Nghiên cứu ẩn dụ về tình yêu và con người trong dân ca quan họ Bắc Ninh

Luận văn thạc sĩ khám phá ẩn dụ ý niệm về tình yêu và con người trong dân ca quan họ Bắc Ninh, góp phần làm phong phú văn hóa dân gian.

• Tác giả: Bạch Hồng Yến
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Văn Chính
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Ẩn Dụ Tình Yêu Và Con Người Trong Dân Ca Quan Họ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3. Mục đích nghiên cứu
• 0.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Đóng góp của luận văn
• 0.7. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 1.1. Các khái niệm liên quan của ngôn ngữ học tri nhận
• 1.1.1. Ý niệm
• 1.1.2. Sự diễn giải, đưa ra cận cảnh, khung tri nhận và không gian tinh thần
• 1.2. Phạm trù tri nhận và điển dạng
• 1.3. Tính nghiệm thân
• 1.4. Miền Nguồn – miền Đích trong ẩn dụ ý niệm
• 1.5. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
• 1.5.1. Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm
• 1.5.1.1. Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm ở ngoài nước
• 1.5.1.2. Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm ở trong nước
• 1.5.2. Tình hình nghiên cứu về dân ca quan họ Bắc Ninh
• 1.5.2.1. Một số nghiên cứu đã có về dân ca quan họ Bắc Ninh
• 1.5.2.2. Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trong dân ca quan họ Bắc Ninh
• 1.5.3. Vài nét về quan họ Bắc Ninh
• 1.5.3.1. Khái quát về dân ca quan họ Bắc Ninh
• 1.5.3.2. Văn hóa quan họ trong tổng hòa của các loại hình văn hóa
• 1.5.3.3. Tìm hiểu lối chơi quan họ
• 2. CHƯƠNG 2: ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ CON NGƯỜI TRONG DÂN CA QUAN HỌ BẮC NINH
• 2.1. Ẩn dụ ý niệm về con người trong dân ca quan họ Bắc Ninh
• 2.1.1. Mô hình cấu trúc ý niệm “Con người”
• 2.1.2. Kết quả khảo sát ẩn dụ ý niệm về con người trong dân ca quan họ Bắc Ninh
• 2.1.3. Những ẩn dụ ý niệm tiêu biểu về con người trong dân ca quan họ Bắc Ninh
• 3. CHƯƠNG 3: ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ TÌNH YÊU TRONG DÂN CA QUAN HỌ BẮC NINH
• 3.1. Ẩn dụ ý niệm về tình yêu trong dân ca quan họ Bắc Ninh
• 3.1.1. Mô hình cấu trúc ý niệm “tình yêu”
• 3.1.2. Kết quả khảo sát ẩn dụ ý niệm về tình yêu trong dân ca quan họ Bắc Ninh
• 3.1.3. Những ẩn dụ ý niệm tiêu biểu về tình yêu trong dân ca quan họ Bắc Ninh
• 3.1.3.1. Ẩn dụ về tình yêu qua các điển tích cũ
• 3.1.3.2. Ẩn dụ về tình yêu qua vật biểu tượng (chuông, áo, mưa, ...)
• 3.1.3.3. Ẩn dụ về tình yêu qua NƯỚC/ BÈO/ THUYỀN/ CON ĐÒ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Ẩn dụ tình yêu và con người trong dân ca quan họ

Dân ca quan họ Bắc Ninh không chỉ là một loại hình nghệ thuật độc đáo mà còn chứa đựng những ẩn dụ sâu sắc về tình yêu và con người. Những bài hát này phản ánh tâm tư, tình cảm của người dân nơi đây, đồng thời thể hiện những giá trị văn hóa đặc sắc. Ẩn dụ trong văn học, đặc biệt là trong dân ca, giúp người nghe cảm nhận được những ý nghĩa sâu xa hơn, từ đó tạo ra sự kết nối giữa con người với nhau và với thiên nhiên.

1.1. Ý nghĩa của Ẩn dụ trong văn học dân ca

Ẩn dụ trong văn học dân ca không chỉ đơn thuần là hình thức nghệ thuật mà còn là phương tiện truyền tải những thông điệp sâu sắc về tình yêu và con người. Những hình ảnh ẩn dụ thường được sử dụng để thể hiện cảm xúc, tâm tư của nhân vật trong bài hát.

