Xây dựng phương pháp sư phạm theo đường hướng hành động để giảng dạy tiếng pháp du lịch cho sinh viên học tiếng pháp của khoa ngôn ngữ và văn hóa pháp đại học ngoại ngữ đhqghn

Chuyên khảo giáo dục phân tích Xây dựng phương pháp sư phạm theo đường hướng hành động để giảng dạy tiếng pháp du lịch cho sinh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Bùi Thị Thu Hương
• Người hướng dẫn: Pr. Trần Đình Bình, Ph.
• Trường học: Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Didactique du FLE
• Đề tài: Xây dựng phương pháp sư phạm theo đường hướng hành động để giảng dạy tiếng pháp du lịch cho sinh viên học tiếng pháp của khoa ngôn ngữ và văn hóa pháp đại học ngoại ngữ đhqghn
• Loại tài liệu: Thèse de doctorat
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CADRE THÉORIQUE ET CONTEXTUEL: L’ENSEIGNEMENT DU FRANÇAIS DE SPÉCIALITÉ ET LE PROJET PÉDAGOGIQUE
• 1.1. Définition de “langue de spécialité”
• 1.2. Méthodologie et démarche didactique de la langue de spécialité
• 1.3. Rôle de l’enseignant de la langue de spécialité
• 1.4. Apprenant de la langue de spécialité
• 1.5. Historique du français de spécialité
• 1.6. Distinction de trois termes : « Français de spécialité » ; « Français sur objectifs spécifiques » (FOS) et « Français langue professionnelle » (FLP)
• 1.7. Caractéristiques de la langue de spécialité et du français de spécialité
• 1.8. Question terminologique et le choix du terme français de spécialité
• 1.9. Enseignement du français de spécialité et du français du tourisme
• 1.10. Vue générale de l’enseignement du français de spécialité et des recherches sur l’enseignement du français de spécialité
• 1.11. Organisation d’un cours de français de spécialité dans le contexte vietnamien
• 1.12. Contexte de l’enseignement du français du tourisme au DF de l'ULEI – UNVH
• 1.13. Perspective actionnelle et projet pédagogique
• 1.14. Perspective actionnelle dans le CECRL
• 1.15. Historique de la perspective actionnelle
• 1.16. Deux principes importants de la perspective actionnelle. De l’approche communicative à l’approche actionnelle
• 1.17. Pourquoi l’approche actionnelle est-elle convenable au cours de français de spécialité?
• 1.18. Pourquoi s’intéresser au projet pédagogique?
• 1.19. Distinction entre le projet pédagogique et la pédagogie du projet
• 1.20. Avantages et limites de la réalisation d’un projet pédagogique
• 1.21. Types de projets en classe de langue
• 1.22. Démarche du projet
• 1.23. Rôle de l’enseignant dans le projet
• 1.24. Rôle de l’apprenant dans le projet
• 1.25. Conclusion du chapitre
• 2. CHƯƠNG 2: MÉTHODOLOGIE DE RECHERCHE
• 2.1. Choix de la méthodologie de recherche
• 2.2. Identification du problème
• 2.3. Enquête auprès des étudiants
• 2.4. Entretien auprès des enseignants
• 2.5. Observation de classe
• 2.6. À propos des résultats de l’enquête, de l’entretien et des observations
• 2.7. Établissement d’un plan d’action
• 2.8. Concept « Approche pédagogique »
• 2.9. Formulation de l’hypothèse
• 2.10. Choix de l’approche méthodologique privilégiée
• 2.11. Choix de méthode pédagogique privilégiée
• 2.12. Choix du scénario pédagogique
• 2.13. Élaboration du scénario pédagogique
• 2.14. Mise en expérimentation
• 2.15. Étape 2 : Mise en expérimentation
• 2.16. Étape 3 : Évaluation du produit de chaque groupe
• 2.17. Évaluation des effets de l’expérimentation
• 2.18. Test de lexique et de connaissances professionnelles du métier de tourisme et le sujet de production écrite
• 2.19. Partage des résultats de la recherche
• 2.20. Méthodes d’analyse des données
• 2.21. Conclusion du chapitre
• 3. CHƯƠNG 3: ANALYSE ET INTERPRÉTATION DES RÉSULTATS
• 3.1. Analyse des résultats de l’enquête et de l’entretien après l’expérimentation
• 3.2. Impacts de l’expérimentation sur la compétence linguistique
• 3.3. Impacts de l’expérimentation sur la compétence communicative et actionnelle
• 3.4. Impacts de l’expérimentation sur l’insertion professionnelle
• 3.5. À propos de la mise en expérimentation
• 3.6. Réajustement du volume horaire du français du tourisme
• 3.7. Réajustement du programme du français du tourisme
• 3.8. Formation continue des enseignants chargés du français du tourisme
• 3.9. Conclusion du chapitre
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giảng Dạy Tiếng Pháp Du Lịch Xu Hướng Mới

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, tiếng Pháp chuyên ngành, đặc biệt tiếng Pháp du lịch, ngày càng trở nên quan trọng. Nhu cầu sử dụng tiếng Pháp như một công cụ không thể thiếu trong các hoạt động thương mại và khoa học, đặc biệt trong lĩnh vực du lịch, ngày càng tăng cao. Sự khác biệt giữa tiếng Pháp thiên về văn hóa và tiếng Pháp chuyên ngành đòi hỏi phương pháp tiếp cận sư phạm mới. Các doanh nghiệp thường yêu cầu đào tạo các kỹ năng chuyên môn, không chỉ là giao tiếp chuyên ngành. Do đó, cần hướng dẫn người học tiếp cận các diễn ngôn tiềm ẩn để thực hiện các nhiệm vụ cụ thể trong một nghề nghiệp nhất định. Các vấn đề như lựa chọn lộ trình, tích hợp ngữ pháp, lựa chọn tình huống và kỹ năng chuyên môn, xử lý các thuật ngữ chuyên môn và yếu tố văn hóa trong giao tiếp đặt ra những thách thức lớn cho người giảng dạy tiếng Pháp chuyên ngành. Mục tiêu là tích hợp nhiều mục tiêu và duy trì một nguyên tắc tổ chức trong đào tạo, trọng tâm là năng lực giao tiếp. Điều này cho phép phân biệt giữa kiến thức ngôn ngữ và kiến thức xã hội học. Để giao tiếp hiệu quả, cần nắm vững ngôn ngữ, hệ thống ngôn ngữ, và sử dụng nó phù hợp với bối cảnh xã hội. Các kiến thức (khía cạnh từ vựng và cấu trúc của tiếng Pháp chuyên ngành), kỹ năng (chiến lược đọc và tổng hợp, hiểu và tạo ra các tài liệu hữu ích trong lĩnh vực mục tiêu) và thái độ cho phép người học thử thách năng lực ngôn ngữ và thực tiễn của họ một cách tự do, ngay cả trong quá trình viết.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Tiếng Pháp Du Lịch Hiện Nay

Du lịch đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực như khách sạn, nhà hàng, vận tải và thủ công mỹ nghệ. Du lịch quốc tế, đặc biệt là du lịch Pháp ngữ, đã trở thành một hoạt động quy mô lớn tại Việt Nam trong nhiều năm. Theo thống kê của Tổng cục Du lịch Việt Nam, năm 2017, số lượng khách du lịch Pháp đến Việt Nam là 255.369 lượt, tăng 6% so với cùng kỳ năm 2016. Chỉ trong 5 tháng đầu năm 2018, số lượng khách du lịch Pháp đến Việt Nam đã đạt 139.834 lượt, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm 2017. Hầu hết du khách Pháp lựa chọn các tour du lịch trọn gói, bao gồm chuyến đi và lưu trú được lên kế hoạch chi tiết trước, trả một phần hoặc toàn bộ chi phí trước chuyến đi. Tuy nhiên, du lịch tự túc vẫn tồn tại nhưng ít được du khách Pháp ưa chuộng hơn. Thời gian lưu trú của du khách Pháp thường kéo dài từ mười ngày đến hai tuần. Khi đến Việt Nam tại sân bay quốc tế Nội Bài, họ dành bốn hoặc năm ngày để khám phá Hà Nội và một số tỉnh phía Bắc với những cảnh quan và di tích nổi tiếng như Quảng Ninh với vịnh Hạ Long, Lào Cai với Sapa, v.v. Sau đó, họ di chuyển vào miền Trung đến Đà Nẵng, Khánh Hòa, Thừa Thiên Huế, Nghệ An, nơi có những bãi biển đẹp nhất cả nước. Cuối cùng, họ có thể dành ba đến bốn ngày để khám phá một số tỉnh ở đồng bằng sông Cửu Long và một đến hai ngày để nghỉ ngơi tại Thành phố Hồ Chí Minh trước khi lên máy bay tại sân bay Tân Sơn Nhất.

