Chương 1: Cơ sở lí luận của vấn đề nghiên cứu. Chương 2: Xây dựng bài tập thực tiễn theo hướng tiếp cận PISA chủ đề hình học nhằm phát triển năng lực tư duy và lập luận toán học cho học sinh lớp 8. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm. Cơ SỞ LÍ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN cứu 1.
Tổng quan nghiên cún vấn đề 1. Lịch sử nghiên cứu và các vẩn đề liên quan trên thế giới Hiện nay, trên thế giới đã có rất nhiều nghiên cún về dạy học và kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận PISA. Các nghiên cứu này tập trung vào việc nghiên cứu và phân tích chương trình học của PISA, các bài toán, phương pháp giảng dạy, cách kiểm tra đánh giá học sinh và chất lượng giáo dục. Một số nghiên cứu đã tìm hiểu về cách PISA đánh giá năng lực giải quyết vấn đề và tìm hiểu cách áp dụng những kĩ năng này vào giảng dạy toán học.
Nghiên cứu cũng thảo luận về việc tích họp công nghệ và sử dụng các tài nguyên giáo dục mới để giúp học sinh hiểu và giải quyết các vấn đề toán học trong môi trường thực tế. Ngoài ra, các nghiên cứu cũng xem xét các phương pháp giảng dạy toán học tiên tiến từ các quốc gia thành công với PISA. Các nghiên cứu này phân tích các yếu tố quan trọng như phương pháp giảng dạy, định hướng bài học và phương pháp đánh giá đế tìm hiểu cách cải thiện chất lượng giáo dục toán học. Dưới đây là một số nghiên cứu nước ngoài về dạy học theo hướng tiếp cận PISA: Nghiên cứu “Developing Mathematics Problem Based on PISA Level of Space and Shape Content to Measure Student’s Mathematics Problem Solving Ability” [231 của ba tác giả Riski Sahrida Nasution*, Kms Muhammad Amin Fauzi, Edi Syahputra, nghiên cứu này nhằm mục đích tạo ra các bài toán về chủ đề hình không gian và hình học phắng tiệm cận PISA với các quy trình hợp lí và thực tế để phát triển bài toán và đo lường khả năng giải toán của học sinh.
Đây là nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu phát triển. Nghiên cứu này bao gồm hai giai đoạn, đó là giai đoạn đánh giá sơ bộ và giai đoạn đánh giá quá 8 trình (bao gôm tự đánh giá, đánh giá của chuyên gia, từng người một, nhóm nhỏ và kiểm tra thực địa). Kĩ thuật thu thập dừ liệu dựa trên các hướng dẫn, tài liệu, bài kiểm tra và bảng câu hỏi. Sau khi trải qua các giai đoạn xác nhận một- một, nhóm nhỏ và mô tả, các câu hỏi đã được kiểm tra ở giai đoạn kiểm tra thực nghiệm.
Từ những kết quả của nghiên cứu, có thể nói rằng các câu hỏi tiệm cận theo PISA được xây dựng và phân loại là có giá trị. Nghiên cứu “Mathematical Modeling Skills on Solving PISA Problems” [18] của nhóm tác giả Ambarita, Asri, Agustina, Octavianty and Zulkardi, nhằm mục đích mô tả năng lực mô hình hóa toán học của học sinh khi giải các bài toán PISA. Kĩ thuật thu thập dữ liệu là một bài kiểm tra nhằm đánh giá năng lực tư duy và lập luận toán học cũa học sinh. Ket quả kiểm tra và đánh giá được phân tích dựa trên các chỉ số về năng lực tư duy và lập luận toán học cũng như mô hình hóa toán học như sau: (1) Công thức hóa, (2) Sử dụng lao động, (3) Phiên dịch.
