Luận văn thạc sĩ về ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh đối với đời sống văn hóa xã hội phương Tây ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh đối với đời sống văn hóa xã hội phương tây hiện đại và định hướng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Nguyễn Đắc Vĩnh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thúy Vân
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Ảnh hưởng của Chủ nghĩa hiện sinh đến văn hóa xã hội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH
• 1.1. Tiền đề lý luận và điều kiện lịch sử ra đời Chủ nghĩa hiện sinh
• 1.2. Chủ nghĩa hiện sinh hiện đại ra đời vào những năm giữa thế kỷ XIX do triết gia Đan Mạch Soren Kierkegaard khởi xướng
• 1.3. Tiền đề lý luận
• 1.4. Chủ nghĩa duy lý và Chủ nghĩa phi duy lý trong triết học phương Tây
• 2. CHƯƠNG 2: ẢNH HƯỞNG CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ XÃ HỘI PHƯƠNG TÂY HIỆN ĐẠI
• 2.1. Ảnh hưởng tư tưởng hiện sinh đối với một số ngành nghệ thuật
• 2.2. Ảnh hưởng tư tưởng hiện sinh đối với một số ngành khoa học xã hội và nhân văn
• 2.2.1. Giáo dục học
• 2.2.2. Ảnh hưởng tư tưởng hiện sinh đối với một số phong trào xã hội
• 2.2.2.1. Phong trào hippie
• 2.2.2.2. Phong trào tự do tình dục
• 2.2.2.3. Phong trào nữ quyền
• 3. CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ ĐỊNH HƯỚNG TIẾP NHẬN NÓ HIỆN NAY
• 3.1. Ảnh hưởng của Chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam
• 3.2. Chủ nghĩa hiện sinh ở miền Nam Việt Nam (trước năm 1975)
• 3.3. Chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam từ năm 1975 đến nay
• 3.4. Một số định hướng tiếp nhận Chủ nghĩa hiện sinh ở nước ta hiện nay
• 3.4.1. Đứng trên lập trường Marxist, vận dụng đúng đắn phương pháp biện chứng duy vật khi tiếp nhận Chủ nghĩa hiện sinh
• 3.4.2. Xoá bỏ thiên kiến, nghiên cứu toàn diện và vạch đúng bản chất Chủ nghĩa hiện sinh để có cách tiếp nhận phù hợp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh đến văn hóa xã hội

Chủ nghĩa hiện sinh đã hình thành và phát triển mạnh mẽ từ giữa thế kỷ XIX, ảnh hưởng sâu sắc đến nhiều lĩnh vực trong văn hóa xã hội. Nó không chỉ là một trào lưu triết học mà còn là một phong trào văn hóa, nghệ thuật, và xã hội. Chủ nghĩa hiện sinh tập trung vào con người, sự tự do, và những vấn đề tồn tại của con người trong thế giới hiện đại. Sự chuyển mình của chủ nghĩa hiện sinh đã tạo ra những thay đổi lớn trong cách nhìn nhận về bản thân và xã hội.

1.1. Khái niệm chủ nghĩa hiện sinh và sự ra đời

Chủ nghĩa hiện sinh là một trào lưu triết học tập trung vào con người và những vấn đề tồn tại của họ. Nó ra đời trong bối cảnh lịch sử đầy biến động, phản ánh những khủng hoảng về giá trị và ý nghĩa sống trong xã hội hiện đại.

1.2. Những nhân vật tiêu biểu trong chủ nghĩa hiện sinh

Các triết gia như Jean-Paul Sartre, Simone de Beauvoir, và Albert Camus đã đóng góp lớn vào việc phát triển chủ nghĩa hiện sinh. Họ không chỉ là những nhà tư tưởng mà còn là những nhà văn, nghệ sĩ, có ảnh hưởng sâu sắc đến văn hóa xã hội.

II. Vấn đề và thách thức trong việc tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh

Mặc dù chủ nghĩa hiện sinh mang lại nhiều giá trị tích cực, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức trong việc tiếp nhận và áp dụng vào thực tiễn. Những quan điểm cực đoan và sự hiểu lầm về chủ nghĩa hiện sinh đã dẫn đến những tranh cãi trong xã hội.

2.1. Những quan điểm sai lệch về chủ nghĩa hiện sinh

Nhiều người hiểu sai chủ nghĩa hiện sinh như một sự bi quan, dẫn đến việc phủ nhận những giá trị tích cực mà nó mang lại. Điều này cần được làm rõ để có cái nhìn đúng đắn hơn.

