LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, là cơ sở và lực lượng quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội bền vững, giữ vững ổn định chính trị, đảm bảo an ninh, quốc phòng; giữ gìn, phát huy bản sắc văn hoá dân tộc và bảo vệ môi trường sinh thái của đất nước. Trong những năm qua, Đảng, Nhà nước ta đã có nhiều chủ trương, chính sách nhằm không ngừng hoàn thiện chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn, đặc biệt là Nghị quyết số 26-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá X, về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Những chính sách này đã khơi dậy và phát huy cao độ các nguồn lực quan trọng, có tính chiến lược để phát triển nông nghiệp, nông thôn của đất nước, nhất là trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, đặt ra yêu cầu rất cao đối với nền kinh tế nước ta, trong đó lĩnh vực nông nghiệp đối mặt với nhiều thách thức nhất, đòi hỏi phải có nhiều chính sách đột phá và đồng bộ để giải quyết toàn diện các vấn đề kinh tế, xã hội, văn hoá nông thôn.
Thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới, huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp xác định đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, có tính liên tục, lâu dài, hướng tới xây dựng đạt Huyện nông thôn mới vào cuối năm 2020. Để thực hiện mục tiêu này, Huyện đã tiển khai nhiều giải pháp đồng bộ, vận dụng một cách phù hợp các chính sách về nông nghiệp, nông dân, nông thôn, nhất là chính sách xây dựng nông thôn mới cho từng giai đoạn cụ thể; tập trung huy động các nguồn lực của cả hệ thống chính trị và tranh thủ sự đồng thuận của nhân dân, nhờ đó mà công tác xây dựng nông thôn mới của Huyện đã đạt được những kết quả quan trọng, góp phần ổn định xã hội, thúc đẩy kinh tế tăng trưởng. Tuy nhiên, những kết quả đạt được chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế của địa phương; nhận thức về vị trí, vai trò của nông nghiệp, nông dân, nông thôn ở một số nơi còn bất cập so với thực tiễn; cơ chế, chính sách đầu tư phát triển các lĩnh vực này thiếu 1 Luan van đồng bộ, thiếu tính đột phá; đầu tư từ ngân sách nhà nước và các thành phần kinh tế vào nông nghiệp, nông dân, nông thôn còn thấp; phát triển nông nghiệp nông thôn chưa bền vững, việc chuyển dịch cơ cấu kinh tế và đổi mới phương thức sản xuất trong nông nghiệp còn chậm, quy mô sản xuất nhỏ phân tán; năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng nhiều mặt hàng thấp. Công nghiệp, dịch vụ và ngành nghề phát triển chậm, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lao động ở nông thôn có mặt chưa đạt yêu cầu.
Các hình thức tổ chức sản xuất tuy có đổi mới nhưng chưa đáp ứng yêu cầu đẩy mạnh phát triển sản xuất hàng hoá… Xuất phát từ thực tiễn quá trình xây dựng nông thôn mới tại huyện Cao Lãnh, học viên nhận thấy việc xem xét, đánh giá kết quả thực thi chính sách nông thôn mới trên địa bàn Huyện là cần thiết nhằm chỉ ra những mặt được để tiếp tục phát huy; đồng thời, phát hiện những bất cập, hạn chế và đưa ra các kiến nghị, đề xuất để bổ sung giải pháp thực hiện chính sách cho phù hợp yêu cầu từng thời điểm. Vì lý do đó học viên lựa chọn đề tài “Hoàn thiện chính sách nông thôn mới tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp” làm luận văn thạc sĩ của mình. Các công trình nghiên cứu liên quan Xây dựng nông thôn mới để nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, trong thời gian qua, có nhiều nghiên cứu khoa học về lĩnh vực này, dưới nhiều góc độ khác nhau. Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu: Công trình “Một số vấn đề nông nghiệp, nông dân, nông thôn ở các nước và Việt Nam” của Benedict J.tria Kerrkvliet, Jamesscott do Nguyễn Ngọc và Đỗ Đức Định sưu tầm và giới thiệu.
Công trình đã nghiên cứu những vấn đề về vai trò, đặc điểm của người nông dân; các thiết chế nông thôn ở các nước trên thế giới. Đồng thời, nghiên cứu về làng truyền thống tại Việt Nam. Công trình nghiên cứu này giúp ích cho chúng ta trong việc nghiên cứu, thực hiện các chính sách phát triển về nông nghiệp, nông thôn của Việt Nam hiện nay như về đất đai, cải tiến trong việc trồng lúa, mô hình chăn nuôi, ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất, chăn nuôi mang lại hiệu quả kinh tế cao. - Phạm Hùng Minh Hùng (2017), với nội dung “Phát huy vai trò chủ thể của 2 Luan van nông dân trong xây dựng nông thôn mới ở đồng bằng Sông Cửu Long hiện nay”.
Nội dung chính của luận án đề cập tới việc nông dân được xác định vừa là chủ thể trực tiếp tham gia, vừa là chủ thể thụ hưởng những thành quả từ xây dựng nông thôn mới. Vai trò chủ thể của nông dân trong xây dựng nông thôn mới là vô cùng to lớn. Hiệu quả đạt được từ việc phát huy vai trò chủ thể của nông dân trong xây dựng nông thôn mới đem lại lợi ích trên nhiều phương diện khác nhau. Với nông dân, thông qua phong trào xây dựng nông thôn mới là cơ hội để từng chủ thể nông dân khẳng định quyền làm chủ, kiến tạo cuộc sống ngày càng ấm no, sung túc một cách bền vững.