“Students’ mathematical reasoning ability in solving PISA-like mathematics problem COVID-19 context” [20], đây là nghiên cứu của các nhà sư phạm toán học người Indonesia, Ismi Nurazizah, Zulkardi. Nghiên cứu này nhằm mục đích sử dụng phương pháp tiếp cận Pendidikan Matematika Realistik Indonesia (PMRI) đề đo lường đánh giá năng lực tư duy và lập luận toán học của học sinh khi giải các bài toán dạng PISA về nội dung số trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19. Nghiên cứu này sử dụng nghiên cứu mô tả với 34 người tham gia từ một trường THCS ở Palembang, Indonesia và thu thập dữ liệu thông qua các cuộc thử nghiệm, phòng vấn và quan sát. Google Meet là dịch vụ liên lạc được sử dụng đế hồ trợ học tập.
Việc học kĩ thuật PMRI được thực hiện trong nghiên cứu này bằng cách giao nhiệm vụ chia sẻ và chuyển tiếp. Nghĩa là, những bài tập để học sinh thảo luận với nhau có độ khó khác nhau, tiếp theo là hai câu hỏi thi. Trong bối cảnh dịch bệnh Covid-19, các câu hởi trắc nghiệm 9 đều là những bài toán giống PISA. Nhìn chung, tư duy và lập luận toán học của học sinh khi trả lời các câu hòi toán học tiệm cận PISA trên tài liệu số trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 sử dụng phương pháp PMRI là tốt vì học sinh đã quen với việc tư duy và lập luận toán học về các vấn đề theo ngữ cảnh để xảy ra thao tác toán học.
Không chi được tiên hành dưới sự phôi hợp quản lí của các nước trong OECD, mà PISA còn được triến khai bởi ngày càng nhiều các nước đối tác - các nước không thuộc OECD. Thông qua ban điều hành PISA, tổ chức OECD luôn giám sát chương trình một cách chặt chẽ. Ngoài ra, OECD sẽ quàn lí chương trình thông qua ban thư kí đặt trụ sở tại Paris. Tại mồi kì đánh giá PISA, OECD sẽ chọn ra một nhà thầu quốc tế để quản lý để thực hiễn đánh giá.
Quá trình lựa chọn này luôn được diễn ra một cách công khai và mang tính cạnh tranh. Đánh giá PISA được tố chức 3 năm một lần. Đánh giá được thực hiện ở ba lĩnh vực chính là Khoa học, Toán học và Đọc hiểu. Mặc dù mỗi lần khảo sát đều kiểm tra và đánh giá kiến thức cùa học sinh thuộc ba lĩnh vực chính, nhưng lĩnh vực trọng tâm sẽ được lựa chọn quay vòng.
Như vậy, các dữ liệu chi tiết trong mồi lĩnh vực đều được cập nhật liên tục theo chu kì và sẽ được so sánh đánh giá chuyên sâu sau 9 năm một lần. Thông qua việc cập nhật các dữ liệu, PISA không ngừng tiến hành đánh giá thêm các kĩ năng và năng lực khác, cụ thể như sau: kĩ năng giải quyết vấn đề (chu kì 2006), năng lực tài chính (chu kì 2009), năng lực sử dụng máy tính (chu kì 2012), năng lực công dân toàn cầu (chu kì 2018), năng lực tư duy sáng tạo (chu kì 2022). Lịch sử nghiên cứu và các vẩn đề liên quan tại Việt Nam Tại Việt Nam, theo tinh thần hội nhập quốc tế, đầu tư vào giáo dục, nước ta cũng từng bước chuyển biến, thực hiện giáo dục theo đúng tinh thần Chương trình GDPT 2018, dạy học phát triển năng lực học sinh. Từ đó, có nhiều nghiên cứu, hội thảo, hội nghị khoa học được tổ chức với mục đích bàn luận, trao đổi 10 và đóng góp ý kiến về tinh thần dạy học phát triển năng lực cho học sinh.