1.2. Yêu Cầu Về Nguồn Nhân Lực Tiếng Pháp Trong Ngành Du Lịch

Toàn cầu hóa tác động mạnh mẽ đến thị trường lao động du lịch, đặc biệt là chất lượng nguồn nhân lực. Tại Việt Nam, số lượng nhân viên du lịch có thể hiểu và nói tiếng Pháp còn hạn chế. Hầu hết làm việc trong các khách sạn và công ty du lịch sau khi được đào tạo chuyên nghiệp và thường nói tiếng Anh. Với số lượng khách du lịch Pháp ngữ ngày càng tăng, Việt Nam cần nhiều nhân viên hơn trong tất cả các lĩnh vực du lịch (khách sạn, nhà hàng, công ty du lịch, v.v.) có khả năng đón tiếp du khách Pháp ngữ bằng tiếng Pháp. Thực tế này đòi hỏi một tầm nhìn khác về việc học ngoại ngữ, tức là một cuộc cải cách giáo dục cần thiết trong bối cảnh hội nhập của Việt Nam vào khu vực và thế giới. Qotb (2008) nhấn mạnh rằng "các trao đổi trở nên chuyên môn hơn, do đó cần thiết phải thiết lập các khóa đào tạo chuyên môn hơn, đặc biệt là về tiếng Pháp chuyên ngành."

II. Thách Thức Trong Giảng Dạy Tiếng Pháp Du Lịch Hiện Nay

Mặc dù tiếng Pháp du lịch ngày càng quan trọng, việc giảng dạy môn học này vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các giáo trình hiện tại có thể chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của sinh viên. Phương pháp giảng dạy truyền thống có thể không đủ để phát triển các kỹ năng giao tiếp và làm việc cần thiết trong ngành du lịch. Hơn nữa, việc thiếu hụt đội ngũ giáo viên có kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực du lịch cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá hiệu quả của các phương pháp giảng dạy hiện tại và tìm ra những giải pháp tối ưu để nâng cao chất lượng đào tạo tiếng Pháp du lịch. Việc kết hợp lý thuyết với thực hành, tăng cường tương tác giữa sinh viên và giáo viên, và tạo cơ hội cho sinh viên thực tập trong môi trường thực tế là những yếu tố then chốt để cải thiện kỹ năng tiếng Pháp du lịch của sinh viên.

2.1. Hạn Chế Của Giáo Trình Tiếng Pháp Du Lịch Hiện Hành

Các giáo trình tiếng Pháp du lịch hiện tại thường tập trung vào ngữ pháp và từ vựng cơ bản, nhưng ít chú trọng đến các tình huống giao tiếp thực tế trong ngành du lịch. Điều này khiến sinh viên gặp khó khăn khi phải đối mặt với các tình huống thực tế như đón tiếp khách hàng, giải quyết các vấn đề phát sinh, hoặc giới thiệu các địa điểm du lịch. Các giáo trình cũng có thể thiếu cập nhật về các xu hướng mới trong ngành du lịch, như du lịch bền vững, du lịch trải nghiệm, hoặc du lịch trực tuyến. Do đó, cần có những giáo trình tiếng Pháp du lịch được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của ngành, và thường xuyên được cập nhật để đáp ứng với những thay đổi của thị trường.

2.2. Thiếu Tương Tác Và Thực Hành Trong Quá Trình Giảng Dạy

Phương pháp giảng dạy tiếng Pháp du lịch truyền thống thường tập trung vào việc truyền đạt kiến thức một chiều từ giáo viên đến sinh viên. Ít có sự tương tác giữa sinh viên và giáo viên, hoặc giữa các sinh viên với nhau. Sinh viên ít có cơ hội thực hành giao tiếp tiếng Pháp du lịch trong các tình huống mô phỏng, hoặc thực tế. Điều này khiến sinh viên thiếu tự tin khi sử dụng tiếng Pháp trong môi trường làm việc thực tế. Cần có những phương pháp giảng dạy tích cực hơn, khuyến khích sinh viên tham gia vào các hoạt động thảo luận, làm việc nhóm, đóng vai, hoặc thực hiện các dự án thực tế.

III. Phương Pháp Sư Phạm Hành Động Giải Pháp Giảng Dạy Tiếng Pháp

Để giải quyết những thách thức trong việc giảng dạy tiếng Pháp du lịch, phương pháp sư phạm hành động nổi lên như một giải pháp đầy tiềm năng. Phương pháp sư phạm hành động tập trung vào việc giúp sinh viên sử dụng tiếng Pháp để thực hiện các nhiệm vụ cụ thể trong môi trường du lịch. Điều này không chỉ giúp sinh viên nâng cao kỹ năng tiếng Pháp mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết như làm việc nhóm, giải quyết vấn đề và giao tiếp hiệu quả. Việc áp dụng đường hướng hành động đòi hỏi giáo viên phải tạo ra những tình huống học tập thực tế, khuyến khích sinh viên tham gia tích cực và tạo ra những sản phẩm cụ thể.

3.1. Ưu Điểm Của Phương Pháp Sư Phạm Hành Động Trong Giảng Dạy Tiếng Pháp

Phương pháp sư phạm hành động mang lại nhiều lợi ích cho việc giảng dạy tiếng Pháp du lịch. Nó giúp sinh viên phát triển năng lực giao tiếp một cách tự nhiên và hiệu quả, thông qua việc thực hành trong các tình huống mô phỏng hoặc thực tế. Nó cũng giúp sinh viên phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho công việc, như làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, và tư duy sáng tạo. Hơn nữa, phương pháp sư phạm hành động tạo ra một môi trường học tập tích cực và hứng thú, khuyến khích sinh viên tham gia chủ động vào quá trình học tập.

3.2. Các Bước Triển Khai Phương Pháp Sư Phạm Hành Động Hiệu Quả

Để triển khai phương pháp sư phạm hành động hiệu quả, cần tuân thủ các bước sau. Đầu tiên, xác định rõ mục tiêu học tập và các nhiệm vụ cần thực hiện. Thứ hai, thiết kế các hoạt động học tập phù hợp với mục tiêu và nhiệm vụ. Thứ ba, tạo ra môi trường học tập tích cực và khuyến khích sinh viên tham gia. Thứ tư, cung cấp phản hồi kịp thời và chính xác cho sinh viên. Thứ năm, đánh giá kết quả học tập dựa trên khả năng thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của sinh viên.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Giảng Dạy Tiếng Pháp Du Lịch Tại ĐHQGHN

Việc ứng dụng phương pháp sư phạm hành động vào giảng dạy tiếng Pháp du lịch tại Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp, Đại học Ngoại ngữ ĐHQGHN mang lại những kết quả tích cực. Sinh viên không chỉ nâng cao kỹ năng tiếng Pháp mà còn phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho công việc trong ngành du lịch. Các hoạt động thực tế như đóng vai, làm dự án, và thực tập giúp sinh viên làm quen với môi trường làm việc thực tế và tự tin hơn khi sử dụng tiếng Pháp trong các tình huống chuyên môn. Nghiên cứu này, với tiêu đề "Élaboration d’une approche pédagogique basée sur la perspective actionnelle pour l’enseignement du français du tourisme aux étudiants de français du Département de français de l'Université de Langues et d’Études internationales – Université Nationale du Vietnam à Hanoï" khẳng định những tác động tích cực này.

4.1. Các Hoạt Động Thực Tế Trong Chương Trình Tiếng Pháp Du Lịch

Chương trình tiếng Pháp du lịch tại Đại học Ngoại ngữ ĐHQGHN bao gồm nhiều hoạt động thực tế, như đóng vai các tình huống giao tiếp trong khách sạn, nhà hàng, hoặc công ty du lịch. Sinh viên cũng được yêu cầu thực hiện các dự án thực tế, như thiết kế một tour du lịch, viết một bài quảng cáo về một địa điểm du lịch, hoặc tạo một trang web giới thiệu về văn hóa Việt Nam bằng tiếng Pháp. Ngoài ra, sinh viên còn có cơ hội thực tập tại các khách sạn, nhà hàng, hoặc công ty du lịch để áp dụng kiến thức và kỹ năng đã học vào thực tế.

