Xây Dựng Khoảng Tham Chiếu Một Số Chỉ Số Tế Bào Máu Ngoại Vi Ở Người Trưởng Thành

Nghiên cứu xây dựng khoảng tham chiếu chỉ số tế bào máu ngoại vi ở người trưởng thành trên máy XT 2000i Sysmex tại trường đại học y tế công cộng.

• Tác giả: Ngô Thị Phương Oanh
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Thị Ngọc Hà
• Trường học: Trường Đại học Y tế công cộng
• Chuyên ngành: Kỹ thuật xét nghiệm y học
• Đề tài: Xây Dựng Khoảng Tham Chiếu Một Số Chỉ Số Tế Bào Máu Ngoại Vi Ở Người Trưởng Thành
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Vai trò của máu
• 1.2. Hình thái và chức năng của các tế bào máu
• 1.2.1. Bạch cầu hạt
• 1.2.2. Bạch cầu lympho
• 1.2.3. Bạch cầu mono
• 1.2.4. Tiểu cầu
• 1.3. Xét nghiệm huyết học tế bào máu ngoại vi
• 1.3.1. Một số chỉ số tế bào máu ngoại vi
• 1.3.2. Thiết bị xét nghiệm huyết học tế bào máu ngoại vi
• 1.3.3. Khoảng tham chiếu (Reference interval)
• 1.3.4. Các khái niệm thường dùng trong xác định khoảng tham chiếu
• 1.3.5. Vai trò của khoảng tham chiếu trong xét nghiệm lâm sàng
• 1.3.6. Phương pháp xác định khoảng tham chiếu
• 1.3.7. Một số nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến khoảng tham chiếu các chỉ số tế bào máu ngoại vi ở người trưởng thành
• 1.4. Địa điểm nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu. Thời gian thu thập số liệu và địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Thiết kế nghiên cứu
• 2.3. Biến số nghiên cứu và phương pháp thu thập số liệu
• 2.4. Mẫu bệnh phẩm, quy trình kỹ thuật, kiểm soát chất lượng trong nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp đo
• 2.6. Tóm tắt quy trình kỹ thuật chạy máy
• 2.7. Kiểm soát chất lượng xét nghiệm
• 2.8. Xử lý và phân tích số liệu
• 2.9. Đạo đức của nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm về tuổi, giới tính của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Khoảng tham chiếu một số chỉ số tế bào máu ngoại vi theo giới
• 3.3. Khoảng tham chiếu một số chỉ số tế bào máu ngoại vi theo nhóm tuổi
• 3.4. Khoảng tham chiếu một số chỉ số tế bào máu ngoại vi theo giới và nhóm tuổi
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm về tuổi, giới tính của quần thể tham chiếu
• 4.2. Khoảng tham chiếu các chỉ số dòng hồng cầu
• 4.2.1. Chỉ số RBC
• 4.2.2. Chỉ số HGB
• 4.2.3. Chỉ số HCT, MCV, MCH, MCHC, RDW-CV
• 4.3. Khoảng tham chiếu các chỉ số dòng bạch cầu
• 4.3.1. Số lượng bạch cầu (WBC)
• 4.3.2. Công thức bạch cầu
• 4.4. Khoảng tham chiếu các chỉ số của dòng tiểu cầu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 6. CHƯƠNG 6: KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Xây Dựng Khoảng Tham Chiếu Tế Bào Máu

Xét nghiệm huyết học tế bào máu ngoại vi là xét nghiệm thường quy, đơn giản và nhanh chóng. Nó cung cấp thông tin về số lượng và chất lượng của ba dòng tế bào máu: hồng cầu, bạch cầu, và tiểu cầu. Điều này hỗ trợ đánh giá sức khỏe tổng thể cho bác sĩ. Ở người khỏe mạnh, các chỉ số tế bào máu ngoại vi ổn định và chỉ biến đổi trong một phạm vi nhất định, gọi là khoảng tham chiếu. Xác định khoảng tham chiếu là rất quan trọng để so sánh kết quả xét nghiệm của bệnh nhân. Kết quả xét nghiệm sẽ được so sánh với khoảng tham chiếu để xác định tình trạng sức khỏe. Việc thiết lập khoảng tham chiếu riêng, đặc trưng là rất quan trọng đối với mỗi phòng xét nghiệm để đảm bảo chất lượng biện luận kết quả xét nghiệm của cơ sở. Nghiên cứu này tập trung vào việc xây dựng khoảng tham chiếu cho các chỉ số tế bào máu ngoại vi ở người trưởng thành.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Xét Nghiệm Công Thức Máu Ngoại Vi

Xét nghiệm công thức máu cung cấp một cái nhìn tổng quan về tình trạng máu. Nó giúp phát hiện các vấn đề như thiếu máu, nhiễm trùng, và rối loạn đông máu. Các chỉ số chính bao gồm số lượng hồng cầu (RBC), bạch cầu (WBC), và tiểu cầu (PLT), cũng như các thông số liên quan như hemoglobin (HGB) và hematocrit (HCT). Kết quả xét nghiệm này giúp bác sĩ đưa ra chẩn đoán và quyết định điều trị phù hợp. Xét nghiệm công thức máu là một công cụ thiết yếu trong y học lâm sàng.

