Luận văn thạc sĩ việc làm ở khu vực nông thôn thành phố hà nội trong quá trình cnh hđh

Tổng hợp kiến thức Việc làm ở nông thôn Hà Nội trong quá trình công nghiệp hóa hiện đại hóa, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả

• Tác giả: Nguyễn Đức Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. Phí Mạnh Hồng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Việc Làm Ở Khu Vực Nông Thôn Thành Phố Hà Nội Trong Quá Trình Công Nghiệp Hóa, Hiện Đại Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: VIỆC LÀM VÀ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN
• 1.1. Một số vấn đề chung về việc làm và giải quyết việc làm
• 1.1.1. Khái niệm việc làm
• 1.1.2. Khái niệm thất nghiệp
• 1.1.2.1. Phân loại thất nghiệp
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG Ở KHU VỰC NÔNG THÔN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG QUÁ TRÌNH ĐẨY MẠNH CÔNG NGHIỆP HÓA, HIỆN ĐẠI HÓA
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU NHẰM GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM Ở NÔNG THÔN THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG THỜI GIAN TỚI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Việc làm và thực tiễn giải quyết việc làm cho lao động ở nông thôn

Việc làm ở nông thôn Hà Nội trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đang trở thành một vấn đề cấp thiết. Việc làm nông thôn không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người dân mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của toàn thành phố. Trong bối cảnh công nghiệp hóa nông thôn, nhiều lao động nông thôn đang phải đối mặt với thách thức lớn khi chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang các ngành nghề khác. Điều này đòi hỏi một sự thay đổi trong chính sách và cách tiếp cận để giải quyết vấn đề việc làm cho người lao động. Theo thống kê, tỷ lệ lao động nông thôn tham gia vào các ngành nghề phi nông nghiệp còn thấp, điều này cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp cụ thể nhằm nâng cao phát triển kinh tế nông thôn.

1.1. Tác động của công nghiệp hóa hiện đại hóa đến việc làm ở nông thôn

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới cho người lao động nông thôn. Tuy nhiên, nó cũng dẫn đến sự mất cân đối trong cung cầu lao động. Nhiều lao động nông thôn không được đào tạo bài bản, dẫn đến tình trạng thất nghiệp và thiếu việc làm. Chuyển đổi nghề nghiệp nông thôn là một trong những giải pháp quan trọng để giải quyết vấn đề này. Việc nâng cao chất lượng nguồn lao động thông qua đào tạo nghề nông thôn sẽ giúp người lao động thích ứng với yêu cầu của thị trường lao động hiện đại. Chính sách phát triển nông thôn cần chú trọng đến việc tạo ra các cơ hội việc làm bền vững, đồng thời khuyến khích các hình thức sản xuất kinh doanh mới.

1.2. Đặc điểm về lao động việc làm ở nông thôn

Lao động nông thôn Hà Nội chủ yếu tập trung trong lĩnh vực nông nghiệp, với năng suất lao động thấp. Tình hình việc làm nông thôn hiện nay cho thấy nhiều lao động chưa được đào tạo chuyên môn, dẫn đến việc khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm phù hợp. Chính sách phát triển nông thôn cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tế, nhằm tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động. Việc phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, như tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, sẽ góp phần nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống cho người dân nông thôn. Đặc biệt, cần có các chương trình hỗ trợ và khuyến khích người lao động tham gia vào các hoạt động sản xuất kinh doanh mới.

II. Thực trạng giải quyết việc làm cho lao động ở khu vực nông thôn Thành phố Hà Nội

Thực trạng việc làm cho lao động nông thôn ở Hà Nội hiện nay đang gặp nhiều khó khăn. Tình hình việc làm nông thôn cho thấy tỷ lệ thất nghiệp và thiếu việc làm vẫn còn cao. Nhiều lao động nông thôn không có việc làm ổn định, dẫn đến tình trạng di cư ra thành phố tìm kiếm cơ hội việc làm. Chính sách phát triển nông thôn cần phải được cải thiện để đáp ứng nhu cầu việc làm cho người lao động. Việc tạo ra các cơ hội việc làm mới thông qua đầu tư vào nông thôn và phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp là rất cần thiết. Cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội để thực hiện các chương trình hỗ trợ việc làm cho lao động nông thôn.