1.2. Tình yêu trong dân ca quan họ

Tình yêu trong dân ca quan họ được thể hiện qua nhiều hình thức khác nhau, từ những lời ca ngọt ngào đến những hình ảnh ẩn dụ phong phú. Những bài hát này không chỉ nói về tình yêu đôi lứa mà còn phản ánh tình yêu quê hương, đất nước.

II. Vấn đề và thách thức trong việc nghiên cứu Ẩn dụ tình yêu và con người

Mặc dù dân ca quan họ Bắc Ninh có giá trị văn hóa lớn, nhưng việc nghiên cứu ẩn dụ trong thể loại này vẫn gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự thiếu hụt tài liệu nghiên cứu và sự biến đổi của ngôn ngữ qua thời gian. Điều này làm cho việc phân tích và hiểu rõ các ẩn dụ trở nên khó khăn hơn.

2.1. Thiếu hụt tài liệu nghiên cứu

Nhiều tài liệu về dân ca quan họ chưa được biên soạn một cách đầy đủ, dẫn đến việc thiếu thông tin cho các nghiên cứu sâu hơn về ẩn dụ tình yêu và con người.

2.2. Biến đổi ngôn ngữ và văn hóa

Ngôn ngữ và văn hóa luôn thay đổi theo thời gian, điều này ảnh hưởng đến cách mà các ẩn dụ được hiểu và diễn giải trong bối cảnh hiện đại.

III. Phương pháp nghiên cứu Ẩn dụ trong dân ca quan họ

Để nghiên cứu ẩn dụ tình yêu và con người trong dân ca quan họ, cần áp dụng các phương pháp phân tích ngôn ngữ học tri nhận. Phương pháp này giúp xác định và phân tích các mô hình ẩn dụ, từ đó làm rõ ý nghĩa và giá trị của chúng trong văn hóa dân gian.

3.1. Phân tích ngôn ngữ học tri nhận

Phân tích ngôn ngữ học tri nhận giúp hiểu rõ hơn về cách mà con người sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt các ý niệm tình yêu và con người thông qua ẩn dụ.

3.2. Khảo sát thực địa

Khảo sát thực địa tại các làng quan họ giúp thu thập dữ liệu thực tế về cách mà người dân sử dụng và hiểu các ẩn dụ trong dân ca.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu Ẩn dụ trong dân ca quan họ

Nghiên cứu ẩn dụ tình yêu và con người trong dân ca quan họ không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể ứng dụng vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa. Những hiểu biết từ nghiên cứu này có thể giúp các nghệ nhân và nhà nghiên cứu phát triển các chương trình giáo dục và bảo tồn văn hóa hiệu quả.

4.1. Bảo tồn văn hóa dân ca

Việc hiểu rõ các ẩn dụ trong dân ca quan họ giúp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc, đồng thời tạo ra những sản phẩm văn hóa mới.

4.2. Giáo dục và truyền bá văn hóa

Nghiên cứu này có thể được ứng dụng trong giáo dục, giúp thế hệ trẻ hiểu và trân trọng giá trị văn hóa dân gian của quê hương.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu Ẩn dụ trong dân ca quan họ

Nghiên cứu ẩn dụ tình yêu và con người trong dân ca quan họ Bắc Ninh mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu văn hóa và ngôn ngữ học. Tương lai của nghiên cứu này không chỉ dừng lại ở việc phân tích mà còn hướng tới việc ứng dụng vào thực tiễn, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân gian.

5.1. Hướng đi mới trong nghiên cứu

Nghiên cứu có thể mở rộng ra các thể loại văn học khác, từ đó tạo ra một cái nhìn tổng thể hơn về văn hóa dân gian Việt Nam.

5.2. Tầm quan trọng của việc bảo tồn văn hóa

Bảo tồn văn hóa không chỉ là trách nhiệm của các nhà nghiên cứu mà còn là của toàn xã hội, nhằm gìn giữ những giá trị văn hóa quý báu cho các thế hệ mai sau.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dân ca Quan họ Bắc Ninh là một loại hình văn hóa dân gian đặc sắc, hình thành và phát triển từ thế kỷ XVIII tại vùng Kinh Bắc, nơi có truyền thống nông nghiệp lúa nước lâu đời. Với hơn 400 bài ca và 213 giọng khác nhau, Quan họ không chỉ là hình thức hát đối đáp nam nữ mà còn là biểu tượng văn hóa gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của người dân địa phương. Tuy nhiên, trong bối cảnh hiện đại, dân ca Quan họ đang đối mặt với nguy cơ mai một do sự già hóa của nghệ nhân và sự giảm sút lòng nhiệt huyết của thế hệ trẻ.