1.2. Định Nghĩa Khoảng Tham Chiếu Và Vai Trò Trong Lâm Sàng

Khoảng tham chiếu là một tập hợp các giá trị được coi là bình thường cho một xét nghiệm cụ thể. Nó được xác định dựa trên kết quả xét nghiệm của một nhóm người khỏe mạnh. Khoảng tham chiếu giúp bác sĩ đánh giá xem kết quả xét nghiệm của bệnh nhân có nằm trong phạm vi bình thường hay không. Giá trị nằm ngoài khoảng tham chiếu có thể chỉ ra một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn. Khoảng tham chiếu cần được thiết lập riêng cho từng phòng xét nghiệm để đảm bảo tính chính xác.

II. Thách Thức Trong Thiết Lập Khoảng Tham Chiếu Tế Bào Máu

Việc xây dựng khoảng tham chiếu cho các chỉ số tế bào máu gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như tuổi, giới tính, chủng tộc, địa lý và thậm chí cả thiết bị xét nghiệm có thể ảnh hưởng đến kết quả. Theo khuyến cáo của CLSI- EP28A3, Quyết định số 2429/QĐ-BYT và ISO 15189:2012, việc thiết lập khoảng tham chiếu riêng, đặc trưng là việc cần thiết và rất quan trọng đối với mỗi phòng xét nghiệm để đảm bảo chất lượng biện luận kết quả xét nghiệm của cơ sở.Do đó, giá trị tham chiếu xét nghiệm máu chuẩn hóa là rất cần thiết. Nhiều phòng xét nghiệm sử dụng giá trị tham chiếu do nhà cung cấp đưa ra, nhưng điều này có thể không phù hợp với quần thể bệnh nhân cụ thể của họ. Vì vậy, việc nghiên cứu và xây dựng khoảng tham chiếu riêng, phù hợp với từng địa phương và thiết bị là vô cùng quan trọng.

2.1. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Khoảng Tham Chiếu

Nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến khoảng tham chiếu tế bào máu. Tuổi tác, giới tính, chủng tộc, chế độ ăn uống, môi trường sống, và thậm chí cả thời gian trong ngày có thể tác động đến kết quả xét nghiệm. Các yếu tố kỹ thuật như thiết bị và phương pháp xét nghiệm cũng đóng vai trò quan trọng. Việc kiểm soát và xem xét các yếu tố này là cần thiết để đảm bảo khoảng tham chiếu chính xác và đáng tin cậy.

2.2. Sự Cần Thiết Của Khoảng Tham Chiếu Đặc Trưng Địa Phương

Do sự khác biệt về dân số và điều kiện sống, khoảng tham chiếu cần được thiết lập riêng cho từng địa phương. Khoảng tham chiếu được xây dựng dựa trên dữ liệu từ một nhóm người khỏe mạnh đại diện cho dân số địa phương. Điều này giúp đảm bảo rằng kết quả xét nghiệm được so sánh với các giá trị phù hợp, tránh những sai sót và chẩn đoán nhầm lẫn. Việc sử dụng khoảng tham chiếu chung từ nhà sản xuất có thể không phù hợp và dẫn đến kết quả không chính xác.

2.3. Vấn Đề Sử Dụng Khoảng Tham Chiếu Do Nhà Sản Xuất Cung Cấp

Việc sử dụng khoảng tham chiếu do nhà sản xuất cung cấp tiềm ẩn nhiều rủi ro. Các giá trị tham chiếu này thường được thiết lập dựa trên quần thể khác biệt về chủng tộc, địa lý và lối sống. Hơn nữa, chúng có thể không được cập nhật thường xuyên để phản ánh những thay đổi trong kỹ thuật xét nghiệm. Do đó, việc dựa vào khoảng tham chiếu của nhà sản xuất có thể dẫn đến việc đánh giá sai tình trạng sức khỏe của bệnh nhân.

III. Phương Pháp Xây Dựng Khoảng Tham Chiếu Chỉ Số Tế Bào Máu

Việc xây dựng khoảng tham chiếu chỉ số tế bào máu yêu cầu một quy trình nghiêm ngặt. Nghiên cứu cần thu thập dữ liệu từ một nhóm lớn những người khỏe mạnh, đại diện cho quần thể mục tiêu. Sau đó, sử dụng các phương pháp thống kê để xác định các giá trị giới hạn bình thường cho từng chỉ số xét nghiệm. Phương pháp phân tích thống kê được sử dụng để loại bỏ các giá trị ngoại lệ và xác định khoảng tham chiếu cuối cùng. CLSI EP28-A3 là hướng dẫn được sử dụng rộng rãi cho quy trình này.

3.1. Quy Trình Thu Thập Dữ Liệu Cho Nghiên Cứu

Thu thập dữ liệu là bước quan trọng nhất trong việc xây dựng khoảng tham chiếu. Mẫu phải được thu thập từ những người khỏe mạnh, không có bất kỳ bệnh lý nào ảnh hưởng đến chỉ số tế bào máu. Quá trình thu thập máu phải tuân thủ các quy trình chuẩn để đảm bảo chất lượng mẫu. Thông tin về tuổi, giới tính, và các yếu tố liên quan khác cũng cần được ghi lại cẩn thận. Số lượng mẫu tối thiểu được khuyến nghị là 120 người theo CLSI EP28-A3.