Năm 2014, Vụ Giáo dục Trung học, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Tài liệu tập huấn đồi mới kiểm tra đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực học sinh các môn học [2], Cho đến nay, rất nhiều nhà nghiên cứu đã công bố các công trình nghiên cứu về dạy học phát triến năng lực của mình. Một số tác giả cũng đã đóng góp cho nền giáo dục nước nhà các nghiên cứu, báo cáo chi tiết về chương trình đánh giá PISA, góp phần nâng cao nhận thức, làm đa dạng nguồn tham khảo cho các nhà giáo dục. Trong đó, có một số công trình nghiên cứu nổi bật như: “Chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA): Mục đích, tiến trình thực hiện, các kết quả chính” của tác giả Nguyễn Thị Phương Hoa trên Tạp chí Khoa học Đại học Quốc gia Hà Nội số 25/2000 [10]; nghiên cứu về lí luận dạy học hiện đại và một số vấn đề về đổi mới PPDH của Bernd Meier, Nguyễn Văn Cường được công bố vào năm 2019 [7]; “Góp phần tìm hiểu về chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA) của tác giả Nguyễn Ngọc Sơn được in trên tập san Giáo dục - Đào tạo số 3/2010 [16]; “Thiết kế bài kiểm tra, đánh giá kết quà học tập môn toán lớp 11 theo dạng thức câu hởi của chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA” của Lê Thị Hoàng Hà đã công bố trên tạp chí khoa học giáo dục năm 2016 [9]. Ngoài ra, cũng có một số công trình nghiên cứu các cách khai thác ứng dụng thực tế của môn Toán vào dạy học và phát triển năng lực cho học sinh.
Năm 2018, Nguyễn Thủy Duyên và Trần Cường đã đưa ra đề xuất một số biện pháp giúp giáo viên thiết kế, xây dựng những bài toán gắn với thực tiễn, từ đó sẽ đưa những bài toán này vào trong giảng dạy, nhàm góp phần đổi mới phương pháp và nâng cao chất lượng dạy học môn Toán ở trường THPT[11], Tác giả Nguyễn Thị Phương cũng đưa ra nghiên cứu về bồi dưỡng năng lực vận dụng 11 kiến thức toán học vào thực tiễn cho học sinh trường THCS & THPT Nguyễn Tất Thành [15] dựa trên phân tích về cấu trúc năng lực Toán học cùa học sinh được đăng tải trên Kỉ yếu Hội thảo quốc gia về Giáo dục Toán học, NXB Giáo dục Việt Nam năm 2011 của tác giả Trần Luận [12], Qua các nghiên cứu trên, việc nghiên cứu, xây dựng và áp dụng vào giảng dạy các hệ thống bài toán có nội dung thực tế phải đi đôi với việc giúp học sinh nắm chắc kiến thức cơ bản, rèn luyện ý thức và khả năng ứng dụng toán học (đặc biệt là năng lực toán học đặc thù). Cần phải tăng cường đưa các tình huống trong đời sống vào chương trình giảng dạy ở nhà trường. Đồng thời, cần chú ý giáo dục kĩ thuật tổng hợp và quán triệt tinh thần tích hợp liên môn trong dạy học. Hơn nữa, những biện pháp rèn luyện khả năng vận dụng toán học vào thực tế cho học sinh phải được thực hiện xuyên suốt trong quá trình giảng dạy và đa dạng về hình thức tổ chức.
Cùng với đó, cần kết hợp thực hiện những biện pháp này trong các hoạt động thực hành và rèn luyện kĩ năng, tăng cường thực hiện các hoạt động ngoại khóa toán học có nội dung liên quan đến vận dụng toán học vào thực tiễn, đẩy mạnh rèn luyện các bài tập toán học gần gũi với đời sống thực tế. Đây là những định hướng có thế sử dụng để tiếp tục nghiên cứu khai thác tư tưởng, bài đánh giá của PISA và đưa vào trong quá trình dạy học môn Toán ở THCS.