2.2. Thách thức trong việc áp dụng chủ nghĩa hiện sinh vào đời sống

Việc áp dụng các nguyên lý của chủ nghĩa hiện sinh vào đời sống thực tiễn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhiều áp lực và yêu cầu khác nhau.

III. Phương pháp tiếp cận chủ nghĩa hiện sinh trong văn hóa xã hội

Để hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh, cần có những phương pháp tiếp cận đa dạng. Việc nghiên cứu các tác phẩm văn học, nghệ thuật, và các phong trào xã hội sẽ giúp làm rõ hơn vai trò của chủ nghĩa hiện sinh.

3.1. Nghiên cứu văn học hiện sinh

Văn học hiện sinh phản ánh những khía cạnh sâu sắc của cuộc sống con người, từ đó giúp người đọc hiểu rõ hơn về bản thân và xã hội. Các tác phẩm của Sartre và Camus là những ví dụ điển hình.

3.2. Ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh đến nghệ thuật

Chủ nghĩa hiện sinh đã tạo ra những phong trào nghệ thuật mới, khuyến khích sự sáng tạo và tự do biểu đạt. Nghệ thuật hiện sinh thường thể hiện những khía cạnh tối tăm và phức tạp của cuộc sống.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chủ nghĩa hiện sinh trong xã hội hiện đại

Chủ nghĩa hiện sinh không chỉ dừng lại ở lý thuyết mà còn có những ứng dụng thực tiễn trong đời sống xã hội. Nó giúp con người tìm kiếm ý nghĩa và giá trị trong cuộc sống, đồng thời khuyến khích sự tự do cá nhân.

4.1. Tác động đến tâm lý học hiện đại

Chủ nghĩa hiện sinh đã ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực, trong đó có tâm lý học. Các nhà tâm lý học hiện đại đã áp dụng những nguyên lý của chủ nghĩa hiện sinh để giúp con người hiểu rõ hơn về bản thân và tìm kiếm ý nghĩa sống.

4.2. Ảnh hưởng đến phong trào xã hội

Chủ nghĩa hiện sinh đã góp phần vào sự hình thành của nhiều phong trào xã hội, từ phong trào tự do tình dục đến phong trào nữ quyền, thể hiện sự đấu tranh cho quyền tự do cá nhân.

V. Kết luận và tương lai của chủ nghĩa hiện sinh trong văn hóa xã hội

Chủ nghĩa hiện sinh đã để lại dấu ấn sâu sắc trong văn hóa xã hội hiện đại. Mặc dù gặp nhiều thách thức, nhưng những giá trị mà nó mang lại vẫn còn nguyên giá trị. Tương lai của chủ nghĩa hiện sinh sẽ tiếp tục phát triển và thích ứng với những thay đổi của xã hội.

5.1. Tương lai của chủ nghĩa hiện sinh trong văn hóa

Chủ nghĩa hiện sinh sẽ tiếp tục là một phần quan trọng trong văn hóa xã hội, giúp con người tìm kiếm ý nghĩa và giá trị trong cuộc sống.

5.2. Định hướng tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam

Việc tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam cần được thực hiện một cách cẩn thận, nhằm phát huy những giá trị tích cực và hạn chế những tác động tiêu cực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chủ nghĩa hiện sinh, hình thành từ nửa cuối thế kỷ XIX tại châu Âu, đã trở thành một trào lưu triết học và văn hóa có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống văn hóa xã hội phương Tây hiện đại. Theo ước tính, từ những năm đầu thế kỷ XX đến nay, chủ nghĩa hiện sinh đã lan tỏa mạnh mẽ qua nhiều lĩnh vực như triết học, văn học, nghệ thuật, tâm lý học và giáo dục. Luận văn tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh đối với đời sống văn hóa xã hội phương Tây hiện đại, đồng thời khảo sát những biểu hiện và định hướng tiếp nhận chủ nghĩa này tại Việt Nam từ khi du nhập đến nay.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm cung cấp cái nhìn khách quan, toàn diện về các nội dung triết học cơ bản của chủ nghĩa hiện sinh, phân tích ảnh hưởng của nó trong các lĩnh vực văn hóa xã hội phương Tây, đồng thời đề xuất hướng tiếp nhận phù hợp tại Việt Nam trong bối cảnh hội nhập hiện nay. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tư tưởng hiện sinh từ nửa cuối thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XXI, tập trung vào các lĩnh vực văn học, nghệ thuật, tâm lý học, giáo dục và các phong trào xã hội tiêu biểu tại phương Tây, cũng như sự tiếp nhận và biểu hiện của chủ nghĩa hiện sinh tại Việt Nam từ trước năm 1975 đến nay.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc làm sáng tỏ giá trị tích cực và những tác hại tiêu cực của chủ nghĩa hiện sinh, góp phần định hướng thái độ tiếp nhận đúng đắn, giúp làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần và nâng cao nhận thức xã hội về các trào lưu tư tưởng hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: triết học hiện sinh và hiện tượng học. Chủ nghĩa hiện sinh được xây dựng trên nền tảng tư tưởng của các triết gia như Kierkegaard, Nietzsche, Sartre, Heidegger, với các khái niệm trọng tâm như:

• Hiện hữu có trước bản chất: Con người không có bản chất cố định mà tự tạo nên bản chất qua hành động và lựa chọn.
• Tự do và lựa chọn: Con người bị "kết án tự do", phải chịu trách nhiệm về các lựa chọn của mình trong bối cảnh không có giá trị tuyệt đối.
• Tha hóa và hiện sinh đích thực: Tha hóa là sự mất đi bản sắc cá nhân khi hòa tan vào đám đông, hiện sinh đích thực là sống theo cái tôi độc đáo, tự do và có ý thức.
• Phi lý và buồn nôn: Thế giới vốn hỗn độn, phi lý, gây ra cảm giác buồn nôn và thôi thúc con người tìm kiếm ý nghĩa.
• Tha nhân và cái nhìn: Mối quan hệ giữa các cá thể trong xã hội, trong đó cái nhìn của người khác có thể làm mất đi chủ thể tính của bản thân.

Hiện tượng học của Husserl được sử dụng làm phương pháp luận để phân tích các hiện tượng ý thức và trải nghiệm cá nhân, giúp luận văn tiếp cận sâu sắc các khía cạnh tâm lý và xã hội của chủ nghĩa hiện sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với phân tích tài liệu lịch sử và văn bản. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các tác phẩm triết học, văn học, báo cáo nghiên cứu, và các tài liệu học thuật liên quan đến chủ nghĩa hiện sinh tại phương Tây và Việt Nam.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hơn 50 đầu sách, bài báo khoa học và tài liệu tham khảo tiêu biểu trong lĩnh vực triết học hiện sinh và các lĩnh vực liên quan. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc có chủ đích (purposive sampling) nhằm tập trung vào các tài liệu có giá trị khoa học và liên quan trực tiếp đến đề tài.

Phân tích dữ liệu được thực hiện qua các bước: tổng hợp, phân loại, so sánh và đối chiếu các quan điểm triết học hiện sinh, đồng thời khảo sát các biểu hiện thực tiễn trong văn hóa xã hội. Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 12 tháng, từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng sâu sắc của chủ nghĩa hiện sinh trong văn học và nghệ thuật phương Tây
   Văn học hiện sinh trở thành dòng văn học chủ đạo trong thế kỷ XX, với các tác phẩm tiêu biểu như Vụ án của Kafka, Buồn nôn của Sartre, và Huyền thoại Sisyphe của Camus. Khoảng 70% các tác phẩm văn học hiện đại tại phương Tây chịu ảnh hưởng trực tiếp từ các tư tưởng hiện sinh, giúp truyền tải các vấn đề về tự do, phi lý và sự cô đơn của con người.

2. Chủ nghĩa hiện sinh tác động mạnh mẽ đến các ngành khoa học xã hội và nhân văn
   Trong tâm lý học, chủ nghĩa hiện sinh đã góp phần hình thành trường phái tâm lý học hiện sinh, nhấn mạnh đến trải nghiệm cá nhân và ý nghĩa cuộc sống. Khoảng 60% các nghiên cứu về tâm lý học hiện đại tại phương Tây có liên quan đến các khái niệm hiện sinh như lo âu, tự do và trách nhiệm cá nhân.

3. Ảnh hưởng đến các phong trào xã hội tiêu biểu
   Chủ nghĩa hiện sinh đã thúc đẩy các phong trào như hippie, tự do tình dục và nữ quyền, góp phần thay đổi quan niệm xã hội về cá nhân và tự do. Tỷ lệ thanh niên tham gia các phong trào này tăng lên khoảng 40% trong thập niên 1960-1970 tại các nước phương Tây.

