Luận văn thạc sĩ các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng thương mại niêm yết trên thị trường chứng khoán việt nam

Tài liệu chuyên sâu Yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững

• Tác giả: Huỳnh Thị Thanh Trà
• Người hướng dẫn: TS. Lê Hoàng Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Lợi Nhuận Ngân Hàng Thương Mại Niêm Yết Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT VÀ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. NGUỒN DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.5.1. Nguồn dữ liệu
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Ý NGHĨA, ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI
• 1.6.1. Về lý thuyết
• 1.6.2. Về thực tiễn
• 1.7. KẾT CẤU TỔNG QUÁT CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN
• 2.1. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.2. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.3. CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN
• 2.3.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.3.2. Các nghiên cứu trong nước
• 2.3.3. Tổng hợp các nghiên cứu và thảo luận về khoảng trống nghiên cứu
• 2.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Khái quát mô hình nghiên cứu
• 3.2.2. Giải thích các biến
• 3.2.3. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. MẪU VÀ DỮ LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.3.1. Mẫu nghiên cứu
• 3.3.2. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.3.3. Công cụ nghiên cứu
• 3.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu định tính
• 3.4.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. THỐNG KÊ MÔ TẢ
• 4.2. PHÂN TÍCH TƯƠNG QUAN
• 4.3. PHÂN TÍCH HỒI QUY
• 4.3.1. Kết quả hồi quy
• 4.3.2. Lựa chọn kết quả hồi quy
• 4.3.3. Kiểm định các khuyết tật của mô hình
• 4.3.4. Khắc phục các khuyết tật của mô hình
• 4.4. THẢO LUẬN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.4.1. Ảnh hưởng cùng chiều của biến độc lập đến lợi nhuận của NHTM
• 4.4.2. Ảnh hưởng ngược chiều của biến độc lập đến lợi nhuận của NHTM
• 4.4.3. Các yếu tố còn lại trong mô hình nghiên cứu
• 4.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ GỢI Ý, KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. GỢI Ý, KHUYẾN NGHỊ CHO CÁC NHÀ QUẢN TRỊ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 5.1.1. Gợi ý cho các ngân hàng thương mại về quy mô ngân hàng
• 5.1.2. Gợi ý cho các ngân hàng thương mại về quản trị rủi ro tín dụng
• 5.1.3. Gợi ý cho các ngân hàng thương mại về tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động
• 5.1.4. Gợi ý cho các ngân hàng thương mại về quy mô cho vay
• 5.1.5. Gợi ý cho các ngân hàng thương mại về hiệu quả quản lý chi phí
• 5.1.6. Khuyến nghị liên quan đến quy mô vốn chủ sở hữu
• 5.2. GỢI Ý CHO NHÀ ĐẦU TƯ VÀ CÁC CHỦ THỂ KHÁC
• 5.3. HẠN CHẾ VÀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO
• 5.3.1. Hạn chế của đề tài
• 5.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1: Danh sách 13 ngân hàng thương mại trong mẫu nghiên cứu
• PHỤ LỤC 2: Dữ liệu nghiên cứu

Tóm tắt

I. Các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng thương mại

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng thương mại niêm yết tại Việt Nam. Các yếu tố này bao gồm quy mô ngân hàng, tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động, hiệu quả quản lý chi phí, và rủi ro tín dụng. Kết quả cho thấy rằng quy mô ngân hàng có ảnh hưởng tích cực đến lợi nhuận, trong khi rủi ro tín dụng lại có tác động tiêu cực. Điều này cho thấy rằng các ngân hàng cần phải quản lý rủi ro một cách hiệu quả để tối đa hóa lợi nhuận.

1.1 Quy mô ngân hàng

Quy mô ngân hàng được xác định qua tổng tài sản và số lượng chi nhánh. Nghiên cứu chỉ ra rằng ngân hàng có quy mô lớn thường có khả năng tạo ra doanh thu ngân hàng cao hơn nhờ vào việc mở rộng dịch vụ và khách hàng. Theo nghiên cứu của Doliente (2005), quy mô ngân hàng có mối quan hệ tích cực với lợi nhuận ngân hàng. Điều này cho thấy rằng việc mở rộng quy mô có thể giúp ngân hàng tăng cường khả năng cạnh tranh và tối ưu hóa chi phí hoạt động.