3.2. Sử Dụng Thống Kê Để Xác Định Khoảng Tham Chiếu

Sau khi thu thập dữ liệu, các phương pháp thống kê được sử dụng để xác định khoảng tham chiếu. Thông thường, khoảng tham chiếu được định nghĩa là khoảng giữa percentiles thứ 2.5 và 97.5 của dữ liệu. Điều này có nghĩa là 95% các giá trị từ nhóm người khỏe mạnh sẽ nằm trong khoảng tham chiếu. Các phương pháp thống kê khác cũng có thể được sử dụng để loại bỏ các giá trị ngoại lệ và điều chỉnh cho các yếu tố ảnh hưởng.

IV. Ứng Dụng Khoảng Tham Chiếu Tế Bào Máu Vào Thực Tiễn Lâm Sàng

Sau khi xây dựng được khoảng tham chiếu tế bào máu chuẩn, việc ứng dụng vào thực tiễn lâm sàng đóng vai trò quan trọng. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ 7.963 người trưởng thành (3.213 nữ) khám sức khoẻ định kỳ tại Trường Đại học Y tế công cộng. Kết quả cho thấy sự khác biệt về khoảng tham chiếu giữa nam và nữ, cũng như giữa các nhóm tuổi khác nhau. Dựa trên kết quả này, khuyến nghị Trường Đại học Y tế công cộng tham khảo kết quả trong nghiên cứu để xây dựng khoảng tham chiếu cho cơ sở chẩn đoán và điều trị.

4.1. So Sánh Khoảng Tham Chiếu Theo Giới Tính Và Nhóm Tuổi

Nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt đáng kể về khoảng tham chiếu giữa nam và nữ. Ví dụ, số lượng hồng cầu, hemoglobin, và hematocrit thường cao hơn ở nam giới. Ngoài ra, khoảng tham chiếu cũng thay đổi theo tuổi tác. Các chỉ số như số lượng bạch cầu và tỷ lệ bạch cầu trung tính có thể giảm dần theo tuổi. Việc xem xét các yếu tố này là cần thiết khi đánh giá kết quả xét nghiệm của bệnh nhân.

4.2. Sử Dụng Khoảng Tham Chiếu Trong Chẩn Đoán Và Điều Trị

Khoảng tham chiếu là một công cụ quan trọng trong chẩn đoán và điều trị bệnh. Khi kết quả xét nghiệm của bệnh nhân nằm ngoài khoảng tham chiếu, bác sĩ cần xem xét các yếu tố khác như tiền sử bệnh, triệu chứng lâm sàng, và các kết quả xét nghiệm khác để đưa ra chẩn đoán chính xác. Khoảng tham chiếu cũng giúp bác sĩ theo dõi hiệu quả điều trị và điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp.

4.3. Đề Xuất Cho Trường Đại Học Y Tế Công Cộng

Dựa trên kết quả nghiên cứu, Trường Đại học Y tế công cộng nên xây dựng khoảng tham chiếu riêng cho xét nghiệm công thức máu trên máy XT-2000i Sysmex. Khoảng tham chiếu này nên được phân chia theo giới tính và nhóm tuổi để đảm bảo tính chính xác. Việc sử dụng khoảng tham chiếu này sẽ giúp cải thiện chất lượng chẩn đoán và điều trị tại trường.

V. Kết Luận Và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Khoảng Tham Chiếu

Việc xây dựng khoảng tham chiếu cho chỉ số tế bào máu ngoại vi là một quá trình liên tục và cần thiết. Nghiên cứu này đã cung cấp khoảng tham chiếu cho một số chỉ số tế bào máu trên máy XT-2000i Sysmex tại Trường Đại học Y tế công cộng. Tuy nhiên, cần có thêm nghiên cứu để mở rộng khoảng tham chiếu cho các nhóm dân số khác và các yếu tố ảnh hưởng khác. Trong tương lai, cần có thêm các nghiên cứu về giá trị tham chiếu xét nghiệm máu chuẩn hóa để cải thiện hơn nữa độ chính xác và tin cậy của xét nghiệm huyết học.

5.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về Khoảng Tham Chiếu

Nghiên cứu này đã thành công trong việc xây dựng khoảng tham chiếu cho một số chỉ số tế bào máu ngoại vi trên máy XT-2000i Sysmex tại Trường Đại học Y tế công cộng. Kết quả cho thấy có sự khác biệt về khoảng tham chiếu giữa nam và nữ, cũng như giữa các nhóm tuổi khác nhau. Những khoảng tham chiếu này có thể được sử dụng để cải thiện chất lượng chẩn đoán và điều trị tại trường.