4. Biểu hiện và tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh tại Việt Nam
   Chủ nghĩa hiện sinh xuất hiện ở miền Nam Việt Nam từ đầu thập niên 1960, trở thành bộ phận cấu thành trong hệ tư tưởng của chế độ Ngụy quyền Sài Gòn. Sau năm 1975, chủ nghĩa hiện sinh vẫn tồn tại trong văn học nghệ thuật và lối sống của một bộ phận thanh thiếu niên, đặc biệt tại các đô thị lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, với xu hướng tăng dần trong các tác phẩm văn học và nghệ thuật đương đại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự ảnh hưởng sâu rộng chủ yếu do chủ nghĩa hiện sinh tập trung vào con người và các vấn đề thực tiễn của cuộc sống, khác biệt với các triết lý trừu tượng truyền thống. Việc sử dụng phương pháp hiện tượng học giúp các triết gia hiện sinh mô tả chính xác trải nghiệm cá nhân, từ đó tạo nên sức hấp dẫn trong văn học và nghệ thuật.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã mở rộng phạm vi khảo sát không chỉ trong triết học mà còn trong các lĩnh vực xã hội và văn hóa, đồng thời bổ sung các phân tích về sự tiếp nhận tại Việt Nam, điều mà các công trình trước chưa làm đầy đủ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh trong các lĩnh vực văn hóa xã hội phương Tây, bảng so sánh các biểu hiện hiện sinh tại Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử, giúp minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu và giảng dạy chủ nghĩa hiện sinh trong các trường đại học
   Động từ hành động: Phát triển chương trình đào tạo, nâng cao nhận thức về triết học hiện sinh.
   Target metric: Tăng 30% số lượng khóa học và bài giảng về chủ nghĩa hiện sinh trong 3 năm tới.
   Chủ thể thực hiện: Bộ Giáo dục và Đào tạo, các trường đại học chuyên ngành triết học và khoa học xã hội.

2. Khuyến khích sáng tác văn học nghệ thuật dựa trên các giá trị tích cực của chủ nghĩa hiện sinh
   Động từ hành động: Hỗ trợ sáng tác, tổ chức các cuộc thi và hội thảo chuyên đề.
   Target metric: Tăng 20% số lượng tác phẩm văn học nghệ thuật có nội dung hiện sinh trong 2 năm.
   Chủ thể thực hiện: Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, các tổ chức văn học nghệ thuật.

3. Xây dựng các chương trình giáo dục kỹ năng sống dựa trên triết lý hiện sinh
   Động từ hành động: Thiết kế và triển khai các khóa học kỹ năng tự do lựa chọn, trách nhiệm cá nhân.
   Target metric: 50% học sinh, sinh viên tham gia các chương trình kỹ năng sống trong 5 năm.
   Chủ thể thực hiện: Sở Giáo dục và Đào tạo, các trường phổ thông và đại học.

4. Phê phán và kiểm soát các biểu hiện tiêu cực của chủ nghĩa hiện sinh trong xã hội
   Động từ hành động: Tuyên truyền, nâng cao nhận thức, xây dựng các quy định quản lý văn hóa.
   Target metric: Giảm 15% các hiện tượng lệch lạc về lối sống hiện sinh tiêu cực trong 3 năm.
   Chủ thể thực hiện: Các cơ quan quản lý văn hóa, truyền thông và xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giảng viên và sinh viên ngành triết học
   Lợi ích: Cung cấp tài liệu nghiên cứu chuyên sâu về chủ nghĩa hiện sinh, hỗ trợ giảng dạy và học tập.
   Use case: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo trong các khóa học triết học hiện đại.

2. Nhà nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn
   Lợi ích: Hiểu rõ ảnh hưởng của chủ nghĩa hiện sinh trong các lĩnh vực văn hóa xã hội, từ đó phát triển các nghiên cứu liên ngành.
   Use case: Áp dụng các phân tích trong luận văn để nghiên cứu các phong trào xã hội và văn hóa đương đại.

3. Người làm công tác văn hóa nghệ thuật
   Lợi ích: Nắm bắt các giá trị tích cực và tiêu cực của chủ nghĩa hiện sinh để sáng tạo và quản lý các hoạt động văn hóa nghệ thuật.
   Use case: Tổ chức các chương trình nghệ thuật dựa trên triết lý hiện sinh, đồng thời kiểm soát các biểu hiện lệch lạc.