2.1. Điều kiện tự nhiên kinh tế xã hội ảnh hưởng tới việc làm

Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội có ảnh hưởng lớn đến việc làm nông thôn. Hà Nội có nhiều lợi thế về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên, nhưng cũng gặp phải nhiều thách thức trong việc phát triển kinh tế nông thôn. Phát triển kinh tế nông thôn cần phải gắn liền với việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Các chính sách cần phải chú trọng đến việc cải thiện cơ sở hạ tầng, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển sản xuất và kinh doanh. Đồng thời, cần có các chương trình hỗ trợ người lao động trong việc chuyển đổi nghề nghiệp và nâng cao kỹ năng.

2.2. Thực trạng việc làm của người lao động ở khu vực nông thôn

Thực trạng việc làm ở nông thôn Hà Nội cho thấy nhiều lao động vẫn còn phụ thuộc vào nông nghiệp. Tình hình thất nghiệp và thiếu việc làm đang là vấn đề nhức nhối. Nhiều lao động không có việc làm ổn định, dẫn đến tình trạng di cư ra thành phố. Cần có các giải pháp cụ thể để giải quyết vấn đề này, như phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, nâng cao chất lượng nguồn lao động và tạo ra các cơ hội việc làm mới. Chính sách phát triển nông thôn cần phải được điều chỉnh để phù hợp với thực tế, nhằm tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động.

III. Quan điểm và giải pháp chủ yếu nhằm giải quyết việc làm ở nông thôn Thành phố Hà Nội

Để giải quyết vấn đề việc làm cho lao động nông thôn Hà Nội, cần có những quan điểm và giải pháp cụ thể. Giải pháp chủ yếu bao gồm việc đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nâng cao chất lượng nguồn lao động và phát triển đa dạng hóa các loại hình tổ chức sản xuất kinh doanh. Cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội để thực hiện các chương trình hỗ trợ việc làm cho lao động nông thôn. Việc tạo ra các cơ hội việc làm mới thông qua đầu tư vào nông thôn và phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp là rất cần thiết. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động.

3.1. Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp

Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp là một trong những giải pháp quan trọng để giải quyết vấn đề việc làm cho lao động nông thôn. Cần phát triển các ngành nghề phi nông nghiệp, như tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ, để tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người lao động. Đầu tư vào nông thôn cần phải được chú trọng để nâng cao năng lực sản xuất và tạo ra thu nhập cho người dân. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ người lao động trong việc chuyển đổi nghề nghiệp và nâng cao kỹ năng.

3.2. Nâng cao chất lượng nguồn lao động

Nâng cao chất lượng nguồn lao động là một trong những yếu tố quyết định đến việc giải quyết vấn đề việc làm ở nông thôn. Cần có các chương trình đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động, giúp người lao động có thể tìm kiếm việc làm dễ dàng hơn. Chính sách phát triển nông thôn cần phải chú trọng đến việc cải thiện chất lượng nguồn lao động, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển sản xuất và kinh doanh. Đồng thời, cần có sự phối hợp giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội để thực hiện các chương trình hỗ trợ việc làm cho lao động nông thôn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc làm ở khu vực nông thôn luôn là vấn đề trọng tâm trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) đang diễn ra mạnh mẽ tại Việt Nam. Theo tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2009, dân số nông thôn chiếm khoảng 70,3% tổng dân số cả nước, với hơn 31,9 triệu người trong độ tuổi lao động, chiếm 51,1% dân số. Lao động nông thôn chiếm tới 3/4 lực lượng lao động cả nước, tập trung chủ yếu trong ngành nông nghiệp với năng suất thấp và quỹ đất canh tác ngày càng thu hẹp do đô thị hóa và CNH, HĐH. Hà Nội, với vị trí trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa của cả nước, có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế vùng đồng bằng sông Hồng và cả nước. Việc giải quyết việc làm cho lao động nông thôn Hà Nội trong quá trình CNH, HĐH là nhiệm vụ cấp thiết nhằm nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống và ổn định xã hội.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ thực trạng việc làm và giải quyết việc làm cho lao động nông thôn Hà Nội từ năm 2001 đến nay, phân tích tác động của CNH, HĐH đến việc làm, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm tạo thêm việc làm và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Nghiên cứu tập trung vào các huyện ngoại thành Hà Nội, trong bối cảnh mở rộng địa giới hành chính và phát triển kinh tế đa ngành nghề. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho chính sách phát triển nguồn nhân lực nông thôn, góp phần thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và nâng cao hiệu quả sử dụng lao động trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên nền tảng chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp các lý thuyết kinh tế chính trị về lao động và việc làm. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết nhị nguyên của Lewis: Phân tích sự chuyển dịch lao động từ khu vực nông nghiệp truyền thống sang khu vực công nghiệp hiện đại, nhấn mạnh vai trò của công nghiệp trong việc hấp thụ lao động dư thừa nông nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

