Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành công nghiệp may mặc giữ vị trí quan trọng trong nền kinh tế, đòi hỏi đội ngũ nhân lực kỹ thuật có trình độ chuyên môn để quản lý và vận hành dây chuyền sản xuất hàng loạt. Tại các cơ sở đào tạo chuyên ngành Công nghệ May, sinh viên mới bắt đầu chương trình đào tạo thường gặp trở ngại trong việc nhận diện và hình dung cấu trúc lắp ráp của các cụm chi tiết trên sản phẩm. Đây là khối kiến thức nền tảng bắt buộc để tiếp thu các học phần chuyên môn tiếp theo như Thiết kế trang phục, Chuẩn bị sản xuất hay Kiểm tra chất lượng sản phẩm. Do thời lượng thực hành xưởng còn hạn chế, người học gặp nhiều khó khăn khi ghi nhớ chuỗi công đoạn lắp ráp cũng như lập bảng quy cách may trong bộ tài liệu kỹ thuật công nghiệp.

Khảo sát của nhóm nghiên cứu cho thấy nguồn tài liệu hiện hành còn nhiều khoảng trống. Các tài liệu nước ngoài như Sewing seams for tech packs, 101 sewing seams, hay Garment assembly sheets có chi phí tiếp cận cao hoặc chỉ lưu hành nội bộ. Một số giáo trình trong nước như Hình họa – Vẽ kỹ thuật ngành may chủ yếu mô tả các mặt cắt chung, chưa đi vào sản phẩm cụ thể; trong khi giáo trình Công nghệ may 2 sử dụng hình vẽ 2D đơn thuần, thiếu góc nhìn mặt cắt ngang đa chiều. Bên cạnh đó, các video hướng dẫn may trên mạng xã hội thường bị cắt xén công đoạn nhỏ hoặc lướt qua nhanh, khiến người học khó bao quát toàn bộ liên kết giữa các lớp vải. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài Xây dựng Ebook mô tả cấu trúc lắp ráp chi tiết trên trang phục được thực hiện nhằm hệ thống hóa và trực quan hóa cấu trúc may bằng đồ họa kỹ thuật số.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định gồm 3 nội dung:

  1. Nghiên cứu cấu trúc lắp ráp cụm chi tiết rời trên sản phẩm may công nghiệp (áo sơ mi, quần tây, quần jeans).
  2. Sử dụng phần mềm đồ họa để vẽ mô tả cấu trúc lắp ráp cụm chi tiết rời trên các sản phẩm may công nghiệp.
  3. Xây dựng Ebook mô tả cấu trúc lắp ráp chi tiết trên sản phẩm may công nghiệp.

Nhiệm vụ cụ thể bao gồm:

  1. Nghiên cứu cấu trúc lắp ráp các cụm chi tiết rời và một số cụm chi tiết biến kiểu trên áo sơ mi, quần tây, quần jeans.
  2. Mô tả cấu trúc lắp ráp cụm chi tiết rời trên phần mềm Corel Draw kết hợp các công cụ đồ họa.
  3. Sử dụng định dạng PDF để xây dựng hoàn chỉnh Ebook mô tả cấu trúc lắp ráp thông qua hình ảnh trực quan và mặt cắt 3D.
  4. Hoàn thiện báo cáo đồ án tốt nghiệp và slide báo cáo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

  • Đối tượng nghiên cứu: Cấu trúc liên kết, mặt cắt đường may và quy trình lắp ráp các cụm chi tiết trên ba dòng sản phẩm trang phục phổ biến: áo sơ mi, quần tây và quần jeans.
  • Phạm vi không gian: Bộ môn Công nghệ May, Khoa Thời trang và Du lịch, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh; khảo sát thực tế tại Công ty TNHH ESG JEANS và Công ty TNHH Sơn Tùng.
  • Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành thu thập dữ liệu và triển khai từ tháng 12/2023 đến tháng 06/2024.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đề tài vận dụng hệ thống cơ sở lý thuyết chuyên ngành công nghệ may kết hợp với lý thuyết xuất bản điện tử và đồ họa kỹ thuật số:

Trục lý thuyết Nội dung cốt lõi và khái niệm sử dụng
Sản phẩm may công nghiệp Khái niệm sản xuất hàng loạt bằng thiết bị chuyên dùng; đặc điểm quy trình chuẩn hóa, quy mô lớn, chu trình liên tục; phân loại sản phẩm một lớp (áo sơ mi, quần tây, quần jeans) và sản phẩm nhiều lớp (áo khoác, veston); phân tích hình dáng (dáng thẳng, bó sát, nửa bó sát) và kết cấu chi tiết (chi tiết chính, chi tiết phụ như nẹp, cạp, đáp túi, dựng).
Cấu trúc lắp ráp công nghiệp Khái niệm quá trình kết nối cụm chi tiết rời; vai trò của đường may tạo dáng kết cấu (đường sườn, đường vai) và đường may trang trí; tiêu chuẩn tối ưu hóa thao tác, giảm thiểu chi phí và kiểm soát chất lượng đường may.
Công cụ đồ họa máy tính Phân biệt đồ họa raster và đồ họa vector. Khảo sát các phần mềm Canva, Adobe Photoshop, Adobe Illustrator và Corel Draw; tập trung vào tính năng quản lý lớp (Object docker), hiệu ứng phi phá hủy (Non-Destructive effects) và khả năng xử lý đường nét vector độ chính xác cao của Corel Draw.
Lý thuyết xuất bản Ebook Định nghĩa sách điện tử; phân tích ưu điểm so với sách in (dung lượng lưu trữ, tính cơ động, khả năng tích hợp đa phương tiện); so sánh các định dạng tệp: EPUB, MOBI, AZW/AZW3, IBA và PDF (tiêu chuẩn ISO 32000 phục vụ in ấn và đọc đa nền tảng cố định layout).

Phương pháp nghiên cứu thực tế được triển khai đồng bộ:

  • Phương pháp tham khảo và kế thừa tài liệu: Kế thừa quy trình công nghệ từ đồ án tốt nghiệp khóa K19 (Xây dựng bộ Video về quy trình lắp ráp trang phục nam cơ bản của sinh viên Hồ Ngọc Thơ và Châu Ngọc Tuyết Ngân); tham khảo giáo trình của ThS. Nguyễn Thành Hậu, Đại học Công nghiệp TP.HCM và các nguồn kỹ thuật trực tuyến.
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp lý thuyết: Hệ thống hóa quy trình may trang phục nam cơ bản, chọn lọc các mẫu mã và cụm chi tiết biến kiểu phù hợp với thực tế sản xuất.
  • Phương pháp thực nghiệm thực tiễn: Quan sát trực tiếp dây chuyền sản xuất, khảo sát thực tế thao tác công nhân và quy trình hoàn thiện sản phẩm tại 2 doanh nghiệp may công nghiệp: Công ty TNHH ESG JEANS và Công ty TNHH Sơn Tùng.
  • Phương pháp xử lý dữ liệu và tin học hóa: Thu thập dữ liệu khảo sát sinh viên trong khoa; số hóa bản vẽ kỹ thuật bằng Corel Draw, biên tập hình ảnh bằng Photoshop/Canva và xuất bản sản phẩm Ebook trên định dạng PDF.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về đề tài

Chương 1 trình bày bức tranh tổng thể về tình hình nghiên cứu quy trình may trong và ngoài nước. Tác giả chỉ ra rằng các tài liệu chuyên ngành hiện nay hoặc mang tính lý thuyết hàn lâm, hoặc chỉ cung cấp bản vẽ 2D cơ bản mà thiếu vắng hình ảnh mặt cắt cấu trúc 3D cụ thể của từng cụm chi tiết rời. Đề tài kế thừa có chọn lọc các kết quả nghiên cứu trước đây tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM (như đề tài video may trang phục nam của khóa K19, đề tài thư viện mẫu đầm dạ hội trên Corel Draw của nhóm Phạm Thị Kim Loan - Trần Diềm Oanh), đồng thời xác lập tính cần thiết của việc xây dựng tài liệu trực quan chuyên sâu về mặt cắt đường may cho áo sơ mi, quần tây và mở rộng sang dòng sản phẩm quần jeans công nghiệp. Mục tiêu, phạm vi, nội dung và các mốc thời gian thực hiện đề tài cũng được xác định chi tiết trong chương này.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Nội dung chương 2 chia thành 3 phần trọng tâm:

  1. Tổng quan về sản phẩm may và cấu trúc lắp ráp: Phân loại sản phẩm dệt may theo công dụng, mùa, phạm vi sử dụng, lứa tuổi và kết cấu. Phân tích chi tiết sự khác biệt kỹ thuật giữa sản phẩm may 1 lớp và nhiều lớp, vai trò của chi tiết chính (thân trước, thân sau, cổ, lưng) và chi tiết phụ (mex dựng, lót, cạp, manchette, baget). Làm rõ đặc thù của quy trình lắp ráp công nghiệp với tính chuẩn hóa và tự động hóa cao.
  2. Tổng quan về phần mềm đồ họa: Giới thiệu đặc trưng đồ họa vector và raster; so sánh chức năng của Canva, Adobe Photoshop, Adobe Illustrator và Corel Draw. Tác giả luận giải việc lựa chọn Corel Draw làm công cụ dựng hình chính nhờ hệ thống phím tắt linh hoạt, khả năng đồ hình nhanh và độ chuẩn xác khi biểu diễn các đường line kỹ thuật.
  3. Tổng quan về Ebook: Phân tích bảng so sánh 8 tiêu chí giữa sách vật lý và sách điện tử (hình thức, lưu trữ, khả năng tùy biến, môi trường, tiện ích đa phương tiện, quản lý tìm kiếm, tính linh hoạt và khả năng tự xuất bản). Đánh giá đặc tính kỹ thuật của các định dạng Ebook thông dụng: EPUB, MOBI, AZW, AZW3, IBA và PDF; trong đó PDF được chọn làm định dạng chuẩn cho sản phẩm nghiên cứu nhờ ưu thế cố định bố cục trang đồ họa kỹ thuật.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 là phần thực nghiệm trọng tâm của đồ án, được cấu trúc theo 3 khối nội dung logic:

  1. Khảo sát doanh nghiệp và chuẩn hóa quy trình lắp ráp: Thiết lập quy trình 4 bước gồm khảo sát thực tế, phân tích quy trình, so sánh dữ liệu hai công ty và thống nhất quy trình chuẩn.
Doanh nghiệp khảo sát Thời gian khảo sát Địa chỉ hoạt động Nội dung thu thập
Công ty TNHH ESG JEANS 03/01/2024 – 20/03/2024 C4 Tổ 2, KP 1, Lê Văn Chí, P. Linh Trung, TP. Thủ Đức, TP.HCM Quy trình may, thứ tự vào các cụm chi tiết quần jeans trên dây chuyền may công nghiệp
Công ty TNHH Sơn Tùng 15/01/2024 – 15/03/2024 940 Quốc lộ 1A, P. Linh Trung, TP. Thủ Đức, TP.HCM Các bước gia công cơ bản, sai hỏng thường gặp trong công đoạn ráp cụm chi tiết jeans

Đối với áo sơ mi và quần tây, nhóm nghiên cứu kế thừa và chuẩn hóa chuỗi công đoạn từ đồ án khóa K19 (trang 49-54 với áo sơ mi; trang 54-60 với quần tây), tích hợp các ký hiệu viết tắt chuyên ngành (ĐH: Đồng hồ, LD: Lấy dấu, HE: Hàm ếch, VS3C: Vắt sổ ba chỉ, TT: Thân trước, TS: Thân sau, QT: Quy trình, BG: Baget).

  1. Mô tả cấu trúc lắp ráp thông qua hình vẽ: Thiết lập quy trình vẽ kỹ thuật cụm chi tiết và quy trình vẽ mặt cắt đường may bằng phần mềm Corel Draw. Toàn bộ các bước ráp nẹp áo, cổ áo, tra tay, ráp sườn, tra cạp quần, may túi mổ, may túi hàm ếch và ráp dây kéo baget đều được mô hình hóa dưới dạng mặt cắt trực quan phân định rõ đường kim, mũi chỉ và hướng gấp của mép vải.
  2. Xây dựng hoàn thiện Ebook: Thực hiện quy trình thiết kế bìa sách, thiết kế layout nội dung trên Canva/InDesign, ghép nối hình ảnh đồ họa cụ thể của từng cụm chi tiết và xuất bản tập tin Ebook hoàn chỉnh trên nền tảng PDF.