5.2. Hướng Phát Triển Trong Tương Lai Cho Nghiên Cứu

Trong tương lai, cần có thêm nghiên cứu để mở rộng khoảng tham chiếu cho các nhóm dân số khác, bao gồm trẻ em, người lớn tuổi, và các nhóm dân tộc khác nhau. Nghiên cứu cũng nên tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng khác đến khoảng tham chiếu, chẳng hạn như chế độ ăn uống, môi trường sống, và tình trạng sức khỏe. Sự phát triển của các công nghệ xét nghiệm mới cũng có thể đòi hỏi việc cập nhật khoảng tham chiếu hiện có.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xét nghiệm huyết học tế bào máu ngoại vi là một trong những xét nghiệm thường quy, đơn giản và nhanh chóng, cung cấp các thông số quan trọng về số lượng và chất lượng của ba dòng tế bào máu gồm hồng cầu, bạch cầu và tiểu cầu. Theo ước tính, mỗi người trưởng thành có khoảng 75 ml máu trên mỗi kg trọng lượng cơ thể, trong đó các chỉ số tế bào máu ngoại vi có tính ổn định và chỉ thay đổi trong phạm vi nhất định gọi là khoảng tham chiếu. Khoảng tham chiếu là khoảng giá trị được xác định trên những người khỏe mạnh, làm cơ sở để bác sĩ đánh giá tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm xây dựng khoảng tham chiếu cho một số chỉ số tế bào máu ngoại vi ở người trưởng thành sử dụng máy XT-2000i Sysmex tại Trường Đại học Y tế công cộng, trong giai đoạn từ tháng 01/2018 đến tháng 04/2021. Với cỡ mẫu lớn gồm 7.963 người trưởng thành (trong đó 3.213 nữ), nghiên cứu tập trung vào việc xác định các giá trị tham chiếu phù hợp với đặc điểm sinh lý của quần thể Việt Nam, đồng thời so sánh sự khác biệt theo giới tính và nhóm tuổi.

Việc xây dựng khoảng tham chiếu riêng biệt cho từng phòng xét nghiệm là rất cần thiết để đảm bảo độ chính xác và tin cậy trong biện luận kết quả xét nghiệm, góp phần nâng cao chất lượng khám chữa bệnh. Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc chuẩn hóa kết quả xét nghiệm huyết học, hỗ trợ bác sĩ lâm sàng trong chẩn đoán và điều trị, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về quản lý chất lượng phòng xét nghiệm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và khái niệm về xét nghiệm huyết học tế bào máu ngoại vi, bao gồm:

• Khoảng tham chiếu (Reference Interval - RI): Khoảng giá trị giữa giới hạn dưới và giới hạn trên, bao gồm 95% các giá trị xét nghiệm của người khỏe mạnh, được xác định theo hướng dẫn CLSI EP28-A3.
• Các chỉ số tế bào máu ngoại vi: Bao gồm các chỉ số dòng hồng cầu (RBC, HGB, HCT, MCV, MCH, MCHC, RDW-CV), dòng bạch cầu (WBC, NEUT, LYMPH, MONO, EOS, BASO) và dòng tiểu cầu (PLT, MPV, PDW).
• Ảnh hưởng của yếu tố sinh lý: Tuổi, giới tính, thói quen sinh hoạt và đặc điểm quần thể ảnh hưởng đến các chỉ số xét nghiệm và khoảng tham chiếu.
• Phương pháp xác định khoảng tham chiếu: Theo tiêu chuẩn CLSI EP28-A3, bao gồm lựa chọn đối tượng tham chiếu, thu thập mẫu, xử lý số liệu và xác định giới hạn tham chiếu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang hồi cứu số liệu khám sức khỏe định kỳ tại Trường Đại học Y tế công cộng từ tháng 01/2018 đến tháng 04/2021. Tổng số mẫu thu thập là 7.963 người trưởng thành, trong đó 3.213 nữ, phân bố theo nhóm tuổi: 18-35 tuổi (68,5%), 36-50 tuổi (23,5%) và trên 50 tuổi (8,1%).

Nguồn dữ liệu được trích xuất từ hệ thống quản lý bệnh viện LISS, kết quả xét nghiệm được thực hiện trên máy đếm tế bào huyết học tự động XT-2000i Sysmex, sử dụng công nghệ điện trở kháng và huỳnh quang để đo các chỉ số tế bào máu ngoại vi. Quy trình lấy mẫu đảm bảo tiêu chuẩn, lấy máu vào buổi sáng sau khi nhịn ăn ít nhất 8 giờ, xử lý mẫu trong vòng 4 giờ.

Phân tích số liệu được thực hiện bằng phần mềm SPSS 20, sử dụng kiểm định T-test và ANOVA để so sánh sự khác biệt giữa các nhóm giới tính và nhóm tuổi với mức ý nghĩa p < 0,05. Các giá trị ngoại lai được loại bỏ bằng phương pháp Tukey dựa trên khoảng cách tứ phân vị (IQR). Khoảng tham chiếu được xác định theo phương pháp tham số hoặc phi tham số tùy thuộc vào phân phối dữ liệu.

Đạo đức nghiên cứu được đảm bảo với sự chấp thuận của Hội đồng đạo đức Trường Đại học Y tế công cộng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố giới tính và tuổi của đối tượng nghiên cứu: Trong tổng số 7.963 người, nữ chiếm 53%, nam chiếm 47%. Nhóm tuổi 18-35 chiếm đa số với 68,5%, nhóm trên 50 tuổi chiếm 8,1%.

2. Khoảng tham chiếu các chỉ số dòng hồng cầu theo giới:

   • Số lượng hồng cầu (RBC) ở nam cao hơn nữ với khoảng tham chiếu lần lượt là 4,42-5,88 T/L và 3,84-5,19 T/L (p < 0,05).
   • Lượng huyết sắc tố (HGB) và thể tích khối hồng cầu (HCT) cũng cao hơn ở nam (HGB: 129-166 g/L; HCT: 0,39-0,49) so với nữ (HGB: 109-145 g/L; HCT: 0,33-0,44) (p < 0,05).
   • Các chỉ số MCH, MCHC ở nam cao hơn nữ, trong khi RDW-CV ở nữ cao hơn nam (p < 0,05). MCV không có sự khác biệt đáng kể giữa hai giới.

