Khóa Luận Tốt Nghiệp Về Xây Dựng Danh Mục Đầu Tư Chứng Khoán Theo Lý Thuyết Markowitz Tại TP.HCM

Khóa luận phân tích ứng dụng lý thuyết Markowitz trong xây dựng danh mục đầu tư chứng khoán niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán TP.HCM.

• Tác giả: Nguyễn Quang Gia Thảo
• Người hướng dẫn: Thạc Sĩ. Lê Hoàng Anh
• Trường học: Đại học Huế - Trường Đại học Kinh tế
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Ứng dụng lý thuyết Markowitz xây dựng danh mục đầu tư chứng khoán niêm yết tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Giới thiệu về lý thuyết Markowitz

Lý thuyết Markowitz, được phát triển bởi Harry Markowitz vào những năm 1950, đã cách mạng hóa cách thức mà các nhà đầu tư xây dựng danh mục đầu tư. Lý thuyết này tập trung vào việc tối ưu hóa lợi nhuận kỳ vọng trong khi giảm thiểu rủi ro thông qua phân bổ tài sản và đa dạng hóa danh mục đầu tư. Theo Markowitz, một danh mục đầu tư hiệu quả là danh mục mà không thể cải thiện lợi nhuận mà không làm tăng rủi ro. Điều này có nghĩa là các nhà đầu tư cần phải xem xét không chỉ lợi nhuận kỳ vọng mà còn cả mối quan hệ giữa các tài sản trong danh mục. Việc áp dụng lý thuyết này tại Sở Giao Dịch Chứng Khoán TP.HCM có thể giúp các nhà đầu tư tối ưu hóa quyết định đầu tư của mình, từ đó nâng cao hiệu quả đầu tư.

1.1. Khái niệm về danh mục đầu tư

Danh mục đầu tư là tập hợp các tài sản tài chính mà một nhà đầu tư nắm giữ. Việc xây dựng danh mục đầu tư không chỉ đơn thuần là lựa chọn các tài sản mà còn là một quá trình phân tích và đánh giá rủi ro. Theo lý thuyết Markowitz, sự đa dạng hóa là chìa khóa để giảm thiểu rủi ro. Các nhà đầu tư cần phải lựa chọn các tài sản có mối tương quan thấp với nhau để tối ưu hóa lợi nhuận. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc phân tích các chỉ số tài chính và xu hướng thị trường. Việc áp dụng lý thuyết này tại Sở Giao Dịch Chứng Khoán TP.HCM sẽ giúp các nhà đầu tư có cái nhìn tổng quan hơn về cách thức hoạt động của thị trường và cách thức tối ưu hóa danh mục đầu tư của mình.

II. Phân tích và đánh giá danh mục đầu tư

Phân tích và đánh giá danh mục đầu tư là một bước quan trọng trong quá trình đầu tư. Các phương pháp như phương pháp Sharpe và phương pháp Jensen được sử dụng để đánh giá hiệu quả của danh mục đầu tư. Phương pháp Sharpe đo lường lợi nhuận vượt trội so với rủi ro, trong khi phương pháp Jensen đánh giá khả năng sinh lời của danh mục đầu tư so với một chỉ số tham chiếu. Việc áp dụng các phương pháp này giúp các nhà đầu tư có thể xác định được mức độ hiệu quả của danh mục đầu tư của mình và đưa ra các quyết định điều chỉnh cần thiết. Đặc biệt, trong bối cảnh Sở Giao Dịch Chứng Khoán TP.HCM, việc sử dụng các phương pháp này sẽ giúp các nhà đầu tư có cái nhìn rõ ràng hơn về hiệu quả đầu tư của mình.