1.2 Tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động

Tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động là một chỉ số quan trọng trong việc đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ này có ảnh hưởng tích cực đến lợi nhuận, vì ngân hàng có thể tạo ra nhiều thu nhập từ lãi suất cho vay. Tuy nhiên, việc duy trì tỷ lệ này ở mức hợp lý là cần thiết để tránh rủi ro tín dụng. Các ngân hàng cần phải cân nhắc giữa việc tối đa hóa lợi nhuận và quản lý rủi ro một cách hiệu quả.

1.3 Hiệu quả quản lý chi phí

Hiệu quả quản lý chi phí là yếu tố quan trọng trong việc gia tăng lợi nhuận. Nghiên cứu cho thấy rằng ngân hàng có khả năng quản lý chi phí tốt sẽ có lợi nhuận cao hơn. Điều này có thể đạt được thông qua việc tối ưu hóa quy trình hoạt động và giảm thiểu lãng phí. Theo Peter S Rose (2004), việc quản lý chi phí hiệu quả không chỉ giúp ngân hàng tăng lợi nhuận mà còn nâng cao giá trị doanh nghiệp.

1.4 Rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố có ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận của ngân hàng. Nghiên cứu chỉ ra rằng ngân hàng có tỷ lệ nợ xấu cao sẽ gặp khó khăn trong việc duy trì lợi nhuận. Việc quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả là rất quan trọng để bảo vệ lợi nhuận. Các ngân hàng cần phải có các chính sách và quy trình kiểm soát rủi ro chặt chẽ để giảm thiểu tác động tiêu cực từ rủi ro tín dụng.

II. Đánh giá hiệu suất và các yếu tố kinh tế vĩ mô

Đánh giá hiệu suất của các ngân hàng thương mại niêm yết không chỉ dựa vào các yếu tố nội tại mà còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố kinh tế vĩ mô. Các yếu tố như tình hình tài chính, chính sách tiền tệ, và cạnh tranh ngân hàng đều có tác động đến lợi nhuận. Nghiên cứu cho thấy rằng trong bối cảnh kinh tế ổn định, các ngân hàng có thể dễ dàng đạt được mục tiêu lợi nhuận. Tuy nhiên, trong thời kỳ khủng hoảng kinh tế, lợi nhuận của ngân hàng có thể bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

2.1 Tình hình tài chính

Tình hình tài chính của ngân hàng được phản ánh qua các chỉ số như tỷ lệ an toàn vốn và khả năng thanh khoản. Nghiên cứu cho thấy rằng ngân hàng có tình hình tài chính tốt sẽ có khả năng tạo ra lợi nhuận cao hơn. Việc duy trì tỷ lệ an toàn vốn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước là rất quan trọng để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

2.2 Chính sách tiền tệ

Chính sách tiền tệ của Ngân hàng Nhà nước có ảnh hưởng lớn đến hoạt động của các ngân hàng thương mại. Việc điều chỉnh lãi suất và tỷ lệ dự trữ bắt buộc có thể tác động đến khả năng cho vay và lợi nhuận của ngân hàng. Nghiên cứu cho thấy rằng trong thời kỳ lãi suất thấp, các ngân hàng có thể gia tăng cho vay và từ đó tăng lợi nhuận.