3. Khoảng tham chiếu các chỉ số dòng bạch cầu theo giới:

   • Số lượng tuyệt đối bạch cầu đoạn trung tính (NEUT#) ở nữ cao hơn nam (p < 0,05).
   • Số lượng tuyệt đối bạch cầu lympho (LYMPH#), mono (MONO#), acid (EOS#) và baso (BASO#) ở nam cao hơn nữ (p < 0,05).
   • Phần trăm bạch cầu đoạn trung tính (NEUT%) ở nữ cao hơn nam, trong khi phần trăm bạch cầu lympho (LYMPH%), mono (MONO%) và acid (EOS%) ở nam cao hơn nữ (p < 0,05).
   • Phần trăm bạch cầu baso (BASO%) không khác biệt giữa hai giới.

4. Khoảng tham chiếu các chỉ số dòng tiểu cầu theo giới:

   • Số lượng tiểu cầu (PLT) và thể tích trung bình tiểu cầu (MPV) ở nữ cao hơn nam (p < 0,05).
   • Độ phân bố tiểu cầu (PDW) không có sự khác biệt đáng kể giữa hai giới.

5. Ảnh hưởng của tuổi:

   • Các chỉ số bạch cầu đoạn trung tính và số lượng tuyệt đối bạch cầu lympho giảm dần theo nhóm tuổi tăng.
   • Ngược lại, phần trăm và số lượng tuyệt đối bạch cầu ưa acid tăng theo tuổi.
   • Số lượng tiểu cầu giảm ở nhóm tuổi trên 50 so với nhóm trẻ hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sự khác biệt rõ rệt về khoảng tham chiếu các chỉ số tế bào máu ngoại vi theo giới tính và nhóm tuổi, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước. Sự khác biệt này có thể giải thích do ảnh hưởng của hormone sinh dục, sự thay đổi sinh lý theo tuổi và các yếu tố môi trường, thói quen sinh hoạt.

So sánh với các nghiên cứu tại châu Phi, Hàn Quốc và Thụy Sĩ, các khoảng tham chiếu tại Việt Nam có sự tương đồng về xu hướng biến đổi theo giới và tuổi nhưng có sự khác biệt về giá trị cụ thể do đặc điểm di truyền và môi trường sống khác nhau. Việc sử dụng khoảng tham chiếu chung do nhà sản xuất cung cấp không phù hợp với quần thể địa phương có thể dẫn đến sai lệch trong chẩn đoán và điều trị.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ Histogram phân bố các chỉ số theo giới và tuổi, giúp trực quan hóa sự phân bố chuẩn và xác định các giá trị ngoại lai. Bảng so sánh khoảng tham chiếu theo giới và nhóm tuổi cũng hỗ trợ việc áp dụng trong thực tế lâm sàng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và áp dụng khoảng tham chiếu riêng biệt: Các phòng xét nghiệm nên xây dựng khoảng tham chiếu phù hợp với đặc điểm quần thể và thiết bị sử dụng, đặc biệt phân biệt theo giới tính và nhóm tuổi để nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán.

2. Đào tạo và nâng cao nhận thức nhân viên y tế: Tổ chức các khóa đào tạo về ý nghĩa và cách sử dụng khoảng tham chiếu trong biện luận kết quả xét nghiệm cho kỹ thuật viên và bác sĩ lâm sàng nhằm tối ưu hóa hiệu quả sử dụng kết quả xét nghiệm.

3. Cập nhật và kiểm định định kỳ khoảng tham chiếu: Thực hiện đánh giá lại khoảng tham chiếu định kỳ (khoảng 3-5 năm) hoặc khi có thay đổi về thiết bị, phương pháp xét nghiệm để đảm bảo tính chính xác và phù hợp.

4. Phát triển hệ thống quản lý dữ liệu xét nghiệm: Áp dụng công nghệ thông tin để lưu trữ, phân tích và quản lý dữ liệu xét nghiệm, hỗ trợ việc xây dựng và điều chỉnh khoảng tham chiếu một cách khoa học và hiệu quả.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 1-2 năm, do các phòng xét nghiệm và cơ sở y tế chủ trì phối hợp với các đơn vị đào tạo và quản lý y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Phòng xét nghiệm y học: Giúp xây dựng khoảng tham chiếu phù hợp với thiết bị và quần thể địa phương, nâng cao chất lượng xét nghiệm và biện luận kết quả.

2. Bác sĩ lâm sàng: Hỗ trợ trong việc đánh giá chính xác tình trạng sức khỏe và chẩn đoán bệnh dựa trên các chỉ số tế bào máu ngoại vi có khoảng tham chiếu phù hợp.

3. Nhà quản lý y tế và cơ quan kiểm định chất lượng: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng tiêu chuẩn, quy định về quản lý chất lượng phòng xét nghiệm và áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế.

4. Nghiên cứu sinh và học viên y học: Là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu tiếp theo về xét nghiệm huyết học, kỹ thuật xét nghiệm và xây dựng khoảng tham chiếu trong y học.

Câu hỏi thường gặp

1. Khoảng tham chiếu là gì và tại sao quan trọng?
   Khoảng tham chiếu là phạm vi giá trị xét nghiệm được xác định trên người khỏe mạnh, giúp bác sĩ phân biệt kết quả bình thường và bất thường, từ đó đưa ra chẩn đoán chính xác.

