Chương 1 TONG QUAN TINH HÌNH NGHIÊN CUU LIEN QUAN DEN DE TAI LUAN AN 1. Các công trình khoa học liên quan đến đề tài Luận án 1. Các công trình nghiên cứu về dân tộc thiểu số và xây dựng đội ngũ can bộ dân tộc thiểu số ở Việt Nam - Nghiên cứu về tình hình kinh tế xã hội ở khu vực miền núi và vai trò của đồng bào dân tộc thiêu số đối với sự phát triển kinh tế, xã hội ở khu vực miền núi, qua các an pham, Các dân tộc thiểu số trong sự phát triển kinh tế - xã hội ở miễn múi Nxb, Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1996 của tác giả Bế Viết Đăng (chủ biên) và ấn pham, Phát triển kinh tế, xã hội các vùng dân tộc và miễn nui theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, Nxb, Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1998 của các tác giả Lê Du Phong, Nguyễn Đình Phan, Dương Thị Thanh Mai (đồng chủ biên). Qua nội dung trình bày, các tác giả đều thống nhất với nhau khi nêu lên thực trạng kinh tế - xã hội ở các vùng dân tộc, miền núi và khó khăn trong việc thiếu nguồn nhân lực dé đây mạnh sự phát triển kinh tế, xã hội hiện nay ở khu vực miền núi.
Từ đó, các tác giả nêu lên các định hướng phát triển, một số giải pháp chủ yêu nhằm phát triển kinh tế - xã hội, trong đó nhân mạnh giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ cho đồng bào dân tộc thiểu số, coi đó là chìa khóa thành công trong sự nghiệp xây dựng và phát triển kinh tế, xã hội miền núi. - Bài viết, “Phát huy dân chủ, xây dựng, củng cố chính quyền và đảo tạo cán bộ vùng dân tộc thiểu số trong giai đoạn cách mạng mới”, của tác giả Cu Hoà Van, trong ấn phẩm “Các dân tộc thiểu số Việt Nam thế kỷ XX”, Nxb, Chính trị Quốc gia, Hà Nội, (2001). Nội dung bài viết đề cập trực tiếp công tác cán bộ đối với đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó tác giả nghiên cứu khá sâu sắc về thực trạng công tác cán bộ ở miền núi nước ta, những bất cập về số lượng và chất lượng đội ngũ cán bộ dân tộc thiểu số được tác giả nghiên cứu đánh giá cụ thể: “Đội ngũ cán bộ khoa học công nghệ có trình độ cao, chuyên môn giỏi là người dân tộc làm việc tại các ngành của Trung ương và địa phương còn ít, cán bộ dân tộc thiểu số công tác trong các lĩnh vực tài chính, ngân hàng, giao thông, xây dựng, y tế, giáo dục còn thiếu. Cán bộ người dân tộc thiểu số ở các địa phương trình độ học vấn còn hạn chế, yếu kém.
Tình trạng cán bộ là người dân tộc thiêu sô hiện nay vừa thiêu vê sô lượng, vừa yêu ve năng lực, đặc biệt là trình độ năng lực học vấn”. Nghiên cứu của Cư Hoà Vần đồng thời khang định vai trò của Đảng đối với sự phát triển của đội ngũ cán bộ dân tộc thiêu số qua các thời kỳ cách mạng, “Từ khi có Đảng Cộng sản Việt Nam, đội ngũ cán bộ là người dân tộc thiểu số ở nước ta đã trưởng thành và không ngừng phát triển, đội ngũ cán bộ lãnh đạo là người dân tộc thiểu số đã có bước trưởng thành khá rõ nét”. Dé đây mạnh công tác phát triển đội ngũ cán bộ dân tộc thiêu số đối với sự phat triển của khu vực miền núi, nghiên cứu đã đề xuất những giải pháp mang tính khả thi như: “Phải có quy hoạch, kế hoạch đảo tạo, bồi dưỡng sử dụng cán bộ dân tộc từ cơ sở cho đến Trung ương, theo nhu cầu của từng loại cán bộ trong từng thời kỳ, bảo đảm mục tiêu chiến lược chung của cả nước”. Đặc biệt, tác giả xác định cần “đây mạnh xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ là người dân tộc thiểu số không chỉ vì lợi ích của các dân tộc thiểu số mà còn nhằm phục vụ sự nghiệp cách mạng chung của cả nước, vì chiến lược con người,”.
Mặc dù không đề cập trực tiếp đến công tác xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số ở các huyện miền núi Nghệ An nhưng nghiên cứu của tac giả Cư Hoa Van đã phan nào đánh giá những điểm chung về hạn chế va bat cập đối với chủ thê chính trị là đội ngũ cán bộ người dân tộc thiêu số ở khu vực miền núi, những kết quả đó chính là cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn dé luận án tiếp tục kế thừa và đề xuất các giải pháp trong xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số ở các huyện miền núi Nghệ An trong quá trình nghiên cứu. - Bài viết của tác giả Nguyễn Minh Hién,“Su phat trién giao duc va dao tao 6 vùng dân tộc thiểu số”, nghiên cứu được tác gia thé hiện trong cuốn sách “Các dan tộc thiểu số Việt Nam thế kỷ XX”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, (2001). Bài viết có cái nhìn khá sâu đối với sự chuyền biến về chất, lượng của đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số ở khu vực miền núi nước ta. Đánh giá về sự phát triển của công tác giáo dục và đào tạo ở vùng dân tộc thiểu số trong giai đoạn hiện nay, nghiên cứu của tác giả cho rằng: “công tác đào tạo, cán bộ là người dân tộc thiểu số ở vùng dân tộc đạt nhiều thành tựu đáng kể.