Với xã hội, có phát huy tốt vai trò chủ thể của nông dân sẽ là nhân tố cơ bản đem đến sự phát triển toàn diện về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, quốc phòng an ninh trên địa bàn nông thôn. - Nguyễn Văn Hùng, (2015), với nội dung “Xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh”. Luận án với mục đích phân tích, đánh giá thực trạng xây dựng nông thông mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh theo các tiêu chí, làm rõ những kết quả đạt được, những tồn tại, hạn chế, nguyên nhân và đề xuất các nội dung xây dựng nông thôn mới trong phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Bắc Ninh: Quy hoạch xây dựng nông thôn mới; phát triển kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội; chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập; phát triển giáo dục - đào tạo, y tế, chăm sóc sức khoẻ nhân dân; xây dựng đời sống văn hoá; cấp nước sạch, vệ sinh môi trường; nâng cao chất lượng tổ chức đảng, chính quyền, chính trị - xã hội; giữ vững an ninh, trật tự xã hội nông thôn. - Hà Thị Thùy Dương (2016), với nội dung “Phát huy vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng nông thôn mới”.
Nội dung đề cập tới: Việc xây dựng thành công chương trình nông thôn mới sẽ thực sự tạo ra bộ mặt mới cho nông thôn, nâng cao đời sống của một bộ phận lớn người dân Việt Nam. Để làm được điều đó, cần phát huy vai trò chủ thể của người dân, các cấp chính quyền ở địa phương phải năng động, sáng tạo, chú ý thực hiện tốt một số giải pháp: Thứ nhất, chính quyền và các tổ chức đoàn thể ở địa phương phải thực hiện tốt công tác dân vận. Các cấp chính quyền cần tích cực tuyên truyền, vận động để người dân hiểu chương trình 3 Luan van xây dựng nông thôn mới để phát triển nông thôn toàn diện, bền vững, góp phần nâng cao hơn nữa đời sống vật chất và tinh thần của chính dân cư nông thôn. Thứ hai, cán bộ, chính quyền và các tổ chức đoàn thể ở địa phương phải gương mẫu đi đầu trong việc đóng góp tiền của, ngày công để nhân dân hưởng ứng.
Thứ ba, để phát huy tốt vai trò chủ thể của nhân dân, các cấp chính quyền phải phát huy dân chủ, tạo điều kiện để nhân dân tự quản, tự bàn bạc, quyết định chương trình xây dựng nông thôn mới ở địa phương. Thứ tư, cán bộ chính quyền khi huy động sức dân vào xây dựng nông thôn mới không được làm quá sức dân. Người dân không phải trong một sớm một chiều được thụ hưởng những kết quả từ việc xây dựng nông thôn mới, ngay từ đầu nếu huy động sự đóng góp quá sức sẽ tạo cảm giác chương trình nông thôn mới là một gánh nặng. Vì vậy, cán bộ chính quyền khi huy động sức dân phải vừa sức, từng bước, tránh nóng vội.
- Huỳnh Trần Huy (2013), với nội dung “Quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới – từ thực tiễn huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh. Nội dung chú trọng đến những giải pháp quản lý nhà nước về xây dựng nông thôn mới. - Lê Thị Bình (2001), với nội dung “Nâng cao năng lực quản lý nhà nước của cán bộ, công chức Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn”. Nội dung đề cập đến những giải pháp nâng cao năng lực quản lý của cán bộ, công chức quản lý nhà nước về nông nghiệp, nông thôn.
Tóm lại, có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề về xây dựng nông thôn mới ở nhiều khía cạnh tiếp cận khác nhau. Mỗi đề tài đều đề cập đến một địa phương cụ thể, đều chỉ ra những thuận lợi, bất cập trong công tác xây dựng nông thôn mới và trên cơ sở đó tìm ra nguyên nhân và những giải pháp thực hiện ở từng địa bàn nghiên cứu. Đối với huyện Cao Lãnh, thời gian qua, cũng có nhiều tác giả viết bài, đề tài nghiên cứu liên quan, tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển trong giai đoạn hiện nay thì việc xây dựng nông thôn mới của Huyện cần có sự đánh giá, đổi mới, nâng chất phù hợp với điều kiện từng địa phương. Vì vậy, trong luận văn này, tác giả tiếp tục 4 Luan van kế thừa có chọn lọc những nghiên cứu trước đó, những vấn đề cơ bản trong xây dựng nông thôn mới, thực tiễn của địa phương để đề xuất giải pháp thực thi tốt chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện Cao Lãnh trong thời gian tới.
Mục tiêu nghiên cứu 3. Mục tiêu nghiên cứu tổng quát Luận văn nghiên cứu, làm rõ những vấn đề về lý luận và thực tiễn thực hiện chính sách xây dựng nông thôn mới tại huyện Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Từ đó, đánh giá, đề xuất một số giải pháp, kiến nghị, góp phần hoàn thiện các giải pháp thực thi chính sách.