Luận văn thạc sĩ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của người dân sau khi thu hồi đất ở dự án nuôi trồng thủy sản vùng vàm răng ba hòn tại xã hòa điền huyện kiên lương tỉnh kiên giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của người dân sau khi thu hồi đất ở dự án nuôi trồng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Trương Quốc Tiến
• Người hướng dẫn: TS. Võ Tất Thắng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Phân Tích Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Thu Nhập Của Người Dân Sau Khi Thu Hồi Đất Ở Dự Án Nuôi Trồng Thủy Sản Vùng Vàm Răng – Ba Hòn, Tại Xã Hòa Điền, Huyện Kiên Lương, Tỉnh Kiên Giang
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Kiên Giang

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 1.5.2. Phương pháp thống kê mô tả
• 1.5.3. Phương pháp hồi quy tương quan
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài nghiên cứu
• 1.7. Cấu trúc của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT, CƠ SỞ THỰC TIỄN VÀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Cơ sở lý thuyết của mô hình nghiên cứu
• 2.2. Khảo luận nghiên cứu có liên quan
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Gợi ý chính sách
• 5.2. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.2.1. Hạn chế của đề tài
• 5.2.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng quan về thu nhập sau thu hồi đất ở Kiên Giang

Thu nhập sau thu hồi đất là một vấn đề quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội tại Kiên Giang. Đất đai không chỉ là tài sản mà còn là nguồn sống của nhiều hộ gia đình. Việc thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển có thể ảnh hưởng lớn đến thu nhập của người dân. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của người dân sau khi bị thu hồi đất, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện.

1.1. Định nghĩa thu nhập sau thu hồi đất

Thu nhập sau thu hồi đất được hiểu là mức thu nhập mà các hộ gia đình nhận được sau khi đất đai của họ bị thu hồi. Điều này bao gồm cả tiền bồi thường và các nguồn thu nhập khác từ hoạt động sản xuất kinh doanh.

1.2. Tình hình thu hồi đất tại Kiên Giang

Tình hình thu hồi đất tại Kiên Giang đã diễn ra trong nhiều năm qua, đặc biệt là trong các dự án phát triển nông nghiệp và thủy sản. Việc này đã tạo ra nhiều thách thức cho người dân trong việc duy trì thu nhập.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập sau thu hồi đất

Có nhiều yếu tố tác động đến thu nhập của người dân sau khi thu hồi đất. Những yếu tố này bao gồm chính sách bồi thường, tình hình thị trường bất động sản, và khả năng tái định cư của người dân. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp đưa ra các giải pháp hiệu quả.

2.1. Chính sách bồi thường và hỗ trợ

Chính sách bồi thường và hỗ trợ là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến thu nhập của người dân. Nếu chính sách bồi thường hợp lý, người dân có thể cải thiện thu nhập sau khi thu hồi đất.

2.2. Tình hình thị trường bất động sản

Tình hình thị trường bất động sản tại Kiên Giang cũng ảnh hưởng đến thu nhập của người dân. Nếu thị trường phát triển, giá trị đất đai tăng lên, người dân có thể có cơ hội đầu tư và tăng thu nhập.

2.3. Khả năng tái định cư và tìm kiếm việc làm

Khả năng tái định cư và tìm kiếm việc làm sau khi thu hồi đất là yếu tố quyết định đến thu nhập. Nếu người dân có thể tìm được việc làm ổn định, thu nhập sẽ được cải thiện.

III. Thách thức trong việc cải thiện thu nhập sau thu hồi đất

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc cải thiện thu nhập cho người dân sau thu hồi đất. Những thách thức này bao gồm sự thiếu hụt thông tin, khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn, và sự không đồng nhất trong chính sách bồi thường.

3.1. Thiếu thông tin và hỗ trợ

Nhiều người dân không được cung cấp đầy đủ thông tin về chính sách bồi thường và hỗ trợ, dẫn đến việc họ không thể tận dụng các cơ hội để cải thiện thu nhập.