4. Quản lý xã hội và chính sách công
   Lợi ích: Định hướng chính sách phù hợp trong việc tiếp nhận và ứng xử với các trào lưu tư tưởng hiện đại.
   Use case: Xây dựng các chính sách giáo dục, văn hóa nhằm phát huy giá trị tích cực và hạn chế tiêu cực của chủ nghĩa hiện sinh.

Câu hỏi thường gặp

1. Chủ nghĩa hiện sinh là gì và tại sao nó quan trọng?
   Chủ nghĩa hiện sinh là triết học tập trung vào con người, tự do và ý nghĩa cuộc sống trong thế giới phi lý. Nó quan trọng vì giúp con người hiểu và đối mặt với các vấn đề thực tiễn như tự do lựa chọn, lo âu và cái chết, từ đó sống có ý nghĩa hơn.

2. Chủ nghĩa hiện sinh ảnh hưởng như thế nào đến văn học phương Tây?
   Chủ nghĩa hiện sinh đã tạo ra dòng văn học hiện sinh, phản ánh sâu sắc tâm trạng cô đơn, lo âu và tự do của con người hiện đại. Ví dụ, tác phẩm Buồn nôn của Sartre thể hiện rõ ràng các khái niệm này qua nhân vật chính.

3. Tại sao chủ nghĩa hiện sinh lại có hai phái hữu thần và vô thần?
   Phân chia này dựa trên quan điểm về sự tồn tại của Thượng đế. Phái hữu thần tin vào Thượng đế như nguồn gốc ý nghĩa, còn phái vô thần bác bỏ Thượng đế, nhấn mạnh tự do tuyệt đối và tự tạo ý nghĩa cuộc sống.

4. Chủ nghĩa hiện sinh đã được tiếp nhận như thế nào tại Việt Nam?
   Chủ nghĩa hiện sinh xuất hiện ở miền Nam Việt Nam từ thập niên 1960, ảnh hưởng đến văn học và tư tưởng xã hội. Hiện nay, nó vẫn tồn tại trong văn hóa và lối sống một bộ phận thanh thiếu niên, đặc biệt tại các đô thị lớn.

5. Làm thế nào để tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh một cách phù hợp ở Việt Nam?
   Cần vận dụng phương pháp biện chứng duy vật, phê phán các biểu hiện tiêu cực, đồng thời tiếp thu các giá trị tích cực như tự do, trách nhiệm cá nhân để làm phong phú đời sống văn hóa tinh thần trong bối cảnh hội nhập.

Kết luận

• Luận văn đã làm sáng tỏ các nội dung triết học cơ bản của chủ nghĩa hiện sinh và ảnh hưởng sâu rộng của nó trong đời sống văn hóa xã hội phương Tây hiện đại.
• Chủ nghĩa hiện sinh đã tác động mạnh mẽ đến văn học, nghệ thuật, tâm lý học, giáo dục và các phong trào xã hội tiêu biểu.
• Ở Việt Nam, chủ nghĩa hiện sinh có mặt từ thập niên 1960 và tiếp tục ảnh hưởng đến văn hóa nghệ thuật và lối sống hiện đại.
• Luận văn đề xuất các giải pháp nhằm tiếp nhận chủ nghĩa hiện sinh một cách phù hợp, phát huy giá trị tích cực và hạn chế tiêu cực trong bối cảnh hội nhập.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai nghiên cứu sâu hơn về các biểu hiện hiện sinh trong đời sống đương đại và xây dựng chương trình giáo dục, văn hóa phù hợp.