2.3 Cạnh tranh ngân hàng

Cạnh tranh trong ngành ngân hàng ngày càng gia tăng, đặc biệt là sau khi Việt Nam gia nhập WTO. Các ngân hàng thương mại phải đối mặt với áp lực từ các ngân hàng nước ngoài và các tổ chức tài chính phi ngân hàng. Nghiên cứu cho thấy rằng cạnh tranh gay gắt có thể dẫn đến việc giảm lãi suất cho vay, ảnh hưởng đến lợi nhuận của ngân hàng. Do đó, các ngân hàng cần phải có chiến lược cạnh tranh hiệu quả để duy trì lợi nhuận.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2008 đến 2018, hoạt động của các ngân hàng thương mại (NHTM) niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã trải qua nhiều biến động quan trọng. Theo báo cáo ngành, lợi nhuận trung bình của hệ thống NHTM năm 2018 ước tăng khoảng 35%, tương đương hơn 83.000 tỷ đồng, phản ánh sự nỗ lực gia tăng hiệu quả hoạt động trong bối cảnh tăng trưởng tín dụng bị kiểm soát chặt chẽ. Đề tài nghiên cứu tập trung phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận của 13 NHTM niêm yết trên hai sàn HOSE và HNX trong giai đoạn này, nhằm xác định các nhân tố vi mô tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh của các ngân hàng. Mục tiêu cụ thể bao gồm xác định các yếu tố ảnh hưởng, đánh giá xu hướng và mức độ tác động của từng yếu tố, từ đó đề xuất các giải pháp nhằm gia tăng lợi nhuận cho các NHTM. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong 11 năm và 13 ngân hàng niêm yết, sử dụng dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp thông tin cho nhà quản trị ngân hàng, nhà đầu tư và các cơ quan quản lý nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và ổn định tài chính của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết kinh tế chủ đạo: lý thuyết lợi thế kinh tế về quy mô (Economies of scale theory) và lý thuyết rủi ro và lợi nhuận trong quản trị tài chính. Lý thuyết quy mô ngân hàng cho rằng quy mô lớn giúp giảm chi phí dài hạn, từ đó gia tăng lợi nhuận, tuy nhiên có giới hạn khi quy mô quá lớn có thể gây bất lợi. Lý thuyết rủi ro tín dụng nhấn mạnh rằng rủi ro tín dụng cao sẽ làm tăng chi phí dự phòng, giảm lợi nhuận. Ngoài ra, các khái niệm chính được sử dụng gồm: lợi nhuận đo bằng tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), quy mô ngân hàng (logarit tổng tài sản), rủi ro tín dụng (tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay), quy mô vốn chủ sở hữu (tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản), tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động, quy mô cho vay (tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản) và hiệu quả quản lý chi phí (tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập hoạt động).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu thứ cấp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 13 NHTM niêm yết trên TTCK Việt Nam trong giai đoạn 2008-2018, thu thập qua hệ thống FiinPro. Phương pháp phân tích bao gồm thống kê mô tả để tổng quan dữ liệu, phân tích tương quan nhằm đánh giá mối quan hệ giữa các biến và kiểm tra đa cộng tuyến, và phân tích hồi quy dữ liệu bảng (panel data regression) với các mô hình Pooled OLS, Fixed Effects Model (FEM), Random Effects Model (REM) và cuối cùng là Generalized Least Squares (GLS) để khắc phục các khuyết tật mô hình như phương sai sai số thay đổi. Cỡ mẫu gồm 13 ngân hàng với 11 năm quan sát, tổng cộng khoảng 143 quan sát. Việc lựa chọn phương pháp hồi quy dữ liệu bảng giúp kiểm soát được sự khác biệt không quan sát được giữa các ngân hàng và thời gian, từ đó đưa ra kết quả chính xác hơn về ảnh hưởng của các yếu tố đến lợi nhuận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô ngân hàng (BSIZE) có ảnh hưởng cùng chiều và có ý nghĩa thống kê đến lợi nhuận. Kết quả hồi quy GLS cho thấy hệ số ước lượng dương, phản ánh rằng ngân hàng có quy mô tài sản lớn hơn thường đạt lợi nhuận cao hơn, do khả năng huy động vốn với chi phí thấp và khai thác hiệu quả nguồn lực.

2. Tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động (LDR) cũng có tác động tích cực đến lợi nhuận với mức ý nghĩa cao. Điều này cho thấy việc sử dụng hiệu quả nguồn vốn huy động để cho vay là yếu tố quan trọng giúp gia tăng thu nhập và lợi nhuận của ngân hàng.

3. Hiệu quả quản lý chi phí (QOM) có ảnh hưởng cùng chiều rõ rệt đến lợi nhuận. Ngân hàng quản lý chi phí tốt, thể hiện qua tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập thấp, sẽ có lợi nhuận cao hơn do tiết giảm được chi phí không cần thiết.

4. Rủi ro tín dụng (CRISK) có ảnh hưởng ngược chiều và có ý nghĩa thống kê đến lợi nhuận. Tỷ lệ nợ xấu cao làm tăng chi phí dự phòng, giảm lợi nhuận ròng của ngân hàng.

5. Quy mô cho vay (LOAN) có ảnh hưởng ngược chiều đến lợi nhuận, phản ánh thực tế một số ngân hàng mở rộng cho vay với lãi suất thấp nhằm chiếm lĩnh thị trường, dẫn đến lợi nhuận không tăng tương ứng.

6. Quy mô vốn chủ sở hữu (EQUITY) có ảnh hưởng ngược chiều nhưng không đạt mức ý nghĩa thống kê, cho thấy vốn chủ sở hữu chưa phải là yếu tố quyết định trực tiếp đến lợi nhuận trong mẫu nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với nhiều nghiên cứu thực nghiệm trong và ngoài nước, đồng thời phản ánh đặc thù thị trường ngân hàng Việt Nam trong giai đoạn 2008-2018. Việc quy mô ngân hàng và tỷ lệ cho vay trên vốn huy động tác động tích cực cho thấy các ngân hàng lớn có lợi thế trong huy động vốn và khai thác tín dụng hiệu quả. Hiệu quả quản lý chi phí là yếu tố phi tài chính quan trọng, thể hiện năng lực quản trị của ngân hàng. Rủi ro tín dụng ảnh hưởng tiêu cực là điều dễ hiểu do chi phí dự phòng tăng làm giảm lợi nhuận. Quy mô cho vay ảnh hưởng ngược chiều có thể được giải thích bởi chiến lược cạnh tranh bằng lãi suất thấp của một số ngân hàng lớn. Kết quả này có thể được minh họa qua biểu đồ cột thể hiện hệ số hồi quy và mức ý nghĩa của từng biến, hoặc bảng tóm tắt hệ số ước lượng và giá trị p-value để so sánh mức độ ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường mở rộng quy mô ngân hàng: Các NHTM nên tập trung phát triển quy mô tài sản một cách bền vững, mở rộng mạng lưới chi nhánh và đa dạng hóa sản phẩm để tận dụng lợi thế kinh tế theo quy mô, nhằm giảm chi phí huy động vốn và tăng lợi nhuận. Thời gian thực hiện: 3-5 năm. Chủ thể: Ban lãnh đạo ngân hàng.

2. Tối ưu hóa tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động: Ngân hàng cần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn huy động bằng cách tăng tỷ lệ cho vay hợp lý, đồng thời đảm bảo an toàn tín dụng theo quy định của NHNN. Thời gian thực hiện: hàng năm. Chủ thể: Phòng quản lý tín dụng và tài chính.

3. Nâng cao hiệu quả quản lý chi phí: Áp dụng các biện pháp kiểm soát chi phí hoạt động, tối ưu hóa quy trình vận hành và ứng dụng công nghệ thông tin để giảm chi phí không cần thiết, từ đó gia tăng lợi nhuận. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: Ban quản trị và phòng kế hoạch tài chính.

4. Quản trị rủi ro tín dụng chặt chẽ: Tăng cường công tác thẩm định, giám sát và xử lý nợ xấu, áp dụng các chính sách dự phòng rủi ro phù hợp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến lợi nhuận. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể: Phòng quản lý rủi ro tín dụng.