Luận văn tập trung nghiên cứu ẩn dụ ý niệm về tình yêu và con người trong dân ca Quan họ Bắc Ninh, nhằm làm sáng tỏ các mô hình ẩn dụ tiêu biểu, từ đó góp phần bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống. Nghiên cứu sử dụng nguồn ngữ liệu chính từ tuyển tập “Dân ca Quan họ Bắc Ninh – 100 bài lời cổ” và các tài liệu điền dã tại hai làng cổ Viêm Xá và Hoài Thị, tỉnh Bắc Ninh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các biểu thức ngôn ngữ chứa ẩn dụ ý niệm về con người và tình yêu, được khảo sát trong bối cảnh văn hóa Kinh Bắc truyền thống.

Việc phân tích ẩn dụ ý niệm trong dân ca Quan họ không chỉ giúp làm rõ đặc trưng tư duy và nhận thức của cộng đồng cư dân nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ mà còn góp phần làm phong phú thêm các nghiên cứu về ngôn ngữ học tri nhận và văn hóa dân gian Việt Nam. Qua đó, luận văn hướng tới mục tiêu xây dựng cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể Quan họ trong thời kỳ hội nhập và phát triển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết nền tảng của ngôn ngữ học tri nhận, đặc biệt là lý thuyết ẩn dụ ý niệm do Lakoff và Johnson phát triển. Ý niệm được hiểu là đơn vị tinh thần cơ bản trong nhận thức, cấu trúc hóa tri giác và tư duy của con người. Ẩn dụ ý niệm là quá trình ánh xạ cấu trúc và quan hệ nội tại từ miền nguồn cụ thể, vật chất sang miền đích trừu tượng, giúp con người hiểu và biểu đạt các khái niệm trừu tượng như tình yêu và con người.

Các khái niệm then chốt được sử dụng gồm: ý niệm, khung tri nhận, phạm trù, điển dạng, tính nghiệm thân, không gian tinh thần và pha trộn ý niệm. Khung tri nhận giúp giải thích cách thức hiểu nghĩa của đơn vị ngôn ngữ dựa trên tri thức nền văn hóa và kinh nghiệm cá nhân. Tính nghiệm thân nhấn mạnh vai trò của trải nghiệm cơ thể trong việc hình thành các ý niệm và ẩn dụ. Không gian tinh thần và pha trộn ý niệm là công cụ lý thuyết để phân tích các biểu thức ẩn dụ phức tạp trong dân ca Quan họ.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp miêu tả kết hợp phân tích ý niệm để khảo sát các biểu thức ngôn ngữ chứa ẩn dụ ý niệm về con người và tình yêu trong dân ca Quan họ Bắc Ninh. Nguồn dữ liệu chính là tuyển tập “Dân ca Quan họ Bắc Ninh – 100 bài lời cổ” do Lâm Minh Đức tuyển chọn, cùng với các tài liệu điền dã thu thập tại hai làng cổ Viêm Xá và Hoài Thị.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 100 bài dân ca cổ, trong đó có 69 biểu thức ẩn dụ ý niệm về con người và 53 biểu thức về tình yêu được phân loại và thống kê chi tiết. Phương pháp chọn mẫu là chọn lọc các biểu thức tiêu biểu, có tính đại diện cao cho các phạm trù ý niệm nghiên cứu. Phân tích dữ liệu dựa trên mô hình ánh xạ miền nguồn – miền đích, kết hợp với việc xác định các thuộc tính ý niệm, phạm trù và điển dạng trong từng ẩn dụ.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2017-2018, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích lý thuyết, khảo sát thực địa và tổng hợp kết quả. Phương pháp liên ngành được áp dụng khi kết hợp kiến thức ngôn ngữ học tri nhận với văn hóa học, xã hội học và nhân chủng học nhằm làm rõ đặc trưng tư duy và nhận thức của cộng đồng dân ca Quan họ.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ẩn dụ ý niệm về con người chủ yếu dựa trên miền nguồn thực vật/cây cỏ và động vật
   Trong 69 biểu thức ẩn dụ ý niệm về con người được khảo sát, có tới 76,8% (53 biểu thức) sử dụng miền nguồn là thực vật/cây cỏ, trong khi 23,2% (16 biểu thức) sử dụng miền nguồn động vật. Điều này cho thấy con người trong dân ca Quan họ được hình tượng hóa chủ yếu qua các đặc điểm của cây cỏ và động vật, phản ánh mối quan hệ gắn bó mật thiết với thiên nhiên và môi trường sống nông nghiệp.