3.2. Khó khăn trong việc tiếp cận vốn

Việc tiếp cận vốn để đầu tư vào sản xuất kinh doanh là một thách thức lớn. Nhiều hộ gia đình không có khả năng vay vốn từ ngân hàng hoặc các tổ chức tài chính.

IV. Giải pháp cải thiện thu nhập cho người dân sau thu hồi đất

Để cải thiện thu nhập cho người dân sau thu hồi đất, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách bồi thường đến hỗ trợ tái định cư và tìm kiếm việc làm. Các giải pháp này cần được thực hiện một cách hiệu quả và kịp thời.

4.1. Cải thiện chính sách bồi thường

Cần có chính sách bồi thường công bằng và hợp lý để đảm bảo quyền lợi cho người dân. Việc này sẽ giúp họ có đủ nguồn lực để tái đầu tư và cải thiện thu nhập.

4.2. Hỗ trợ đào tạo nghề và tìm kiếm việc làm

Cung cấp các chương trình đào tạo nghề và hỗ trợ tìm kiếm việc làm cho người dân là rất cần thiết. Điều này sẽ giúp họ có cơ hội làm việc và tăng thu nhập.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho thu nhập sau thu hồi đất

Kết luận, thu nhập sau thu hồi đất là một vấn đề phức tạp và cần được giải quyết một cách đồng bộ. Các chính sách cần được cải thiện để đảm bảo quyền lợi cho người dân và tạo điều kiện cho họ phát triển kinh tế.

5.1. Tầm quan trọng của việc cải thiện thu nhập

Cải thiện thu nhập cho người dân sau thu hồi đất không chỉ giúp họ ổn định cuộc sống mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

5.2. Đề xuất hướng đi tương lai

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập và các giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình cho người dân bị thu hồi đất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, việc chuyển dịch cơ cấu sử dụng đất phục vụ các công trình hạ tầng là xu thế tất yếu nhưng cũng mang lại nhiều thách thức an sinh lớn. Theo thống kê của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, mỗi năm tại Việt Nam có khoảng 75.000 ha đất nông nghiệp bị thu hồi, tác động trực tiếp đến đời sống của hơn 2,5 triệu người dân nông thôn. Tại tỉnh Kiên Giang, dự án đầu tư hệ thống thủy lợi phục vụ nuôi trồng thủy sản vùng Vàm Răng – Ba Hòn tại xã Hòa Điền, huyện Kiên Lương đã tiến hành giải tỏa thu hồi 39,2 ha đất sản xuất của 211 hộ gia đình, với tổng kinh phí bồi thường và hỗ trợ tái định cư đạt 19,03 tỷ đồng.

Vấn đề cốt lõi sau công tác giải phóng mặt bằng là bảo đảm sinh kế lâu dài, tránh tình trạng tái nghèo và xáo trộn đời sống của người dân bản địa. Mục tiêu của nghiên cứu là phân tích, nhận diện và định lượng mức độ tác động của các nhân tố đến sự thay đổi thu nhập của các hộ dân bị thu hồi đất tại xã Hòa Điền trong giai đoạn 2015 - 2017. Nghiên cứu hướng tới việc trả lời hai câu hỏi lớn: Những yếu tố nào quyết định đến sự gia tăng hay suy giảm thu nhập và chính quyền cần thực hiện những can thiệp chính sách nào? Về mặt khoa học và thực tiễn, đề tài cung cấp luận cứ chuẩn xác giúp các nhà hoạch định chính sách địa phương tối ưu hóa công tác quản lý đất đai, giảm tỷ lệ hộ khó khăn sau bồi thường xuống dưới 10% và thiết lập nền tảng an sinh xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng Khung phân tích sinh kế bền vững của Cơ quan Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID, 1999; 2003) kết hợp với các lý thuyết bồi thường, phục hồi sinh kế của Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2004) và Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB, 1995; 2006). Khung tiếp cận này đánh giá năng lực thích ứng của hộ gia đình thông qua 5 nhóm tài sản sinh kế:

1. Vốn tự nhiên: Diện tích đất nông nghiệp bị thu hồi và nguồn nước nuôi trồng thủy sản.
2. Vốn con người: Độ tuổi, giới tính, trình độ học vấn và quy mô lực lượng lao động trong hộ.
3. Vốn tài chính: Nguồn tiền bồi thường, tích lũy cá nhân và khả năng tiếp cận vốn vay tín dụng.
4. Vốn vật chất: Công cụ sản xuất, tài sản sinh hoạt và hạ tầng phục vụ kinh doanh.
5. Vốn xã hội: Mối liên kết cộng đồng, hợp tác sản xuất và sự tham gia vào các đoàn thể.

Mô hình nghiên cứu kết hợp các khái niệm then chốt như chuyển dịch sinh kế, tỷ lệ phụ thuộc kinh tế và xác suất cải thiện thu nhập nhằm phản ánh toàn diện tác động chính sách bồi thường đến đời sống nông hộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tích hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo kinh tế - xã hội, niên giám thống kê huyện Kiên Lương giai đoạn 2015 - 2017 và hồ sơ phương án bồi thường từ Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Kiên Lương. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phỏng vấn trực tiếp bằng phiếu khảo sát cấu trúc gồm 3 phần đối với 153 hộ dân bị ảnh hưởng trực tiếp bởi dự án vùng Vàm Răng – Ba Hòn.

Quy mô mẫu 153 hộ được xác định dựa trên tiêu chuẩn kiểm định hồi quy của Green (1991) với công thức cỡ mẫu tối thiểu $n \ge 50 + 8k$ (với $k = 8$ biến độc lập, cỡ mẫu tối thiểu yêu cầu là 114 hộ). Phương pháp chọn mẫu phi xác suất kết hợp phân tầng ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho 211 hộ dân của toàn dự án trong bối cảnh nguồn lực thực địa có giới hạn. Toàn bộ dữ liệu được nhập liệu và xử lý trên phần mềm SPSS 20 và Excel. Tác giả lựa chọn phương pháp phân tích phương sai một yếu tố (One-Way ANOVA kết hợp kiểm định Levene và Robust Tests) để so sánh sự khác biệt thu nhập giữa các nhóm nhân khẩu học. Mô hình hồi quy Binary Logistic được lựa chọn làm công cụ phân tích chủ đạo vì biến phụ thuộc mang tính nhị phân (nhận giá trị 1 khi thu nhập tăng và 0 khi thu nhập giảm hoặc không đổi), cho phép ước lượng chính xác xác suất cải thiện thu nhập khi các yếu tố nguồn lực thay đổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê mô tả và kiểm định kinh tế lượng từ 153 hộ dân cung cấp những phát hiện định lượng quan trọng:

1. Phân hóa biến động thu nhập: Sau khi bàn giao đất, có 99 hộ dân ghi nhận thu nhập tăng lên, chiếm tỷ lệ 64,7%, trong khi có 54 hộ (chiếm 35,3%) rơi vào trạng thái thu nhập không đổi hoặc giảm sút do mất tư liệu sản xuất truyền thống.
2. Tác động của năng lực tái đầu tư: Khả năng đầu tư sản xuất kinh doanh từ tiền đền bù có tác động cùng chiều mạnh nhất đến thu nhập. Trong mẫu điều tra, 48,4% số hộ đầu tư ở mức khá (74 hộ) và 45,8% số hộ đầu tư ở mức trung bình (70 hộ) đã chuyển đổi thành công sang các mô hình thương mại, dịch vụ hoặc mở rộng chuồng trại.
3. Trình độ văn hóa và gánh nặng phụ thuộc: Trình độ học vấn của chủ hộ có tương quan thuận rõ nét với thu nhập. Nhóm chủ hộ tốt nghiệp trung học phổ thông trở lên (chiếm 13,1%) có khả năng phục hồi nhanh hơn gấp 2,1 lần so với nhóm 22,9% chủ hộ không đi học. Ngược lại, nhóm có tỷ lệ phụ thuộc cao (chiếm 24,8% số hộ với 241 người phụ thuộc trên tổng số 602 nhân khẩu) có xác suất sụt giảm thu nhập cao nhất.
4. Chuyển dịch sang khu công nghiệp: Có 212 nhân khẩu trong tổng số 153 hộ tìm kiếm được việc làm tại các công ty, xí nghiệp; 53,6% số hộ đánh giá có cơ hội việc làm ở mức khá, đóng góp nguồn thu bù đắp cho tổng diện tích 375.959,21 m2 đất nông nghiệp bị thu hồi.