2. Tại sao cần xây dựng khoảng tham chiếu riêng cho từng phòng xét nghiệm?
   Do ảnh hưởng của đặc điểm quần thể, thiết bị và phương pháp xét nghiệm khác nhau, khoảng tham chiếu chung có thể không phù hợp, gây sai lệch trong chẩn đoán và điều trị.

3. Máy XT-2000i Sysmex có ưu điểm gì trong xét nghiệm huyết học?
   Máy sử dụng công nghệ điện trở kháng và huỳnh quang, cho kết quả chính xác, nhanh chóng, phân loại tế bào bạch cầu hiệu quả và có khả năng kết nối mạng để quản lý dữ liệu.

4. Yếu tố nào ảnh hưởng đến các chỉ số tế bào máu ngoại vi?
   Tuổi, giới tính, thói quen sinh hoạt, tình trạng sức khỏe, kỹ thuật lấy mẫu và thiết bị xét nghiệm đều ảnh hưởng đến kết quả xét nghiệm.

5. Làm thế nào để xử lý các giá trị ngoại lai trong dữ liệu xét nghiệm?
   Sử dụng phương pháp thống kê như Tukey dựa trên khoảng cách tứ phân vị (IQR) để loại bỏ các giá trị không phù hợp, đảm bảo tính chính xác của khoảng tham chiếu.

Kết luận

• Đã xây dựng thành công khoảng tham chiếu cho một số chỉ số tế bào máu ngoại vi ở người trưởng thành trên máy XT-2000i Sysmex với cỡ mẫu 7.963 người.
• Phát hiện sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về các chỉ số huyết học theo giới tính và nhóm tuổi, đặc biệt ở các chỉ số RBC, HGB, HCT, NEUT, LYMPH và PLT.
• Kết quả nghiên cứu góp phần chuẩn hóa kết quả xét nghiệm huyết học tại Trường Đại học Y tế công cộng, nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán và điều trị.
• Khuyến nghị các phòng xét nghiệm xây dựng khoảng tham chiếu riêng biệt, cập nhật định kỳ và đào tạo nhân viên y tế về ý nghĩa sử dụng khoảng tham chiếu.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai áp dụng khoảng tham chiếu trong thực tế lâm sàng và mở rộng nghiên cứu cho các nhóm đối tượng khác.

Hành động ngay hôm nay để nâng cao chất lượng xét nghiệm huyết học và hỗ trợ hiệu quả công tác khám chữa bệnh tại cơ sở y tế của bạn!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Vai trò của máu Máu là một chất dịch lưu thông khắp cơ thể có các chức năng rất quan trọng và phức tạp, bao gồm hô hấp: chuyên chở oxy và khí carbonic (oxy từ phổi tới các tổ chức và carbonic từ tổ chức tới phổi); dinh dưỡng: vận chuyển các chất dinh dưỡng cơ bản: chất đạm, chất béo, đường, vitamin. từ ruột tới tổ chức, tế bào; đào thải: vận chuyển các chất cặn bã của chuyển hoá tại các tổ chức tới các cơ quan bài tiết (thận, phổi, tuyến mồ hôi.); điều hoà hoạt động các cơ quan thông qua vận chuyển các hormon và các yếu tố điều hoà thể dịch khác; điều hoà thân nhiệt; bảo vệ cơ thể: thông qua chức năng của bạch cầu, kháng thể và các chất khác. Đặc biệt, khối lượng máu trong cơ thể chỉ chiếm 7-9% tổng trọng lượng cơ thể, ở người trưởng thành có khoảng 75ml máu trong mỗi kg trọng lượng cơ thể (15).

Hình thái và chức năng của các tế bào máu 1. Hồng cầu Hồng cầu được sinh ra ở tủy xương và phát triển qua nhiều giai đoạn từ tiền nguyên hồng cầu -> nguyên hồng cầu ưa bazơ -> nguyên hồng cầu đa sắc -> nguyên hồng cầu ưa acid -> hồng cầu lưới và cuối cùng là hồng cầu trưởng thành hoạt động ở máu ngoại vi. Hồng cầu trưởng thành là tế bào không nhân, hình đĩa lõm hai mặt, đường kính khoảng 7 µm. Nhuộm giemsa thấy hồng cầu màu hồng, ở giữa nhạt hơn.

Hồng cầu chứa huyết sắc tố là thành phần chức năng chính trong hồng cầu. Huyết sắc tố là một protein màu, gồm hai thành phần chính là Heme (có chứa sắt) và Globine gồm 4 chuỗi polypeptid giống nhau từng đôi một là huyết sắc tố A (2 chuỗi  và 2 chuỗi ), huyết sắc tố A2 (2 chuỗi  và 2 chuỗi ), và huyết sắc tố F (2 chuỗi  và 2 chuỗi ). Ở người trưởng thành, huyết sắc tố A chiếm 95 - 99%, huyết sắc tố A2 chiếm 1,5 - 3%, và huyết sắc tố F chiếm 1 - 2%. Hơn thế nữa, chức năng chủ yếu của hồng cầu là vận chuyển oxy và khí carbonic.