2. Ẩn dụ con người là thực vật/cây cỏ thể hiện qua các thuộc tính đa dạng
   Các biểu thức ẩn dụ liên quan đến thực vật/cây cỏ được phân thành bốn nhóm chính: loại thực vật (41,5%), bộ phận thực vật (28,3%), sự sinh trưởng và phát triển (13,2%) và màu sắc (17%). Ví dụ như “hoa”, “cành”, “mầm”, “nụ”, “xanh”, “vàng”, “hồng” được dùng để mô tả các giai đoạn phát triển, sắc thái và phẩm chất của con người, đặc biệt là tuổi trẻ và sức sống.

3. Ẩn dụ con người là động vật phản ánh tính cách và đặc điểm sinh học
   Các biểu thức ẩn dụ con người là động vật chủ yếu dựa trên các loài gần gũi như cò, chim, kiến, nhện, bướm (62,5%). Những hình ảnh này được dùng để mô tả các đặc điểm tính cách, hành vi và hình thể của con người, thể hiện sự liên tưởng dựa trên kinh nghiệm sống và quan sát thiên nhiên.

4. Ẩn dụ ý niệm về tình yêu trong dân ca Quan họ đa dạng và phong phú
   Tình yêu được ẩn dụ qua nhiều miền nguồn vật chất như nước, bèo, thuyền, con đò, chuông, áo, mưa, thể hiện sự tinh tế trong cảm nhận và biểu đạt tình cảm. Ví dụ, tình yêu được ví như “dòng nước chảy”, “bèo trôi”, “chiếc thuyền nhỏ”, biểu tượng cho sự mỏng manh, trôi dạt nhưng cũng đầy sức sống và hy vọng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy ẩn dụ ý niệm về con người và tình yêu trong dân ca Quan họ Bắc Ninh phản ánh sâu sắc tư duy và nhận thức của cộng đồng cư dân nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ. Việc sử dụng miền nguồn thực vật và động vật làm cơ sở cho các ẩn dụ ý niệm thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa con người với thiên nhiên, đồng thời phản ánh tính nhân văn và triết lý sống của người dân Kinh Bắc.

So sánh với các nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trong văn hóa Việt Nam và quốc tế, dân ca Quan họ có sự đặc thù trong việc lựa chọn miền nguồn và cách thức biểu đạt, mang đậm dấu ấn văn hóa bản địa và tính nghiệm thân. Ví dụ, ẩn dụ con người là thực vật không chỉ đơn thuần là sự so sánh mà còn chứa đựng các giá trị văn hóa về sự sinh trưởng, phát triển và chu kỳ sống, phù hợp với nền văn minh lúa nước.

Việc ẩn dụ tình yêu qua các biểu tượng thiên nhiên như nước, bèo, thuyền cũng phản ánh quan niệm về tình cảm trong văn hóa Quan họ: vừa mơ mộng, tinh tế, vừa thực tế và gần gũi với đời sống thường nhật. Những biểu tượng này giúp người nghe dễ dàng hình dung và cảm nhận sâu sắc hơn về các trạng thái tình cảm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tròn thể hiện tỷ lệ các miền nguồn ẩn dụ về con người, bảng phân loại các thuộc tính miền nguồn thực vật và động vật, cũng như sơ đồ ánh xạ miền nguồn – miền đích trong các ẩn dụ tiêu biểu. Các bảng biểu này giúp minh họa rõ ràng cấu trúc và tần suất sử dụng ẩn dụ trong dân ca Quan họ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác bảo tồn và truyền dạy dân ca Quan họ tại các làng cổ
   Chủ thể thực hiện: các cơ quan văn hóa địa phương, các câu lạc bộ Quan họ. Thời gian: trong vòng 2 năm tới. Mục tiêu: duy trì và phát triển số lượng nghệ nhân trẻ, nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị văn hóa Quan họ.