Chương 4: Kết luận - Đề nghị

Tổng kết toàn bộ quá trình nghiên cứu, đối chiếu kết quả với các mục tiêu ban đầu và đưa ra những đề xuất, khuyến nghị nhằm cải tiến, phát triển học liệu điện tử trong công tác giảng dạy chuyên ngành may.


Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đạt được các kết quả cụ thể đã được nghiệm thu trong văn bản:

  • Xây dựng thành công quyển Ebook chuyên ngành hoàn chỉnh bằng tệp định dạng PDF với dung lượng đồ họa phong phú, gồm hơn 50 hình ảnh minh họa chi tiết chính (tổng thể công trình hoàn thiện khoảng 290 hình vẽ kỹ thuật).
  • Phân loại rõ ràng nội dung theo ba nhóm sản phẩm may mặc công nghiệp chủ lực: áo sơ mi, quần tây và quần jeans. Cấu trúc mỗi nhóm sản phẩm bao gồm: hình ảnh tổng thể kiểu dáng, hình ảnh chi tiết của từng cụm lắp ráp rời và mặt cắt 3D tượng trưng cho các lớp đường may.
  • Chuẩn hóa thành công bảng quy trình may quần jeans công nghiệp dựa trên sự tổng hợp dữ liệu thực tế tại Công ty TNHH ESG JEANS và Công ty TNHH Sơn Tùng.
  • Bổ sung các phương thức lắp ráp biến kiểu cho áo sơ mi và quần tây, vượt ra ngoài các khuôn mẫu cơ bản truyền thống.

Đóng góp mới mà tác giả tự khẳng định:

  • Khắc phục được nhược điểm của các tài liệu kỹ thuật truyền thống: chuyển đổi các mô tả đường may 2D trừu tượng thành hình ảnh mặt cắt kỹ thuật trực quan, dễ liên tưởng không gian liên kết giữa các lớp vải.
  • Kết nối thành công giữa dữ liệu thực hành trong nhà trường (kế thừa từ đề tài video khóa K19) với quy trình sản xuất thực tế tại các xí nghiệp may công nghiệp hiện hành.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

  • Phạm vi khảo sát thực tế tại doanh nghiệp chỉ tập trung tại 2 công ty may trên địa bàn Thành phố Thủ Đức (TP.HCM) với dòng sản phẩm quần jeans, chưa mở rộng khảo sát chuyên sâu tại các doanh nghiệp chuyên về sơ mi xuất khẩu cao cấp hoặc quần âu ngoại ngạch.
  • Sản phẩm Ebook xuất bản ở định dạng tĩnh (PDF), chưa tích hợp được các yếu tố tương tác động đa phương tiện 3D tương tác thực tế ảo do giới hạn công cụ và thời gian thực hiện (6 tháng).

Hướng nghiên cứu tiếp được đề xuất:

  • Mở rộng ngân hàng dữ liệu hình ảnh mặt cắt sang các dòng sản phẩm dệt may phức tạp hơn như áo khoác nhiều lớp, áo veston nam nữ, trang phục dạ hội và đồ thể thao chuyên dụng.
  • Nghiên cứu phát triển Ebook sang các định dạng mở tương tác cao (như EPUB3 tương tác, nền tảng Web số hóa) nhằm tăng cường khả năng tra cứu động cho sinh viên và kỹ thuật viên may mặc.

