Ảnh Hưởng Của Cộng Đồng Kinh Tế ASEAN Đến Nhập Khẩu Ô Tô Của Việt Nam

Bài viết phân tích ảnh hưởng của Cộng đồng Kinh tế ASEAN đến nhập khẩu ô tô tại Việt Nam, nêu rõ cơ hội và thách thức cho ngành ô tô.

• Tác giả: Bùi Minh Ngọc
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thúy Hồng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Quốc Tế
• Đề tài: Ảnh Hưởng Của Cộng Đồng Kinh Tế ASEAN Đến Nhập Khẩu Ô Tô Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ NHẬP KHẨU Ô TÔ CỦA MỘT QUỐC GIA TRONG AEC
• 1.1. Khái niệm và đặc điểm của mặt hàng ô tô nhập khẩu
• 1.2. Khái niệm nhập khẩu ô tô
• 1.3. Đặc điểm mặt hàng ô tô nhập khẩu
• 1.4. Cam kết của các nước AEC về nhập khẩu ô tô
• 1.5. Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC)
• 1.6. Hiệp định thương mại hàng hoá ASEAN (ATIGA)
• 1.7. Nội dung cam kết của các nước AEC về nhập khẩu ô tô
• 1.8. Ảnh hưởng của AEC đến nhập khẩu ô tô của 1 quốc gia trong ASEAN
• 1.8.1. Ảnh hưởng tích cực
• 1.8.2. Ảnh hưởng tiêu cực
• 1.9. Những công cụ chủ yếu để quản lý hoạt động nhập khẩu ô tô của các quốc gia trong ASEAN
• 1.9.1. Công cụ thuế quan
• 1.9.2. Các công cụ phi thuế quan
• 1.10. Các biện pháp của Chính phủ Việt Nam liên quan đến hoạt động nhập khẩu ô tô
• 1.10.1. Các biện pháp thuế quan
• 1.10.2. Các biện pháp phi thuế quan
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH ẢNH HƯỞNG CỦA CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN ĐẾN NHẬP KHẨU Ô TÔ CỦA VIỆT NAM
• 2.1. Phân tích thực trạng nhập khẩu ô tô từ ASEAN của Việt Nam giai đoạn từ 2012 đến 9 tháng đầu năm 2018
• 2.2. Tình hình nhập khẩu ô tô từ ASEAN và tổng nhập khẩu ô tô của Việt Nam giai đoạn 2012 - tháng 9/2018
• 2.3. Tỷ trọng ô tô xuất xứ từ ASEAN trong tổng ô tô nhập khẩu của Việt Nam giai đoạn 2012 - tháng 9/2018
• 2.4. Cơ cấu nhập khẩu ô tô từ ASEAN của Việt Nam phân theo xuất xứ, giai đoạn 2012 - tháng 9/2018
• 2.5. Cơ cấu nhập khẩu ô tô từ ASEAN của Việt Nam phân theo chủng loại, giai đoạn 2012 - tháng 9/2018
• 2.6. Đánh giá ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN đến thực trạng nhập khẩu ô tô của Việt Nam
• 2.6.1. Ảnh hưởng tích cực
• 2.6.2. Ảnh hưởng tiêu cực và nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NHẰM TẬN DỤNG NHỮNG ẢNH HƯỞNG CỦA AEC ĐẾN NHẬP KHẨU Ô TÔ CỦA VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng của chính phủ về nhập khẩu ô tô trong điều kiện gia nhập AEC
• 3.1.1. Bảo vệ ngành công nghiệp sản xuất lắp ráp ô tô trong nước
• 3.1.2. Bảo vệ người tiêu dùng ô tô
• 3.1.3. Bảo vệ môi trường trước tác động tiêu cực của xe nhập khẩu
• 3.2. Một số giải pháp nhằm tận dụng những ảnh hưởng của AEC đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam
• 3.2.1. Các giải pháp trong ngắn hạn
• 3.2.2. Các giải pháp trong dài hạn
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhập Khẩu Ô Tô Trong Cộng Đồng AEC Cách Tiếp Cận

Toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế thúc đẩy tự do hóa thương mại. Việt Nam, từ năm 1986, đã tích cực tham gia hợp tác khu vực và quốc tế. Việc dỡ bỏ các hàng rào thuế quan tạo điều kiện giao thương, nhưng cũng đặt ra thách thức cho ngành công nghiệp ô tô trong nước. Đặc biệt, khi tham gia Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), Việt Nam phải cắt giảm thuế nhập khẩu ô tô từ các nước ASEAN theo các cam kết của Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA). Nghiên cứu ảnh hưởng của AEC đến nhập khẩu ô tô tại Việt Nam là cần thiết để đưa ra các giải pháp quản lý vĩ mô hiệu quả. Theo luận văn thạc sỹ của Bùi Minh Ngọc, nghiên cứu này có ý nghĩa cả về lý luận và thực tiễn, tác động đến người tiêu dùng, nhà sản xuất, doanh nghiệp nhập khẩu và Chính phủ Việt Nam.

1.1. Khái Niệm và Đặc Điểm Của Nhập Khẩu Ô Tô Tổng Quan

Nhập khẩu ô tô là việc đưa ô tô từ nước ngoài vào lãnh thổ Việt Nam. Đây là mặt hàng có giá trị cao, chịu sự quản lý chặt chẽ của Nhà nước và chịu nhiều loại thuế, phí. Theo nghiên cứu, việc quản lý nhập khẩu ô tô hiệu quả là yếu tố then chốt để đảm bảo sự phát triển bền vững của thị trường ô tô Việt Nam.