2. Phát triển các chương trình giáo dục và truyền thông về ẩn dụ ý niệm trong dân ca Quan họ
   Chủ thể thực hiện: các trường đại học, trung tâm nghiên cứu văn hóa, truyền hình và báo chí. Thời gian: 1-3 năm. Mục tiêu: nâng cao hiểu biết về ngôn ngữ học tri nhận và giá trị văn hóa dân ca Quan họ trong xã hội hiện đại.

3. Ứng dụng công nghệ số để lưu trữ, phổ biến và nghiên cứu dân ca Quan họ
   Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu, thư viện số, các tổ chức bảo tồn văn hóa. Thời gian: 3 năm. Mục tiêu: xây dựng kho dữ liệu số hóa các bài Quan họ, tạo điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu và quảng bá rộng rãi.

4. Khuyến khích nghiên cứu liên ngành về ngôn ngữ học tri nhận và văn hóa dân gian
   Chủ thể thực hiện: các trường đại học, viện nghiên cứu. Thời gian: liên tục. Mục tiêu: phát triển các công trình nghiên cứu sâu sắc hơn về ẩn dụ ý niệm trong dân ca, góp phần làm sáng tỏ mối quan hệ giữa ngôn ngữ, văn hóa và tư duy.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học và văn hóa dân gian
   Lợi ích: có cơ sở lý thuyết và dữ liệu thực tiễn phong phú để phát triển các nghiên cứu về ngôn ngữ học tri nhận và văn hóa dân gian Việt Nam.

2. Giảng viên và sinh viên ngành Ngôn ngữ học, Văn hóa học
   Use case: sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo cho các khóa học về ngôn ngữ học tri nhận, văn hóa dân gian và nghiên cứu ẩn dụ.

3. Các cơ quan quản lý văn hóa và bảo tồn di sản
   Lợi ích: có căn cứ khoa học để xây dựng chính sách bảo tồn và phát huy giá trị dân ca Quan họ, đồng thời nâng cao hiệu quả truyền thông và giáo dục văn hóa.

4. Nghệ nhân và cộng đồng dân ca Quan họ
   Use case: hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa và ngôn ngữ học của dân ca Quan họ, từ đó nâng cao ý thức bảo tồn và phát huy truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

1. Ẩn dụ ý niệm là gì và tại sao nó quan trọng trong nghiên cứu dân ca Quan họ?
   Ẩn dụ ý niệm là quá trình tư duy trong đó một lĩnh vực kinh nghiệm được hiểu thông qua một lĩnh vực khác, giúp biểu đạt các khái niệm trừu tượng. Trong dân ca Quan họ, ẩn dụ ý niệm giúp làm rõ cách người dân Kinh Bắc nhận thức về con người và tình yêu qua các hình ảnh cụ thể, góp phần bảo tồn giá trị văn hóa.

2. Phương pháp nghiên cứu chính được sử dụng trong luận văn là gì?
   Luận văn sử dụng phương pháp miêu tả kết hợp phân tích ý niệm dựa trên nguồn dữ liệu tuyển tập 100 bài dân ca Quan họ cổ và tài liệu điền dã tại hai làng cổ. Phân tích tập trung vào việc nhận diện, phân loại và hệ thống hóa các biểu thức ẩn dụ ý niệm.

3. Ẩn dụ con người là thực vật có ý nghĩa gì trong dân ca Quan họ?
   Ẩn dụ này phản ánh mối quan hệ gắn bó giữa con người và thiên nhiên, biểu thị sự sinh trưởng, phát triển và chu kỳ sống. Nó cũng thể hiện quan niệm văn hóa về tuổi trẻ, sức sống và phẩm chất của con người qua các hình ảnh cây cỏ, hoa lá.

4. Tại sao dân ca Quan họ lại sử dụng nhiều ẩn dụ liên quan đến động vật?
   Động vật được dùng làm biểu tượng để mô tả tính cách, hành vi và đặc điểm sinh học của con người. Việc này dựa trên kinh nghiệm quan sát thiên nhiên và giúp người nghe dễ dàng hình dung, cảm nhận các trạng thái con người qua hình ảnh quen thuộc.