Thảo luận kết quả

Thực tế cho thấy việc chuyển đổi 39,2 ha đất sang nuôi trồng thủy sản tập trung tạo ra sự tái cơ cấu dòng tiền sinh kế sâu sắc. Dữ liệu được thể hiện trực quan qua hệ thống 25 bảng số liệu và 9 hình vẽ biểu đồ tần số trong toàn văn nghiên cứu, phản ánh quy mô thu hồi đất bình quân 2.457 m2/hộ tạo ra nguồn vốn đền bù 19,03 tỷ đồng.

Kết quả kiểm định One-Way ANOVA khẳng định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về thu nhập giữa các nhóm tuổi chủ hộ (Sig = 0,003), nhóm trình độ học vấn (Sig = 0,000) và nhóm quy mô lao động (Sig = 0,000). Riêng biến giới tính chủ hộ không cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê (Sig = 0,135), phản ánh vai trò kinh tế tương đồng giữa chủ hộ nam (52,9%) và chủ hộ nữ (47,1%). Phát hiện này tương đồng với kết luận của các nghiên cứu trước đây tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, chứng minh rằng chính sách tiền mặt một lần chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm năng lực quản trị tài chính và định hướng sinh kế cho nông hộ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả hồi quy và phân tích thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao thu nhập cho các hộ dân bị thu hồi đất:

1. Đẩy mạnh đào tạo kỹ năng quản lý tài chính và sản xuất: Ủy ban nhân dân huyện Kiên Lương chủ trì phối hợp cùng Hội Nông dân mở 8 lớp tập huấn hướng dẫn sử dụng vốn bồi thường và kỹ thuật nuôi thủy sản thâm canh trong vòng 3 tháng sau chi trả đền bù, mục tiêu nâng tỷ lệ hộ sử dụng vốn hiệu quả từ 48,4% lên 75%.
2. Kết nối việc làm tại các khu công nghiệp địa phương: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội huyện Kiên Lương ký kết chỉ tiêu tuyển dụng với các nhà máy chế biến, ưu tiên đào tạo nghề ngắn hạn (3 đến 6 tháng) cho 248 lao động nam và 113 lao động nữ, bảo đảm mức thu nhập ổn định từ 4,5 đến 6,5 triệu đồng/người/tháng.
3. Hỗ trợ vốn vay tín dụng ưu đãi phục hồi sản xuất: Ngân hàng Chính sách Xã hội chi nhánh Kiên Lương thiết lập gói tín dụng bổ sung với lãi suất ưu đãi giảm 1,5%/năm dành riêng cho 54 hộ thuộc nhóm có thu nhập giảm, hạn mức cho vay từ 30 đến 50 triệu đồng/hộ trong thời hạn 3 năm.
4. Giám sát an sinh xã hội đối với nhóm hộ dễ bị tổn thương: Ủy ban nhân dân xã Hòa Điền phân công cán bộ chuyên trách theo dõi định kỳ 6 tháng một lần đối với 38 hộ có tỷ lệ lao động phụ thuộc cao, kịp thời hỗ trợ học bổng và bảo hiểm y tế nhằm giảm áp lực chi tiêu gia đình.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý nhà nước tại các Ban bồi thường giải phóng mặt bằng: Vận dụng khung phân tích 8 biến độc lập để xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ sinh kế khả thi cho các dự án thu hồi đất có quy mô từ 30 ha trở lên.
2. Giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế: Tiếp cận đề tài như một case study hoàn chỉnh về phương pháp kết hợp mô hình DFID, kiểm định One-Way ANOVA và hồi quy Binary Logistic trên mẫu khảo sát 153 quan sát thực địa.
3. Chủ đầu tư và các đơn vị phát triển hạ tầng nông nghiệp: Tham khảo quy trình tham vấn cộng đồng nhằm giảm thiểu khiếu nại, nâng cao tỷ lệ đồng thuận giải phóng mặt bằng đạt trên 95% ngay từ giai đoạn đầu triển khai.
4. Các tổ chức phi chính phủ và chuyên gia nghiên cứu an sinh xã hội: Khai thác kho dữ liệu định lượng gồm 602 nhân khẩu tại Kiên Lương giai đoạn 2015 - 2017 để xây dựng các chương trình tài trợ sinh kế thích ứng biến đổi khí hậu.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghiên cứu sử dụng mô hình kinh tế lượng nào để giải thích sự thay đổi thu nhập? Luận văn áp dụng mô hình hồi quy Binary Logistic với biến phụ thuộc nhị phân (1 = thu nhập tăng, 0 = thu nhập giảm/không đổi) cùng 8 biến độc lập nguồn lực. Mô hình đạt độ tin cậy thống kê cao qua kiểm định Omnibus và hệ số Nagelkerke, giải thích chính xác xác suất chuyển dịch thu nhập của 153 hộ dân khảo sát.