1.2. Cam Kết Của Các Nước AEC Về Nhập Khẩu Ô Tô Chi Tiết

Khi AEC được hình thành, các nước thành viên cam kết thực hiện một thị trường chung, không còn rào cản hàng hóa và áp dụng mức thuế suất ưu đãi như nhau. Theo Hiệp định ATIGA, các nước AEC đã cam kết cắt giảm thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc theo lộ trình. Cụ thể, với Việt Nam, thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ các nước ASEAN sẽ được cắt giảm xuống 0% từ ngày 01/01/2018, với điều kiện tỷ lệ nội địa hóa của xe phải đạt từ 40%. Điều này tạo ra cơ hội và thách thức cho ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.

II. Tác Động Của AEC Đến Nhập Khẩu Ô Tô Phân Tích Chi Tiết

Việc tham gia Cộng đồng Kinh tế ASEAN mang lại cả ảnh hưởng tích cực và tiêu cực đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam. Cơ chế chính sách và luật pháp được cải thiện, tạo môi trường cạnh tranh thúc đẩy ngành công nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô trong nước phát triển, đồng thời đem lại lợi ích cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, cũng gây áp lực lên hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông và môi trường, ảnh hưởng đến nền công nghiệp sản xuất lắp ráp ô tô trong nước, các ngành công nghiệp phụ trợ và có thể gây ra những cạnh tranh không lành mạnh. Giảm thu ngân sách nhà nước và có thể làm tăng tình trạng thất nghiệp.

2.1. Ảnh Hưởng Tích Cực Của AEC Đến Nhập Khẩu Ô Tô Cơ Hội

Việc tham gia AEC giúp cơ chế chính sách được cải thiện và minh bạch hơn, phù hợp với luật pháp và quy định quốc tế. Thuế nhập khẩu cắt giảm và về 0% sẽ giúp các doanh nghiệp giảm chi phí, tăng sức cạnh tranh. Nền công nghiệp ô tô trong nước sẽ phải thay đổi để tồn tại trước áp lực cạnh tranh mạnh mẽ từ làn sóng ô tô nhập khẩu từ các nước ASEAN. Người tiêu dùng sẽ được hưởng lợi vì có thêm nhiều cơ hội lựa chọn những mẫu xe chất lượng với giá cả cạnh tranh, đa dạng về mẫu mã cũng như chủng loại.

2.2. Ảnh Hưởng Tiêu Cực Của AEC Đến Nhập Khẩu Ô Tô Thách Thức

Việt Nam là một thị trường nhỏ, cơ sở hạ tầng và hệ thống giao thông chưa phát triển hoàn thiện. Khi thuế nhập khẩu về mức 0%, lượng cung ô tô tăng nhanh trong khi cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng được sẽ gây nên tình trạng quá tải và ách tắc giao thông. Xe ô tô nhập khẩu ồ ạt tràn vào Việt Nam, gây áp lực lớn cho các doanh nghiệp lắp ráp ô tô trong nước. Giảm thuế nhập khẩu cũng đồng nghĩa với việc làm giảm thu ngân sách nhà nước. Người lao động có thể mất việc làm khi doanh nghiệp sản xuất lắp ráp ô tô trong nước không thể cạnh tranh với các sản phẩm ô tô nhập khẩu từ các nước ASEAN.

III. Thực Trạng Nhập Khẩu Ô Tô Từ ASEAN Phân Tích Giai Đoạn

Nghiên cứu thực trạng nhập khẩu ô tô từ ASEAN vào Việt Nam giai đoạn 2012 – tháng 9 năm 2018 cho thấy: Thuế nhập khẩu ô tô giảm theo lộ trình và chính thức về 0% từ ngày 01/01/2018 đã khiến nhập khẩu ô tô từ ASEAN tăng mạnh cả về số lượng và giá trị. Tỷ trọng ô tô có xuất xứ từ ASEAN cũng ngày càng tăng dần trong tổng lượng ô tô nhập khẩu. Ô tô từ Thái Lan và Indonesia chiếm phần lớn tỷ trọng trong tổng lượng ô tô nhập khẩu có nguồn gốc ASEAN. Ô tô nguyên chiếc các loại từ ASEAN nhập khẩu về Việt Nam chủ yếu là ô tô dưới 9 chỗ ngồi và ô tô tải.

3.1. Tình Hình Nhập Khẩu Ô Tô Từ ASEAN Số Liệu Thống Kê

Thuế nhập khẩu ô tô giảm theo lộ trình và chính thức về 0% từ ngày 01/01/2018 đã khiến nhập khẩu ô tô từ ASEAN tăng mạnh cả về số lượng và giá trị. Theo số liệu thống kê, lượng và giá trị ô tô nhập khẩu từ ASEAN tăng đáng kể sau khi thuế suất giảm về 0%. Điều này cho thấy tác động trực tiếp của chính sách thuế đến hoạt động thương mại quốc tế.

3.2. Cơ Cấu Nhập Khẩu Ô Tô Từ ASEAN Xuất Xứ và Chủng Loại

Ô tô từ Thái Lan và Indonesia chiếm phần lớn tỷ trọng trong tổng lượng ô tô nhập khẩu có nguồn gốc ASEAN. Ô tô nguyên chiếc các loại từ ASEAN nhập khẩu về Việt Nam chủ yếu là ô tô dưới 9 chỗ ngồi và ô tô tải. Điều này phản ánh năng lực sản xuất và lợi thế cạnh tranh của các nước thành viên ASEAN trong từng phân khúc thị trường ô tô.