4.2. Đánh Giá Hiệu Quả Của Phương Pháp Giảng Dạy Mới

Việc đánh giá hiệu quả của phương pháp giảng dạy mới dựa trên kết quả học tập của sinh viên, phản hồi từ sinh viên và giáo viên, và đánh giá từ các nhà tuyển dụng trong ngành du lịch. Kết quả cho thấy sinh viên có khả năng sử dụng tiếng Pháp tự tin và hiệu quả hơn trong các tình huống giao tiếp thực tế. Sinh viên cũng phát triển các kỹ năng mềm cần thiết cho công việc, như làm việc nhóm, giải quyết vấn đề, và tư duy sáng tạo. Các nhà tuyển dụng đánh giá cao khả năng của sinh viên tốt nghiệp từ chương trình tiếng Pháp du lịch của Đại học Ngoại ngữ ĐHQGHN.

V. Nghiên Cứu Sư Phạm Tiếng Pháp Đề Xuất Và Khuyến Nghị Cải Tiến

Nghiên cứu sư phạm tiếng Pháp cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp giảng dạy sáng tạo và hiệu quả hơn, phù hợp với nhu cầu thực tế của sinh viên và thị trường lao động. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các trường đại học, các nhà nghiên cứu, và các doanh nghiệp trong ngành du lịch để đảm bảo rằng chương trình đào tạo tiếng Pháp du lịch đáp ứng được yêu cầu của thị trường. Đồng thời, cần đầu tư vào việc đào tạo và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên có kinh nghiệm thực tế trong lĩnh vực du lịch và có khả năng áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại.

5.1. Phát Triển Giáo Trình Tiếng Pháp Du Lịch Cập Nhật Và Thực Tiễn

Việc phát triển giáo trình tiếng Pháp du lịch cần dựa trên nhu cầu thực tế của sinh viên và thị trường lao động. Giáo trình cần bao gồm các tình huống giao tiếp thường gặp trong ngành du lịch, các thuật ngữ chuyên môn, và các kiến thức về văn hóa Việt Nam và Pháp. Giáo trình cũng cần được cập nhật thường xuyên để phản ánh những thay đổi trong ngành du lịch và các xu hướng mới trong việc giảng dạy tiếng Pháp.

5.2. Tăng Cường Kết Nối Giữa Trường Học Và Doanh Nghiệp Du Lịch

Việc tăng cường kết nối giữa trường học và doanh nghiệp du lịch giúp sinh viên có cơ hội thực tập và làm việc trong môi trường thực tế. Các doanh nghiệp cũng có thể tham gia vào quá trình xây dựng chương trình đào tạo, cung cấp thông tin về nhu cầu của thị trường, và đánh giá năng lực của sinh viên. Sự hợp tác này giúp đảm bảo rằng chương trình đào tạo đáp ứng được yêu cầu của thị trường và sinh viên tốt nghiệp có khả năng làm việc hiệu quả trong ngành du lịch.

VI. Kết Luận Hướng Tới Tương Lai Của Giảng Dạy Tiếng Pháp DL

Việc xây dựng phương pháp sư phạm theo đường hướng hành động để giảng dạy tiếng Pháp du lịch cho sinh viên Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp tại Đại học Ngoại ngữ ĐHQGHN là một hướng đi đúng đắn, mang lại nhiều lợi ích cho sinh viên và ngành du lịch Việt Nam. Việc tiếp tục nghiên cứu và cải tiến phương pháp giảng dạy, phát triển giáo trình cập nhật và thực tiễn, tăng cường kết nối giữa trường học và doanh nghiệp du lịch là những yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng đào tạo tiếng Pháp du lịch và đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nâng Cao Năng Lực Tiếng Pháp Du Lịch

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng, việc nâng cao năng lực tiếng Pháp du lịch cho sinh viên là vô cùng quan trọng. Điều này giúp sinh viên có khả năng cạnh tranh trên thị trường lao động quốc tế, đóng góp vào sự phát triển của ngành du lịch Việt Nam, và quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới.

6.2. Triển Vọng Phát Triển Của Ngành Tiếng Pháp Du Lịch Tại Việt Nam

Ngành tiếng Pháp du lịch tại Việt Nam có nhiều triển vọng phát triển trong tương lai, nhờ vào sự tăng trưởng của ngành du lịch và sự quan tâm của du khách Pháp ngữ đến Việt Nam. Việc đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng sử dụng tiếng Pháp thành thạo, am hiểu về văn hóa và có kỹ năng chuyên môn, là yếu tố then chốt để tận dụng tối đa tiềm năng của ngành.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Phương pháp giảng dạy tiếng Pháp (Didactique du FLE, mã số: 9140233.01) của tác giả Bùi Thị Thu Hương, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Trần Đình Bình, được bảo vệ tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2022 với đề tài: «Élaboration d’une approche pédagogique basée sur la perspective actionnelle pour l’enseignement du français du tourisme aux étudiants de français du Département de français de l’Université de Langues et d’Études Internationales – Université Nationale du Vietnam à Hanoi» (Xây dựng phương pháp sư phạm theo đường hướng hành động để giảng dạy tiếng Pháp du lịch cho sinh viên học tiếng Pháp của Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp – Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Ngành du lịch đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam với sự gia tăng liên tục của lượng khách du lịch quốc tế, đặc biệt là du khách nói tiếng Pháp. Theo số liệu thống kê từ Tổng cục Du lịch Việt Nam được tác giả trích dẫn:

• Năm 2017: Số lượng khách du lịch Pháp đến Việt Nam đạt 255.369 lượt, tăng 6% so với năm 2016.
• Năm 2018 (5 tháng đầu năm): Lượng khách Pháp đạt 139.834 lượt, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm 2017.
• Đặc điểm hành vi: Đa số du khách Pháp lựa chọn hình thức du lịch trọn gói (tour có lịch trình, nơi lưu trú được thiết lập trước) kéo dài từ 10 đến 14 ngày, di chuyển qua các tuyến điểm tiêu biểu từ miền Bắc (Hà Nội, Quảng Ninh, Lào Cai), miền Trung (Đà Nẵng, Khánh Hòa, Thừa Thiên Huế, Nghệ An) đến miền Nam (Đồng bằng sông Cửu Long, TP. Hồ Chí Minh).

Mặc dù nhu cầu đón tiếp khách Pháp ngữ tăng cao, nguồn nhân lực du lịch tại Việt Nam có khả năng sử dụng tiếng Pháp còn hạn chế và phần lớn nhân sự sử dụng tiếng Anh. Tại Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp (Trường Đại học Ngoại ngữ – ĐHQGHN), các khóa học tiếng Pháp du lịch dành cho sinh viên năm thứ ba và năm thứ tư đã được triển khai hơn một thập kỷ. Tuy nhiên, thực tế giảng dạy tồn tại nhiều bất cập: chương trình nặng về lý thuyết ngôn ngữ, các bài tập đóng khung trong sách giáo khoa, thiếu vắng sự rèn luyện các năng lực thực hành nghề nghiệp (savoirs, savoir-faire, savoir-être trong ngành du lịch). Sinh viên tốt nghiệp còn thiếu hụt kiến thức nghiệp vụ thực tế và gặp khó khăn trong giao tiếp nghề nghiệp khi tiếp cận thị trường lao động. Vấn đề đặt ra là phải xây dựng một phương pháp sư phạm gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo ngôn ngữ và phát triển kỹ năng hành động nghề nghiệp.

Mục tiêu nghiên cứu

• Xây dựng một phương pháp sư phạm dựa trên đường hướng hành động nhằm nâng cao năng lực ngôn ngữ, năng lực giao tiếp, năng lực hành động và năng lực nghề nghiệp trong lĩnh vực du lịch cho sinh viên chuyên ngành tiếng Pháp.
• Thực nghiệm và kiểm chứng hiệu quả của phương pháp sư phạm mới thông qua việc đánh giá sự tiến bộ trong kết quả học tập của sinh viên sau quá trình áp dụng.

Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

Luận án xác lập câu hỏi nghiên cứu trung tâm và ba câu hỏi cụ thể:

• Câu hỏi trung tâm: Phương pháp sư phạm dựa trên đường hướng hành động có cải thiện kết quả học tập của sinh viên học tiếng Pháp du lịch hay không?
  • Câu hỏi phụ 1: Việc áp dụng đường hướng hành động trong giảng dạy tiếng Pháp du lịch có cải thiện năng lực ngôn ngữ của sinh viên không?
  • Câu hỏi phụ 2: Việc áp dụng đường hướng hành động trong giảng dạy tiếng Pháp du lịch có cải thiện năng lực giao tiếp và hành động của sinh viên không?
  • Câu hỏi phụ 3: Việc áp dụng đường hướng hành động trong giảng dạy tiếng Pháp du lịch có hỗ trợ sự hội nhập nghề nghiệp của sinh viên không?

Tương ứng với hệ thống câu hỏi, tác giả xác lập giả thuyết nghiên cứu trung tâm và ba giả thuyết cụ thể:

• Giả thuyết trung tâm: Phương pháp sư phạm dựa trên đường hướng hành động cải thiện kết quả học tập của sinh viên học tiếng Pháp du lịch.
  • Giả thuyết phụ 1: Sinh viên theo học phương pháp này đạt kết quả tốt hơn về năng lực ngôn ngữ so với sinh viên không theo học.
  • Giả thuyết phụ 2: Sinh viên theo học phương pháp này đạt kết quả tốt hơn về năng lực giao tiếp và hành động so với sinh viên không theo học.
  • Giả thuyết phụ 3: Sinh viên theo học phương pháp này đạt kết quả tốt hơn về năng lực nghề nghiệp so với sinh viên không theo học.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Quá trình dạy và học tiếng Pháp du lịch; phương pháp sư phạm dựa trên đường hướng hành động và sư phạm dự án.
• Khách thể nghiên cứu: Sinh viên năm thứ ba và năm thứ tư cùng các giảng viên giảng dạy tiếng Pháp du lịch tại Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp, Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội.
• Phạm vi không gian và thời gian: Thực hiện tại Trường Đại học Ngoại ngữ – ĐHQGHN, khóa đào tạo 24 (QH.2016-D2), dữ liệu thực nghiệm và khảo sát hoàn thành giai đoạn 2016–2021 (văn bản cam đoan ký tháng 10/2021, bảo vệ năm 2022).

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu về tiếng Pháp chuyên ngành

Tác giả đã hệ thống hóa lịch sử phát triển của các trào lưu giảng dạy tiếng Pháp phục vụ mục đích nghề nghiệp qua các giai đoạn:

Giai đoạn / Trào lưu	Tên gọi chuyên môn	Đặc điểm và ưu tiên phương pháp
Thập niên 1920 (1927)	Tiếng Pháp quân sự (Français militaire)	Xuất hiện từ cẩm nang quân sự năm 1927 phục vụ binh lính bản xứ không nói tiếng Pháp trong quân đội Pháp.
Thập niên 1960	Tiếng Pháp khoa học và kỹ thuật (Français scientifique et technique)	Hướng đến đối tượng học chuyên biệt trong khoa học, luật, kinh tế nhằm mở rộng tầm ảnh hưởng của tiếng Pháp (Lehmann, 1993).
1963 – 1973	Tiếng Pháp chuyên ngành (Français langue de spécialité)	Kết hợp phương pháp SGAV (cấu trúc - toàn cầu - nghe nhìn) thế hệ đầu, nhấn mạnh vào từ vựng chuyên biệt và cấu trúc cú pháp chọn lọc (Lehmann, 1993).
Đầu thập niên 1970	Tiếng Pháp công cụ (Français instrumental)	Phát triển tại Mỹ Latinh, tập trung vào kỹ năng đọc hiểu tài liệu học thuật và khoa học kỹ thuật cho sinh viên đại học.
Giữa thập niên 1970	Tiếng Pháp chức năng (Français fonctionnel)	Ra đời nhằm đáp ứng nhu cầu giao tiếp nghề nghiệp thực tế của người học, chuyển trọng tâm sang phân tích nhu cầu người học (Porcher, 1976; Broyer, Butzbach, Pendanx, 1990).
Cuối thập niên 1980	Tiếng Pháp cho mục đích chuyên biệt (Français sur Objectifs Spécifiques - FOS)	Tiếp thu mô hình ESP (English for Specific Purposes) của Hutchinson & Waters (1987); lấy người học làm trung tâm, xây dựng khóa học theo nhu cầu hẹp và cấp thiết (Holtzer, 2004; Mangiante & Parpette, 2004; Mourlhon-Dallies, 2008).
Từ năm 2000	Tiếng Pháp giao tiếp nghề nghiệp (Français de la communication professionnelle)	Nhấn mạnh việc đáp ứng nhu cầu giao tiếp công việc xuyên suốt các lĩnh vực hoạt động (Mourlhon-Dallies, 2008).
Từ năm 2006	Tiếng Pháp nghề nghiệp (Français Langue Professionnelle - FLP)	Hướng đến người học cần hành nghề hoàn toàn bằng tiếng Pháp; đào tạo song song kiến thức chuyên môn và năng lực ngôn ngữ (Mourlhon-Dallies, 2008).

Các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước

1. Nghiên cứu quốc tế:
   • Về phương pháp và phân tích diễn ngôn chuyên ngành: Boughedaoui (1996) nghiên cứu danh từ ghép trong tiếng Anh tin học; Grossmann & Simon (1997) phân tích chiến lược đọc văn bản chuyên ngành của sinh viên đại học; Hostein (2010) và Saoussany (2008) phân tích tình huống lao động và thư từ thương mại; Qotb (2008) nghiên cứu tiếng Pháp cho mục đích học thuật đại học (Français trên Objectifs Universitaires - FOU); Zolana (2013) nghiên cứu xây dựng chương trình FOS tại các trường đại học Angola; Bădulescu (2014) khảo sát việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy tiếng chuyên ngành.
   • Về giảng dạy tiếng Pháp chuyên ngành cụ thể: Haddad (1998) nghiên cứu FOS du lịch tại Jordan; Alrabadi (2007) và Sagnier (2004) nghiên cứu tiếng Pháp thương mại và quản trị; Debono (2010) nghiên cứu phương pháp giảng dạy tiếng Pháp pháp lý.
2. Nghiên cứu tại Việt Nam:
   • Các nghiên cứu phân tích đặc điểm diễn ngôn chuyên ngành: Nguyễn Thị Ngọc Sương (2000) về tính mạch lạc trong diễn ngôn kinh tế; Huỳnh Thanh Nhã (2003) về cấu trúc ý nghĩa trong văn bản y khoa; Trương Hoàng Lê (2007) về lập luận và giải thích trong văn bản kinh tế - quản lý; Diệp Kiên Vũ (2008) về tính mạch lạc trong diễn ngôn nông nghiệp.
   • Các nghiên cứu về phương pháp sư phạm: Đào Thị Thanh Phương (2012) về khai thác thông điệp quảng cáo trong dạy đọc hiểu; Đỗ Thị Thu Giang (2014) về quan niệm dạy và học tiếng Pháp thương mại; Nguyễn Thị Huệ (2016) ứng dụng đường hướng hành động kết hợp công nghệ thông tin trong dạy đọc hiểu tiếng Pháp ngành cảnh sát; Đỗ Quỳnh Hương (2019) xây dựng tiến trình dạy kỹ năng thuyết minh cho hướng dẫn viên du lịch theo hướng phân tích diễn ngôn.

