Luận văn thạc sĩ về phát triển sản xuất lúa nếp vải tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên

Chuyên đề phát triển sản xuất lúa nếp vải tại huyện Phú Lương, Thái Nguyên, tiếp cận liên ngành, kết quả nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao trong

• Tác giả: Ngô Thị Hồng Liên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Tâm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Phát Triển Sản Xuất Lúa Nếp Vải Trên Địa Bàn Huyện Phú Lương, Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học hoặc thực tiễn
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Một số khái niệm cơ bản
• 2.2. Nội dung phát triển sản xuất lúa
• 2.3. Giống lúa nếp Vải
• 2.4. Cơ sở thực tiễn
• 2.5. Phát triển sản xuất lúa trên thế giới
• 2.6. Phát triển sản xuất lúa tại Việt Nam
• 2.7. Tổng quan các công trình nghiên cứu
• 2.8. Bài học kinh nghiệm phát triển sản xuất lúa nếp Vải cho huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 3. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Điều kiện tự nhiên huyện Phú Lương
• 3.1.2. Đánh giá chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Phú Lương liên quan đến phát triển sản xuất lúa nếp Vải
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Chọn điểm nghiên cứu
• 3.3.2. Phương pháp thu thập thông tin
• 3.3.2.1. Phương pháp thu thập thông tin thứ cấp
• 3.3.2.2. Phương pháp thu thập thông tin sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp phân tích thông tin
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng phát triển sản xuất lúa nếp Vải trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 4.1.1. Tình hình sử dụng đất nông nghiệp của huyện Phú Lương
• 4.1.2. Diện tích sản xuất lúa nếp Vải
• 4.1.3. Năng suất và sản lượng lúa nếp Vải
• 4.1.4. Quy trình canh tác lúa nếp Vải
• 4.1.5. Thực trạng sản xuất lúa ở các hộ điều tra
• 4.1.6. Đặc điểm của các hộ điều tra
• 4.1.7. Sử dụng phân bón, thuốc BVTV trong sản xuất lúa nếp Vải
• 4.1.8. Tình hình sản xuất, tiêu thụ lúa nếp Vải
• 4.2. Giải pháp phát triển sản xuất lúa nếp Vải trên địa bàn huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên
• 4.2.1. Phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm gạo nếp Vải
• 4.2.2. Tăng cường công tác khuyến nông
• 4.2.3. Thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất
• 4.2.4. Quy hoạch vùng sản xuất
• 4.2.5. Đầu tư cơ sở hạ tầng phục vụ cho sản xuất
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về sản xuất lúa nếp Vải

Sản xuất lúa nếp Vải tại huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên là một phần quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp địa phương. Giống lúa nếp này không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn góp phần bảo tồn giống lúa truyền thống. Theo số liệu thống kê, diện tích trồng lúa nếp Vải đã tăng từ 96,1 ha năm 2018 lên 121,3 ha vào năm 2020, cho thấy sự phát triển mạnh mẽ trong sản xuất. Tuy nhiên, việc sản xuất vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc nâng cao năng suất lúa nếp và chất lượng sản phẩm. Các hộ nông dân thường chú trọng đến số lượng hơn là chất lượng, dẫn đến tình trạng không đồng đều trong chất lượng hạt lúa. Điều này ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận thị trường tiêu thụ, đặc biệt là các thị trường khó tính.

1.1. Đặc điểm giống lúa nếp Vải

Giống lúa nếp Vải có hương thơm đặc trưng và vị ngậy, được trồng chủ yếu tại ba xã Hợp Thành, Ôn Lương, và Phủ Lý. Đặc điểm khí hậu và đất đai tại huyện Phú Lương rất phù hợp cho việc phát triển giống lúa này. Tuy nhiên, việc sản xuất vẫn còn nhiều hạn chế, như quy trình canh tác chưa đồng bộ và việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý. Các nông hộ cần được trang bị kiến thức về kỹ thuật trồng lúa để nâng cao năng suất lúa nếp và chất lượng sản phẩm.

II. Thực trạng sản xuất lúa nếp Vải

Thực trạng sản xuất lúa nếp Vải tại huyện Phú Lương cho thấy sự phát triển không đồng đều giữa các hộ nông dân. Năng suất bình quân đạt khoảng 50 tạ/ha vào năm 2020, tuy nhiên, vẫn còn nhiều hộ có năng suất thấp hơn mức trung bình. Việc sử dụng đất nông nghiệp cũng chưa hiệu quả, nhiều diện tích đất chưa được khai thác triệt để. Theo khảo sát, có khoảng 81,05% sản phẩm lúa nếp Vải được tiêu thụ qua các thương lái, cho thấy sự phụ thuộc vào thị trường bên ngoài. Điều này đặt ra thách thức lớn cho các hộ sản xuất trong việc xây dựng thương hiệu và phát triển thị trường tiêu thụ bền vững.

2.1. Quy trình sản xuất lúa nếp Vải

Quy trình sản xuất lúa nếp Vải hiện tại chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống của nông dân. Tuy nhiên, quy trình này còn thiếu tính đồng bộ và hiện đại. Việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật trong sản xuất chưa được phổ biến rộng rãi. Các nông hộ cần được đào tạo về kỹ thuật trồng lúa và quản lý sản xuất để nâng cao hiệu quả kinh tế. Đặc biệt, việc áp dụng các biện pháp canh tác bền vững sẽ giúp cải thiện chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường.