IV. Giải Pháp Tận Dụng Ảnh Hưởng Của AEC Hướng Dẫn Chi Tiết

Chính phủ cần có định hướng rõ ràng về nhập khẩu ô tô trong điều kiện gia nhập AEC, bảo vệ ngành công nghiệp sản xuất lắp ráp ô tô trong nước, bảo vệ người tiêu dùng và bảo vệ môi trường. Cần có các giải pháp ngắn hạn và dài hạn để tận dụng những ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của AEC đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam. Các giải pháp cần tập trung vào việc cải thiện năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp trong nước, nâng cao chất lượng sản phẩm, giảm giá thành và đa dạng hóa mẫu mã.

4.1. Giải Pháp Ngắn Hạn Đến 2020 Ưu Tiên Phát Triển

Trong ngắn hạn, cần tập trung vào việc hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, giảm chi phí sản xuất và cải thiện chất lượng sản phẩm. Đồng thời, cần tăng cường kiểm soát chất lượng ô tô nhập khẩu để bảo vệ người tiêu dùng và môi trường. Chính sách hỗ trợ cần tập trung vào các lĩnh vực như đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ và tiếp cận vốn.

4.2. Giải Pháp Dài Hạn 2020 2025 Phát Triển Bền Vững

Trong dài hạn, cần xây dựng một chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô bền vững, tập trung vào việc nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ và khuyến khích đầu tư nước ngoài vào các lĩnh vực công nghệ cao. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển các loại xe thân thiện với môi trường như ô tô điện và ô tô hybrid.

V. Chính Sách Quản Lý Nhập Khẩu Ô Tô Đảm Bảo Cạnh Tranh Lành Mạnh

Chính phủ Việt Nam đã áp dụng nhiều chính sách thuế quan và phi thuế quan để quản lý nhập khẩu ô tô. Các chính sách này nhằm bảo vệ ngành công nghiệp ô tô trong nước, bảo vệ người tiêu dùng và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cần có sự điều chỉnh linh hoạt để đảm bảo cạnh tranh lành mạnh và tạo điều kiện cho thị trường ô tô phát triển bền vững. Các chính sách cần được xây dựng dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, đồng thời phải phù hợp với các cam kết quốc tế.

5.1. Công Cụ Thuế Quan Điều Chỉnh Linh Hoạt

Chính phủ sử dụng công cụ thuế quan để điều chỉnh nhập khẩu ô tô, tạo nguồn thu cho ngân sách và bảo hộ sản xuất trong nước. Tuy nhiên, cần điều chỉnh linh hoạt để không gây ảnh hưởng tiêu cực đến người tiêu dùng và thị trường ô tô. Việc giảm thuế cần đi kèm với các biện pháp hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh.

5.2. Công Cụ Phi Thuế Quan Tiêu Chuẩn Kỹ Thuật và Kiểm Định

Các công cụ phi thuế quan, như tiêu chuẩn kỹ thuật và kiểm định chất lượng, đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ người tiêu dùng và môi trường. Cần tăng cường kiểm tra, kiểm soát chất lượng ô tô nhập khẩu để đảm bảo an toàn và giảm thiểu ô nhiễm. Các tiêu chuẩn cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với xu hướng phát triển của công nghệ ô tô.

VI. Tương Lai Nhập Khẩu Ô Tô Xu Hướng và Cơ Hội Phát Triển

Thị trường ô tô Việt Nam đang chứng kiến nhiều thay đổi do tác động của AEC và xu hướng phát triển của công nghệ ô tô. Ô tô điện, ô tô hybrid và ô tô tự lái đang trở thành xu hướng chủ đạo. Các doanh nghiệp cần nắm bắt cơ hội này để đầu tư vào các lĩnh vực mới và phát triển các sản phẩm phù hợp với nhu cầu của thị trường. Chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp đổi mới công nghệ và phát triển các sản phẩm thân thiện với môi trường.

6.1. Xu Hướng Thị Trường Ô Tô Điện Hóa và Tự Động Hóa

Ô tô điện và ô tô tự lái đang trở thành xu hướng chủ đạo trên thị trường ô tô toàn cầu. Việt Nam cần có chính sách khuyến khích phát triển các loại xe này để giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao chất lượng cuộc sống. Việc xây dựng cơ sở hạ tầng cho ô tô điện và đào tạo nguồn nhân lực là rất quan trọng.