Khoảng trống nghiên cứu của luận án

Qua tổng thuật, tác giả nhận định các nghiên cứu trước đây tại Việt Nam chủ yếu tập trung vào phân tích đặc trưng ngôn ngữ, phân tích diễn ngôn hoặc kỹ năng đọc hiểu riêng lẻ. Chưa có công trình nào thiết kế và thực nghiệm một phương pháp sư phạm toàn diện theo đường hướng hành động thông qua việc thực hiện các dự án học tập chuyên môn (projet pédagogique) nhằm tích hợp đồng thời bốn nhóm năng lực: ngôn ngữ, giao tiếp, hành động và năng lực thực hành nghề nghiệp cho môn tiếng Pháp du lịch ở bậc đại học.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm cốt lõi

1. Khái niệm ngôn ngữ chuyên ngành (Langue de spécialité):
   • Luận án tổng hợp các định nghĩa từ Galisson & Coste (1976), Spillner (1982), Rondeau (1983), Kocourek (1991), Lerat (1995), Cabré (1998), Dubois và cộng sự (2001), Delagneau (2005, 2008), Petit (2006) và L'Homme (2011).
   • Tác giả tiếp nhận định nghĩa của L'Homme (2011: 31): Ngôn ngữ chuyên ngành là một tập hợp con của hệ thống ngôn ngữ, bao gồm các phương tiện biểu đạt (từ vựng, hình thái, cú pháp và phong cách) được sử dụng bởi một nhóm chuyên gia trong một lĩnh vực tri thức của con người nhằm đáp ứng các yêu cầu thực dụng.
   • Về mặt từ vựng, tiếng Pháp chuyên ngành có tính đơn nghĩa (monosémique), đơn quy chiếu và ít sắc thái biểu cảm hơn tiếng Pháp thông thường (polysémique).
2. Đường hướng hành động (Perspective actionnelle) và Khung tham chiếu chung Châu Âu (CECRL):
   • Đường hướng hành động coi người học ngôn ngữ là những chủ thể xã hội (acteurs sociaux) thực hiện các nhiệm vụ (tâches) trong những hoàn cảnh và môi trường xác định.
   • Quá trình học tập chuyển từ việc mô phỏng giao tiếp đơn thuần sang việc phối hợp hành động để tạo ra sản phẩm thực tế.
3. Sư phạm dự án (Pédagogie du projet / Projet pédagogique):
   • Là phương thức tổ chức dạy học cốt lõi trong đường hướng hành động. Dự án sư phạm tạo điều kiện cho người học tự chủ, làm việc nhóm, giải quyết các tình huống nghề nghiệp giả định sát với thực tế ngành du lịch.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

Luận án áp dụng phương pháp nghiên cứu hành động (Recherche-action), cụ thể là mô hình nghiên cứu hành động đổi mới có kiểm soát (innovation contrôlée), được vận hành theo chu trình 5 giai đoạn liên hoàn (vừa tuyến tính vừa xoắn ốc lặp lại):

Giai đoạn 1: Xác định vấn đề nghiên cứu
Giai đoạn 2: Xây dựng kế hoạch hành động và kịch bản sư phạm
Giai đoạn 3: Triển khai thực nghiệm sư phạm
Giai đoạn 4: Đánh giá hiệu quả thực nghiệm (khảo sát & kiểm tra)
Giai đoạn 5: Chuyển giao và chia sẻ kết quả nghiên cứu

Công cụ thu thập và phân tích dữ liệu

• Khảo sát bằng bảng hỏi (Enquête par questionnaire): Thu thập ý kiến của sinh viên trước và sau thực nghiệm về phương pháp giảng dạy, giáo trình, mức độ tiếp thu từ vựng, ngữ pháp, năng lực giao tiếp và kỹ năng nghề nghiệp.
• Phỏng vấn sâu (Entretien): Phỏng vấn giảng viên phụ trách môn học trước và sau thực nghiệm để ghi nhận đánh giá chuyên môn về tiến bộ của người học và các trở ngại sư phạm.
• Quan sát lớp học (Observation de classe): Dự giờ nhằm ghi nhận thực trạng tương tác dạy học, cách thức tổ chức hoạt động nhóm và mức độ tham gia của sinh viên.
• Đánh giá thực nghiệm qua bài kiểm tra (Prétest & Post-test):
  • Thực hiện trên 2 nhóm: Nhóm thực nghiệm (groupe expérimental) áp dụng phương pháp dạy học theo dự án hành động và Nhóm đối chứng (groupe témoin) học theo phương pháp truyền thống.
  • Nội dung kiểm tra: Kiểm tra từ vựng, kiến thức nghiệp vụ du lịch và bài thi viết chuyên ngành.
  • Phân tích dữ liệu định lượng qua các chỉ số thống kê mô tả: Giá trị trung bình (Moyenne - M), Độ lệch chuẩn (Écart-type - ÉT), Trung vị (Médiane - Md) để so sánh sự khác biệt kết quả giữa hai nhóm.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chapitre 1: Cadre théorique et contextuel: L’enseignement du français de spécialité et le projet pédagogique

Chương 1 thiết lập nền tảng lý luận và phân tích bối cảnh dạy học:

• Đặc trưng ngôn ngữ chuyên ngành: Làm rõ bản chất của ngôn ngữ chuyên ngành như một vectơ truyền tải tri thức kỹ thuật và chuyên môn. Phân tích sự khác biệt về từ vựng (tính đơn nghĩa, hệ thống thuật ngữ, hiện tượng mượn từ) và cú pháp (tần suất câu bị động, thì hiện tại chân lý khách quan).
• Phân định thuật ngữ chuyên môn: Tác giả phân tích sự khác nhau giữa ba khái niệm: Tiếng Pháp chuyên ngành (FS), Tiếng Pháp cho mục đích cụ thể (FOS) và Tiếng Pháp nghề nghiệp (FLP) dựa trên nghiên cứu của Mangiante & Parpette (2004) và Mourlhon-Dallies (2008). Luận án chứng minh sự phù hợp của việc lựa chọn thuật ngữ Français de spécialité (FS) cho chương trình đào tạo tại Trường Đại học Ngoại ngữ – ĐHQGHN do các đặc thù:
  • Chương trình đào tạo thuộc hệ chính quy dài hạn theo khung thể chế của nhà trường (logic cung cấp khóa học).
  • Đối tượng người học là sinh viên cử nhân, chưa phải là những người đang hành nghề trực tiếp.
  • Việc đánh giá và chuẩn đầu ra nằm trong quy chế đào tạo nội bộ của nhà trường.

Tiêu chí so sánh	Tiếng Pháp chuyên ngành (FS)	Tiếng Pháp mục đích cụ thể (FOS)
Mục tiêu đào tạo	Mục tiêu rộng, bao quát một ngành/lĩnh vực (kinh tế, du lịch, y học...)	Mục tiêu hẹp, xác định chính xác theo yêu cầu tác nghiệp
Thời lượng đào tạo	Trung hạn hoặc dài hạn	Ngắn hạn, mang tính cấp thiết
Nội dung giảng dạy	Đa dạng các chủ đề và kỹ năng thuộc một phân ngành	Tập trung vào một số tình huống giao tiếp mục tiêu cụ thể
Mối quan hệ với thực tế	Giảng viên làm việc độc lập, tự biên soạn và lựa chọn tài liệu	Liên hệ chặt chẽ, trực tiếp với các tác nhân trong môi trường nghề
Đánh giá	Đánh giá nội bộ theo chương trình đào tạo	Đánh giá bên ngoài theo yêu cầu của đơn vị đặt hàng

• Bối cảnh giảng dạy tại Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp:
  • Hiện trạng đào tạo: Thời lượng chia thành phần lý thuyết (cung cấp kiến thức) và phần thực hành (đóng vai các tình huống tại văn phòng du lịch, khách sạn). Hoạt động tham quan thực tế tại doanh nghiệp còn ít.
  • Bất cập: Tồn tại hiện tượng "phát triển tri thức hai tốc độ" (développement des connaissances à double vitesse), khi năng lực ngôn ngữ của sinh viên tiến triển chậm hơn khối lượng tri thức chuyên ngành cần tiếp thu. Giảng viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm giáo trình phù hợp với ngữ cảnh Việt Nam, buộc phải đơn giản hóa tài liệu nước ngoài nhưng dễ làm mất đi tính chân thực của văn bản nghề nghiệp.
• Lý thuyết đường hướng hành động và dự án sư phạm: Phân tích quy trình triển khai dự án học tập gồm 6 giai đoạn: hình thành ý tưởng, lập kế hoạch, thu thập thông tin/thực hiện nhiệm vụ, hoàn thiện sản phẩm, trình bày sản phẩm và đánh giá tổng kết.