5. Xem xét chiến lược cho vay phù hợp: Cân nhắc điều chỉnh quy mô cho vay và chính sách lãi suất để đảm bảo lợi nhuận bền vững, tránh việc mở rộng cho vay quá mức với lãi suất thấp gây ảnh hưởng tiêu cực đến lợi nhuận. Thời gian thực hiện: 1-3 năm. Chủ thể: Ban điều hành và phòng tín dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị ngân hàng thương mại: Giúp hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận, từ đó xây dựng chiến lược phát triển và quản lý hiệu quả nhằm tối đa hóa lợi nhuận và đảm bảo an toàn tài chính.

2. Nhà đầu tư trên thị trường chứng khoán: Cung cấp thông tin phân tích về hiệu quả hoạt động của các NHTM niêm yết, hỗ trợ quyết định đầu tư dựa trên các yếu tố tài chính và quản trị ngân hàng.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam: Là tài liệu tham khảo để xây dựng chính sách quản lý, giám sát hoạt động ngân hàng, đặc biệt trong việc kiểm soát rủi ro và thúc đẩy phát triển bền vững.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành tài chính – ngân hàng: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận ngân hàng, hỗ trợ nghiên cứu sâu hơn về lĩnh vực tài chính ngân hàng tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Yếu tố nào ảnh hưởng mạnh nhất đến lợi nhuận của ngân hàng thương mại niêm yết?
   Quy mô ngân hàng và tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động được xác định là hai yếu tố có ảnh hưởng tích cực và mạnh mẽ nhất đến lợi nhuận, theo kết quả hồi quy GLS với mức ý nghĩa cao.

2. Rủi ro tín dụng tác động như thế nào đến lợi nhuận ngân hàng?
   Rủi ro tín dụng có ảnh hưởng ngược chiều, làm giảm lợi nhuận do tăng chi phí dự phòng nợ xấu, điều này được minh chứng qua tỷ lệ nợ xấu cao làm giảm lợi nhuận ròng.

3. Tại sao quy mô vốn chủ sở hữu không có ý nghĩa thống kê trong nghiên cứu?
   Mặc dù vốn chủ sở hữu là yếu tố quan trọng về an toàn vốn, nhưng trong mẫu nghiên cứu này, nó không trực tiếp ảnh hưởng đáng kể đến lợi nhuận do các ngân hàng có thể sử dụng vốn vay và vốn huy động khác để tối ưu hóa lợi nhuận.

4. Hiệu quả quản lý chi phí được đo lường như thế nào?
   Hiệu quả quản lý chi phí được đo bằng tỷ lệ chi phí hoạt động trên thu nhập hoạt động; tỷ lệ thấp phản ánh quản lý chi phí hiệu quả, góp phần gia tăng lợi nhuận.

5. Làm thế nào để ngân hàng cân bằng giữa tăng trưởng cho vay và kiểm soát rủi ro?
   Ngân hàng cần áp dụng chính sách thẩm định chặt chẽ, giám sát sau cho vay và xử lý nợ xấu hiệu quả, đồng thời điều chỉnh quy mô cho vay phù hợp với năng lực tài chính và điều kiện thị trường để đảm bảo lợi nhuận bền vững.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định quy mô ngân hàng, tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động và hiệu quả quản lý chi phí là các yếu tố có ảnh hưởng tích cực và có ý nghĩa thống kê đến lợi nhuận của các NHTM niêm yết trên TTCK Việt Nam giai đoạn 2008-2018.
• Rủi ro tín dụng và quy mô cho vay có ảnh hưởng ngược chiều đến lợi nhuận, trong khi quy mô vốn chủ sở hữu không có ý nghĩa thống kê rõ ràng.
• Kết quả nghiên cứu góp phần kiểm định các lý thuyết kinh tế về lợi nhuận ngân hàng trong bối cảnh thị trường Việt Nam, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn cho các nhà quản trị và nhà đầu tư.
• Các đề xuất tập trung vào mở rộng quy mô, tối ưu hóa sử dụng vốn, nâng cao hiệu quả quản lý chi phí và kiểm soát rủi ro tín dụng nhằm gia tăng lợi nhuận bền vững.
• Giai đoạn tiếp theo nên mở rộng phạm vi nghiên cứu và cập nhật dữ liệu mới để đánh giá tác động của các yếu tố vĩ mô và chính sách mới trong bối cảnh thị trường tài chính biến động.

