Đặt vấn đề Oc bươu vàng (Pomacea canaliculata) là một động vật thân mềm có nguồn gốc từ Nam Mi. Vào khoảng 1985 — 1986, Oc bươu vàng được du nhập vào Việt Nam dùng dé làm thực phẩm, thức ăn gia súc, gia cầm và thuỷ sản. Là loài ốc ăn tạp, sinh sản nhanh, dé nuôi nên sau 10 năm du nhập, Oc bươu vàng đã có mặt ở hau hết các tỉnh thành trong cả nước. Ban đầu có nhiều phong trào nuôi ốc từ cấp độ nông hộ, trang trại, hợp tác xã rồi đến công ty nên làm cho mật độ ốc ngày càng tăng trong tự nhiên, dần dần dẫn đến hiện tượng mất kiểm soát và trở thành dịch hại nghiêm trọng cho ngành nông nghiệp.
Hiện nay, bà con nông dân phải điệt Oc bươu vàng bằng nhiều cách như: bắt bằng tay, dùng hoá chất phun xịt hay dùng bả môi với chi phí từ 300000 — 400000 đồng/ha (chưa kể đến việc phải xử lý ốc lần 2, lần 3 trong cùng một vụ lúa). Theo thống kê của ngành nông nghiệp thì chi phí diét Oc bươu vàng hàng năm trên toàn quốc có thé tiêu hao hơn 2000 tỷ đồng (huyện Thạnh Hoá có hơn 18000 ha trồng lúa, nếu bình quân phí diệt dc là 300000 đồng/ha thì mỗi vụ lúa bà con toàn huyện phải mat hơn 5 tỷ đồng). Từ những thiệt hại nghiêm trọng kể trên, nghiên cứu sử dụng đối tượng đang gây hại cho nền nông nghiệp nước ta là Ốc bươu vàng dé tiến hành thực hiện đề tài: “Xây dựng quy trình thủy phân Oc bươu vàng (Pomacea canaliculata) thành phân bón hữu cơ cho cây trồng”. Mục tiêu đề tài Ứng dụng phương pháp thủy phân và bước đầu sang lọc các quy trình dé thủy phân Oc bươu vàng từ đồng ruộng thành phân bón hữu cơ phục vụ cho canh tác cây trồng.
Nội dung thực hiện Nội dung 1: Khao sát sự ảnh hưởng của các phương thức thuỷ phân Ốc bươu vàng để tạo thành dung dịch thuỷ phân phù hợp dùng làm phân bón. Nội dung 2: Đánh giá thử nghiệm của dung dịch thuỷ phân từ Ốc bươu vàng, phụ phẩm từ Ốc bươu vàng đến sự sinh trưởng của cây cải bẹ xanh. TONG QUAN TÀI LIEU 2. Tổng quan về Oc bươu vàng 2.
Khái quát chung Oc bươu vàng có tên khoa học là Pomacea canaliculata, có nguồn gốc ở Nam Mỹ (Cowie, 2002). Đây là loài động vật thân mềm sống trong nước ngọt và chúng gây hại cho cây trồng ngập nước như lúa, sen, súng, ấu, khoai môn nước, quan trọng nhất là cây lương thực lúa. Oc buou vang. Dac diém hinh thai Oc bươu vàng là loài ốc nước ngọt có kích thước lớn, dang mập tròn.
Vỏ có dạng xoắn ốc, mỏng, có màu nâu hoặc vàng nâu. Oc bươu vàng là loài ăn thực vật rất pham, ăn rất khỏe, chúng ăn cây lúa non, các lá cây mềm và gặm bề mặt của lá tạo thành nhiều lỗ thủng chỉ chừa lại phần gân lá. Trứng ốc mới đẻ có màu hồng hoặc màu đỏ, mềm và sau một thời gian được vôi hóa bởi một lớp canxi hạt trứng sẽ trở nên cứng chắc hơn (Thảo, 2022). Trứng dc có dạng hình cầu hoặc 6 van, dai khoảng 2 đến 3 mm, màu hồng tươi được đẻ thành 6 trên thân lúa, cây cỏ, ven ruộng, mương máng.