2. Tỷ lệ hộ dân cải thiện được mức thu nhập sau khi bàn giao đất đạt mức bao nhiêu? Theo kết quả thống kê mô tả từ 153 mẫu, có 64,7% số hộ (99 hộ) nâng cao được mức thu nhập sau thu hồi đất nhờ chuyển đổi mô hình kinh tế và làm việc tại khu công nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn 35,3% số hộ (54 hộ) có mức thu nhập bị sụt giảm hoặc không đổi.

3. Yếu tố nhân khẩu học nào tạo ra sự khác biệt thu nhập rõ rệt nhất? Kiểm định One-Way ANOVA chứng minh độ tuổi (Sig = 0,003) và học vấn (Sig = 0,000) của chủ hộ tạo nên sự khác biệt có ý nghĩa thống kê cao nhất. Các chủ hộ trong độ tuổi 46-55 (chiếm 35,9%) và có trình độ từ trung học cơ sở trở lên thích nghi tốt hơn hẳn với điều kiện sinh kế mới.

4. Nguồn kinh phí bồi thường 19,03 tỷ đồng của dự án đã được các hộ dân phân bổ ra sao? Phần lớn người dân sử dụng tiền đền bù để tái đầu tư sản xuất kinh doanh với 48,4% số hộ đầu tư ở mức khá và 45,8% hộ đầu tư ở mức trung bình. Nguồn tài chính này đóng vai trò thay thế tư liệu sản xuất đất đai, giúp tạo ra nguồn thu dịch vụ ổn định.