2. Lý thuyết về thị trường lao động và thất nghiệp: Phân loại thất nghiệp (tạm thời, cơ cấu, chu kỳ), khái niệm việc làm đầy đủ, thiếu việc làm hữu hình và vô hình, cùng các nhân tố ảnh hưởng đến việc làm như điều kiện tự nhiên, dân số, chính sách vĩ mô, giáo dục đào tạo, khoa học công nghệ và toàn cầu hóa.

Các khái niệm chính bao gồm: việc làm, thất nghiệp, thiếu việc làm, giải quyết việc làm, chuyển dịch cơ cấu lao động, CNH, HĐH, thị trường lao động nông thôn, xuất khẩu lao động.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp, phân tích, thống kê và so sánh dựa trên số liệu thu thập từ các nguồn chính thức như Tổng cục Thống kê, các báo cáo của Sở Lao động Thương binh - Xã hội Hà Nội, các văn bản pháp luật liên quan và các nghiên cứu trước đây. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm dữ liệu lao động nông thôn Hà Nội từ năm 2001 đến 2010, tập trung vào các huyện ngoại thành.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu phi xác suất dựa trên các tiêu chí về địa lý và đặc điểm lao động nông thôn. Phân tích dữ liệu sử dụng các công cụ thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ lao động trong các ngành nghề, tỷ lệ thất nghiệp, thiếu việc làm và đánh giá tác động của các chính sách giải quyết việc làm.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2001 đến 2012, bao gồm giai đoạn thu thập số liệu, phân tích thực trạng, đánh giá chính sách và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Cơ cấu lao động chuyển dịch theo hướng giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng công nghiệp và dịch vụ: Từ 2005 đến 2009, tỷ trọng lao động trong khu vực nông nghiệp giảm từ 57,1% xuống 51,9%, trong khi khu vực công nghiệp tăng từ 18,2% lên 21,4%, dịch vụ tăng từ 24,7% lên 26,5%. Điều này phản ánh xu hướng chuyển dịch cơ cấu lao động phù hợp với CNH, HĐH.

2. Tỷ lệ lao động nông thôn chưa qua đào tạo nghề còn cao: Khoảng 90% lao động nông thôn chưa được đào tạo bài bản, dẫn đến năng suất lao động thấp và khó tiếp cận các công việc trong công nghiệp và dịch vụ. Tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề chỉ chiếm khoảng 10%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình cả nước là 25%.

3. Tình trạng thiếu việc làm và thất nghiệp ở nông thôn Hà Nội gia tăng do thu hẹp đất nông nghiệp: Quá trình đô thị hóa và CNH, HĐH đã thu hồi hàng nghìn ha đất nông nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến việc làm của khoảng 50.000 lao động, trong đó 45.000 người thiếu việc làm hoặc mất việc làm.