Chapitre 2: Méthodologie de recherche

Chương 2 trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu hành động và thiết kế thực nghiệm:

• Khảo sát thực trạng ban đầu:
  • Thực hiện điều tra bằng bảng hỏi trên sinh viên và phỏng vấn giảng viên nhằm thu thập dữ liệu về nhận thức đối với giáo trình, phương pháp giảng dạy hiện hành và mức độ đáp ứng năng lực nghề nghiệp.
  • Quan sát lớp học để ghi nhận phương pháp tổ chức bài học, mức độ tương tác và tính tích cực của sinh viên.
• Xây dựng phương pháp sư phạm và kịch bản dạy học:
  • Thiết kế các dự án sư phạm gắn liền với các nghiệp vụ du lịch thực tế: thiết kế tập gấp quảng bá du lịch (brochure), xây dựng chương trình tour (itinéraire touristique), nghiệp vụ lễ tân khách sạn, thuyết minh hướng dẫn điểm tham quan.
  • Thiết lập kịch bản sư phạm chi tiết cho từng dự án (tiêu biểu như Kịch bản Dự án số 4 - Scénario pédagogique du projet 4), phân bổ rõ vai trò chỉ dẫn của giảng viên và nhiệm vụ tự chủ của sinh viên.
• Tổ chức thực nghiệm và đo lường:
  • Phân chia đối tượng nghiên cứu thành 2 nhóm: nhóm thực nghiệm (groupe expérimental) và nhóm đối chứng (groupe témoin).
  • Triển khai bài kiểm tra đầu vào (Prétest) để xác định tính tương đồng về năng lực giữa hai nhóm trước khi can thiệp sư phạm.
  • Tổ chức quá trình học tập theo dự án cho nhóm thực nghiệm và phương pháp thông thường cho nhóm đối chứng theo lịch trình (Calendrier de l'expérimentation).
  • Đánh giá sản phẩm dự án của các nhóm sinh viên theo bộ tiêu chí chuyên môn.
  • Tiến hành bài kiểm tra sau thực nghiệm (Post-test) bao gồm: bài kiểm tra từ vựng - kiến thức nghiệp vụ và bài thi viết chuyên ngành du lịch; đồng thời phát phiếu khảo sát và phỏng vấn sau can thiệp.

Chapitre 3: Analyse et interprétation des résultats

Chương 3 tập trung xử lý số liệu, phân tích định tính và định lượng kết quả nghiên cứu:

• Tác động đến năng lực ngôn ngữ: Kết quả bài kiểm tra sau thực nghiệm (Post-test) và khảo sát cho thấy sinh viên nhóm thực nghiệm ghi nhớ và vận dụng chính xác hơn hệ thống thuật ngữ chuyên ngành du lịch (các loại hình lưu trú: gîte d’étape, chambre d’hôtes, résidence de tourisme; các loại hình du lịch: écotourisme, tourisme communautaire) và các cấu trúc ngữ pháp đặc thù trong văn bản du lịch so với nhóm đối chứng.
• Tác động đến năng lực giao tiếp và hành động:
  • Kỹ năng làm việc nhóm, thương lượng và phân chia trách nhiệm được nâng cao rõ rệt.
  • Sinh viên nhóm thực nghiệm thể hiện sự tự tin và linh hoạt hơn khi xử lý các tình huống giao tiếp nghề nghiệp giả định, biết cách khai thác tài liệu thực tế và chủ động hoàn thành các sản phẩm chuyên môn.
• Tác động đến năng lực nghề nghiệp và hội nhập việc làm:
  • Sinh viên được trang bị các kỹ năng thực tế của ngành du lịch như: kỹ năng biên soạn chương trình tour, tư vấn bán sản phẩm du lịch, thuyết minh tuyến điểm và ứng xử với khách hàng.
  • Phản hồi từ giảng viên trong phỏng vấn sau thực nghiệm xác nhận phương pháp dự án giúp sinh viên tiệm cận tốt hơn với môi trường doanh nghiệp thực tế.
• Thảo luận và đề xuất sư phạm:
  • Cần tái cơ cấu và điều chỉnh thời lượng môn học tiếng Pháp du lịch (Réajustement du volume horaire), tăng tỷ trọng các giờ thực hành theo dự án.
  • Rà soát, cập nhật khung chương trình đào tạo (Réajustement du programme) theo hướng tích hợp nhiệm vụ nghề nghiệp và bối cảnh du lịch Việt Nam.
  • Tổ chức bồi dưỡng thường xuyên về phương pháp giảng dạy tiếng Pháp chuyên ngành và năng lực thực tế ngành du lịch cho đội ngũ giảng viên (Formation continue des enseignants).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tiếng Pháp chuyên ngành, làm rõ sự tương đồng và khác biệt giữa các khái niệm Français de spécialité (FS), Français sur Objectifs Spécifiques (FOS) và Français Langue Professionnelle (FLP) trong bối cảnh giáo dục đại học tại Việt Nam.
2. Khẳng định cơ sở khoa học và sự phù hợp của việc tích hợp đường hướng hành động và sư phạm dự án vào giảng dạy ngôn ngữ chuyên ngành, tạo bước chuyển đổi từ mô hình giảng dạy thụ động sang mô hình học tập lấy hành động làm trung tâm.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Thiết kế thành công mô hình quy trình giảng dạy tiếng Pháp du lịch dựa trên đường hướng hành động gồm 5 bước của nghiên cứu hành động, kèm theo các kịch bản sư phạm cụ thể cho từng dự án học tập.
2. Kiểm chứng bằng thực nghiệm khoa học (so sánh nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng qua các chỉ số thống kê bài kiểm tra trước và sau thực nghiệm, kết hợp khảo sát ý kiến) chứng minh phương pháp mới giúp nâng cao đồng thời năng lực ngôn ngữ, giao tiếp, hành động và kiến thức chuyên môn du lịch của sinh viên.
3. Cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng và đề xuất các giải pháp khả thi về việc điều chỉnh khung chương trình đào tạo, phân bổ thời lượng học tập và chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ cho giảng viên tiếng Pháp chuyên ngành.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án được triển khai thực nghiệm trong phạm vi đối tượng sinh viên chuyên ngành tiếng Pháp tại Khoa Ngôn ngữ và Văn hóa Pháp thuộc Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội, do đó các điều kiện sư phạm và kết quả thu được gắn liền với đặc điểm cụ thể của cơ sở đào tạo này.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng và nhân rộng mô hình phương pháp sư phạm dựa trên đường hướng hành động sang giảng dạy các phân ngành tiếng Pháp chuyên ngành khác (như tiếng Pháp thương mại, tiếng Pháp kinh tế, tiếng Pháp quan hệ quốc tế, tiếng Pháp ngoại giao) trong hệ thống đại học tại Việt Nam.
  • Chia sẻ kinh nghiệm thực tế về thiết kế kịch bản sư phạm và tài liệu dạy học nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực tiếng Pháp đáp ứng nhu cầu thị trường lao động.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Phương pháp dạy học ngoại ngữ: Cung cấp tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc thiết kế một đề tài nghiên cứu hành động đổi mới có kiểm soát (innovation contrôlée), phương pháp xử lý dữ liệu hỗn hợp kết hợp kiểm tra đối chứng và kỹ thuật xây dựng công cụ khảo sát.
• Đối với giảng viên tiếng Pháp chuyên ngành: Cung cấp bộ kịch bản sư phạm mẫu, phương pháp tổ chức dự án học tập chuyên môn và cách thức đánh giá sản phẩm của người học trong môn tiếng Pháp du lịch.
• Đối với các nhà quản lý giáo dục và phát triển chương trình: Là cơ sở thực chứng để đánh giá, điều chỉnh phân bổ thời lượng, thiết kế đề cương chi tiết môn học tiếng Pháp chuyên ngành và xây dựng chương trình bồi dưỡng chuyên môn cho giảng viên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tác giả lựa chọn thuật ngữ "Français de spécialité" thay vì "FOS" cho nghiên cứu này?

Tác giả dựa trên khung lý thuyết của Mangiante & Parpette (2004) để xác định rằng khóa học tiếng Pháp du lịch tại Trường Đại học Ngoại ngữ – ĐHQGHN thuộc hệ thống đào tạo dài hạn chính quy của nhà trường (logic cung cấp khóa học theo chương trình định sẵn), đối tượng là sinh viên cử nhân chuẩn bị nghề nghiệp chung cho tương lai chứ không phải nhóm người học đã đi làm với yêu cầu tác nghiệp ngắn hạn, cấp thiết (logic theo đơn đặt hàng của FOS), và việc kiểm tra đánh giá hoàn toàn mang tính nội bộ theo quy chế đào tạo.

2. Mô hình nghiên cứu hành động trong luận án bao gồm những bước nào?

Mô hình nghiên cứu hành động dạng đổi mới có kiểm soát trong luận án gồm 5 giai đoạn liên hoàn:

1. Xác định vấn đề nghiên cứu (qua khảo sát bảng hỏi, phỏng vấn và dự giờ);
2. Xây dựng kế hoạch hành động và thiết kế phương pháp sư phạm / kịch bản dự án;
3. Triển khai thực nghiệm sư phạm trên lớp học;
4. Đánh giá hiệu quả thực nghiệm (qua bài kiểm tra Post-test, sản phẩm dự án và phản hồi);
5. Chuyển giao và chia sẻ kết quả nghiên cứu.