5. Cỡ mẫu 153 hộ có bảo đảm độ tin cậy cho toàn bộ dự án tại xã Hòa Điền không? Cỡ mẫu 153 hộ hoàn toàn đáp ứng công thức chuẩn của Green (yêu cầu tối thiểu 114 mẫu cho 8 biến độc lập). Số lượng này chiếm tới 72,5% tổng số 211 hộ dân bị ảnh hưởng bởi dự án 39,2 ha, bảo đảm tính đại diện khoa học vững chắc.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa cơ sở lý luận sinh kế bền vững và xác định 8 nhân tố ảnh hưởng đến thu nhập hộ dân bị thu hồi đất tại dự án Vàm Răng – Ba Hòn.
• Kết quả thực nghiệm khẳng định 64,7% số hộ gia tăng thu nhập thành công nhờ kết hợp nguồn tiền bồi thường 19,03 tỷ đồng với cơ hội việc làm tại khu công nghiệp.
• Kiểm định kinh tế lượng chỉ rõ năng lực đầu tư sản xuất, trình độ học vấn, độ tuổi và số lượng lao động có tác động đồng biến quyết định đến mức thu nhập nông hộ.
• Nghiên cứu đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về đào tạo nghề, tín dụng ưu đãi và theo dõi an sinh cho huyện Kiên Lương trong giai đoạn 2018 - 2025.
• Độc giả quan tâm đến các bảng hồi quy chi tiết và quy trình khảo sát thực địa có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ kinh tế của tác giả Trương Quốc Tiến tại thư viện Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Tổng quan tài liệu và cơ sở lý thuyết Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và hàm ý chính sách TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT, CƠ SỞ THỰC TIỄN VÀ CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM 2.1 Cơ sở lý thuyết của mô hình nghiên cứu Theo Ngân hàng Thế giới (Work Bank, 2004), cho rằng quá trình đề bù giải tỏa có thể dẫn đến những nguy cơ như người thu hồi đất bị mất công ăn việc làm, mất văn hóa làng quê, mất điều kiện và môi trường sinh hoạt truyền thống. Người dân phải đối mặt với nguy cơ đói nghèo khi những điều kiện sản xuất và nguồn thu nhập của họ mất đi, các mối quan hệ họ hàng cũng bị ảnh hưởng. Theo Ngân hàng phát triển Châu Á (ADB, 2006), khi một dự án được triển khai đầu tư thì các hộ dân sẽ bị ảnh hưởng, họ nên được tư vấn, được đền bù cho những mất mát của họ, được hỗ trợ xây nhà và những hoạt động cộng đồng khác. Những vấn đề này rất quan trọng nếu những hộ ảnh hưởng là người nghèo, khi họ không có khả năng xoay sở thì việc hỗ trợ là hết sức cần thiết.

Để tránh hoặc tối thiểu hóa những tổn thất khi thực hiện dự án thì việc thu hồi đất và tái định cư là không thể tránh khỏi, những kế hoạch này được đưa lên kế hoạch và thực hiện như chương trình phát triển. ADB còn nêu thêm, những thiệt hại khác mà người dân bị thu hồi đất có thể gặp phải như dân cư tại nơi sống mới không thân thiện hay không có những nét tương đồng về văn hóa, những khó khăn về công việc làm ăn nơi ở mới, có thể khiến người dân bị thu hồi đất phải khai thác tối đa đến mức kiệt quệ các tài nguyên môi trường để sinh tồn và điều này gây ra hậu quả hết sức tai hại cho môi trường; Đồng thời cũng chỉ ra rằng những người ảnh hưởng nên được hỗ trợ để họ cải thiện mức sống, hoặc ít nhất là phục hồi cuộc sống của họ, bằng cuộc sống cũ hoặc cao hơn trước khi họ bị thu hồi đất và di chuyển (ADB, 1995). Những người bị thu hồi đất có nhiều rủi ro dẫn đến cuộc sống khó khăn do họ mất đất, mất việc làm, mất nhà cửa, mất phương tiện sản xuất kinh doanh. Do đó cần có kế hoạch chi tiết để phục hồi thu nhập cho họ, đảm bảo cuộc sống của họ sau khi thu hồi đất được tốt hơn.

Các nguyên tắc về bồi thường đất, tại Điều 74, Luật Đất đai 2013 quy định: Người sử dụng đất khi nhà nước thu hồi đất nếu có đủ điều kiện được bồi thường TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 quy định tại Điều 75 của luật này thì được bồi thường. Việc bồi thường được thực hiện bằng việc giao đất có cùng mục đích sử dụng với loại đất thu hồi, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng tiền theo giá đất cụ thể của loại đất thu hồi do ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định tại thời điểm quyết định thu hồi đất. Việc bồi thường khi nhà nước thu hồi đất phải bảo đảm dân chủ, khách quan, công bằng, công khai, kịp thời và đúng quy định của pháp luật. Về hỗ trợ, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm cho hộ gia đình, cá nhân khi nhà nước thu hồi đất, Luật Đất đai năm 2013 quy định, tai Điều 84.

Hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp, khi nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà không có đất nông nghiệp để bồi thường thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền còn được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm. Trường hợp người được hỗ trợ đào tạo chuyển đổi nghề, tìm kiếm việc làm trong độ tuổi lao động có nhu cầu được đào tạo nghề thì được nhận vào các cơ sở đào tạo nghề; được tư vấn hỗ trợ tìm kiếm việc làm, vay vốn tín dụng ưu đải để phát triển sản xuất, kinh doanh. Mặc dù, các chính sách được quy định khá chặt chẽ và cụ thể. Tuy nhiên, việc triển khai thực hiện các chính sách này trong thực tế vẫn còn nhiều bất cập, đôi lúc bỏ sót làm người bị thu hồi đất chịu nhiều thiệt thòi, cuộc sống khó khăn hơn.

Do vậy, sự tham vấn và tham gia của những người bị ảnh hưởng từ thu hồi đất và cộng đồng dân cư trong vùng thực hiện dự án là điều quan trọng cho sự thành công của chương trình phục hồi thu nhập.3 Khảo luận nghiên cứu có liên quan Theo Scoones (1998), những yếu tố tác động đến thu nhập của hộ gia đình bao gồm: vốn tự nhiên, vốn tài chính, vốn con người và vốn xã hội. Vốn tự nhiên là đất đai, nước, không khí… là cơ sở cho tất cả các hoạt động kinh tế của con người. Vốn tài chính bao gồm các khoản tiết kiệm và tín dụng cho biết khả năng của một hộ gia đình trong việc tiết kiệm và tiếp cận tín dụng cho đầu tư vào hoạt động tạo thu nhập. Vốn con người mô tả các yếu tố như giáo dục, lực lượng lao động và giới tính.

Nguồn vốn này được khai thác sử dụng trong quá trình người lao TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 động tham gia vào sản xuất và được phản ánh qua năng suất lao động và hiệu quả công việc của họ. Vốn xã hội bao gồm phần lớn sự hợp tác xây dựng giữa con người với nhau: sự tin tưởng, sự hiểu biết lẫn nhau và sự chia sẽ những giá trị đạo đức, phong cách kết nối những thành viên trong các tập đoàn, các cộng đồng lại với nhau. Có nhiều nghiên cứu về sự thay đổi thu nhập do thay đổi điều kiện sống, chẳng hạn như Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB, 1995), để tránh hoặc tối thiểu quá những tổn thất khi thực hiện dự án thì việc thu hồi đất và tái định cư là không thể tránh khỏi, cần được lên kế hoạch và thực hiện như chương trình phát triển. ADB chỉ ra rằng những người chỉ ảnh hưởng nên được trợ giúp để họ cải thiện mức sống, hoặc ít nhất là phục hồi cuộc sống của họ về mức ngang bằng cuộc sống cũ hoặc cao hơn trước khi họ bị thu hồi đất và di chuyển.

Điều quan trọng là khi lấy đất người dân cần chú ý đến sinh kế và thu nhập; Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2004) cụ thể hơn bằng cách đưa ra sinh kế cho người dân bị thu hồi đất như tạo công ăn việc làm, cung cấp tín dụng và các giải pháp sinh kế khác. Phục hồi thu nhập là một phần quan trọng của chính sách thu hồi đất khi những người bị ảnh hưởng mất đi cơ sở sản xuất, kinh doanh, việc làm hoặc các nguồn thu nhập khác. Các phương án tạo thu nhập bao gồm: tín dụng trực tiếp đối với doanh nghiệp nhỏ và tự làm; xây dựng các kỹ thuật thông qua đào tạo; hỗ trợ trong việc tìm kiếm các cơ hội trong doanh nghiệp Nhà nước và tư nhân và ưu tiên đối với những người bị ảnh hưởng trong việc tuyển chọn lao động liên quan đến dự án hoạt động. Hiểu theo nghĩa rộng hơn, cần phục hồi không phải chỉ có thu nhập mà còn cả sinh kế bền vững cho những đối tượng bị tổn thương do thu hồi đất.