Đời sống trung bình hồng cầu khoảng 120 ngày. Hồng cầu già được tiêu hủy tại hệ thống liên võng nội 5 mạc của cơ thể mà chủ yếu tại lách và tủy xương. Sau khi bị tiêu hủy, các thành phần của hồng cầu như sắt được giữ lại và về tủy xương tạo hồng cầu mới, heme được thoái biến thành bilirubin gián tiếp rồi về gan chuyển thành bilirubin trực tiếp (15). Bạch cầu hạt Dòng bạch cầu hạt được sinh ra từ tủy xương và phát triển qua nhiều giai đoạn: từ nguyên tủy bào (myeloblaste)-> tiền tủy bào (promyelocyte)-> tủy bào (myelocyte)-> hậu tủy bào (metamyelocyte)-> bạch cầu đũa (segment) và cuối cùng là bạch cầu đoạn (là loại tế bào trưởng thành đảm nhiệm chức năng bảo vệ cơ thể).

Bạch cầu hạt trưởng thành có đời sống khoảng 5-7 ngày. Bạch cầu già được tiêu hủy tại hệ liên võng của lách. Nhân của bạch cầu hạt trưởng thành có nhiều múi, bào tương có các hạt đặc hiệu và được chia ra làm 3 loại gồm bạch cầu đoạn trung tính (NEUT) có đặc điểm bào tương có chứa các hạt đặc hiệu màu hồng (khi nhuộm giemsa). Chức năng chủ yếu là thực bào vi khuẩn và các vật lạ, bảo vệ cơ thể (gọi là tiểu thực bào); bạch cầu ưa acid (EOS) có đặc điểm bào tương có chứa các hạt to, tròn đều, bắt màu da cam, nhân thường chỉ có hai múi.

Chức năng của chúng hiện nay chưa biết đầy đủ, nhưng sự tăng bạch cầu ái toan có liên quan mật thiết tới dị ứng và nhiễm ký sinh trùng; bạch cầu ưa baso (BASO) có đặc điểm bào tương có chứa các hạt bắt màu đen sẫm, thô, to không đều nhau, chồng đè lên cả nhân. Chức năng của chúng cũng chưa rõ ràng (15). Bạch cầu lympho Bạch cầu lympho được tạo ra từ tổ chức lympho (hạch, lách, tuyến ức) và một phần từ tủy xương. Đời sống của các lymphocyte rất khác nhau, có loại đời sống ngắn chỉ 1 - 3 ngày, có loại đời sống dài vài tháng, vài năm, có khi cả đời người.

Bạch cầu lympho già bị tiêu hủy ở lách và các tổ chức võng mô. Về hình thái chủ yếu gồm bạch cầu lympho nhỏ có đặc điểm đường kính chỉ khoảng 8-9 micromet, bào tương rất ít chỉ là một viền nhỏ quanh nhân; bạch cầu lympho to có đặc điểm bào tương rộng hơn. Hơn thế nữa, chức năng chủ yếu của bạch cầu lympho là tham gia vào đáp ứng miễn dịch của cơ thể, gồm lympho T đảm nhiệm chức năng miễn 6 dịch tế bào và lympho B đảm nhiệm chức năng miễn dịch dịch thể tức là sản xuất ra các kháng thể lưu hành (15). Bạch cầu mono Bạch cầu mono là những tế bào to, bào tương rộng, bắt màu xanh khói, không hạt, có thể có không bào (vacuole).

Nhân cuộn khúc, cấu trúc chất nhân như mái tóc uốn. Bạch cầu mono được sản sinh ra từ tủy xương cùng nguồn gốc với bạch cầu hạt. Chức năng quan trọng nhất của chúng là thực bào vi khuẩn và vật lạ (do vậy còn gọi là đại thực bào) và chính thông qua đó bạch cầu mono tham gia truyền đạt thông tin miễn dịch (15). Tiểu cầu Tiểu cầu là những mảnh bào tương của mẫu tiểu cầu, đường kính khoảng 2-3 micromet, không phải là một tế bào hoàn chỉnh.

Tiểu cầu có thể hình tam giác, tứ giác, hình trám, hình phẩy. Bình thường trên tiêu bản nhuộm giemsa tiểu cầu đứng thành từng đám to nhỏ khác nhau mà không đứng rời rạc. Đời sống tiểu cầu khoảng 7-10 ngày. Tiểu cầu già cũng bị phân hủy tại lách và hệ thống liên võng nội mạc.

Chức phận chủ yếu của tiểu cầu là tham gia vào quá trình cầm máu - đông máu của cơ thể (15). Xét nghiệm huyết học tế bào máu ngoại vi 1. Một số chỉ số tế bào máu ngoại vi Xét nghiệm tổng phân tích tế bào máu là xét nghiệm máu thường quy được sử dụng như một xét nghiệm cơ bản, là một xét nghiệm đầu tay, hữu ích trong thăm dò hầu hết các bệnh lý và là xét nghiệm được sử dụng với tần suất lớn tại các bệnh viện (16). Xét nghiệm này được ứng dụng để kiểm tra tình trạng sức khỏe, góp phần chẩn đoán sớm bệnh lý về máu như: thiếu máu, suy tủy, ung thư máu.

và các bệnh lý viêm nhiễm khác. Góp phần thông tin cho các bác sĩ theo dõi quá trình điều trị bệnh trong các trường hợp đang dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến số lượng tế bào máu. Xét nghiệm tế bào máu ngoại vi đánh giá số lượng và chất lượng của ba dòng tế bào. Dòng hồng cầu gồm số lượng hồng cầu có trong một lít máu toàn phần (RBC), thể tích khối hồng cầu (HCT), lượng huyết sắc tố (HGB), lượng huyết sắc tố 7 trung bình hồng cầu (MCH), nồng độ huyết sắc tố trung bình hồng cầu (MCHC), thể tích trung bình của hồng cầu (MCV), phần trăm dải phân bố kích thước hồng cầu (RDW-CV).