6.2. Cơ Hội Phát Triển Đầu Tư và Đổi Mới Công Nghệ

Việc tham gia AEC tạo ra nhiều cơ hội cho các doanh nghiệp đầu tư và đổi mới công nghệ trong ngành công nghiệp ô tô. Các doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm đối tác, tiếp cận công nghệ mới và phát triển các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Chính phủ cần tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và hỗ trợ các doanh nghiệp trong quá trình chuyển đổi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lộ trình tự do hóa thương mại trong khuôn khổ Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA) và sự hình thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đã tạo nên bước ngoặt mang tính lịch sử đối với thị trường ô tô Việt Nam. Cụ thể, thuế suất thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ các nước nội khối ASEAN đã giảm liên tục từ mức 50% năm 2015 xuống 40% năm 2016, 30% năm 2017 và chính thức về 0% kể từ ngày 01/01/2018. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là giải quyết mâu thuẫn giữa xu thế mở cửa hội nhập tất yếu với áp lực bảo hộ ngành công nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô nội địa non trẻ, cũng như xử lý các hệ lụy xã hội về hạ tầng giao thông đô thị và suy giảm nguồn thu ngân sách nhà nước.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá toàn diện các ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của AEC đối với hoạt động nhập khẩu ô tô của Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp quản lý vĩ mô đồng bộ. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào giai đoạn từ năm 2012 đến tháng 9/2018, đồng thời định hướng giải pháp chiến lược đến năm 2025. Đóng góp nổi bật của công trình thể hiện ở việc lượng hóa biến động thương mại: trong 9 tháng đầu năm 2018, ô tô xuất xứ ASEAN chiếm tới 88,68% tổng lượng xe nhập khẩu cả nước (đạt 35.736 xe trên tổng số 40.296 xe), đồng thời chiếm 75,46% tổng kim ngạch nhập khẩu ô tô. Công trình cung cấp luận cứ khoa học thực chứng giúp các nhà quản lý điều chỉnh chính sách cân bằng lợi ích giữa người tiêu dùng, doanh nghiệp lắp ráp và ngân sách quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết kinh tế quốc tế kinh điển:

• Lý thuyết Liên minh Thuế quan của Jacob Viner (1950): Làm rõ hai hiệu ứng kinh tế cơ bản khi thiết lập khu vực mậu dịch tự do gồm hiệu ứng tạo lập thương mại (Trade Creation) và hiệu ứng chuyển hướng thương mại (Trade Diversion). Khi thuế nhập khẩu ô tô nội khối ASEAN giảm về 0%, dòng xe từ các nước thành viên có lợi thế so sánh cao sẽ thay thế các nguồn cung ngoài khối có thuế suất cao.
• Lý thuyết Bảo hộ Ngành Công nghiệp Non trẻ (Infant Industry Argument): Được phát triển bởi Alexander Hamilton và Friedrich List, luận giải tính tất yếu của việc áp dụng các rào cản kỹ thuật phi thuế quan tạm thời nhằm tạo khoảng đệm thời gian cho các doanh nghiệp lắp ráp ô tô trong nước kịp nâng cao năng lực cạnh tranh trước làn sóng xe nhập khẩu giá rẻ.

Các khái niệm trọng tâm bao gồm: Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA), hàm lượng giá trị khu vực (RVC) đạt tối thiểu 40% để được cấp Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa C/O Mẫu D, cùng hệ thống công cụ quản lý thuế quan và phi thuế quan theo chuẩn mực của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Theo cam kết ATIGA, Việt Nam đã hoàn tất cắt giảm 6.859 dòng thuế (chiếm 72% biểu thuế) vào năm 2014, 1.720 dòng thuế vào năm 2015 và 687 dòng thuế nhạy cảm cuối cùng (chiếm 7% biểu thuế, trong đó có ô tô) về 0% vào năm 2018.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn là dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa, được thu thập từ Tổng cục Hải quan, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Hiệp hội các Nhà sản xuất Ô tô Việt Nam (VAMA) và Ngân hàng Thế giới (WB).

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ chuỗi số liệu thống kê hải quan 81 tháng liên tục (từ tháng 1/2012 đến tháng 9/2018) với tổng dung lượng thị trường hơn 430.000 xe nguyên chiếc nhập khẩu. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ (census data sampling) được áp dụng nhằm loại bỏ hoàn toàn sai số chọn mẫu, phản ánh chính xác 100% các lô hàng nhập khẩu chính thức qua các cửa khẩu Việt Nam.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian (time-series analysis) và so sánh đối chiếu đa chiều là nhằm bóc tách biến động chu kỳ, sự chuyển dịch cơ cấu xuất xứ, chủng loại và đo lường phản ứng tức thời của thị trường trước các cột mốc chính sách như thời điểm giảm thuế ngày 01/01/2018 và việc ban hành Nghị định 116/2017/NĐ-CP.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích dữ liệu thực chứng giai đoạn 2012 đến tháng 9/2018 đã chỉ ra bốn phát hiện then chốt sau:

1. Tăng trưởng bùng nổ về quy mô nhập khẩu từ ASEAN: Lượng ô tô nhập khẩu nguyên chiếc từ ASEAN đã tăng hơn 10,4 lần, từ 5.277 chiếc năm 2012 lên 55.206 chiếc năm 2017 với tổng kim ngạch gần 1 tỷ USD (so với mức 93,42 triệu USD năm 2012). Tỷ trọng xe ASEAN trong tổng lượng xe nhập khẩu của Việt Nam tăng vọt từ 19,25% năm 2012 lên 56,73% năm 2017 và đạt kỷ lục 88,68% trong 9 tháng đầu năm 2018.
2. Sự tập trung cao độ vào hai quốc gia xuất khẩu: Thái Lan và Indonesia chiếm tới 99,87% tổng lượng ô tô nhập khẩu từ ASEAN vào Việt Nam. Hai quốc gia này phát huy tối đa lợi thế là các công xưởng sản xuất quy mô lớn của các tập đoàn đa quốc gia.
3. Chuyển dịch mạnh mẽ về cơ cấu chủng loại: Phân khúc xe dưới 9 chỗ ngồi và xe tải chiếm tỷ trọng áp đảo lên tới 98,99% tổng lượng xe nhập khẩu từ ASEAN (chỉ 1,01% là xe chuyên dụng và xe trên 9 chỗ). Trong đó, xe con dưới 9 chỗ có xu hướng tăng nhanh thị phần, dần thay thế phân khúc xe tải.
4. Tác động mạnh từ rào cản kỹ thuật của chính sách nội địa: Do yêu cầu khắt khe về Giấy chứng nhận chất lượng kiểu loại ô tô (VTA) và quy định thử nghiệm ngẫu nhiên theo từng lô tại Nghị định 116/2017/NĐ-CP, lượng xe nhập khẩu Quý I/2018 giảm sâu 83% so với mức bình quân một quý của năm 2017. Thị trường chỉ bắt đầu tăng nhiệt trở lại từ tháng 6/2018 khi các hãng xe hoàn tất thủ tục pháp lý.