2.1. Phương pháp Sharpe

Phương pháp Sharpe là một trong những công cụ phổ biến nhất để đánh giá hiệu quả của danh mục đầu tư. Nó tính toán tỷ lệ lợi nhuận vượt trội trên mỗi đơn vị rủi ro mà nhà đầu tư chấp nhận. Tỷ lệ này càng cao, danh mục đầu tư càng hiệu quả. Việc áp dụng phương pháp Sharpe tại Sở Giao Dịch Chứng Khoán TP.HCM sẽ giúp các nhà đầu tư đánh giá được mức độ rủi ro mà họ đang chấp nhận và liệu lợi nhuận mà họ nhận được có xứng đáng với rủi ro đó hay không. Điều này rất quan trọng trong việc ra quyết định đầu tư, đặc biệt trong một thị trường có nhiều biến động như thị trường chứng khoán Việt Nam.

III. Xây dựng danh mục đầu tư tối ưu

Xây dựng danh mục đầu tư tối ưu là một trong những mục tiêu chính của các nhà đầu tư. Theo lý thuyết Markowitz, một danh mục đầu tư tối ưu là danh mục mà tại đó lợi nhuận kỳ vọng là cao nhất cho một mức độ rủi ro nhất định. Việc áp dụng lý thuyết này tại Sở Giao Dịch Chứng Khoán TP.HCM có thể giúp các nhà đầu tư xác định được tỷ lệ phân bổ tài sản hợp lý giữa các loại chứng khoán khác nhau. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa lợi nhuận mà còn giảm thiểu rủi ro tổng thể của danh mục đầu tư. Các nhà đầu tư cần phải thường xuyên xem xét và điều chỉnh danh mục đầu tư của mình để đảm bảo rằng nó vẫn phù hợp với mục tiêu đầu tư và điều kiện thị trường hiện tại.

3.1. Tối ưu hóa danh mục đầu tư

Tối ưu hóa danh mục đầu tư là quá trình xác định tỷ lệ phân bổ tài sản sao cho lợi nhuận kỳ vọng là cao nhất cho một mức độ rủi ro nhất định. Các nhà đầu tư có thể sử dụng các công cụ phân tích như mô hình CAPM để đánh giá và tối ưu hóa danh mục đầu tư của mình. Việc áp dụng mô hình này tại Sở Giao Dịch Chứng Khoán TP.HCM sẽ giúp các nhà đầu tư có cái nhìn rõ ràng hơn về cách thức hoạt động của thị trường và cách thức tối ưu hóa danh mục đầu tư của mình. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả đầu tư mà còn giúp các nhà đầu tư tự tin hơn trong các quyết định đầu tư của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XÂY DỰNG DANH MỤC ĐẦU TƯ CHỨNG KHOÁN 1. Danh mục đầu tư 1. Định nghĩa DMĐT là một khoản đầu tư vào nhiều loại chứng khoán khác nhau và nó được thực hiện với lợi nhuận kỳ vọng. Lợi nhuận kỳ vọng này có liên quan trực tiếp với rủi ro dự kiến của dự án.

Đầu tư vào DMĐT khác với đầu tư trực tiếp, đầu tư vào DMĐT là việc nắm giữ một lượng cổ phần của một hay nhiều công ty mục tiêu và có thể đòi hỏi phải quản lý hằng ngày. Đầu tư theo DMĐT có thể bao trùm nhiều loại tài sản khác nhau như cổ phiếu, trái phiếu chính phủ, trái phiếu doanh nghiệp, tín phiếu kho bạc, quỹ đầu tư bất động sản (REITs), quỹ ETFs, quỹ tương hỗ và chứng chỉ tiền gửi. Đầu tư theo DMĐT cũng có thể bao gồm các quyền chọn, các công cụ tài chính phái sinh như chứng quyền và hợp đồng tương lai, và đầu tư vật chất như hàng hóa, bất động sản, đất đai,… Cơ cấu đầu tư vào DMĐT phụ thuộc vào một số yếu tố. Một số yếu tố quan trọng nhất bao gồm khả năng chấp nhận rủi ro của NĐT, phạm vi đầu tư và số tiền đầu tư.