5. Luận văn có đóng góp gì cho công tác bảo tồn dân ca Quan họ?
   Luận văn cung cấp cơ sở khoa học về ngôn ngữ học tri nhận và ẩn dụ ý niệm trong dân ca Quan họ, giúp nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và tư duy bản địa. Từ đó, đề xuất các giải pháp bảo tồn, truyền dạy và phát huy dân ca Quan họ phù hợp với bối cảnh hiện đại.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ các mô hình ẩn dụ ý niệm về con người và tình yêu trong dân ca Quan họ Bắc Ninh, với miền nguồn chủ yếu là thực vật/cây cỏ và động vật.
• Phân tích ẩn dụ ý niệm giúp hiểu sâu sắc tư duy, nhận thức và giá trị văn hóa của cộng đồng cư dân nông nghiệp vùng Kinh Bắc.
• Kết quả nghiên cứu góp phần làm phong phú thêm các công trình ngôn ngữ học tri nhận và văn hóa dân gian Việt Nam.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát huy dân ca Quan họ dựa trên cơ sở khoa học và thực tiễn, phù hợp với xu hướng phát triển hiện đại.
• Khuyến khích các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và cộng đồng nghệ nhân tiếp tục khai thác, nghiên cứu và quảng bá giá trị di sản văn hóa phi vật thể Quan họ.