Thảo luận kết quả

Diễn biến thị trường phản ánh rõ nét sự vận động của quy luật kinh tế quốc tế kết hợp cùng phản ứng chính sách vĩ mô. Các chuỗi dữ liệu thực chứng này được trình bày trực quan thông qua biểu đồ hình cột kết hợp đường (Combo Chart) thể hiện mối tương quan giữa sản lượng nhập khẩu (chiếc) và kim ngạch (triệu USD), đi kèm bảng phân rã cơ cấu thị phần xuất xứ.

Sự chuyển hướng thương mại diễn ra rất rõ ràng: các dòng xe nhập khẩu từ Ấn Độ, Hàn Quốc giảm sút nghiêm trọng do phải chịu thuế suất 70%, nhường toàn bộ thị phần cho xe sản xuất tại Thái Lan và Indonesia vốn được hưởng thuế suất 0% và đáp ứng tỷ lệ nội địa hóa RVC từ 40% trở lên. Tuy nhiên, một nghịch lý lớn đã xuất hiện trên thị trường: giá xe không giảm sâu 20% đến 30% như kỳ vọng của người tiêu dùng. Nguyên nhân là do quy định kiểm định theo lô tại Nghị định 116 làm phát sinh chi phí lưu kho bãi, kéo dài thời gian thông quan từ 1 đến 2 tháng, làm tăng chi phí thực tế của mỗi chiếc xe thêm hàng chục đến hàng trăm triệu đồng, đồng thời tạo ra sự khan hiếm nguồn cung cục bộ trong nửa đầu năm 2018.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa các cơ hội từ AEC và kiểm soát các tác động tiêu cực đến năm 2025, bốn nhóm giải pháp trọng tâm cần được thực hiện:

• Bộ Giao thông Vận tải chủ trì chuẩn hóa quy trình kiểm định kỹ thuật: Rà soát và cắt giảm thời gian kiểm tra thử nghiệm theo lô tại Nghị định 116/2017/NĐ-CP từ 60 ngày xuống dưới 15 ngày thông qua việc công nhận kết quả kiểm chuẩn kiểu loại lẫn nhau giữa các nước ASEAN. Thiết lập mục tiêu 100% xe nhập khẩu phải đạt tiêu chuẩn khí thải Euro 4 giai đoạn 2018 - 2021 và nâng lên chuẩn Euro 5 từ năm 2022 theo Quyết định 49/2011/QĐ-TTg.
• Bộ Tài chính triển khai chính sách ưu đãi phát triển công nghiệp hỗ trợ: Thực thi triệt để Nghị định 125/2017/NĐ-CP bằng việc áp dụng thuế nhập khẩu 0% cho 30 nhóm linh kiện đối với các doanh nghiệp đạt sản lượng sản xuất cam kết tối thiểu 20.000 xe/năm. Mục tiêu nâng tỷ lệ nội địa hóa xe con sản xuất trong nước từ mức 10% - 15% lên đạt tối thiểu 40% vào năm 2025 nhằm đủ điều kiện xuất khẩu ngược trở lại khối ASEAN.
• Ủy ban Nhân dân các đô thị lớn tập trung nâng cấp cơ sở hạ tầng giao thông: Dành tối thiểu 15% - 20% quỹ đất đô thị cho mạng lưới giao thông tĩnh và động tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh trước năm 2025. Giải pháp này giúp giải tỏa áp lực ách tắc khi tốc độ gia tăng phương tiện ô tô cá nhân duy trì ở mức 12% - 15%/năm.
• Bộ Công Thương và Chính phủ kiến tạo môi trường cạnh tranh minh bạch: Xóa bỏ hoàn toàn các rào cản hành chính mang tính phân biệt đối xử, chuyển từ cơ chế tiền kiểm sang hậu kiểm minh bạch; xây dựng cổng thông tin một cửa quốc gia kết nối điện tử dữ liệu C/O Mẫu D, đảm bảo 100% doanh nghiệp đủ điều kiện bảo hành, bảo dưỡng chính hãng đều được bình đẳng tham gia kinh doanh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho bốn nhóm độc giả chuyên môn:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách (Bộ Công Thương, Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan): Cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng 81 tháng để đánh giá tác động của hàng rào thuế quan và phi thuế quan, hỗ trợ thiết kế các chính sách thuế tiêu thụ đặc biệt và quy chuẩn kỹ thuật giai đoạn 2020 - 2025.
• Doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp ô tô nội địa (VinFast, Thaco, Hyundai Thành Công): Cung cấp bức tranh toàn cảnh về cơ cấu sản phẩm xe con dưới 9 chỗ, hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa kế hoạch đầu tư dây chuyền sản xuất và khai thác biểu thuế ưu đãi linh kiện 0% theo Nghị định 125.
• Doanh nghiệp phân phối và kinh doanh ô tô nhập khẩu: Giúp nắm bắt chu kỳ logistics, yêu cầu pháp lý về chứng nhận kiểu loại (VTA) và thủ tục hải quan xuất xứ C/O Mẫu D để chủ động nguồn hàng từ Thái Lan và Indonesia.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Kinh tế quốc tế: Cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về tự do hóa thương mại ngành công nghiệp phức hợp, là mô hình tham khảo chuẩn mực về phương pháp phân tích chính sách thương mại quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Mức thuế nhập khẩu ô tô 0% theo Hiệp định ATIGA có áp dụng cho toàn bộ các dòng xe không? Không. Mức thuế suất 0% chỉ áp dụng cho xe nguyên chiếc nhập khẩu từ các quốc gia thành viên ASEAN thỏa mãn hai điều kiện bắt buộc: có Giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa C/O Mẫu D hợp lệ và đạt tỷ lệ nội địa hóa nội khối (RVC) từ 40% trở lên. Các dòng xe nhập khẩu từ Mỹ, châu Âu hay Nhật Bản vẫn chịu mức thuế suất thông thường từ 70% đến 80%.