Lý thuyết DMĐT hiện đại và nhiều bằng chứng thực nghiệm đã chỉ ra rằng rủi ro của DMĐT bao giờ cũng nhỏ hơn tổng các rủi ro theo tỷ trọng của các chứng khoán riêng lẻ trong danh mục. Do vậy, các tổ chức và cá nhân thường đầu tư theo DMĐT vừa để phân tán rủi ro trên nhiều chứng khoán khác nhau, vừa để giảm thiểu tổng rủi ro trong đầu tư. Lợi nhuận Lợi nhuận (Return) là thu nhập hay số tiền kiếm được từ một khoản đầu tư. Tỷ suất lợi nhuận (Rate of return) là tỷ lệ giữa thu nhập và giá trị khoản đầu tư bỏ ra.

Lợi nhuận kỳ vọng (Expected Return) của DMĐT là lợi nhuận dự kiến xảy ra của một khoản đầu tư; là giá trị trung bình có trọng số của TSSL mong đợi của từng tài sản hay chứng khoán riêng lẻ trong DMĐT.1) Trong đó: E(RP): lợi nhuận kỳ vọng của DMĐT P. wi: tỷ trọng đầu tư vào chứng khoán i trong DMĐT. E(ri): TSSL kỳ vọng của chứng khoán i. n: số chứng khoán có trong DMĐT.

Rủi ro Rủi ro được định nghĩa như là một mối nguy hại, nguy cơ gây ra thiệt hại và tổn thương. Vì vậy, nói đến rủi ro là nói đến khả năng những sự kiện bất lợi xảy ra. Trong đầu tư tài chính, rủi ro là khả năng mà theo đó, thu nhập mà NĐT thực sự nhận được khác với thu nhập kỳ vọng. Rủi ro có thể được phân tích theo 2 loại: rủi ro của chứng khoán riêng lẻ và rủi ro của DMĐT.

Rủi ro của chứng khoán riêng lẻ là phương sai và độ lệch chuẩn phản ánh tổng mức rủi ro bao gồm rủi ro hệ thống và rủi ro cá biệt của chứng khoán. Phương sai là thước đo đo lường rủi ro của chứng khoán cá biệt, phương sai được định nghĩa là bình quân gia quyền của các độ lệch chuẩn của giá trị kỳ vọng, và giúp cho ta hình dung TSSL thực tế khác với TSSL kỳ vọng như thế nào. Phương sai: 𝝈𝟐𝒊 = ∑𝒏𝒊=𝟏[𝒓𝒊 − 𝑬(𝒓𝒊 )]𝟐 .3) Khi chứng khoán rủi ro nằm trong DMĐT, ta sẽ thấy rằng, một chứng khoán khi nằm trong DMĐT thì sẽ ít rủi ro hơn là nó nằm riêng lẻ. Vì rủi ro có thể giảm bớt bằng cách đầu tư vào DMĐT nhiều chứng khoán có tương quan ngược chiều nhau – nghĩa là đa dạng hóa đầu tư.

(đề cập ở phần “Sự đa dạng hóa DMĐT”) Khi DMĐT bao gồm nhiều chứng khoán thì tổng rủi ro của danh mục cũng bao gồm: rủi ro hệ thống và rủi ro cá biệt, và nó được đo lường bằng tổng các hiệp phương sai giữa từng cặp chứng khoán có trong DMĐT. Hơn nữa, mức độ biến động lợi nhuận của DMĐT còn phụ thuộc vào mức độ cộng hưởng hay triệt tiêu giữa các cặp 9 chứng khoán có trong DMĐT và nhân tố này được đo lường bằng hiệp phương sai giữa các cặp chứng khoán trong DMĐT. Hiệp phương sai là đại lượng thống kê đo lường mức độ phụ thuộc của hai biến ngẫu nhiên. Hiệp phương sai được sử dụng để đo lường mức độ biến động cùng nhau của TSSL hay giá cả của hai chứng khoán.4) 𝒏 Trong đó: Cov(r1;r2): hiệp phương sai của chứng khoán 1 và chứng khoán 2 n: số kỳ quan sát.