Khi thời tiết 4m lên cũng là lúc Oc bươu vàng sinh sản mạnh. Đặc điểm sinh sản Ốc bươu vàng là một loài động vật chân bụng nước ngọt đẻ trứng có khả năng thụ tinh trong (Catalan và ctv, 2002). Trong mùa sinh sản, ngay sau khi giao phối, những con cái đẻ những cụm trứng có màu đỏ hồng ở trên mặt nước và bám thành chùm, có khoảng từ 120 đến 500 trứng. Oc bươu vàng có thé giao phối và đẻ trứng nhiều lần nên khả năng sinh sản rất cao (Liang và ctv, 2023).
Tuổi thọ của Oc bươu vàng thường khoảng 2 đến 4 năm. Trong quan dan, tỉ lệ con đực/cái khoảng 1⁄4. Tuỳ theo loại thức ăn có được mà tốc độ sinh trưởng nhanh, chậm khác nhau. Oc bươu vàng ăn thực vật, thức ăn ưa thích là xà lách, béo tắm, mạ non và rau muống.
Ốc bươu vàng là đối tượng hại lúa hay dưa hấu, đặc biệt là mạ dưới 3 tuần. Giai đoạn mạ non là thức ăn ưa thích của chúng nhưng đến khi lúa già chúng ăn rất ít. Khi ăn, chúng cắn đứt gốc cây mạ hay lúa non rồi lấy miệng nhai thân hoặc lá non. Oc bươu vàng thường giao phối với ốc bươu bản địa hoặc ốc lac.
Tập tính sinh sản chung là ốc cái đẻ trứng thanh từng đám bám vào hốc dat, bùn hay trên thân cây thực vật thủy sinh. Ốc cái đẻ từng trứng hoặc từng đôi trứng, khi một cặp trứng đi ra khỏi đường sinh dục cái qua cơ quan đẻ trứng, sau đó được đây ra khỏi cơ thể và gắn vào cạnh dưới của tổ trứng. Trứng ốc mới đẻ sẽ rất mềm, thường trong suốt, màu sắc hạt trứng cũng khác nhau tùy theo loài ốc. Thành phần dinh dưỡng của Óc bươu vàng Oc bươu vàng được đánh giá là nguồn thực phẩm giàu dinh dưỡng cho cây trồng.
Thịt ốc chứa hàm lượng lớn chất đạm và các khoáng chất như protein, axit amin, vitamin và canxi giúp cây trồng phát triển khỏe mạnh và cải tạo đất hiệu quả. Thanh phần dinh dưỡng có trong 100g Oc bươu vàng Số thứtự — Thành phân dinh dưỡng Đơn vị Hàm lượng 1 Nước g 76,8 : KCal 84,0 2 Nang luong KI 35] 3 Protein g 11,1 4 Lipid g 0,70 5 Glucid g 8,30 6 Tro g 3,10 7 Calci mg 1310 8 Phospho mg 64,0 (Nguon: Bảng thành phan thực phẩm Việt Nam. Nhà xuất bản Y hoc, 2007). Tình hình gây hai của Oc bươu vàng trên thé giới Oc bươu vàng (Pomacea canaliculata) có nguồn gốc từ Nam Mỹ, nhưng đã được du nhập vào một số nước châu A va châu Mỹ (Cowie, 2002; Lach va ctv, 2000), nơi nó bat ngờ phát triển thành một loài gây hại lúa (Halwart, 1994).
Nó thường phá hoại thân và lá non của lúa và có thé ăn từ 7 — 24 cây ma mỗi ngày, do đó dẫn đến thiệt hai nặng nề cho diện tích trồng lúa (Salleh va ctv, 2012). Oc bươu vàng đã phân bố rộng khắp khu vực, không chỉ phá hoại mùa màng và thay đôi môi trường vi mô, mà còn tạo điều kiện cho Angiostrongylus cantonensis lây lan, tác nhân phổ biến nhất gây bệnh ở hệ than kinh trung ương, chủ yếu viêm não màng não tăng bạch cầu ái toan ở người (Lv va ctv, 2009). Ngoài ra, Oc bươu vàng có tác động sinh thái nghiêm trọng với việc thay đôi cau trúc của hệ sinh thái địa phương bằng cách phá tan hầu hết các thảm thực vật (Carlsson và ctv, 2004). Ở Đông Nam A và các nơi khác, việc kiểm soát Oc bươu vàng bang hóa chat, sử dụng thuốc diệt động vật thân mềm đã được ưa chuộng do mang lại kết quả tức thì, nhưng những hóa chất này được biết là có hại cho môi trường và sức khỏe con người (de Brito va Joshi, 2016; Naylor, 1996).
