Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu; cơ sở lý luận và thực tiễn vấn đề phát triển nông thôn trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế 3 z - Chương 2: Phương pháp nghiên cứu của đề tài - Chương 3: Thực trạng phát triển nông thôn tỉnh Thái Bình trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế giai đoạn 2010 - 2013 - Chương 4: Các giải pháp chủ yếu phát triển nông thôn tỉnh Thái Bình trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế giai đoạn từ nay đến 2020 4 z CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU; CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ 1. Tổng quan nghiên cứu liên quan đến đề tài Phát triển nông thôn là vấn đề quan trọng đối với bất cứ quốc gia, địa phương nào. Thực tế đã có nhiều công trình nghiên cứu như: Các đề tài nghiên cứu khoa học các cấp, bài báo khoa học, hội thảo, sách chuyên khảo, tham khảo đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp đến vấn đề phát triển nông thôn. Tiêu biểu như: - Bài viết của tác giả Bùi Thị Thanh Huyền (2014) “Giải pháp chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp tỉnh Thái Bình theo hướng bền vững” tạp chí Kinh tế và Dự báo, số 6.
Tác giả đã đề cập đến vấn đề hiện nay là phát triển bền vững nông nghiệp ở một địa phương cụ thể là Thái Bình. Qua việc phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu, đưa ra những đánh giá về thành tựu và hạn chế, nguyên nhân của hạn chế từ đó đưa ra những giải pháp cơ bản nhằm đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế Thái Bình chuyển dịch theo hướng bền vững. Trong cuốn sách “Nông nghiệp, nông thôn, nông dân Việt Nam hôm nay và mai sau”, NXB Chính trị quốc gia (2008) của tác giả Đặng Kim Sơn, những khó khăn của nông dân trong việc tiêu thụ nông sản đã được điều tra nghiên cứu rất công phu. Điều đó cho thấy, chính sách tiêu thụ nông sản của nhà nước nhằm hỗ trợ nông dân là rất cần thiết.
Do phạm vi nghiên cứu của cuốn sách rất rộng nên tác giả chưa có điều kiện nghiên cứu sâu về chính sách này. Cuốn sách “Nông nghiệp, nông thôn, nông dân Việt Nam trong quá trình phát triển đất nước theo hướng hiện đại”, NXB Khoa học xã hội (2010), do Nguyễn Danh Sơn chủ biên đã đề cập đến động lực để phát triển nông nghiệp, nông thôn là lợi ích của các chủ thể kinh tế. Trong cuốn sách, các tác giả cho rằng, trong chính sách nông nghiệp, nông thôn, lợi ích của nông dân phải là trung tâm. Tuy nhiên, do phạm vi và đối tượng nghiên cứu, cuốn sách không có điều kiện để phân tích kỹ về các giải pháp thúc đẩy phát triển nông thôn.
Tuy nhiên, các vấn đề lý luận về nông 5 z nghiệp và nông thôn được phân tích kỹ và nó được kế thừa đối với các công trình nghiên cứu sau này. - Bài viết của tác giả Seray Mardy (2014) : “Huy động vốn cho phát triển nông nghiệp ở tỉnh Svay Rieng, Campuchia”, tạp chí Kinh tế và dự báo số 1. Tác giả đã phân tích vai trò của việc huy động và sử dụng vốn cho phát triển nông nghiệp ở tỉnh Svay Riêng của Campuchia với điều kiện kinh tế khá giống với các tỉnh đồng bằng bắc bộ ở Việt Nam. Để phát triển nông thôn, một trong những nguồn lực quan trọng là vốn, nguồn vốn huy động phải kèm theo việc sử dụng có hiệu quả.
Muốn sử dụng có hiệu quả nguồn vốn cần xuất phát từ mục tiêu và điều kiện kinh tế xã hội của từng vùng cụ thể. - Bài viết "Chương trình nông thôn mới: Nhìn lại kết quả 3 năm thực hiện" của tác giả Nguyễn Thanh Dương (2014) tạp chí Kinh tế và Dự báo, số 3. Tác giả đã phân tích sau 3 năm triển khai Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, diện mạo nông thôn đã có nhiều khởi sắc, đời sống người dân khu vực nông thôn không ngừng cải thiện. Tuy nhiên, để hoàn thành mục tiêu này, vẫn còn nhiều khó khăn, tồn tại cần tháo gỡ; đánh giá thực trạng và tiếp tục tìm ra giải pháp hữu hiệu.
- Bài viết của tác giả Đinh Phi Hổ (2010), “Mô hình định lượng các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân”, Tạp chí Phát triển kinh tế số 234 có đề cập đến các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của nông dân, trong đó yếu tố sản lượng là rất quan trọng, bởi người nông dân vẫn luôn đối mặt với tình trạng mất mùa lo đói, được mùa lo rớt giá. Thu nhập của người nông dân gắn chặt với bài toán mất mùa, được mùa. Vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu là chính sách của nhà nước phải được triển khai thực hiện như thế nào để đảm bảo nông dân không thiệt thòi khi được mùa, giá giảm. - Bài viết của tác giả Nguyễn Trần Trọng (2011), “Phát triển nông nghiệp Việt Nam trong nền kinh tế thị trường hội nhập giai đoạn 2011 – 2020”, Tạp chí Nghiên cứu kinh tế số 395 và bài viết của tác giả Chu Tiến Quang (2011), “Nông nghiệp Việt Nam sau 4 năm gia nhập WTO – Những thay đổi về chính sách”, Tạp 6 z chí Thông tin và dự báo kinh tế - xã hội, số 61+62, đã làm rõ những thành tựu của nông nghiệp Việt Nam sau gia nhập WTO.
Trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế, khu vực nông nghiệp đã phát huy được những lợi thế có sẵn của mình đóng góp vào tăng trưởng kinh tế nhưng đồng thời với nó là những thách thức cũng không nhỏ như: kết cấu hạ tầng, trình độ công nghệ và tính chuyên nghiệp của nguồn nhân lực nông nghiệp còn yếu; khủng hoảng tài chính toàn cầu đã làm giá các loại đầu vào của sản xuất tăng mạnh trong khi giá nông sản tăng không tương xứng, theo đó đã tác động tiêu cực đến người sản xuất. Các bài viết trên đã tổng kết những tác động chính đến sản xuất và tiêu thụ nông sản từ đó làm cơ sở cho việc điều chỉnh chính sách phát triển nông thôn phù hợp với các cam kết. - Việt Nam có lợi thế cạnh tranh về xuất khẩu nông sản, do điều kiện tự nhiên thuận lợi và chi phí lao động thấp. Tuy nhiên, Việt Nam mới chỉ dừng lại ở việc cung cấp đầu vào là nông sản thô, trong khi giá trị gia tăng đối với hàng nông sản lại chủ yếu do khâu chế biến, bao gói và hoạt động thương mại.
Tác giả Phan Thu Trang (2014) đã chỉ ra những điểm hạn chế, từ đó đưa ra giải pháp qua bài viết "Tăng cường sự tham gia của hàng nông sản Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu", Tạp chí Kinh tế và Dự báo, số 5. - Vấn đề giá nông sản, sản lượng nông sản ở thị trường trong nước và thị trường nước ngoài có sự biến động phức tạp do nhiều yếu tố ảnh hưởng đã khiến cho chính sách của Nhà nước và phản ứng của các chủ thể (sản xuất, tiêu thụ, chế biến,.) dễ rơi vào tình trạng bị động đã và đang diễn ra nhiều hơn. Điều này đã được đề cập tới ở các bài viết của Trần Đức Viên (2011), “Giải pháp chính sách phát triển vùng lúa chuyên canh để đảm bảo mục tiêu an ninh lương thực quốc gia”, Tạp chí Kinh tế và dự báo, số 2; Hoàng Văn Hoan (2011), “Những vấn đề đặt ra đối với nông dân Việt Nam và khuyến nghị chính sách”, Tạp chí Nghiên cứu kinh tế, số 392. Tóm lại, các công trình nghiên cứu khoa học trên đã trực tiếp hoặc gián tiếp đề cập đến vấn đề phát triển nông thôn nói chung ở Việt Nam hoặc ở một địa phương, một ngành cụ thể, cùng với đó là các tác giả đã phân tích thực trạng và làm 7 z rõ những nguyên nhân tồn tại trong việc phát triển nông thôn và đưa ra giải pháp cho từng vấn đề.
Tuy nhiên, việc nghiên cứu vấn đề phát triển nông thôn gắn với quá trình hội nhập kinh tế của tỉnh Thái Bình thì chưa có đề tài, công trình nghiên cứu nào đền cập tới. Đề tài sẽ kế thừa các thành quả đạt được của các công trình trên đồng thời tiếp tục nghiên cứu vấn đề phát triển nông thôn đặt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế của tỉnh Thái Bình nhằm phát triển nông thôn của địa phương một cách hiệu quả và bền vững. Để đạt được mục tiêu trên, đề tài cần làm rõ các khoảng trống mà các đề tài, công trình trên chưa đề cập hoặc đề cập dưới các góc độ khác nhau và thời gian, không gian khác nhau. Cần làm rõ nội hàm của khái niệm phát triển nông thôn, phát triển nông thôn bao hàm những nội dung gì? Cần có một khung khổ lý thuyết về phát triển nông thôn trong quá trình đẩy mạnh hội nhập kinh tế quốc tế.
Làm rõ thực trạng phát triển nông thôn tỉnh Thái Bình trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Tuy đã đạt được những thành tựu nhất định, xong nông thôn của Tỉnh vẫn còn nhiều hạn chế, tồn tại như : Quy mô sản xuất các sản phẩm nông sản hàng hóa còn nhỏ lẻ, phân tán, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều, sức cạnh tranh trên thị trường còn thấp, chưa tạo được các vùng sản xuất hàng hóa lớn, tập trung; nhiều vùng chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi tự phát không theo quy hoạch; việc ứng dụng các tiến bộ khoa học – công nghệ mới vào sản xuất còn chậm; Giá cả thị trường tiêu thụ sản phẩm nông sản hàng hóa không ổn định, tiêu thụ sản phẩm hàng hóa của nông dân còn gặp nhiều khó khăn; công nghiệp chế biến các sản phẩm nông sản chậm phát triển; các nghề và làng nghề nông thôn phát triển chậm và thiếu ổn định; các lĩnh vực dịch vụ nông thôn chưa phát triển; lao động trong nông thôn chiếm tỷ trọng lớn và thiếu việc làm, năng suất lao động trong nông nghiệp đạt thấp, thu nhập của nông dân còn thấp, đời sống còn gặp nhiều khó khăn; kết cấu hạ tầng nông thôn chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển; ô nhiễm môi trường trong nông thôn còn thấp… Để nông thôn của tỉnh Thái Bình trong thời gian tới phát triển theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn, tập trung, 8 z hiệu quả và phát triển bền vững, phát triển nông thôn theo hướng văn minh, hiện đại… thì việc chính quyền địa phương cần đưa ra những chính sách, biện pháp hiệu quả nhằm phát triển nông thôn Thái Bình đến năm 2020.