Sinh kế bao gồm các khả năng, các tài sản (bao gồm cả các nguồn lực vật chất và xã hội) và các hoạt động cần thiết để kiếm sống (DFID, 1999). Theo mô hình sinh kế bền vững (DFID, 1999), một chính sách về bồi thường, hỗ trợ người bị thu hồi đất tạo được sinh kế bền vững khi nó tác động các tài sản sinh kế của người dân (con người, nhân lực, vật chất, tài chính và nguồn lực tự nhiên) và kết hợp thay đổi phương thức sinh kế (nông nghiệp và phi nông TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 nghiệp) đảm bảo tăng thu nhập người dân sau khi thu hồi đất. Vốn tự nhiên là tài nguyên thiên nhiên như khí hậu, đất đai, nguồn nước, tính đa dạng sinh học, hệ sinh thái, quyền tiếp cận và sử dụng tài nguyên tự nhiên. Vốn tự nhiên đặc biệt quan trọng đối với những người có cuộc sống chủ yếu dựa vào tài nguyên (chăn nuôi, trồng trọt, đánh bắt cá, hái lượm trong rừng, khai thác khoáng sản.

Vốn vật chất bao gồm cơ sở hạ tầng kỹ thuật (giao thông, nhà xưởng, nước sạch vệ sinh môi trường, nhiên liệu, năng lượng, thông tin), tài sản sản xuất: công cụ sản xuất, máy móc thiết bị, tài sản tiêu dùng. Vốn vật chất đáp ứng cơ bản nhu cầu của con người, do vậy nó rất cần thiết để hỗ trợ thu nhập. Vốn tài chính bao gồm tiền mặt, tiền gửi, vàng bạc đá quý, khả năng tiếp cận tín dụng, tiền hưu, tiền trợ cấp chính phủ, tiền gửi nhân dân. Vốn tài chính là loại tài sản linh hoạt nhất trong 5 loại tài sản bởi nó có thể được chuyển đổi một cách dễ dàng thành các loại vốn khác.

Vốn con người là số lượng và vật chất lao động, quy mô nhân khẩu, giáo dục, học vấn, kiến thức, kỹ năng, tiềm năng lãnh đạo, tình trạng sức khỏe. Đây là yếu tố được xem như là quan trọng nhất vì nó quyết định khả năng của một cá nhân, một gia đình sử dụng và quản lý các nguồn vốn khác. Vốn xã hội bao gồm vị trí xã hội, liên kết với các mạng xã hội, thành viên trong nhóm cộng đồng, tổ chức, các mối quan hệ tin cậy, nhượng bộ, trao đổi. Việc con người tham gia vào xã hội và sử dụng nguồn vốn này như thế nào cũng tác động không nhỏ đến quá trình tạo dựng thu nhập của họ.

Vốn xã hội tác động trực tiếp đến các loại vốn khác bằng cách cải thiện hiệu quả của quan hệ kinh tế, vốn xã hội có thể giúp tăng thu nhập của người dân và tỷ lệ tiết kiệm, giúp cải thiện quản lý các nguồn lực chung duy trì cơ sở hạ tầng dùng chung, mạng xã hội tạo điều kiện cho sự đổi mới, sự phát triển của kiến thức và chia sẽ các kiến thức đó. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 Hoàn cảnh của TÀI SẢN TẠO SINH KẾ Chính sách Kết quả người sinh kế: dân: Bị của Nhà nước: -Thu nhập một cú tăng Xã hội -Bồi thường sốc lớn -Tính bền - Tài sản thiệt hại Vật chất vững cao tạo sinh Con người -Chính sách đào tạo tăng kế (đất Lựa chọn -Đời sống đai) bị chuyển đổi nghề hoạt động nâng cao thu hồi sinh kế - Nhận Con người nghiệp.