r1i; r2i: TSSL của chứng khoán 1, chứng khoán 2 trong kỳ i E(r1), E(r2): Lợi nhuận trung bình của chứng khoán 1, chứng khoán 2. Tổng các hiệp phương sai của các cặp chứng khoán trong DMĐT gồm n chứng khoán được biểu diễn bằng ma trận hiệp phương sai như sau: w1 w2 w3 … wn w1 Var(r1) Cov(r2;r1) Cov(r3;r1) … Cov(rn;r1) w2 Cov(r1;r2) Var(r2) Cov(r3;r2) … Cov(rn;r2) w3 Cov(r1;r3) Cov(r2;r3) Var(r3) … Cov(rn;r3) … … … … … … wn Cov(r1;rn) Cov(r2;rn) Cov(r3;rn) … Var(rn) Bảng 1.1: Ma trận hiệp phương sai của các cặp chứng khoán Hệ số tương quan là sự “chuẩn hóa” của hiệp phương sai nhằm loại bỏ đơn vị đo lường riêng biệt của các đại lượng ngẫu nhiên khi xem xét mức độ phụ thuộc của hai biến ngẫu nhiên.𝝈𝟐 Theo thuật ngữ thống kê, chứng khoán 1 và chứng khoán 2 gọi là tương quan nghịch biến tuyệt đối với ρ(r1;r2) = -1. DMĐT có các cặp chứng khoán có tương quan nghịch biến tuyệt đối thì toàn bộ rủi ro của DMĐT sẽ được loại bỏ hoàn toàn. Hoàn toàn ngược lại với tình huống ρ(r1;r2) = -1 là tình huống ρ(r1;r2) = +1 gọi là tương quan đồng biến tuyệt đối, tức là TSSL của chứng khoán 1 và chứng khoán 2 sẽ tăng (giảm) cùng nhau, và rủi ro của DMĐT có những cặp chứng khoán có tương 10 quan đồng biến tuyệt đối sẽ có mức rủi ro bằng với mức rủi ro của các chứng khoán thành phần.

Trong trường hợp này, đa dạng hóa DMĐT là vô nghĩa. Phương sai là thước đo đo lường sự khác biệt giữa lợi nhuận kỳ vọng và lợi nhuận thực tế của DMĐT. Phương sai bao gồm giá trị trung bình của những phương sai riêng lẻ, cộng với tỷ trọng hiệp phương sai giữa những chứng khoán trong DMĐT. Phương sai: σ2 = ∑𝒏𝒊=𝟏 𝒘𝟐𝒊 .7) (với i # j) Từ công thức trên ta thấy, phần số hạng thứ nhất của vế trái phương trình phản ánh tổng rủi ro của từng phần chứng khoán riêng lẻ trong DMĐT và số hạng thứ hai phản ánh mức độ đồng thời phương sai của các cặp chứng khoán trong DMĐT.

Sự đa dạng hóa danh mục đầu tư  Rủi ro hệ thống và rủi ro phi hệ thống Lý thuyết DMĐT hiện đại chia rủi ro tổng thể của một chứng khoán thành hai phần: rủi ro hệ thống và rủi ro phi hệ thống. σ σ Rủi ro phi hệ thống Rủi ro hệ thống n n Biểu đồ 1.1a: Rủi ro phi hệ thống Biểu đồ 1.1b: Rủi ro hệ thống Biểu đồ 1.1: Rủi ro phi hệ thống và rủi ro hệ thống Rủi ro phi hệ thống là rủi ro chỉ ảnh hưởng đến giá trị cổ phiếu do công ty phát hành cổ phiếu đó chứ không hề ảnh hưởng đến giá trị cổ phiếu của công ty khác trong nền kinh tế. 11 Khi tất cả các rủi ro đều là rủi ro phi hệ thống (Biểu đồ 1.1a), sự đa dạng hóa có thể làm giảm rủi ro đến mức độ thấp nhất. Lý do là vì khi tất cả các nguồn rủi ro là độc lập với nhau, mức rủi ro từ một nguồn rủi ro riêng biệt sẽ được giảm xuống mức không còn đáng kể.