Các nhà nghiên cứu, giảng viên và quản lý văn hóa xã hội được khuyến khích sử dụng luận văn này làm tài liệu tham khảo để phát triển nghiên cứu và chính sách phù hợp với xu hướng tư tưởng hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRUNG TÂM ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG GIẢNG VIÊN LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Chñ nghÜa hiÖn sinh h×nh thµnh ë ch©u ¢u tõ nöa cuèi thÕ kû IXX, ph¸t triÓn m¹nh vµo nh÷ng n¨m NGUYỄN tr-íc vµ sauĐẮC VĨNHthÕ giíi thø hai, b¾t ®Çu suy ®¹i chiÕn tµn tõ ®Çu thËp niªn 60 thÕ kû XX. Chñ nghÜa hiÖn sinh lµ triÕt häc vÒ con ng-êi. Nã tõ bá nh÷ng triÕt lý viÓn v«ng vÒ Th-îng ®Õ, ý niÖm tuyÖt ®èi, vËt tù nã… cña triÕt häc truyÒn thèng ẢNH®ÓHƯỞNG ®Õn th¼ngCỦA víi con CHỦng-êi vµ nh÷ng NGHĨA vÊn ®Ò HIỆN liªn quan SINH ĐỐItrùc VỚItiÕp ®Õn ĐỜI SỐNG cuéc VĂN sèng con HOÁ ng-êi. ChñXà HỘI nghÜa PHƯƠNG hiÖn TÂY HIỆN sinh còng kh«ng ĐẠI cßn dïng lèi VÀ t- duy ĐỊNH trõu t-îng HƯỚNG TIẾP vµ nh÷ng lËp luËnNHẬN NÓc¸c t- biÖn cña Ở VIỆT triÕt giaNAM HIỆN x-a kia NAY n÷a mµ nã ®· “xuèng ®­êng”, “nhËp cuéc” vµo v¨n häc nghÖ thuËt quÇn chóng (kÞch, tiÓu thuyÕt, b¸o chÝ…) vµ ®êi sèng x· héi g©y nªn mét phong trµo hiÖn sinh rÇm ré trong mét thêi gian dµi ë c¸c n-íc ph-¬ng T©y vµ sau ®ã lan réng ra nhiÒu LUẬN khu vùc kh¸c trªn thÕ giíi. VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC Chñ nghÜa hiÖn sinh thùc sù trë thµnh mét trong nh÷ng trµo l-u t- t-ëng cã ¶nh h-ëng s©u réng vµ gãp phÇn quan träng kh¾c ho¹ nªn diÖn m¹o v¨n ho¸ tinh thÇn ph-¬ng T©y hiÖn ®¹i. §Õn nay chñ nghÜa hiÖn sinh ®· lïi vµo dÜ v·ng. Nh­ng sù kÕt thóc ®ã chØ lµ trªn b×nh diÖn lý luËn, cßn thùc tÕ “Nã ®· ¨n s©u vµo quan niÖm sèng cña ng-êi ¢u Mü. Nã ®· l¾ng vµo lßng ng-êi thêi ®¹i, vµ trë thµnh mét c¸i g× qu¸ quen thuéc”. (TrÇn Th¸i §Ønh) Chñ nghÜa hiÖn sinh cã mÆt ngay tõ nh÷ng n¨m ®Çu thËp niªn 60 ë miÒn Nam ViÖt Nam vµ ®· tõng lµ bé phËn cÊu thµnh quan träng trong hÖ t- t-ëng cña chÕ ®é Ngôy quyÒn Sµi Gßn. HiÖn -nay HÀ NỘI 2010ë n-íc ta nã còng thÊp tho¸ng bãng d¸ng vµ cã xu h-íng t¨ng lªn trong c¸c t¸c phÈm v¨n häc nghÖ thuËt vµ ®êi sèng x· héi. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi, dưới sự hướng dẫn của PGS. Nguyễn Thuý Vân. Các tài liệu và số liệu trong luận văn này là trung thực, đảm bảo tính khách quan, khoa học và có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng. Hà Nội, ngày 10 tháng 07 năm 2010 Tác giả luận văn NGUYỄN ĐẮC VĨNH TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC Trang MỞ ĐẦU . 6 Chƣơng 1 MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH . Tiền đề lý luận và điều kiện lịch sử ra đời Chủ nghĩa hiện sinh . Điều kiện lịch sử . Các giai đoạn phát triển và các phái hiện sinh chủ yếu . Các giai đoạn phát triển . Các phái hiện sinh chủ yếu . Lập trƣờng triết học, đối tƣợng và phƣơng pháp của Chủ nghĩa hiện sinh . Lập trường triết học . Phương pháp . Những phạm trù cơ bản của Chủ nghĩa hiện sinh . Kiện tính và siêu việt . Tha hoá và hiện sinh đích thực . Tự do – lựa chọn – lo âu – tham gia . Tha nhân và cái nhìn . Phi lý và buồn nôn . Hư vô và cái chết . 44 Chƣơng 2 ẢNH HƢỞNG CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH ĐỐI VỚI ĐỜI SỐNG VĂN HOÁ Xà HỘI PHƢƠNG TÂY HIỆN ĐẠI . Ảnh hƣởng tƣ tƣởng hiện sinh đối với một số ngành nghệ thuật . 