3. Hiện tượng "phát triển tri thức hai tốc độ" trong dạy tiếng Pháp chuyên ngành được tác giả phân tích như thế nào?

Hiện tượng này xảy ra khi năng lực ngôn ngữ của sinh viên tiến triển chậm hơn nhiều so với tốc độ tiếp thu kiến thức chuyên ngành. Ví dụ, trong bài học về cơ cấu tổ chức khách sạn, sinh viên có thể nắm bắt nhanh sơ đồ phòng ban chỉ sau 2-3 giờ học, nhưng để mô tả chi tiết nhiệm vụ và thao tác tác nghiệp của từng vị trí thì đòi hỏi trình độ ngôn ngữ cao hơn rất nhiều, tạo ra khoảng cách lớn giữa việc hiểu khái niệm chuyên môn và khả năng biểu đạt bằng tiếng Pháp.

4. Kết quả thực nghiệm đã chứng minh giả thuyết nghiên cứu của luận án như thế nào?

Dữ liệu phân tích định lượng từ bài kiểm tra sau thực nghiệm (Post-test) cho thấy nhóm thực nghiệm đạt điểm số trung bình cao hơn và độ lệch chuẩn ổn định hơn so với nhóm đối chứng ở cả phần thi từ vựng - kiến thức nghề và phần thi viết chuyên ngành. Kết hợp với khảo sát định tính, kết quả khẳng định phương pháp dựa trên đường hướng hành động đã cải thiện đồng thời năng lực ngôn ngữ, năng lực giao tiếp - hành động và kiến thức chuyên môn du lịch của người học, chứng minh toàn diện giả thuyết nghiên cứu ban đầu.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Bùi Thị Thu Hương đã giải quyết vấn đề bất cập trong giảng dạy tiếng Pháp du lịch tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội thông qua việc xây dựng và thực nghiệm quy trình sư phạm theo đường hướng hành động và dạy học dự án. Bằng phương pháp nghiên cứu hành động chặt chẽ kết hợp đối chứng định lượng và khảo sát định tính, tác giả đã khẳng định tính hiệu quả của phương pháp mới trong việc nâng cao toàn diện các năng lực ngôn ngữ, giao tiếp và kỹ năng nghề nghiệp cho sinh viên. Công trình mang lại những đóng góp rõ ràng về mặt lý luận giảng dạy tiếng Pháp chuyên ngành tại Việt Nam, đồng thời cung cấp hệ thống giải pháp thực tiễn có giá trị ứng dụng cao cho việc đổi mới chương trình và đào tạo đội ngũ giảng viên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITÉ NATIONALE DU VIETNAM À HANOI UNIVERSITÉ DE LANGUES ET D’ÉTUDES INTERNATIONALES ----------------------------------------- BÙI THỊ THU HƯƠNG ÉLABORATION D’UNE APPROCHE PÉDAGOGIQUE BASÉE SUR LA PERSPECTIVE ACTIONNELLE POUR L’ENSEIGNEMENT DU FRANÇAIS DU TOURISME AUX ÉTUDIANTS DE FRANÇAIS DU DÉPARTEMENT DE FRANÇAIS DE L’UNIVERSITÉ DE LANGUES ET D’ÉTUDES INTERNATIONALES – UNIVERSITÉ NATIONALE DU VIETNAM À HANOI XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP SƯ PHẠM THEO ĐƯỜNG HƯỚNG HÀNH ĐỘNG ĐỂ GIẢNG DẠY TIẾNG PHÁP DU LỊCH CHO SINH VIÊN HỌC TIẾNG PHÁP CỦA KHOA NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA PHÁP – ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ- ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI THÈSE DE DOCTORAT EN DIDACTIQUE DU FLE HANOI - 2022 UNIVERSITÉ NATIONALE DU VIETNAM À HANOI UNIVERSITÉ DE LANGUES ET D’ÉTUDES INTERNATIONALES ----------------------------------------- BÙI THỊ THU HƯƠNG ÉLABORATION D’UNE APPROCHE PÉDAGOGIQUE BASÉE SUR LA PERSPECTIVE ACTIONNELLE POUR L’ENSEIGNEMENT DU FRANÇAIS DU TOURISME AUX ÉTUDIANTS DE FRANÇAIS DU DÉPARTEMENT DE FRANÇAIS DE L’UNIVERSITÉ DE LANGUES ET D’ÉTUDES INTERNATIONALES – UNIVERSITÉ NATIONALE DU VIETNAM À HANOI XÂY DỰNG PHƯƠNG PHÁP SƯ PHẠM THEO ĐƯỜNG HƯỚNG HÀNH ĐỘNG ĐỂ GIẢNG DẠY TIẾNG PHÁP DU LỊCH CHO SINH VIÊN HỌC TIẾNG PHÁP CỦA KHOA NGÔN NGỮ VÀ VĂN HÓA PHÁP – ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ- ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Spécialité : Didactique du FLE Code : 9140233.01 Directeur de recherche Pr. TRẦN ĐÌNH BÌNH, Ph. HANOI - 2022 RÉSUMÉ DE LA THÈSE Notre recherche, institulée « Élaboration d’une approche pédagogique basée sur la perspective actionnelle pour l’enseignement du français du tourisme aux étudiants de français du Département de français de l'Université de Langues et d’Études internationales – Université Nationale du Vietnam à Hanoï », s’inscrit dans le domaine de la didactique des langues. Elle a pour objectif d’élaborer une approche pédagogique basée sur la perspective actionnelle en vue d’améliorer la compétence linguistique, communicative, actionnelle et professionnelle du secteur touristique chez des étudiants apprenant le français du tourisme comme outil à exercer le métier du tourisme et de valider ladite nouvelle approche pédagogique, en vérifiant les progrès chez les étudiants dans leurs résultats d’apprentissage, suite à son application.

Pour atteindre les objectifs de la recherche, nous avons posé la question centrale: « Une approche pédagogique basée sur la perspective actionnelle améliore-t-elle les résultats d’apprentissage des étudiants en français du tourisme ? » À partir de cette question de recherche, nous sommes en mesure de formuler l’hypothèse suivante: « Une approche pédagogique basée sur la perspective actionnelle améliore les résultats d’apprentissage des étudiants en français du tourisme. » Pour trouver la réponse à la question de recherche, nous avons choisi la recherche- action comme démarche d’investigation centrale, plus précisément la recherche-action de type d’innovation contrôlée qui tente de contrôler le mieux possible l’expérience innovante et procède à une analyse des résultats. Il s’agit d’un type de recherche largement utilisé dans le domaine de la didactique des langues. Comme toute recherche-action, nous avons commencé par identifier la problématique de la recherche, ensuite élaboré une approche pédagogique basée sur la perspective actionnelle.

Puis, nous l’avons mise en expérimentation. Nous avons enfin évalué l’expérimentation à travers des retours d’enseignants et d’étudiants testeurs. Nous avons suivi sérieusement cinq étapes obligatoires d’une recherche-action fonctionnant à la fois linéairement et en boucle. Notre travail de recherche se structure en trois chapitres.

Le premier chapitre constitue le cadre théorique où nous essayons ainsi de définir et d’éclairer les concepts clés de l’étude et de faire un bilan de différents travaux importants publiés en lien avec le français de spécialité. Le deuxième chapitre portant sur la méthodologie de recherche sert à détailler les étapes de l’étude, à définir les participants à la recherche, à décrire les instruments de mesure, les variables retenues et le traitement des données. Dans le dernier i chapitre, nous avons analysé les données et les résultats afin de tenter de répondre à la question posée et de vérifier l’hypothèse de recherche avancée au départ. En plus, il contient aussi la discussion et différentes implications pédagogiques qui constitueront la matière de réflexion sur l’enseignement/apprentissage du français du tourisme et ouvriront les orientations méthodologiques et pédagogiques vers l'enseignement/apprentissage du français de spécialité en général et du français du tourisme en particulier.

En bref, tous les objectifs fixés par notre étude ont été atteints. Les résultats obtenus ont répondu à nos attentes, à la question posée au départ et ont permis de confirmer l’hypothèse de recherche. La contribution la plus importante, c’est sans doute que notre étude a réussi à élaborer une nouvelle approche pédagogique basée sur la perspective actionnelle. Sa mise en expérimentation montre que celle-ci a des impacts positifs sur l’acquisition de la compétence linguistique, communicative, actionnelle et professionnelle en français du tourisme chez des étudiants.