2. Tại sao thuế nhập khẩu về 0% từ ngày 01/01/2018 nhưng giá bán lẻ ô tô tại Việt Nam không giảm sâu? Sự xuất hiện của Nghị định 116/2017/NĐ-CP với yêu cầu cung cấp Giấy chứng nhận chất lượng kiểu loại (VTA) và kiểm định ngẫu nhiên theo từng lô đã tạo nên rào cản kỹ thuật lớn. Thời gian kiểm định kéo dài gần 2 tháng làm tăng chi phí lưu bãi, lưu kho và chi phí thử nghiệm khí thải, dẫn đến tình trạng khan hàng cục bộ và giữ giá xe ở mức cao.

3. Vì sao Thái Lan và Indonesia chiếm tới 99,87% tổng lượng ô tô nhập khẩu từ ASEAN vào Việt Nam? Thái Lan và Indonesia đã xây dựng hoàn chỉnh chuỗi cung ứng công nghiệp hỗ trợ quy mô lớn từ hàng chục năm trước. Thái Lan trở thành trung tâm sản xuất xe bán tải hàng đầu thế giới, trong khi Indonesia dẫn đầu về phân khúc xe đa dụng cỡ nhỏ (MPV), dễ dàng đạt tỷ lệ nội địa hóa trên 40% để hưởng ưu đãi ATIGA.

4. Nghị định 125/2017/NĐ-CP mang lại lợi ích gì cho các doanh nghiệp sản xuất ô tô trong nước? Nghị định 125/2017/NĐ-CP áp dụng mức thuế suất nhập khẩu 0% cho 30 nhóm linh kiện ô tô dung tích dưới 2.000 cc trong giai đoạn 2018 - 2022 nếu doanh nghiệp đáp ứng sản lượng chung và sản lượng riêng cam kết. Chính sách này giúp hạ giá thành sản xuất trong nước, gia tăng năng lực cạnh tranh trực tiếp với xe nguyên chiếc nhập khẩu.

5. Lộ trình áp dụng tiêu chuẩn khí thải đối với ô tô nhập khẩu được quy định như thế nào? Theo Quyết định 49/2011/QĐ-TTg, ô tô chạy bằng nhiên liệu xăng nhập khẩu mới phải áp dụng chuẩn khí thải Euro 4 từ ngày 01/01/2017, và ô tô chạy dầu diesel áp dụng từ ngày 01/01/2018. Tất cả phương tiện không đạt chuẩn khí thải này đều bị từ chối cấp chứng nhận đăng kiểm và buộc phải tái xuất.

Kết luận

• Lộ trình giảm thuế nhập khẩu về 0% theo Hiệp định ATIGA từ ngày 01/01/2018 đã tái cấu trúc căn bản bức tranh thương mại ngành ô tô tại Việt Nam.
• Nguồn cung xe nhập khẩu tập trung tuyệt đối vào Thái Lan và Indonesia (chiếm 99,87% thị phần ASEAN), tập trung chủ lực ở phân khúc xe dưới 9 chỗ ngồi và xe tải (chiếm 98,99%).
• Các công cụ kỹ thuật tại Nghị định 116/2017/NĐ-CP và Nghị định 125/2017/NĐ-CP đã phát huy vai trò rào cản phi thuế quan hiệu quả, kìm hãm đà tràn ngập của xe nhập khẩu và tạo không gian thích ứng cho sản xuất nội địa.
• Luận văn đã đóng góp một hệ thống cơ sở dữ liệu thực chứng 81 tháng tin cậy, giải quyết toàn diện bài toán cân bằng lợi ích kinh tế vĩ mô trong tiến trình tự do hóa thương mại.
• Giai đoạn 2020 - 2025 đòi hỏi sự đồng bộ giữa chính sách nâng cao tỷ lệ nội địa hóa lên mức tối thiểu 40%, phát triển hạ tầng giao thông đô thị và kiểm soát tiêu chuẩn khí thải Euro 5.

Nhà quản lý, doanh nghiệp và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn luận văn để tiếp cận chi tiết hệ thống bảng biểu thống kê chuyên sâu và mô hình giải pháp chính sách toàn diện cho thị trường ô tô Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế quốc tế và tự do hoá thương mại đã và đang là xu thế nổi bật của kinh tế thế giới đương đại. Phù hợp với xu thế đó, kể từ năm 1986 Việt Nam đã tiến hành các công cuộc đổi mới và tích cực tham gia vào tiến trình hợp tác khu vực và quốc tế. Hiện nay Việt Nam đã là thành viên chính thức của các tổ chức ASEAN, APEC, ASEM và WTO.