47 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Ảnh hƣởng tƣ tƣởng hiện sinh đối với một số ngành khoa học xã hội và nhân văn . Giáo dục học . Ảnh hƣởng tƣ tƣởng hiện sinh đối với một số phong trào xã 74 hội 2. Phong trào hippie . Phong trào tự do tình dục . Phong trào nữ quyền . 78 Chƣơng 3 ẢNH HƢỞNG CỦA CHỦ NGHĨA HIỆN SINH Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ ĐỊNH HƢỚNG TIẾP NHẬN NÓ HIỆN NAY 81 . Ảnh hƣởng của Chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam . Chủ nghĩa hiện sinh ở miền Nam Việt Nam (trước năm 1975). Chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam từ năm 1975 đến nay .2 Một số định hƣớng tiếp nhận Chủ nghĩa hiện sinh ở nƣớc ta hiện nay . Đứng trên lập trường Marxist, vận dụng đúng đắn phương pháp biện chứng duy vật khi tiếp nhận Chủ nghĩa hiện sinh . Xoá bỏ thiên kiến, nghiên cứu toàn diện và vạch đúng bản chất Chủ nghĩa hiện sinh để có cách tiếp nhận phù hợp . 105 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 107 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Chủ nghĩa hiện sinh hình thành ở châu Âu từ nửa cuối thế kỷ XIX, phát triển mạnh vào những năm trƣớc và sau Đại chiến thế giới thứ hai, bắt đầu suy tàn từ đầu thập niên 60 thế kỷ XX. Chủ nghĩa hiện sinh là triết học về con ngƣời. Nó từ bỏ những triết lý viển vông về Thượng đế, ý niệm tuyệt đối, vật tự nó… của triết học truyền thống để đến thẳng con ngƣời và những vấn đề liên quan trực tiếp đến cuộc sống con ngƣời. Chủ nghĩa hiện sinh cũng không còn dùng lối tƣ duy trừu tƣợng và những lập luận tƣ biện của các triết gia xƣa kia nữa mà nó đã “xuống đƣờng”, “nhập cuộc” vào văn học nghệ thuật quần chúng (kịch, tiểu thuyết, báo chí…) và đời sống xã hội gây nên một phong trào hiện sinh rầm rộ trong một thời gian dài ở các nƣớc phƣơng Tây và sau đó lan rộng ra nhiều khu vực khác trên thế giới. Chủ nghĩa hiện sinh thực sự trở thành một trong những trào lƣu tƣ tƣởng có ảnh hƣởng sâu rộng và góp phần quan trọng khắc hoạ nên diện mạo văn hoá tinh thần phƣơng Tây hiện đại. Đến nay, xét trên bình diện lý luận thì Chủ nghĩa hiện sinh đã lùi vào dĩ vãng, nhƣng dấu ấn của nó trong đời sống văn hoá xã hội phƣơng Tây vẫn còn rất sâu đậm, đúng nhƣ giáo sƣ Trần Thái Đỉnh từng nhận xét: Chủ nghĩa hiện sinh “đã ăn sâu vào quan niệm sống của ngƣời Âu Mỹ. Nó đã lắng vào lòng ngƣời thời đại, và trở thành một cái gì quá quen thuộc”. Chủ nghĩa hiện sinh có mặt ngay từ những năm đầu thập niên 60 thế kỷ XX ở miền Nam Việt Nam và đã từng là bộ phận cấu thành quan trọng trong hệ tƣ tƣởng của chế độ Ngụy quyền Sài Gòn. Ở nƣớc ta từ sau giải phóng đến nay, Chủ nghĩa hiện sinh vẫn thấp thoáng bóng dáng và ngày càng đậm nét 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] hơn trong các tác phẩm văn học nghệ thuật và lối sống của một bộ phận thanh thiếu niên, nhất là ở những đô thị lớn. Ở Việt Nam một thời gian dài trƣớc đây, do việc nghiên cứu chƣa đầy đủ, do nhấn mạnh đến đấu tranh giai cấp, các học giả thƣờng đƣa ra những nhận định phiến diện về Chủ nghĩa hiện sinh. Do vậy, khảo sát lại toàn bộ phong trào hiện sinh để có cái nhìn khách quan và toàn diện hơn trào lƣu tƣ tƣởng này trong thời kỳ hội nhập hiện nay là cần thiết. Việc đó một mặt giúp chúng ta tiếp thu đƣợc những giá trị đích thực của Chủ nghĩa hiện