Mười năm về trước, nhiều cán bộ thôn xã còn ở tình trạng mù chữ. Cho đến nay, cán bộ thôn xã thấp nhất cũng có trình độ tiểu học, có người có trình độ trung học phố thông. Nhiều cán bộ người dân tộc thiểu số đã có trình độ cao”. Với những kết quả đạt được về thành tựu của công tác giáo dục ở khu vực miền núi trong những năm qua, bài viết nhắn mạnh “Thành tựu nổi bật của giáo dục ở vùng dan tộc là xác lập được quy trình xây dựng đội ngũ cán bộ dân tộc thiểu số”.
Vì vậy, khi nói đến tác động của sự chuyền biến đó, tác giả đề cập khá cụ thể về vai trò của Bộ giáo dục và đào tạo đối với công tác xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiêu số ở khu vực miền núi, nghiên cứu chỉ rõ: “Ngành giáo dục và đào tạo đã góp phần đáng kể trong việc bồi dưỡng cán bộ dân tộc thiểu số ở các trung tâm bồi dưỡng cán bộ dân tộc thiểu số, các trường bổ túc văn hoá tập trung ở các địa phương và Trung ương”. Bàn luận về những hạn chế và bất cập còn ton tại của công tác giáo dục ở khu vực miền núi đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nghiên cứu đề xuất những giải pháp cơ bản dé day mạnh phát triển giáo dục cho khu vực miền núi thời gian tới, cụ thé như: “Thực hiện chế độ ưu tiên cộng điểm trong tuyển sinh và đặc biệt là mở các lớp dao tạo dành riêng cho học sinh, sinh viên là người dân tộc thiêu số nhất là ở vùng cao, tại các trường đại học và cao đăng trong cả nước là giải pháp cần thiết dé gấp rút đào tạo đội ngũ cán bộ có trình độ cho vùng này". Có thé nói, giáo dục và dao tạo đã được Dang và Nhà nước coi là quốc sách hàng đầu, trong thời gian qua, giáo dục và đào tạo có một vai trò hết sức to lớn đối với việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực ở khu vực miền núi, đồng bảo dân tộc thiểu số. Vì vậy, nghiên cứu trên đây của tác giả Nguyễn Minh Hiển đã thé hiện chủ trương, đường lối của Đảng từng bước đi vào cuộc sống vùng đồng bào dân tộc miền núi, bài viết là nguồn tư liệu khả thi để luận án tiếp tục kế thừa và đề cập những tác động liên quan đến công tác xây dựng đội ngũ cán bộ người dân tộc thiêu SỐ Ở các huyện miền núi Nghệ An một cách cụ thể đó là giáo dục và đảo tạo.
- Nghiên cứu của tác giả Lê Minh Hương, “Vai trò các dân tộc thiểu số trong sự nghiệp bảo vệ an ninh Tổ quốc”, trong cuốn sách “Các dân tộc thiểu số Việt Nam thé kỷ XX”, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, (2001). Khái quát về vị trí của khu vực miền núi tác giả khẳng định, khu vực miền núi là những nơi có địa hình phức tạp, hiểm trở, cơ sở hạ tầng yếu kém, đời sống kinh tế khó khăn. Nhưng khu vực miền núi lại là nơi có vị trí chiến lược về phát triển kinh tế và an ninh quốc phòng hết sức trọng yêu của dân tộc. Bài viết của Lê Minh Hương đã đánh giá vai trò hết sức quan trọng của các dân tộc thiểu số trong sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia, bài viết cho rằng: “Trong lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước, ông cha ta luôn coi trọng xây dựng mối quan hệ đoàn kết, gắn bó giữa các dân tộc, chống lại mọi âm mưu và hành động gây hiềm khích chia rẽ dân tộc của kẻ thù, giữ gìn trong ấm ngoài êm, giữ vững an ninh trật tự các vùng miên núi, biên cương của dat nước”; “Irước cách mạng , tháng Tám, đồng bao các dân tộc thiểu số đã sớm giác ngộ và tham gia cách mang, trực tiếp bảo vệ lãnh tụ Hồ Chí Minh, cơ quan Thường vụ Trung ương Đảng, bảo vệ căn cứ địa cách mạng Việt Bắc”.
Trong công cuộc xây dựng và phát triển dat nước hiện nay, dé hoàn thành sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước bên cạnh đầu tư cho phát triển kinh tế xã hội ở khu vực thành thị, cơ giới hóa nông thôn, bài viết cho rằng: “Đảng và Nhà nước từng bước thực hiện chủ trương, quyết sách phát triển kinh tế, xã hội ở vùng dân tộc, miền núi, góp phan giữ vững 6n định chính trị, giữ gìn trật tự an toàn xã hội”. Đặc biệt, để đưa miền núi ngày càng tiến kịp miền xuôi, đồng bằng và đô thị tác giả khang định cần có các giải pháp, trong đó nhấn mạnh giải pháp về dao tạo đội ngũ cán bộ người dân tộc thiểu số: “Đảng, Nhà nước cần có kế hoạch dài hạn và toàn diện về dao tạo cán bộ dân tộc cho vùng dân tộc miền núi. Đây vừa là nhiệm vụ cấp bách, vừa là chiến lược lâu dài”.