Việc hội nhập kinh tế quốc tế, mở rộng giao lưu thương mại với các nước, các tổ chức là một cơ hội để đưa Việt Nam trở thành quốc gia có nền kinh tế phát triển, thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu, thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, góp phần không nhỏ vào tăng trưởng kinh tế. Đi cùng với việc hội nhập và mở cửa, các hàng rào thuế quan đã, đang và sẽ bị dỡ bỏ để tạo điều kiện cho việc giao thương hàng hóa giữa Việt Nam và các nước. Đồng nghĩa với chính sách thuế đánh vào để hạn chế các mặt hàng nhập khẩu trong đó có ô tô của Việt Nam sẽ không còn được áp dụng. Khi tham gia vào Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) Việt Nam sẽ phải cắt giảm thuế nhập khẩu xe ôtô từ ASEAN theo các cam kết của Hiệp định Khu vực Mậu dịch Tự do ASEAN (AFTA) và Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA).

Với ô tô nhập khẩu nguyên chiếc từ ASEAN thuế nhập khẩu sẽ giảm từ 50% năm 2015, xuống còn 40% năm 2016; tới năm 2017 là 30% và về 0% từ ngày 01/01/2018 với điều kiện áp dụng là tỷ lệ nội địa hóa của xe phải đạt từ 40%. Như vậy, Việt Nam đang tiến dần tới lộ trình mở cửa thị trường ô tô với các quốc gia Đông Nam Á. Điều này đối với Việt Nam là một biến động không hề nhỏ, tác động không chỉ đến người có nhu cầu sử dụng ô tô, mà còn trực tiếp ảnh hưởng đến các nhà sản xuất ô tô trong nước, các doanh nghiệp nhập khẩu và cả Chính phủ Việt Nam. Đứng trước tình hình thuế nhập khẩu ô tô giảm xuống 0% vào năm 2018, rất nhiều người tiêu dùng đã tạm dừng việc mua xe và các nhà cung cấp cũng dừng việc nhập khẩu để chờ năm 2018 giá xe sẽ giảm.

Tuy nhiên khoảng 2 tháng trước 1 khi năm 2017 kết thúc, Chính phủ đã đưa ra 2 Nghị định số 116/2017/NĐ-CP và Nghị định số 125/2017/NĐ-CP quy định về điều kiện nhập khẩu và biểu thuế mới với xe nhập khẩu, qua đó ít nhiều đã tạo nên những xáo trộn trên thị trường, nhất là mảng xe nhập khẩu, khiến cho số lượng và giá xe nhập khẩu biến động bất thường, Vậy việc tham gia vào Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đã ảnh hưởng như thế nào đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam và làm sao để tận dụng tốt những ảnh hưởng đó, đòi hỏi ta phải có những nghiên cứu, tìm hiểu sâu hơn để có những hướng đi tối ưu nhất, hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực và tận dụng những ảnh hưởng tích cực, giúp cân bằng và tối đa hóa lợi ích cho người tiêu dùng, nhà sản xuất ô tô trong nước và các doanh nghiệp nhập khẩu. Đã có nhiều công trình nghiên cứu về lĩnh vực nhập khẩu nói chung và nhập khẩu ô tô nói riêng, bao gồm những nghiên cứu về vấn đề nhập khẩu ô tô của Việt Nam trong điều kiện thực thi các Hiệp định thương mại tự do. Nhưng cho đến nay chưa có công trình nghiên cứu chuyên biệt nào về ảnh hưởng của AEC đến nhập khẩu ô tô tại Việt Nam và đưa ra những định hướng, giải pháp quản lý vĩ mô. Vì vậy em đã quyết định lựa chọn đề tài: “Ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam” làm luận văn thạc sỹ kinh tế quốc tế.

Đề tài nghiên cứu nhằm tìm hiểu và đánh giá những ảnh hưởng tích cực cũng như tiêu cực của Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam một cách đầy đủ và toàn diện nhất dưới góc độ khách quan nhất. Từ đó đưa ra các kiến nghị, đề xuất giải pháp với Nhà nước nhằm tận dụng tốt những ảnh hưởng này. Tổng quan một số công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Luận án tiến sỹ “Tự do hóa thương mại trong khuôn khổ Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) và tác động tới thương mại quốc tế của Việt Nam” năm 2016 của tác giả Bùi Hồng Cường tại trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội đã nêu rõ những ảnh hưởng của tự do hóa thương mại trong AEC đến xuất nhập khẩu của Việt Nam, tuy nhiên chưa đi cụ thể vào mặt hàng ô tô nhập khẩu. Luận văn thạc sỹ ”Thị trường ô tô nhập khẩu Việt Nam, thực trạng và giải 2 pháp để phát triển thị trường này trong thời gian tới” năm 2014 của tác giả Nguyễn Thị Việt Hoa tại trường Đại học Ngoại Thương, luận văn đã nêu được những đặc điểm của thị trường ô tô nhập khẩu của Việt Nam, những thay đổi của thị trường trong quá trình hội nhập, cũng như đưa ra những giải pháp để phát triển thị trường nhiều tiềm năng này; tuy nhiên chưa xét đến góc độ ảnh hưởng của Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) đối với nhập khẩu ô tô tại Việt Nam.