4. Chính sách giải quyết việc làm đã tạo ra hiệu quả tích cực nhưng còn nhiều hạn chế: Các chương trình đào tạo nghề, phát triển khu công nghiệp, xuất khẩu lao động và hỗ trợ vay vốn đã giúp tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động. Ví dụ, tỉnh Vĩnh Phúc đã thu hút hơn 80.000 lao động vào các khu công nghiệp, trong đó 28.500 người làm việc tại các dự án FDI. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo vẫn cao, gây khó khăn trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự chuyển dịch cơ cấu lao động là do tác động của CNH, HĐH thúc đẩy phát triển công nghiệp và dịch vụ, đồng thời làm giảm diện tích đất nông nghiệp. Sự phát triển các khu công nghiệp và dịch vụ đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới, thu hút lao động nông thôn chuyển đổi ngành nghề. Tuy nhiên, hạn chế về trình độ đào tạo và kỹ năng nghề nghiệp của lao động nông thôn là rào cản lớn, làm giảm khả năng tiếp cận việc làm chất lượng cao.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với lý thuyết nhị nguyên của Lewis về chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp. Đồng thời, các chính sách đào tạo nghề và xuất khẩu lao động được đánh giá là giải pháp hiệu quả trong việc giảm áp lực việc làm tại chỗ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ trọng lao động theo ngành nghề qua các năm, bảng thống kê số lao động được đào tạo nghề và số lao động tham gia xuất khẩu lao động, giúp minh họa rõ nét xu hướng chuyển dịch và hiệu quả chính sách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh đào tạo nghề cho lao động nông thôn: Tăng cường các chương trình đào tạo nghề ngắn hạn và dài hạn phù hợp với nhu cầu thị trường lao động, đặc biệt trong các ngành công nghiệp và dịch vụ. Mục tiêu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề lên ít nhất 30% trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là Sở Lao động Thương binh - Xã hội phối hợp với các trường nghề và doanh nghiệp.

2. Phát triển các khu công nghiệp và cụm công nghiệp tại các huyện ngoại thành: Tạo điều kiện thu hút đầu tư, mở rộng quy mô sản xuất để tạo thêm việc làm cho lao động nông thôn. Mục tiêu tăng số lượng việc làm mới hàng năm khoảng 10.000 chỗ. UBND Thành phố và các sở ngành liên quan chịu trách nhiệm triển khai.

3. Khuyến khích xuất khẩu lao động có tổ chức: Hỗ trợ đào tạo ngoại ngữ, kỹ năng nghề và cung cấp thông tin thị trường lao động nước ngoài để tăng cơ hội việc làm cho lao động nông thôn. Mục tiêu đưa khoảng 5.000 lao động đi làm việc có thời hạn ở nước ngoài mỗi năm. Các cơ quan chức năng phối hợp với doanh nghiệp xuất khẩu lao động thực hiện.

4. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ và quản lý quỹ quốc gia về việc làm: Tăng cường nguồn vốn cho vay ưu đãi, hỗ trợ đào tạo nghề và khởi nghiệp cho lao động nông thôn, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ sử dụng vốn hiệu quả lên trên 80% trong 3 năm tới. Các cơ quan quản lý nhà nước và ngân hàng chính sách xã hội chịu trách nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lao động và việc làm: Sở Lao động Thương binh - Xã hội, UBND các huyện ngoại thành Hà Nội có thể sử dụng luận văn để xây dựng và điều chỉnh chính sách giải quyết việc làm phù hợp với thực tiễn.

2. Các trường đại học, trung tâm đào tạo nghề: Giúp định hướng chương trình đào tạo nghề sát với nhu cầu thị trường lao động nông thôn, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực công nghiệp, dịch vụ: Tham khảo để hiểu rõ đặc điểm lao động nông thôn, từ đó có chiến lược tuyển dụng và đào tạo phù hợp, góp phần phát triển bền vững.

4. Các tổ chức nghiên cứu và hoạch định chính sách kinh tế - xã hội: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để nghiên cứu sâu hơn về tác động của CNH, HĐH đến thị trường lao động nông thôn và đề xuất các giải pháp phát triển kinh tế địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc làm ở nông thôn Hà Nội lại quan trọng trong bối cảnh CNH, HĐH?
   Việc làm ở nông thôn chiếm tỷ trọng lớn trong lực lượng lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến ổn định xã hội và phát triển kinh tế. CNH, HĐH làm thay đổi cơ cấu lao động, tạo cơ hội và thách thức trong giải quyết việc làm.

2. Lực lượng lao động nông thôn Hà Nội có đặc điểm gì nổi bật?
   Lao động nông thôn chủ yếu làm việc trong nông nghiệp với trình độ đào tạo thấp, năng suất lao động thấp, thời gian lao động trung bình chỉ chiếm khoảng 65-70%, còn lại là thời gian nông nhàn.

3. Các chính sách giải quyết việc làm hiện nay đã đạt được những kết quả gì?
   Đã tạo việc làm cho hàng chục nghìn lao động qua đào tạo nghề, phát triển khu công nghiệp, xuất khẩu lao động và hỗ trợ vay vốn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều lao động chưa được đào tạo và thiếu việc làm.