Các tổ chức và cá nhân quan tâm nên phối hợp triển khai các chương trình bảo tồn, giáo dục và truyền thông về dân ca Quan họ, đồng thời mở rộng nghiên cứu liên ngành về ngôn ngữ học tri nhận và văn hóa dân gian để phát huy tối đa giá trị di sản này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------- BẠCH HỒNG YẾN TÌM HIỂU ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ TÌNH YÊU VÀ CON NGƢỜI TRONG DÂN CA QUAN HỌ BẮC NINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ HỌC Hà Nội –2018 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ------------------------------- BẠCH HỒNG YẾN TÌM HIỂU ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ TÌ NH YÊU VÀ CON NGƢỜI TRONG DÂN CA QUAN H Ọ BẮC NINH Luận văn thạc sĩ chuyên ngành ngôn ngữ học Mã số: 60 22 02 40 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Văn Chính Hà Nội - 2018 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn thạc sĩ với nhan đề “Tìm hiểu ẩn dụ ý niệm về tình yêu và con ngƣời trong dân ca quan họ Bắc Ninh” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả đƣợc trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chƣa từng đƣợc công bố trên bất cứ công trình nào khác. Hà Nội, ngày …… tháng …… năm 2018 Tác giả Bạch Hồng Yến TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LỜI CẢM ƠN Để có thể hoàn thành đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh, bên cạnh sự nỗ lực cố gắng của bản thân còn có sự hƣớng dẫn nhiệt tình của quý Thầy Cô, cũng nhƣ sự động viên ủng hộ của gia đình và bạn bè trong suốt thời gian học tập nghiên cứu và thực hiện luận văn thạc sĩ. Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến Thầy PGS. Nguyễn Văn Chính ngƣời đã hết lòng giúp đỡ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi hoàn thành luận văn này. Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến toàn thể quý thầy cô trong khoa Ngôn ngữ – Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu cũng nhƣ tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và cho đến khi thực hiện đề tài luận văn. Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến các nghệ nhân quan họ làng Viêm Xá (tục gọi làng Diềm) và làng Hoài Thị (tục gọi làng Biụ ), đã không ngừng hỗ trợ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt thời gian nghiên cứu và thực hiện luận văn. Cuối cùng, tôi xin chân thành cảm ơn đến gia đình, các anh chị và các bạn đồng nghiệp đã hỗ trợ cho tôi rất nhiều trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài luận văn thạc sĩ một cách hoàn chỉnh. Hà Nội, ngày .năm 2018 Học viên thực hiện Bạch Hồng Yến TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỤC LỤC DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU . Lý do chọn đề tài . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu . Mục đích nghiên cứu . Nhiệm vụ nghiên cứu . Phƣơng pháp nghiên cứu. Đóng góp của luận văn . Cấu trúc của luận văn . 7 Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CƢ́U ĐỀ TÀ I.1 Các khái niệm liên quan của ngôn ngữ học tri nhận .2 Sự diễn giải, đưa ra cận cảnh, khung tri nhận và không gian tinh thầ n .3 Phạm trù tri nhận và điển dạng .4 Tính nghiệm thân .2 Miền Nguồn – miền Đích trong ẩn dụ ý niệm .2 Tổ ng quan về vấ n đề nghiên cƣ́u .1 Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm.1 Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm ở ngoài nước . Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm ở trong nước .2 Tình hình nghiên cứu về dân ca quan họ Bắc Ninh .1 Một số nghiên cứu đã có về dân ca quan họ Bắ c Ninh . Tình hình nghiên cứu về ẩn dụ ý niệm trong dân ca quan họ Bắc Ninh .3 Vài nét về quan họ Bắc Ninh . Khái quát về dân ca quan họ Bắ c Ninh . Văn hóa quan họ trong tổng hòa của các loại hình văn hóa . 30 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Tìm hiểu lối chơi quan họ . 38 Chƣơng 2: ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ CON NGƢỜI TRONG DÂN CA QUAN HỌ BẮC NINH .1 Ẩn dụ ý niệm về con ngƣời trong dân ca quan ho ̣ Bắ c Ninh.1 Mô hình cấ u trúc ý niê ̣m “Con người” .2 Kế t quả khảo sát ẩn dụ ý niê ̣m về con ngườ i trong dân ca quan họ Bắ c Ninh 41 2.3 Những ẩn dụ ý niê ̣m tiêu biể u về con người trong dân ca quan họ Bắ c. 59 Chƣơng 3: ẨN DỤ Ý NIỆM VỀ TÌNH YÊU TRONG DÂN CA QUAN HỌ BẮC NINH .1 Ẩn dụ ý niệm về tình yêu trong dân ca quan ho ̣ Bắ c Ninh .1 Mô hình cấ u trúc ý niê ̣m “tình yêu” .2 Kế t quả khảo sát ẩn dụ ý niê ̣m về tình yêu trong dân ca quan họ Bắ c Ninh .3 Những ẩn dụ ý niê ̣m tiêu biể u về tình yêu trong dân ca quan họ Bắ c Ninh .1 Ẩn dụ về tình yêu qua các điển tích cũ .2 Ẩn dụ về tình yêu qua vật biểu tượng (chuông, áo, mưa,.3 Ẩn dụ về tình yêu qua NƯỚC/ BÈO/ THUYỀN/ CON ĐÒ . 