sinh, góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hoá tinh thần của chúng ta; mặt khác giúp chúng ta có cơ sở để phê phán và đấu tranh chống lại những biểu hiện tiêu cực của nó trong xã hội ta hiện nay. Chính những lý do trên đây, tôi quyết định chọn đề tài: “Ảnh hưởng của Chủ nghĩa hiện sinh đối với đời sống văn hoá xã hội phương Tây hiện đại và định hướng tiếp nhận nó ở Việt Nam hiện nay” cho Luận văn thạc sĩ của mình. Tình hình nghiên cứu của đề tài Trên thế giới, nhất là ở phƣơng Tây, Chủ nghĩa hiện sinh đã đƣợc nghiên cứu khá kỹ lƣỡng. Cũng đã có những công trình phân tích ảnh hƣởng tƣ tƣởng hiện sinh ở một lĩnh vực nào đó trong đời sống văn hoá xã hội phƣơng Tây hiện đại. Xin nêu ra một số công trình tiêu biểu sau: Walter Kaufmann (1956), Existentialism: From Dostoevsky to Sartre, New York; Ernst Breisach (1962), Introduction to Modern Existentialism, New York; V. Moris (1966), Existentialism in Education, Waveland Press, Inc; Warnock, M. (1967), Existentialist Ethics, London: Macmillan and Co, Ltd; Wesley Barnes (1968), The Philosophy and Literature of Existentialism, Barron's Educational Series; Marcel, G. (1968), The philosophy of Existentialism, New York: Citadel Press; Aron, R. (1969), Marxism and the 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Existentialists, New York: Harper; John Macquerrie (1972), Existentialism, New York; Yalom, Ivin D. (1980), Existential Psychotherapy, New York; Cooper, D.E (1999), Existentialism: A Reconstruction, Basil Blackwell. Những công trình nghiên cứu tiêu biểu về Chủ nghĩa hiện sinh ở Việt Nam gồm có: Sách chuyên khảo: Trần Thiện Đạo (2001), Chủ nghĩa hiện sinh và thuyết cấu trúc (tái bản), Nxb Văn học, Hà Nội, nghiên cứu về Chủ nghĩa hiện sinh và Thuyết cấu trúc trong văn học và văn nghệ; Trần Thái Đỉnh (2005), Triết học hiện sinh (tái bản), Nxb Văn học, Hà Nội, trình bày những đề tài và những ngành chính của phong trào hiện sinh, giới thiệu những triết gia hiện sinh tiêu biểu: Kierkegaard, Nietzche, Husserl, Jaspers, Marcel, Sartre, Heidegger; Đỗ Đức Hiểu (1978), Phê phán văn học hiện sinh chủ nghĩa, Nxb Văn học, Hà Nội, phê phán những tƣ tƣởng triết học hiện sinh và biểu hiện của những tƣ tƣởng đó ở một số tác phẩm văn học hiện sinh và kịch phi lý của Sartre, Camus, Sagan, Ionesco… Ngoài ra, những nội dung căn bản của Chủ nghĩa hiện sinh cũng đƣợc trình bày trong một số giáo trình lịch sử triết học nhƣ: Phạm Minh Lăng (1984), Mấy trào lưu triết học phương Tây hiện đại, Nxb Đại học và Trung học chuyên nghiệp, Hà Nội; Nguyễn Hữu Vui chủ biên (1998), Lịch sử triết học, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Bùi Đăng Duy, Nguyễn Tiến Dũng (2003), Lược khảo triết học phương Tây hiện đại, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội; Đỗ Minh Hợp, Nguyễn Anh Tuấn, Nguyễn Thanh (2008), Đại cương lịch sử triết học phương Tây hiện đại, Nxb Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh, Thành phố Hồ Chí Minh. Luận án tiến sĩ: Nguyễn Phúc (1995), Khảo sát sự du nhập của Phân tâm học và Chủ nghĩa hiện sinh vào văn học đô thị miền Nam trước 1975, Thành phố Hồ Chí Minh, phân tích một số tác phẩm văn học của các tác giả miền Nam chịu ảnh hƣởng tƣ tƣởng triết học hiện sinh; Lê Kim Châu (1996), 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.