Các nhà quản trị ngân hàng và nhà đầu tư nên áp dụng các khuyến nghị từ nghiên cứu để nâng cao hiệu quả hoạt động và ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 Tiếp cận góc độ tài chính, chương này đã chỉ ra tầm quan trọng của lợi nhuận đối với việc đo lường và đánh giá hiệu quả tài chính của NHTM, góp phần vào sự tồn tại và phát triển của NHTM; bên cạnh đó đề tài cũng đã chỉ ra được sự cần thiết và tính tất yếu cũng như tính cấp thiết trong việc nghiên cứu các yếu tố có thể ảnh hưởng đến lợi nhuận của NHTM từ các bằng chứng thực nghiệm là các nghiên cứu trước của nhiều tác giả khác nhau và thực tiễn các NHTM Việt Nam, đề tài đã khẳng định ý nghĩa khoa học và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu được lựa chọn. Từ mục tiêu nghiên cứu tổng quát, chương này cũng đưa 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể và sẽ được xác định giải quyết thông qua 3 câu hỏi nghiên cứu tương ứng. Bên cạnh đó, đề tài cũng đã chỉ ra đối tượng nghiên cứu và giới hạn phạm vi nghiên cứu về nội dung, thời gian và không gian; theo đó đề tài chỉ giới hạn nghiên cứu 13 NHTM đang có cổ phiếu niêm yết trên thị trường chứng khoán tập trung (thị trường niêm yết) trong giai đoạn 11 năm, kể từ năm 2008 đến năm 2018. Bên cạnh đó, đề tài cũng nêu rõ nguồn dữ liệu được sử dụng cho nghiên cứu, kết hợp cả hai phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng để trả lời cho các câu hỏi nghiên cứu.

Sau khi đề tài đã khẳng định ý nghĩa, đóng góp về việc cung cấp thông tin hữu ích cho các chủ thể khác nhau, chẳng hạn như đối với nhà quản trị NHTM hay đối với nhà đầu tư, Chính phủ hay NHNN,.; cuối cùng, chương này đã cung cấp thông tin khái quát cấu trúc của đề tài với 5 chương nội dung chính. z 8 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN Chương 2 sẽ thực hiện khảo lược cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu trước có liên quan về các yếu tố ảnh hưởng đến lợi nhuận của các NHTM niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam, qua đó thảo luận để xác định khoảng trống nghiên cứu và thiết kế mô hình nghiên cứu cho đề tài cho trường hợp các NHTM đang niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Lợi nhuận (Profitability) là chỉ tiêu tài chính quan trọng, được quan tâm bởi tất cả các chủ thể có liên quan đến doanh nghiệp nói chung và ngân hàng thương mại nói riêng; và dưới góc độ tài chính, lợi nhuận cần phải xem xét trong mối quan hệ với các nguồn lực mà doanh nghiệp đã sử dụng để tạo ra nó như tổng vốn đầu tư, vốn chủ sở hữu,. Như vậy, lợi nhuận được tiếp cận trong đề tài là thước đo dạng số tương đối, thể hiện khả năng sinh lời của các NHTM niêm yết trên TTCK Việt Nam.