Sự làm giảm rủi ro đến mức thấp nhất trong trường hợp các nguồn rủi ro độc lập thỉnh thoảng được gọi là nguyên tắc bảo hiểm, bởi vì sự quan niệm rằng các công ty bảo hiểm là đạt được sự giảm thiểu rủi ro thông qua sự đa dạng hóa. Nếu chúng ta đa dạng hóa trên nhiều chứng khoán hơn, chúng ta có thể dàn trải được rủi ro phi hệ thống và biến động của DMĐT sẽ giảm. Tuy nhiên, đầu tiên, với một lượng lớn chứng khoán, NĐT không thể giảm được toàn bộ rủi ro, bởi vì thực tế tất cả các chứng khoán đều bị ảnh hưởng bởi một nhân tố rủi ro thuộc kinh tế vĩ mô đó là rủi ro hệ thống. Rủi ro hệ thống là rủi ro đến từ điều kiện của nền kinh tế chung, như chu kỳ kinh doanh, lạm phát, lãi suất, và tỷ giá.

Tuy nhiên, khi nguồn rủi ro chung ảnh hưởng đến tất cả các công ty, sự đa dạng hóa bao quát không thể giảm thiểu rủi ro.1b, độ lệch chuẩn giảm xuống khi lượng chứng khoán tăng, nhưng nó không thể giảm xuống 0. Nguồn rủi ro vẫn còn duy trì sau khi đa dạng hóa DMĐT được gọi là rủi ro hệ thống.  Sự đa dạng hóa DMĐT Lợi nhuận của DMĐT P, RP: RP = w1r1 + w2r2 + … + wnrn (1.8) Lợi nhuận kỳ vọng của DMĐT P, E(RP): E(RP) = w1.9) Phương sai của DMĐT P, 𝜎𝑃2 : 𝝈𝟐𝑷 = E[rP – E(RP)]2 = E{w1. + wnrn] – [w1E(R1) + … + wnE(Rn)]}2 = E{[w1(r1 – E(R1)) + … + wn(rn – E(Rn))] x [rP – E(RP)]} = w1E{[r1 – E(r1)] x [RP – E(RP)]} + … + wnE{[rn – E(Rn)] x [RP – E(RP)]} 12 Hay: 𝝈𝟐𝑷 = w1σ1,P + w2σ2,P + … + wnσn,P (1.10) Trong đó: Hiệp phương sai của chứng khoán i với DMĐT P: σi,P = E{[ri – E(ri)] x [rP – E(RP)]} (1.11) Như đã đề cập ở phần trước, rủi ro của DMĐT được đo lường bởi độ biến động của khả năng sinh lời so với tỷ lệ sinh lời kỳ vọng của nó, sự khác biệt càng lớn, mức độ rủi ro càng cao và ngược lại.

Trong thống kê, người ta sử dụng phương sai hay độ lệch chuẩn để đo lường rủi ro của DMĐT. Trong công thức tính phương sai của DMĐT gồm phương sai của các chứng khoán trong DMĐT và hiệp phương sai giữa các cặp chứng khoán đó. Hiệp phương giữa các chứng khoán là thước đo đo lường sự biến thiên về giá cả hay TSSL như thế nào giữa hai chứng khoán, trong hiệp phương sai có hệ số tương quan nằm trong quãng từ -1 đến 1. Tổng rủi ro của DMĐT có thể bằng tổng rủi ro theo tỷ trọng của các chứng khoán riêng lẻ trong DMĐT khi và chỉ khi các chứng khoán này có tương quan dương hoàn toàn (ρi,j=1).

Hay DMĐT được loại bỏ hoàn toàn rủi ro khi các chứng khoán này có tương quan âm hoàn toàn (ρi,j = -1). Do đó, sự tương quan giữa các cặp chứng khoán trong DMĐT cũng là cơ sở cho sự đa dạng hóa DMĐT. Điều gì sẽ xảy ra khi NĐT kết hợp nhiều cổ phiếu trong DMĐT?