Un deuxième apport de la présente étude concerne les implications méthodologiques et pédagogiques dégagées qui contribuent à améliorer l’enseignement/apprentissage du français de spécialité en général et du français du tourisme en particulier au Département de français de l'Université de Langues et d’Études internationales – Université Nationale du Vietnam à Hanoï. Enfin, les résultats de la présente étude confirment que la perspective actionnelle, une nouvelle orientation méthodologique représente un tournant, dans l’enseignement des langues de spécialité en général et du français du tourisme en particulier. À l’issue de cette recherche, nous souhaitons généraliser cette nouvelle approche pédagogique dans l’enseignement/apprentissage d’autres spécialités en français au public universitaire vietnamien et partager nos expériences pédagogiques et didactiques pour rendre l’enseignement/apprentissage du français de spécialité plus vivant, plus efficace au service du développement des compétences linguistiques, communicatives et professionnelles de nos étudiants diplômés, lors de leur insertion au marché du travail plus tard. ii TABLE DES MATIÈRES TABLE DES MATIÈRES.

iii LISTE DES TABLEAUX. vi LISTE DES FIGURES. vii DÉCLARATION SUR L’HONNEUR. 1 Chapitre 1 CADRE THÉORIQUE ET CONTEXTUEL: L’ENSEIGNEMENT DU FRANÇAIS DE SPÉCIALITÉ ET LE PROJET PÉDAGOGIQUE.

Définition de “langue de spécialité”. Méthodologie et démarche didactique de la langue de spécialité. Rôle de l’enseignant de la langue de spécialité. Apprenant de la langue de spécialité.

Historique du français de spécialité. Distinction de trois termes : « Français de spécialité » ; « Français sur objectifs spécifiques » (FOS) et « Français langue professionnelle » (FLP). Caractéristiques de la langue de spécialité et du français de spécialité. Question terminologique et le choix du terme français de spécialité.

Enseignement du français de spécialité et du français du tourisme. Vue générale de l’enseignement du français de spécialité et des recherches sur l’enseignement du français de spécialité. Organisation d’un cours de français de spécialité dans le contexte vietnamien. Contexte de l’enseignement du français du tourisme au DF de l'ULEI – UNVH.

Perspective actionnelle et projet pédagogique. Perspective actionnelle dans le CECRL. Historique de la perspective actionnelle. Deux principes importants de la perspective actionnelle.

De l’approche communicative à l’approche actionnelle. Pourquoi l’approche actionnelle est-elle convenable au cours de français de spécialité?. Pourquoi s’intéresser au projet pédagogique?. Distinction entre le projet pédagogique et la pédagogie du projet.

Avantages et limites de la réalisation d’un projet pédagogique. Types de projets en classe de langue. Démarche du projet. Rôle de l’enseignant dans le projet.

Rôle de l’apprenant dans le projet. Conclusion du chapitre. 61 Chapitre 2 MÉTHODOLOGIE DE RECHERCHE. Choix de la méthodologie de recherche.

Identification du problème. Enquête auprès des étudiants. Entretien auprès des enseignants. Observation de classe.

À propos des résultats de l’enquête, de l’entretien et des observations. Établissement d’un plan d’action .1 Concept « Approche pédagogique ». Formulation de l’hypothèse. Choix de l’approche méthodologique privilégiée.

Choix de méthode pédagogique privilégiée. Choix du scénario pédagogique. Élaboration du scénario pédagogique. Mise en expérimentation.

Étape 2 : Mise en expérimentation. Étape 3 : Évaluation du produit de chaque groupe. Évaluation des effets de l’expérimentation. Test de lexique et de connaissances professionnelles du métier de tourisme et le sujet de production écrite.

Partage des résultats de la recherche. Méthodes d’analyse des données. Conclusion du chapitre. 127 Chapitre 3 ANALYSE ET INTERPRÉTATION DES RÉSULTATS.

Analyse des résultats de l’enquête et de l’entretien après l’expérimentation. Impacts de l’expérimentation sur la compétence linguistique. Impacts de l’expérimentation sur la compétence communicative et actionnelle. Impacts de l’expérimentation sur l’insertion professionnelle.

À propos de la mise en expérimentation. Réajustement du volume horaire du français du tourisme. Réajustement du programme du français du tourisme. Formation continue des enseignants chargés du français du tourisme.

Conclusion du chapitre .I v LISTE DES TABLEAUX Tableau 1. Courants du français enseigné à des fins professionnelles. Différences entre FS et FOS. Avantages et limites de la réalisation d’un projet pédagogique.

Six étapes du projet. Caractéristiques sociales des enquêtés. Structure du questionnaire. Caractéristiques sociales des enseignants interviewés.

Projets pédagogiques de l’expérimentation. Scénario pédagogique du projet 4. Moyenne (M), écart-types (ÉT) et médianne (Md) de chacun des deux groupes (groupe expérimental et groupe témoin) au Prétest. Comparaison des scores obtenus au Prétest.

Caractéristiques sociales des participants. Calendrier de l’expérimentation. Structure du questionnaire. Caractéristiques sociales des enseignants interviewés.

Moyenne (M) et écart-types (ÉT) de chacun des deux groupes (groupe expérimental et groupe témoin) au sujet d’écrit du Post-test. Comparaison des scores obtenus au sujet d’écrit du Post-test. Moyenne (M), écart-types (ÉT) et médiane (Md) de chacun des deux groupes (groupe expérimental et groupe témoin) au post-test. Comparaison des scores obtenus au post-test.

135 vi LISTE DES FIGURES Figure 1. Mise en œuvre d’un projet. Attentes de la réalisation des projets pédagogiques. Rôle de l’enseignant dans le projet.

Activités des apprenants pendant la pédagogie de projet. Répartition des cours théoriques et des cours pratiques. Approche pédagogique principale dans les manuels de français du tourisme. Niveau d’acquisition des connaissances des étudiants (grâce aux manuels).

Niveau d’acquisition des compétences des étudiants (grâce aux manuels). Approche pédagogique souvent adoptée dans les cours de français du tourisme. Niveau d’acquisition des connaissances des étudiants (grâce à l’approche pédagogique). Niveau d’acquisition des compétences des étudiants (grâce à l’approche pédagogique).

Réalisation du projet pédagogique pendant les cours. Participation des étudiants à l’expérimentation. Avantages de la réalisation d’un projet pédagogique. Niveau d’acquisition des connaissances lexicales du tourisme et grammaticales des étudiants (grâce à l’approche pédagogique expérimentée).

Niveau d’acquisition de la compétence communicative et de la capacité d’agir des étudiants (grâce à l’approche pédagogique expérimentée). Pertinence du travail en groupe dans l’augmentation de la motivation des étudiants. Niveau d’acquisition des connaissances socioculturelles et des connaissances du domaine touristique des étudiants (grâce à l’approche pédagogique expérimentée). Niveau d’acquisition des compétences du métier du tourisme et les compétences transversales des étudiants (grâce à l’approche pédagogique expérimentée).

Pertinence du plan d’action et le programme d’apprentissage. Convenance des documents choisis pour une expérimentation dans l’enseignement du français du tourisme. Pertinence de l’apprentissage en ligne pendant l’expérimentation. Contenu des étapes de l’expérimentation et le programme du français du tourisme.

Pertinence du questionnaire et des tests dans l’évaluation des résultats de l’expérimentation. 142 vii DÉCLARATION SUR L’HONNEUR Je soussignée, Bùi Thị Thu Hương, inscrite à l’Université de Langues et d’Études Internationales – Université Nationale du Vietnam à Hanoï. N° de doctorante : 16048220 – Promotion 24 (QH.2016-D2) Déclare qu’il s’agit d’un travail original et que toutes les sources utilisées ont été indiquées dans leur totalité. Je certifie, sur l’honneur, que je n’ai ni recopié ni utilisé des idées ou des citations tirées d’un ouvrage, d’un article ou d’une thèse, en version imprimée ou électronique sans mentionner précisément leur origine et que les citations intégrales sont signalées selon la norme APA.

Fait à Hanoï, le 3 Octobre 2021. Bùi Thị Thu Hương viii REMERCIEMENTS Je voudrais remercier tout particulièrement Monsieur TRẦN Đình Bình, Ph.