Dòng bạch cầu gồm số lượng bạch cầu có trong một lít máu toàn phần (WBC), số lượng tuyệt đối và phần trăm bạch cầu đoạn trung tính (NEUT#,%), số lượng tuyệt đối và phần trăm bạch cầu lympho (LYMPH#,%), số lượng tuyệt đối và phần trăm bạch cầu mono (MONO#,%), số lượng tuyệt đối và phần trăm bạch cầu ưa acid (EOS#,%), số lượng tuyệt đối và phần trăm bạch cầu ưa bazo (BASO#,%). Dòng tiểu cầu gồm số lượng tiểu cầu (PLT), thể tích trung bình tiểu cầu (MPV) và độ phân bố tiểu cầu (PDW). Số lượng hồng cầu có trong một lít máu toàn phần (RBC) tăng trong trường hợp cô đặc máu, đa hồng cầu nguyên phát…và có thể giảm trong mất máu, thiếu sắt, suy tủy xương, rối loạn sinh tủy… Thể tích khối hồng cầu (HCT) tăng thường gặp trong trường hợp cô đặc máu, đa hồng cầu… và giảm trong trường hợp có thiếu máu. Lượng huyết sắc tố (HGB) tăng có thể gặp trong bệnh đa hồng cầu và thường giảm trong thiếu máu.

Lượng huyết sắc tố trung bình hồng cầu (MCH) cho biết hồng cầu bình sắc hay nhược sắc. Nồng độ huyết sắc tố trung bình hồng cầu (MCHC) kết hợp cùng chỉ số MCH cho biết hồng cầu bình sắc hay nhược sắc, và thường tăng trong trường hợp mất nước ưu trương và thường giảm trong trường hợp giảm acid folic và vitamin B12, nghiện rượu,. Thể tích trung bình hồng cầu (MCV) giúp đánh giá kích thước hồng cầu to hay nhỏ, thường tăng trong thiếu vitamin B12, thiếu acid folic,. và giảm trong bệnh thalassemia, suy thận,.

Dải phân bố kích thước hồng cầu (RDW-CV) đánh giá mức độ đồng đều về kích thước giữa các hồng cầu. RDW tăng kết hợp với MCV tăng trong trường hợp thiếu hụt vitamin B12, thiếu hụt folate, thiếu máu tan huyết do miễn dịch, ngưng kết lạnh, bệnh bạch cầu lympho mạn. RDW tăng kết hợp MCV bình thường gặp trong nguy cơ thiếu sắt giai đoạn sớm, thiếu hụt vitamin B12 giai đoạn sớm, thiếu hụt folate giai đoạn sớm, thiếu máu do bệnh globin. RDW tăng kết hợp MCV giảm do thiếu sắt, sự phân mảng hồng cầu, bệnh Thalassemia.

Số lượng bạch cầu có trong một lít máu toàn phần (WBC) thường tăng trong trường hợp viêm nhiễm, bệnh lý ác tính và giảm trong trường hợp: thiếu máu do 8 giảm sinh tủy, dùng thuốc,. Bạch cầu đoạn trung tính thường tăng trong trường hợp nhiễm khuẩn cấp, và có thể giảm trong trường hợp nhiễm độc nặng, sốt rét, nhiễm virus,. Bạch cầu lympho (LYMPH) thường tăng trong nhiễm khuẩn mạn tính, bệnh bạch cầu dòng lympho và giảm trong các bệnh như lao, HIV/AIDS, ung thư,. Bạch cầu Mono (MONO) thường tăng trong trường hợp nhiễm virus, lao,.

và giảm trong trường hợp dùng corticoid,. Bạch cầu ưa acid (EOS) thường tăng trong trường hợp nhiễm ký sinh trùng, dị ứng, và thường giảm trong trường hợp sử dụng corticoid. Bạch cầu ưa bazo (BASO) có thể tăng trong trường hợp leukemia mạn tính,… và giảm trong trường hợp tổn thương tủy xương. Số lượng tiểu cầu (PLT) có vai trò quan trọng trong quá trình đông máu, trường hợp tăng khi gặp chấn thương, phẫu thuật lá lách, và giảm trong trường hợp suy tủy, điều trị hóa chất, ung thư di căn,.

Thể tích trung bình tiểu cầu (MPV) thường tăng trong các trường hợp bệnh lý tim mạch sau nhồi máu cơ tim, đái tháo đường, tiền sản giật, hút thuốc lá, cắt lách, stress, nhiễm độc do tuyến giáp… và thường giảm trong trường hợp thiếu máu do bất sản, hoá trị, lupus ban đỏ,… Độ tập trung tiểu cầu (PDW) có thể tăng trong ung thư phổi, bênh hồng cầu hình liềm, nhiễm khuẩn huyết,… và có thể giảm trong trường hợp nghiện rượu,… 1.