81 TÀI LIỆU THAM KHẢO . 83 2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Kết quả khảo sát ẩn dụ ý niệm về con ngƣời trong các bài dân ca quan ho ̣ Bắ c Ninh .2: Mô hình ẩn dụ ý niệm CON NGƢỜI LÀ THỰC VẬT/ CÂY CỎ .3: Ẩn dụ ý niệm con ngƣời là THỰC VẬT / CÂY CỎ .4: Mô hình của ẩn dụ ý niệm con ngƣời là ĐỘNG VẬT .5: Ẩn dụ ý niệm con ngƣời là ĐỘNG VẬT .6: Các phƣơng diện, thuộc tính của miền nguồn THỰC VẬT.1: Kết quả khảo sát ẩn dụ ý niệm về tình yêu với ba miền nguồn . 63 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Vùng Bắc Ninh – Kinh Bắ c trƣớc đây đƣợc coi là một trong tứ tr ấn của Kinh thành Thăng long . Ở nơi đây đã hội tụ và sản sinh ra quan họ Bắc Ninh – mô ̣t loa ̣i hình đặc sắc , đô ̣c đáo và tiêu biể u trong các loa ̣i hin ̀ h diễn xƣớng của vùng đồ ng bằ ng trung du Bắ c Bô ̣. Cƣ dân Hà Bắ c có truyề n thố ng cầ n cù , thông minh, sáng tạo trong lao động . Bởi vâ ̣y, đến thế kỷ XI , cùng với sự ra đời của Đại Việt (dƣới triề u Lý ), Kinh Bắ c đã trở thành mô ̣t vùng kinh tế ma ̣nh của đấ t nƣớc , làm nền cho sự phát triển mọi mă ̣t chính trị, văn hóa, xã hội. Trong lich ̣ sƣ̉ phát triể n hàng nghìn năm chố ng ngoa ̣i xâm , vùng đất và con ngƣời Kinh Bắ c đƣơ ̣c lich ̣ sƣ̉ cả nƣớc giao cho tro ̣ng trách là vùng “đấ t phên dâ ̣u phía Bắ c của Kinh thành Thăng Long”. Chính thế đứng và trọng trách lịch sử ấy đã hun đúc nên phẩm chất anh hùng, mƣu lƣơ ̣c, quyế t chiế n quyế t thắ ng của ngƣời dân Bắ c Ninh , Bắ c Giang. Tƣ̀ đó, nhƣ̃ng ngƣời dân anh hùng đã tƣ̣ tay vi ết nên những trang sử vàng chói lọi về lịch sử chống ngoại xâm của chính quê hƣơng mình . Chính những phẩm chất , tình cảm cao quý này là chủ đề chi phối mọi sáng tạo của ngƣời dân vùng Kinh Bắc trong mo ̣i liñ h vƣ̣c, đă ̣c biệt là lĩnh vực văn hóa, nghê ̣ thuâ ̣t mà nổ i bâ ̣t nhấ t trong đó là Quan họ. Theo dòng chảy thời gian , hiê ̣n nay dân ca quan ho ̣ vẫn là loa ̣i hình sinh hoa ̣t gắ n liề n và gầ n gũi ở đồ ng bằ ng Bắ c Bô ̣ nói chung và tin ̉ h Bắ c Ninh nó i riêng . Quan ho ̣ đã và đang khẳ ng đinh ̣ đƣơ ̣c vi ̣trí , vai trò vô cùng quan tro ̣ng của min ̀ h trong tiế n trình phát triể n của văn hóa vùng trung du phía Bắc. Bên ca ̣nh các đoàn nghê ̣ thuâ ̣t quan ho ̣ chuyên nghiê ̣p , mỗi làng mỗi xã củ a tin ̉ h Bắ c Ninh đề u có các câu la ̣c bô ̣ hát quan ho .̣ Đây là nhƣ̃ng dấ u hiê ̣u đáng mƣ̀ng về sƣ̣ tồ n ta ị và phát triể n của dân ca quan ho .̣ Tuy nhiên, trong bản thân dân ca quan ho ̣ vẫn còn xuấ t hiê ̣n nhƣ̃ng hiê ̣n tƣơ ̣ng di ̣bản . Các nghê ̣ nhân ngày mô ̣t già đi , trong khi đó giới trẻ ngày nay la ̣i thiế u đi lòng nhiê ̣t huyế t đam mê , muố n quay lƣng la ̣i với dân ca quan ho ̣ và chạy theo các loại âm nhạc thị trƣờng hiện đại. Đã xuấ t hiê ̣n mô ̣t số bấ t câ ̣p trong 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] loại hình văn hóa này nhƣ : hát quan họ trên sân khấu có dàn nhạc đệm , và thể hiện phong cách xa la ̣ so với lố i hát truyề n thố ng. Đã có rấ t nhiề u bài viế t , công trình nghiên cƣ́u về dân ca quan ho ̣ , khẳ ng đinh ̣ nhƣ̃ng giá tri ̣ to lớ n về văn hóa , nghê ̣ thuâ ̣t cũng nhƣ lich ̣ sƣ̉ mà quan ho ̣ đóng góp cho nền văn hiến nƣớc nhà . Các công trình này đều tập trung đi sâu vào nghiên cƣ́u âm nha ̣c trong dân ca quan ho ̣ , hoă ̣c xét đế n sƣ̣ hình thành phát triể n của nghê ̣ thuâ ̣t hát quan ho ̣ nhƣ là mô ̣t yế u tố , mô ̣t tiề n đề cho sƣ̣ hin ̀ h thành mô ̣t loa ̣i hin ̀ h nghê ̣ thuâ ̣t khác . Tuy nhiên, dƣới góc đô ̣ nghiên cƣ́u ngôn ngƣ̃ ho ̣c , bằ ng viê ̣c t ìm hiểu đă ̣c điể m ẩ n du ̣ ý niê ̣m qua ca tƣ̀ dân ca quan họ dƣới góc đô ̣ ngôn ngƣ̃ ho ̣c với tƣ cách là một loại hình sinh hoạt văn hóa của các làng thuộc vùng Kinh Bắc xƣa luận văn giúp khám phá đă ̣c điể m , bản chất , ý nghĩa và giá tri ̣của di sản văn hoá dân gian trong xã hội cổ truyền và sự biến đổi của nó trong xã hội hiện đại. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 2.