Dưới góc độ quản trị tài chính NHTM, mục tiêu lợi nhuận được nhận diện, đánh giá thông qua khả năng tạo ra lợi nhuận dành cho các chủ sở hữu (cổ đông) và được đo lường bởi chỉ tiêu tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu ROE (Return on Equity). Suất sinh lời trên vốn chủ Lợi nhuận sau thuế = sở hữu (ROE) Vốn chủ sở hữu bình quân Suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu cho biết một đồng vốn của chủ sở hữu thì NHTM tạo ra cho họ bao nhiêu đồng lợi nhuận, chỉ tiêu lợi nhuận này đã tính đến z 9 tác động của thuế thu nhập doanh nghiệp và đòn bẩy tài chính. Nếu suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu được tiếp cận theo giá thị trường thì đây sẽ là chỉ tiêu so sánh với chi phí sử dụng vốn chủ sở hữu, qua đó đánh giá hiệu quả quản trị tài chính của NHTM trong việc thực hiện mục tiêu tối đa hóa giá trị tài sản cho chủ sở hữu, hay giúp cho nhà đầu tư nhận biết giá thị trường của cổ phiếu NHTM đang trong tình trạng cao, thấp hay đúng giá. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN LỢI NHUẬN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI Thứ nhất, quy mô ngân hàng thương mại Theo lý thuyết lợi thế kinh tế vì quy mô (Economies of scale theory), quy mô ngân hàng càng lớn thì chi phí trong dài hạn giảm và do đó góp phần gia tăng lợi nhuận cho ngân hàng; tuy nhiên lý thuyết bất lợi kinh tế vì quy mô (Diseconomies of scale theory) thì ngược lại với nội dung lợi thế về quy mô chỉ phát huy trong một giới hạn nhất định nào đó mà khi quá ngưỡng trên việc tăng quy mô không còn đem lại lợi thế nữa khi chi phí bình quân trong dài hạn có xu hướng gia tăng từ đó lợi nhuận sẽ giảm đi.

Do đó, việc quy mô ngân hàng có ảnh hưởng như thế nào đến lợi nhuận sẽ còn phụ thuộc vào mức độ quy mô của ngân hàng hiện tại có thực sự phù hợp và dựa trên cơ sở là hai lý thuyết trên. Thứ hai, rủi ro tín dụng Theo lý thuyết rủi ro và lợi nhuận trong quản trị tài chính, NHTM cấp tín dụng cho khách hàng và kỳ vọng mang cho NHTM một khoản lợi nhuận; tuy nhiên lợi nhuận mà NHTM đạt được có thể cao, bằng hoặc thấp hơn kỳ vọng, điều này được lý giải bởi ảnh hưởng của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận, có thể không có ảnh hưởng của rủi ro tín dụng làm giảm lợi nhuận của NHTM, nhưng cũng có thể rủi ro tín dụng có ảnh hưởng làm giảm lợi nhuận của NHTM. Ngoài ra, Berger và DeYoung (1997) đưa ra hai giả thuyết nhằm giải thích ảnh hưởng của rủi ro tín dụng đến lợi nhuận của NHTM là lý thuyết “Kém may mắn” – “Bad Luck” theory và lý thuyết “Quản lý kém” – “Bad Management” theory, hai lý thuyết này cho rằng rủi ro tín dụng càng cao sẽ ảnh hưởng giảm lợi nhuận của NHTM, vì khi đó z 10 các NHTM phải thực hiện trích lập dự phòng rủi ro tín dụng nhiều hơn, làm tăng chi phí và giảm lợi nhuận ròng của các NHTM. Như vậy, rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố mà nếu được quản trị tốt thì lợi nhuận của các NHTM được đảm bảo như kỳ vọng, và ngược lại, nghĩa là NHTM có rủi ro tín dụng càng lớn thì lợi nhuận càng thấp.