Oc bươu vàng là một trong 100 loài ngoại lai xâm hại tồi tệ nhất thế giới (Joshi, 2007; Lowe và ctv, 2000). Ngoài ra, khả năng xâm lấn của nó liên quan đến tỉ lệ sinh sản cao và dé dàng thích nghi với các điều kiện môi trường khắc nghiệt. Một số quốc gia như Đài Loan, Thái Lan, Malaysia, Indonesia và Philippines cũng đang bị thiệt hại nặng nề do loại sâu bệnh này (San Martin và ctv, 2008). Ké từ khi du nhập vào Trung Quốc dé nuôi trồng thủy sản vào những năm 1980, sự lây lan nhanh chóng của nó đã gây ra các vấn đề sinh thái và thiệt hại kinh tế lớn ở các tỉnh phía nam Trung Quốc (Yang va ctv, 2010).
Khi số lượng loài Ốc này trở nên không thé kiểm soát được, nó đã lan rộng ra một số khu vực ruộng lúa trên khắp Malaysia và được phát hiện là nguyên nhân gây thiệt hại nghiêm trọng cho mùa màng, đặc biệt là trong giai đoạn đầu của quá trình sinh trưởng của lúa (Amzah và Yahya, 2014). Tình hình gây hại của Oc bươu vàng tại Việt Nam Theo báo cáo của Tổng cục Môi trường (2015), Oc bươu vàng đã lan rộng tại 44 tỉnh thành trên cả nước, gây ra nhiều thiệt hại cho ngành nông nghiệp, đặc biệt là nuôi tôm, cá, lúa, hoa màu và cây ăn trái. Oc bươu vàng ăn rất nhiều loài thực vật, đặc biệt là các loại cây trồng và rau màu, gây thiệt hại đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Hằng năm Óc bươu vàng gây hại trên lúa và rau màu với diện tích nhiễm khoảng 20000 ha, phân bố rộng khắp 10/10 huyện, thành phố.
Tuy đã được chi đạo phòng trừ sớm ngay từ đầu vụ bằng nhiều phương pháp như: bắt thủ công, sử dụng thuốc nhằm ngăn chặn sự gây hại và lây lan của Ốc bươu vàng nhưng do đặc điểm sinh học cũng 4 như quy luật phát sinh của chúng đã làm ảnh hưởng rat lớn tới kết quả phòng trừ. Khi thời tiết ấm lên cũng là lúc Oc bươu vàng sinh sản mạnh. Tốc độ đẻ trứng của Oc bươu vàng nhanh bao nhiêu thì tốc độ nở con, tốc độ sinh trưởng và tàn phá cũng nhanh bấy nhiêu. Theo các chuyên gia nông học thì trong những năm gan đây, Oc bươu vàng đã phá hoại hàng trăm nghìn ha lúa non trên khắp các tỉnh, thành trên cả nước.
Tại An Giang, từ năm 1990 Oc bươu vàng đã xâm nhập và lây lan, gây hại cục bộ, diện tích và mức độ gây hại của Óc bươu vàng có xu hướng ngày càng gia tăng. Ủy Ban Nhân Dân tinh và các ngành chức năng đã tổ chức phát động va mở nhiều chiến dịch dập dịch thường xuyên nhưng đến nay, Oc bươu vàng vẫn lan rộng và xuất hiện khắp 11 huyện, thị trong tỉnh. Trong đó vùng trọng điểm nhiễm ốc mật số cao, gây hại nghiêm trọng trên ruộng lúa với 1100 ha/vụ Đông xuân 1998 — 1999, mật độ 1 — 5 con/m? (Lê Văn Thành, 2013). Ngoài ra trong may năm gan đây, Oc bươu vàng trên địa bàn tinh Tây Ninh cũng xuất hiện rất nhiều, đặc biệt trên sông Vàm Cỏ Đông, các kênh mương, ruộng lúa mì trên địa bàn tỉnh (Nguyễn Văn Hồng, 2020).
Tống quan về phân bón hữu cơ 2. Khái quát chung Phân bón hữu cơ (phân bón organic) có thành phan bao gồm những yếu tố tự nhiên, từ các loại phân động vật, chất khoáng đến than bùn, lá cây. Phân hữu cơ không chỉ cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng mà còn duy trì đất được màu mỡ và có khả năng giảm thiểu các van đề liên quan đến phân bón tổng hợp (Shaji va ctv, 2021).