4. Xuất khẩu lao động có vai trò như thế nào trong giải quyết việc làm?
   Là giải pháp quan trọng giúp giảm áp lực việc làm tại chỗ, nâng cao thu nhập cho lao động nông thôn và góp phần chuyển dịch cơ cấu lao động hiệu quả.

5. Làm thế nào để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nông thôn?
   Cần đẩy mạnh đào tạo nghề phù hợp với nhu cầu thị trường, kết hợp với chính sách hỗ trợ đào tạo, nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người lao động, đồng thời phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ thu hút lao động.

Kết luận

• Việc làm ở khu vực nông thôn Hà Nội đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong bối cảnh CNH, HĐH và đô thị hóa.
• Thực trạng cho thấy cơ cấu lao động đang chuyển dịch tích cực, nhưng tỷ lệ lao động chưa qua đào tạo nghề còn cao, gây khó khăn trong tiếp cận việc làm chất lượng.
• Các chính sách đào tạo nghề, phát triển khu công nghiệp và xuất khẩu lao động đã tạo ra nhiều việc làm mới, góp phần giảm áp lực việc làm nông thôn.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm đẩy mạnh đào tạo nghề, phát triển khu công nghiệp, khuyến khích xuất khẩu lao động và hoàn thiện chính sách hỗ trợ việc làm.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và tổ chức đào tạo trong việc hoạch định chính sách và chiến lược phát triển nguồn nhân lực nông thôn.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp đề xuất trong giai đoạn 2024-2029, đồng thời theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp. Mời các nhà quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cùng phối hợp thực hiện nhằm thúc đẩy phát triển bền vững thị trường lao động nông thôn Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 VIỆC LÀM VÀ THỰC TIỄN GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM CHO LAO ĐỘNG Ở NÔNG THÔN 1. Một số vấn đề chung về việc làm và giải quyết việc làm * Khái niệm việc làm Hoạt động lao động sản xuất là hoạt động gắn liền với con người và xã hội loài người. Trong sự phát triển của mình, con người đã biết lợi dụng thế giới tự nhiên để sản xuất ra những sản phẩm cần thiết nhằm phục vụ cho nhu cầu của bản thân mình. Khi xã hội phát triển, những hoạt động sản xuất nói chung ấy được phân chia thành những ngành nghề cụ thể khác nhau và người lao động đã được phân chia vào làm việc trong những lĩnh vực phù hợp với sở trường và thế mạnh của mình.

Mỗi cá nhân tham gia lao động với những công việc cụ thể nhằm tạo ra thu nhập nuôi sống bản thân và đóng góp cho xã hội. Việc làm được thể hiện trước hết trong các hoạt động lao động sản xuất ở mỗi người lao động. Nếu lao động là hoạt động nói chung của xã hội, phản ánh bản chất của con người thì việc làm là hoạt động cụ thể của mỗi người lao động tham gia vào trong quá trình lao động nói chung ấy. Ở Việt Nam, trước đây, trong cơ chế cũ, việc làm cho người lao động được nhà nước sắp xếp với chế độ biên chế làm việc suốt đời.

Người lao động có việc làm được xã hội coi trọng được thừa nhận là những người làm việc trong các cơ quan hành chính sự nghiệp của Nhà nước, các đơn vị kinh tế quốc doanh. Với quan niệm nhà nước có trách nhiệm bố trí việc làm cho người lao động và đảm bảo mức thu nhập giúp duy trì đời sống của họ, nên xã hội không thừa nhận hiện tượng thất nghiệp, thiếu việc làm, hay việc làm không đầy đủ. Quan niệm đó tạo ra tâm lý ỷ lại vào nhà nước ở người lao động khi họ cần việc làm. 14 z Khi chuyển sang cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, quan niệm trên về việc làm đã thay đổi.

Quan điểm mới về việc làm được thể hiện ở Luật lao động của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam sửa đổi bổ sung năm 2002. Điều 13, Chương 2 (việc làm) của Luật quy định: "Mọi hoạt động lao động tạo ra nguồn thu nhập không bị pháp luật cấm đều được thừa nhận là việc làm”. Như vậy, việc làm là những hoạt động lao động sản xuất trong tất cả các lĩnh vực cùa đời sống xã hội mang lại thu nhập cho người lao động mà không bị pháp luật ngăn cấm. Quan niệm trên về việc làm hoàn toàn phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay.

