bài viết, tác giả đã trình bày thực trạng chung của thị trường ô tô nhập khẩu Việt Nam cuối năm 2017 với tâm lý e dè, chờ đợi thuế nhập khẩu giảm xuống bằng 0% của cả người tiêu dùng và các nhà nhập khẩu ô tô, khiến thị trường mua bán ô tô lâm vào cảnh “chợ chiều”. Ngoài ra tác giả cũng đưa ra những dự đoán về tình hình thị trường ô tô năm 2018. Tuy nhiên trong khuôn khổ bài viết chưa phân tích rõ ràng những ảnh hưởng tiêu cực cũng như tích cực của AEC đến thị trường nhập khẩu ô tô của Việt Nam.
Lê Minh, Thị trường ôtô trong nước đầu năm 2018 đi theo hướng nào?, VnEconomy, số ra ngày 28/12/2017. Tác giả đã phân tích những quy định trong Nghị định 116/2017/NĐ-CP của Chính phủ sẽ gây khó khăn như thế nào đối với các doanh nghiệp nhập khẩu ô tô và qua đó dự đoán về ảnh hưởng của Nghị định này đến thị trường ô tô nhập khẩu đầu năm 2018, khiến giá ô tô nhập khẩu sẽ không giảm như kỳ vọng của người tiêu dùng. Bài viết chỉ đề cập đến sự quản lý vĩ mô của Nhà nước thông qua những quy định và chính sách (cụ thể là qua Nghị định 3 116/2017/NĐ-CP của Chính phủ) trước việc thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ ASEAN sẽ về 0% vào năm 2018 mà không phân tích những ảnh hưởng của AEC đến thị trường ô tô nhập khẩu Việt Nam. Huy Phương, Các quy định, chính sách mới về ô tô áp dụng từ 1/1/2018, VOV.VN, số ra ngày 02/01/2018.
Bài viết tập trung phân tích những quy định và chính sách mới đối với ô tô áp dụng từ ngày 01/01/2018 mà chưa đề cập đến các cam kết của Việt Nam khi gia nhập AEC đã ảnh hưởng như thế nào đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam Đa phần trong các bài viết trên, các tác giả mới chỉ nêu sơ lược về các quy định mới đối với nhập khẩu ô tô của Việt Nam sẽ có hiệu lực vào năm 2018 và ảnh hưởng của nó đối với thị trường ô tô nhập khẩu đầu năm nay, đồng thời đưa ra những nhận xét, bình luận về phản ứng của người dân cũng như các nhà sản xuất và nhập khẩu ô tô khi có những quy định mới này. Vì vậy vấn đề “Ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam” cần phải được nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện hơn trên góc độ hội nhập kinh tế quốc tế, nhằm đánh giá một cách khái quát sự ảnh hưởng tích cực cũng như tiêu cực của Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) đến nhập khẩu ô tô tại Việt Nam đồng thời đưa ra những định hướng và giải pháp nhằm tận dụng những ảnh hưởng này. Do đó đề tài luận văn mang tính khoa học và tính thực tiễn cao. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu những ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN tới nhập khẩu ô tô của Việt Nam, bao gồm 2 khía cạnh tích cực và tiêu cực.
Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm tận dụng những ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của AEC đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam trong thời gian tới. Nhiệm vụ nghiên cứu: Để thực hiện được mục tiêu đó, đề tài xác định những nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau: 4 Thứ nhất, làm rõ một số vấn đề lý luận chung về nhập khẩu ô tô của một quốc gia trong AEC. Thứ hai, phân tích ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam. Thứ ba, định hướng và một số giải pháp nhằm tận dụng những ảnh hưởng của AEC đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian và thời gian: Nghiên cứu ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam từ năm 2012 đến tháng 9 năm 2018 và đề xuất giải pháp nhằm tận dụng những ảnh hưởng này đến năm 2025. + Về giác độ nghiên cứu: Nghiên cứu ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN đến thị trường nhập khẩu ô tô của Việt Nam ở giác độ quản lý vĩ mô.