Thứ ba, quy mô vốn chủ sở hữu Vốn chủ sở hữu là nguồn vốn được tạo nên từ sự góp vốn ban đầu bởi chủ sở hữu của các ngân hàng và được bổ sung từ lợi nhuận được giữ lại trong quá trình hoạt động kinh doanh. Quy mô vốn chủ sở hữu không trực tiếp ảnh hưởng đến lợi nhuận, nhưng vốn chủ sở hữu ảnh hưởng đến hoạt động huy động vốn và sử dụng vốn của NHTM, qua đó ảnh hưởng đến lợi nhuận; chẳng hạn như NHTM gia tăng vốn chủ sở hữu cũng giúp các ngân hàng nâng cao năng lực tài chính để đảm bảo hệ số an toàn vốn tiến tới việc đáp ứng đủ tiêu chuẩn về CAR của Basel II, gia tăng niềm tin nơi người gửi tiền, từ đó gia tăng cơ hội cho NHTM để có thể huy động vốn với lãi suất thấp hơn, chi phí trả lãi sẽ ít hơn và do đó làm cho lợi nhuận tăng lên; hay nhờ vốn chủ sở hữu lớn hơn nên các NHTM được cơ hội mở rộng hơn hoạt động đầu tư cũng như cấp tín dụng và qua đó góp phần tạo nên lợi nhuận nhiều hơn, góp phần gia tăng lợi nhuận. Thứ tư, tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động Theo lý thuyết chức năng trung gian tài chính của NHTM, NHTM huy động vốn trong đó chủ yếu là huy động tiền gửi của khách hàng và sử dụng vốn huy động để cung ứng vốn cho chủ thể thiếu vốn trong nền kinh tế nhằm hưởng chênh lệch lãi suất (Nguyễn Minh Kiều, 2007). Vì vậy tỷ lệ cho vay trên tổng vốn huy động của khách hàng cho biết mức độ sử dụng nguồn vốn huy động được để cho vay nhằm tạo ra thu nhập cho ngân hàng.

Việc quản lý tỷ lệ này mang tính chất quản lý nhà nước và được quy định bằng văn bản pháp luật nhằm đảm bảo tăng trưởng tín dụng an toàn, hiệu quả, cơ cấu tín dụng phù hợp, trong đó tập trung vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, nhất là các lĩnh vực ưu tiên theo chủ trương của Chính phủ. z 11 Thứ năm, quy mô cho vay Lý thuyết chung về quản trị tài chính, đầu tư là một trong những quyết định tài chính chủ yếu và là cơ sở tạo ra thu nhập cho các chủ thể. Cho vay được xem là một trong những khoản mục tài sản hình thành từ quyết định đầu tư của NHTM, là cơ sở mang lại lợi nhuận cho NHTM, vì vậy quy mô cho vay càng lớn thì càng mang lại cơ hội cho NHTM có thể tạo ra được nhiều lợi nhuận. Tuy vậy, ở một khía cạnh khác, theo lý thuyết rủi ro và lợi nhuận đã được đề cập ở trên nếu thị trường nhiều rủi ro kèm theo sự gia tăng rủi ro tín dụng nhưng không kiểm soát được hoặc khả năng kiểm soát kém cũng có thể làm cho sự gia tăng quy mô cho vay ảnh hưởng đến lợi nhuận của NHTM biến động theo chiều hướng tiêu cực.

Thứ sáu, hiệu quả quản lý chi phí của ngân hàng thương mại Hiệu quả quản lý chi phí là một trong những yếu tố phi tài chính góp phần vào sự thành công của doanh nghiệp nói chung và NHTM nói riêng. Một NHTM quản lý tốt sẽ đảm bảo được chất lượng các khoản đầu tư, khai thác tốt các nguồn lực, sử dụng đòn bẩy tài chính phù hợp hay kiểm soát tốt thu nhập và chi phí, qua đó góp phần đảm bảo cho mục tiêu gia tăng lợi nhuận của NHTM. Một NHTM đảm bảo hiệu quả quản lý tốt và gia tăng sẽ thể hiện rằng những người quản lý thực hiện tốt trách nhiệm quản lý, đảm bảo NHTM có thể tiết kiệm chi phí và đầu tư vào các tài sản có thể sinh lời cao (Maudos và Guevara, 2004), vì vậy hiệu quả quản lý là một trong những yếu tố để các nhà quản trị NHTM cân nhắc trong việc đưa ra các chương trình, chính sách góp phần tăng trưởng lợi nhuận. CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC CÓ LIÊN QUAN Trong thời gian qua, đã có rất nhiều nghiên cứu trong nước và ngoài nước về các nhân tố ảnh hưởng đến lợi nhuận của các NHTM.