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa người lao động có thể làm bất cứ việc gì, ở bất cứ đâu miễn là không vi phạm pháp luật để mang lại thu nhập cao hơn cho bản thân. Quan niệm trên đã mở ra một hướng mới cho vấn đề giải quyết việc làm, tạo ra một thị trường việc làm phong phú và đa dạng, thu hút nhiều lao động, thực hiện mục tiêu giải phóng triệt để sức lao động và tiềm năng toàn xã hội. Nghiên cứu việc làm cho người lao động trong một quốc gia, một địa phương và trong một thời kỳ nhất định người ta phải quan tâm đến vấn đề việc làm đầy đủ và thiếu việc làm. Thiếu việc làm là tình trạng người lao động không có đủ việc làm theo thời gian quy định trong tuần, trong tháng hoặc là làm những công việc có thu nhập quá thấp không đảm bảo cuộc sống nên có nhu cầu tìm việc làm để tăng thu nhập.

Thực tiễn giải quyết việc làm là phải tạo ra việc làm đầy đủ cho người lao động và cao hơn nữa phải tạo ra việc làm được tự do lựa chọn để thực hiện giải phóng triệt để sức lao động. Việc làm được tự do lựa chọn là sự đáp ứng tối ưu nhất nhu cầu về việc làm cho người lao động. Nó không những đưa lại thu nhập cao cho người lao 15 z động mà còn đưa lại năng suất lao động cao cho xã hội. Việc làm được tự do lựa chọn là sự kết hợp tối ưu sức lao động với các yếu tố khác của sản xuất.

Người lao động có thể lựa chọn công việc phù hợp với nhu cầu vật chất cũng như năng lực sở trường để vừa đảm bảo thu nhập vừa có điều kiện làm phong phú đời sống tinh thần. * Khái niệm thất nghiệp Thực hiện việc làm đầy đủ tiến tới việc làm được lựa chọn cho người lao động là một quá trình phát triển lâu dài. Trong nền kinh tế thị trường tất yếu tồn tại vấn đề thất nghiệp. Tỷ lệ thất nghiệp là một trong các chỉ tiêu để đánh giá tình trạng của một nền kinh tế.

Người thất nghiệp là người thuộc lực lượng lao động hay dân số hoạt động kinh tế có khả năng làm việc, song hiện đang chưa có việc làm, đồng thời đang mong muốn và đi tìm việc làm. Với cách hiểu như trên, không phải bất kỳ ai có sức lao động nhưng chưa làm việc đều được coi là thất nghiệp. Do đó một tiêu thức quan trọng để xem xét một người được coi là thất nghiệp thì phải biết được người đó có muốn đi làm hay không. Bởi lẽ, trên thực tế nhiều người có sức khoẻ, có nghề nghiệp song không có nhu cầu làm việc; họ sống chủ yếu dựa vào “nguồn dự trữ” như kế thừa của bố mẹ, nguồn tài trợ.

Trong trường hợp này họ nằm ngoài lực lượng lao động. Như vậy, lực lượng lao động bao gồm những người có việc làm cộng với những người thất nghiệp. Tỷ lệ thất nghiệp chính là tỷ lệ những người thất nghiệp trong tổng số những người nằm trong lực lượng lao động. Những người thất nghiệp Tỷ lệ thất nghiệp (a) = lực lượng lao động Những người thất nghiệp = Số người có việc làm + Số người thất nghiệp 16 z * Phân loại thất nghiệp.

- Xét về nguồn gốc thất nghiệp có thể chia thành: Thất nghiệp tạm thời: Là loại thất nghiệp phát sinh do sự di chuyển không ngừng của ngành lao động giữa các vùng, giữa các loại công việc hoặc giữa các giai đoạn khác nhau của cuộc sống. Thất nghiệp cơ cấu: Là loại thất nghiệp xảy ra khi có sự mất cân đối giữa cầu - cung lao động trong một ngành hoặc một vùng nào đó. Thất nghiệp chu kỳ: Là loại thất nghiệp xảy ra do giảm sút giá trị tổng sản lượng của nền kinh tế gắn liền với chu kỳ kinh tế. Trong giai đoạn suy thoái của chu kỳ kinh doanh, tổng giá trị sản xuất giảm dần, hầu hết các nhà sản xuất giảm sản lượng cầu đối với các đầu vào, trong đó có lao động.