Giá trị tham khảo

Đồ án tốt nghiệp là tài liệu tham khảo thiết thực cho:

  • Sinh viên ngành Công nghệ May và Thiết kế Thời trang: Sử dụng làm tài liệu tra cứu trực quan khi học các học phần Thực hành may, Thiết kế trang phục nam cơ bản, Chuẩn bị sản xuất và Kiểm tra chất lượng sản phẩm; hỗ trợ sinh viên nhanh chóng nắm bắt bản chất các đường may phức tạp mà không cần trực tiếp tháo rã mẫu thật.
  • Cán bộ kỹ thuật và nhân viên chuẩn bị sản xuất tại doanh nghiệp may: Tham khảo cấu trúc mặt cắt đường may chuẩn để soạn thảo tài liệu kỹ thuật, xây dựng bảng quy cách may (Tech Pack) và hướng dẫn công nhân trên dây chuyền may công nghiệp.
  • Người làm đề tài tốt nghiệp hoặc nghiên cứu liên quan: Tham khảo phương pháp tiếp cận quy trình chuẩn hóa từ khảo sát thực tế đến đồ họa hóa kỹ thuật bằng Corel Draw và quy trình xuất bản ấn phẩm giáo dục số.

Câu hỏi thường gặp

1. Đề tài này kế thừa cụ thể những nội dung nào từ công trình nghiên cứu khóa trước?
Đề tài kế thừa kết quả từ đề tài tốt nghiệp khóa K19 mang tên “Xây dựng bộ video và quy trình hướng dẫn lắp ráp trang phục nam cơ bản” của sinh viên Hồ Ngọc Thơ và Châu Ngọc Tuyết Ngân, cụ thể là tiếp thu quy trình lắp ráp áo sơ mi (trang 49–54) và quy trình lắp ráp quần tây (trang 54–60) để làm căn cứ số hóa và vẽ lại cấu trúc mặt cắt 3D.

2. Quá trình khảo sát thực tế tại doanh nghiệp may được nhóm tác giả tiến hành ở đâu và trong khoảng thời gian nào?
Nhóm nghiên cứu đã thực hiện khảo sát tại 2 đơn vị: Công ty TNHH ESG JEANS (từ ngày 03/01/2024 đến 20/03/2024 tại P. Linh Trung, TP. Thủ Đức) và Công ty TNHH Sơn Tùng (từ ngày 15/01/2024 đến 15/03/2024 tại P. Linh Trung, TP. Thủ Đức) để thu thập quy trình và các lỗi kỹ thuật thực tế khi may quần jeans.

3. Phần mềm đồ họa chính nào được sử dụng để vẽ mô tả cấu trúc lắp ráp và vì sao tác giả lựa chọn phần mềm này?
Phần mềm Corel Draw được lựa chọn làm công cụ chính để vẽ mô tả cấu trúc lắp ráp và mặt cắt đường may. Lý do là phần mềm đồ họa vector này có dung lượng nhẹ, thao tác phím tắt tiện dụng, khả năng đồ hình nhanh chóng, độ chính xác cao đối với các đường line kỹ thuật và dễ tiếp cận hơn so với Adobe Illustrator đối với người mới bắt đầu.

4. Cấu trúc mô tả của mỗi loại trang phục trong quyển Ebook bao gồm những thành phần hình ảnh nào?
Trong quyển Ebook, mỗi loại trang phục (áo sơ mi, quần tây, quần jeans) đều được chuẩn hóa hiển thị qua 3 thành phần trực quan: hình ảnh tổng thể dáng sản phẩm, hình ảnh cụ thể của từng cụm chi tiết thành phần và mặt cắt không gian 3D tượng trưng cho liên kết các lớp vải của từng đường may.


Kết luận

Đồ án tốt nghiệp “Xây dựng Ebook mô tả cấu trúc lắp ráp chi tiết trên trang phục” của sinh viên Trần Tiểu My và Nguyễn Thị Ngọc Phượng đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu trực quan hóa kỹ thuật may công nghiệp thông qua công cụ đồ họa vector. Bằng việc kết hợp dữ liệu khảo sát thực tế tại hai doanh nghiệp sản xuất quần jeans với việc kế thừa quy trình may sơ mi và quần tây nam chuẩn hóa, đề tài đã phát triển thành công tập tài liệu điện tử định dạng PDF với hệ thống mặt cắt đường may 3D chi tiết. Đây là ấn phẩm học liệu chuyên ngành may mang tính ứng dụng rõ nét, hỗ trợ hiệu quả cho sinh viên và cán bộ kỹ thuật trong công tác học tập, thiết kế và soạn thảo tài liệu công nghệ may.