Hương Lê, Những điều cần biết về thị trường ô tô Việt Nam từ ngày 1/1/2018, Diễn đàn doanh nghiệp, số ra ngày 24/12/2017. Bài viết mới chỉ nêu khái quát về việc thuế nhập khẩu ô tô giảm xuống 0% năm 2018, giới thiệu sơ lược những điểm quan trọng của Nghị định 116/2017/NĐ-CP và Nghị định 125/2017/NĐ-CP. Đồng thời đưa ra những nhận định và dự đoán về thị trường ô tô nhập khẩu trong thời gian tới. Tuy nhiên chưa đề cập gì về thị trường ô tô nhập khẩu Việt Nam trước khi gia nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN cũng như đưa ra các định hướng hay giải pháp cho doanh nghiệp và Chính phủ trong thời gian tới.

Đức Việt, Thị trường ô tô Việt: Chờ "tín hiệu" năm 2018, Thời báo tài chính Việt Nam online, số ra ngày 27/10/2017. Trong bài viết, tác giả đã trình bày thực trạng chung của thị trường ô tô nhập khẩu Việt Nam cuối năm 2017 với tâm lý e dè, chờ đợi thuế nhập khẩu giảm xuống bằng 0% của cả người tiêu dùng và các nhà nhập khẩu ô tô, khiến thị trường mua bán ô tô lâm vào cảnh “chợ chiều”. Ngoài ra tác giả cũng đưa ra những dự đoán về tình hình thị trường ô tô năm 2018. Tuy nhiên trong khuôn khổ bài viết chưa phân tích rõ ràng những ảnh hưởng tiêu cực cũng như tích cực của AEC đến thị trường nhập khẩu ô tô của Việt Nam.

Lê Minh, Thị trường ôtô trong nước đầu năm 2018 đi theo hướng nào?, VnEconomy, số ra ngày 28/12/2017. Tác giả đã phân tích những quy định trong Nghị định 116/2017/NĐ-CP của Chính phủ sẽ gây khó khăn như thế nào đối với các doanh nghiệp nhập khẩu ô tô và qua đó dự đoán về ảnh hưởng của Nghị định này đến thị trường ô tô nhập khẩu đầu năm 2018, khiến giá ô tô nhập khẩu sẽ không giảm như kỳ vọng của người tiêu dùng. Bài viết chỉ đề cập đến sự quản lý vĩ mô của Nhà nước thông qua những quy định và chính sách (cụ thể là qua Nghị định 3 116/2017/NĐ-CP của Chính phủ) trước việc thuế nhập khẩu ô tô nguyên chiếc từ ASEAN sẽ về 0% vào năm 2018 mà không phân tích những ảnh hưởng của AEC đến thị trường ô tô nhập khẩu Việt Nam. Huy Phương, Các quy định, chính sách mới về ô tô áp dụng từ 1/1/2018, VOV.VN, số ra ngày 02/01/2018.

Bài viết tập trung phân tích những quy định và chính sách mới đối với ô tô áp dụng từ ngày 01/01/2018 mà chưa đề cập đến các cam kết của Việt Nam khi gia nhập AEC đã ảnh hưởng như thế nào đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam Đa phần trong các bài viết trên, các tác giả mới chỉ nêu sơ lược về các quy định mới đối với nhập khẩu ô tô của Việt Nam sẽ có hiệu lực vào năm 2018 và ảnh hưởng của nó đối với thị trường ô tô nhập khẩu đầu năm nay, đồng thời đưa ra những nhận xét, bình luận về phản ứng của người dân cũng như các nhà sản xuất và nhập khẩu ô tô khi có những quy định mới này. Vì vậy vấn đề “Ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam” cần phải được nghiên cứu một cách hệ thống và toàn diện hơn trên góc độ hội nhập kinh tế quốc tế, nhằm đánh giá một cách khái quát sự ảnh hưởng tích cực cũng như tiêu cực của Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) đến nhập khẩu ô tô tại Việt Nam đồng thời đưa ra những định hướng và giải pháp nhằm tận dụng những ảnh hưởng này. Do đó đề tài luận văn mang tính khoa học và tính thực tiễn cao. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu  Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu những ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN tới nhập khẩu ô tô của Việt Nam, bao gồm 2 khía cạnh tích cực và tiêu cực.

Từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm tận dụng những ảnh hưởng tích cực và hạn chế những ảnh hưởng tiêu cực của AEC đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam trong thời gian tới.  Nhiệm vụ nghiên cứu: Để thực hiện được mục tiêu đó, đề tài xác định những nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau: 4 Thứ nhất, làm rõ một số vấn đề lý luận chung về nhập khẩu ô tô của một quốc gia trong AEC. Thứ hai, phân tích ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam. Thứ ba, định hướng và một số giải pháp nhằm tận dụng những ảnh hưởng của AEC đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu  Đối tượng nghiên cứu: Ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam.  Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian và thời gian: Nghiên cứu ảnh hưởng tích cực và tiêu cực của Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) đến nhập khẩu ô tô của Việt Nam từ năm 2012 đến tháng 9 năm 2018 và đề xuất giải pháp nhằm tận dụng những ảnh hưởng này đến năm 2025. + Về giác độ nghiên cứu: Nghiên cứu ảnh hưởng của Cộng đồng kinh tế ASEAN đến thị trường nhập khẩu ô tô của Việt Nam ở giác độ quản lý vĩ mô.