Đối với loại thất nghiệp này, những chính sách nhằm khuyến khích tăng cầu thường mang lại kết quả tích cực. - Xét về tính chủ động của người lao động, thất nghiệp có thể chia thành: Thất nghiệp tự nguyện: Là loại thất nghiệp mà ở mức tiền công thị trường nào đó người lao động vẫn không muốn làm việc. Thất nghiệp loại này thường gắn với thất nghiệp tạm thời. Thất nghiệp không tự nguyện: Là loại thất nghiệp mà ở mức tiền công thị trường nào đó người lao động chấp nhận nhưng vẫn không tìm được việc làm do kinh tế suy thoái, cung lớn hơn cầu về lao động.

Ngoài thất nghiệp hữu hình (thất nghiệp tự nguyện và không tự nguyện) còn tồn tại thất nghiệp trá hình: Thất nghiệp trá hình: Là hiện tượng xuất hiện khi người lao động được sử dụng ở dưới mức khả năng mà bình thường người lao động sẵn sàng làm việc. Hiện tượng này xảy ra khi năng suất lao động của một ngành nào đó thấp. Thất nghiệp loại này thường gắn với việc sử dụng không hết thời gian lao động. Xét theo cơ cấu của những người thất nghiệp có thể chia thành: Thất nghiệp theo giới tính: Là loại thất nghiệp của lao động nam (hoặc nữ).

17 z Thất nghiệp chia theo lứa tuổi: Là loại thất nghiệp của một lứa tuổi nào đó trong tổng số lực lượng lao động. Thất nghiệp chia theo vùng lãnh thổ: Là hiện tượng thất nghiệp xảy ra thuộc vùng lãnh thổ (thành thị, nông thôn, đồng bằng, miền núi. Thất nghiệp chia theo ngành nghề: Là loại thất nghiệp xảy ra ở một ngành nghề nào đó. Ngoài các loại thất nghiệp nêu trên, người ta có thể chia thất nghiệp theo dân tộc, chủng tộc, tôn giáo.

* Khái niệm thiếu việc làm: Theo một số chuyên gia về chính sách lao động việc làm thì: Người thiếu việc làm là những người đang làm việc có mức thu nhập dưới mức lương tối thiểu và họ có nhu cầu làm thêm. Từ khái niệm người thiếu việc làm trên có thể hiểu như sau: Người thiếu việc làm là người lao động đang có việc làm nhưng họ làm việc không hết thời gian theo pháp luật quy định hoặc làm những công việc mà tiền lương thấp không đáp ứng đủ nhu cầu của cuộc sống, họ muốn tìm thêm việc làm để bổ sung thu nhập. ILO cũng khuyến nghị các nước dùng khái niệm người thiếu việc làm hữu hình (dạng nhìn thấy được) và dạng người thiếu việc làm vô hình (khó xác định). Thiếu việc làm hữu hình: Là khái niệm để chỉ hiện tượng người lao động làm việc có thời gian ít hơn thường lệ, họ không đủ việc làm đang tìm kiếm thêm việc làm và sẵn sàng để làm việc.

Tình trạng việc làm hữu hình được biểu thị bởi hàm số sử dụng thời gian lao động như sau: Số giờ làm việc thực tế K= x 100% Số giờ quy định (Tính theo ngày, tháng, năm) 18 z Thiếu việc làm vô hình: Là những người có đủ việc làm, làm đủ thời gian thậm chí nhiều thời gian hơn mức bình thường nhưng thu nhập thấp. Nguyên nhân của tình trạng này là do tay nghề hoặc kỹ năng của người lao động thấp không sử dụng hết khả năng hiện có hoặc do điều kiện lao động tồi, tổ chức lao động kém. Thước đo khái niệm thiếu việc làm vô hình là mức thu nhập thấp hơn mức lương tối thiểu. Tác động của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đến vấn đề việc làm ở khu vực nông thôn 1.

Đặc điểm về lao động, việc làm ở nông thôn * Đặc điểm của việc làm ở nông thôn Nông thôn là nơi sinh sống của một bộ phận dân cư chủ yếu làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp. Có nhiều loại việc làm diễn ra ở nông thôn, phản ánh tất cả các lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội ở nông thôn.