III. Giải pháp phát triển sản xuất lúa nếp Vải

Để phát triển sản xuất lúa nếp Vải tại huyện Phú Lương, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần tăng cường công tác khuyến nông, tổ chức các lớp tập huấn cho nông dân về kỹ thuật trồng lúa và quản lý sản xuất. Thứ hai, cần xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, bao gồm việc cung cấp giống chất lượng và vật tư nông nghiệp. Cuối cùng, việc quy hoạch vùng sản xuất và đầu tư cơ sở hạ tầng cũng rất quan trọng để tạo điều kiện thuận lợi cho việc sản xuất và tiêu thụ sản phẩm.

3.1. Phát triển thị trường tiêu thụ

Phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm lúa nếp Vải là một trong những giải pháp quan trọng. Cần xây dựng thương hiệu cho sản phẩm, đồng thời tìm kiếm các kênh phân phối mới để mở rộng thị trường. Việc kết nối giữa nông dân và các doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ sẽ giúp nâng cao giá trị sản phẩm và đảm bảo đầu ra ổn định cho nông dân. Các cơ quan chức năng cũng cần hỗ trợ trong việc quảng bá sản phẩm và tạo điều kiện cho nông dân tham gia các hội chợ, triển lãm để giới thiệu sản phẩm của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sản xuất lúa gạo đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam, với sản lượng năm 2020 đạt trên 43,86 triệu tấn, tăng 1,1 triệu tấn so với năm 2019, dù diện tích gieo trồng giảm khoảng 39.700 ha (Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, 2021). Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, ngành sản xuất lúa gạo cần nâng cao năng suất, chất lượng và giảm giá thành để cạnh tranh hiệu quả. Lúa nếp Vải là giống lúa đặc sản của huyện Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên, nổi bật với hương thơm, vị ngậy và độ dẻo đặc trưng, có giá trị kinh tế cao gấp 2,5 - 3 lần các giống lúa nếp khác. Tuy nhiên, sản xuất lúa nếp Vải hiện còn manh mún, nhỏ lẻ, chất lượng hạt không đồng đều, cùng với khâu thu mua, vận chuyển và bảo quản sau thu hoạch còn yếu kém, gây hao hụt lớn và khó tiếp cận thị trường khó tính.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển sản xuất lúa, đánh giá thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất lúa nếp Vải tại huyện Phú Lương, đồng thời đề xuất các giải pháp phát triển bền vững. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 10/2021 đến tháng 5/2022, tập trung tại ba xã Hợp Thành, Ôn Lương và Phủ Lý, nơi có điều kiện đất đai và khí hậu phù hợp cho giống lúa này. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất, cải thiện đời sống người nông dân và phát triển kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết phát triển sản xuất và kinh tế nông nghiệp, trong đó:

• Lý thuyết phát triển sản xuất theo chiều rộng và chiều sâu: Phát triển theo chiều rộng là mở rộng diện tích sản xuất, trong khi phát triển theo chiều sâu tập trung vào nâng cao năng suất và chất lượng thông qua áp dụng khoa học kỹ thuật và đầu tư thâm canh.
• Mô hình liên kết sản xuất: Bao gồm liên kết ngang (giữa các hộ nông dân hoặc hợp tác xã) và liên kết dọc (giữa các khâu trong chuỗi giá trị từ sản xuất đến tiêu thụ), nhằm tăng tính ổn định, đồng đều chất lượng và hiệu quả kinh tế.
• Phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong phát triển sản xuất lúa nếp Vải để đề xuất giải pháp phù hợp.
• Khái niệm về phát triển bền vững: Đảm bảo sản xuất không làm suy thoái tài nguyên thiên nhiên, duy trì hiệu quả kinh tế và công bằng xã hội.

Các khái niệm chính bao gồm: phát triển sản xuất, năng suất, hiệu quả kinh tế, liên kết chuỗi giá trị, và phát triển bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp và thứ cấp:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập từ các báo cáo của UBND huyện Phú Lương, các cơ quan thống kê, tài liệu khoa học và các nghiên cứu liên quan trong vòng 3 năm gần nhất.
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua khảo sát 90 hộ gia đình trồng lúa nếp Vải tại ba xã Hợp Thành, Ôn Lương và Phủ Lý, phân theo nhóm kinh tế khá, trung bình và nghèo. Phỏng vấn 20 cán bộ quản lý cấp huyện và xã để đánh giá thực trạng và giải pháp phát triển.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm Excel để xử lý số liệu, áp dụng thống kê mô tả, so sánh các chỉ tiêu qua các năm, và phân tích SWOT để đánh giá toàn diện các yếu tố ảnh hưởng.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 10/2021 đến tháng 5/2022, đảm bảo thu thập và phân tích dữ liệu đầy đủ, khách quan.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích sản xuất lúa nếp Vải tăng liên tục: Từ 96,1 ha năm 2018 lên 121,3 ha năm 2020, tăng 26,2% trong 3 năm. Trong đó, xã Hợp Thành chiếm 52,6% diện tích, Phủ Lý chiếm 29,8%, còn lại là xã Ôn Lương.
2. Năng suất và sản lượng tăng ổn định: Năng suất lúa nếp Vải tăng từ 47,22 tạ/ha năm 2018 lên 50,00 tạ/ha năm 2020, tương đương tăng 5,9%. Sản lượng tăng từ 453,78 tấn lên 606,50 tấn, tăng 33,6% trong cùng giai đoạn.
3. Hiệu quả kinh tế cao: Giá trị sản xuất bình quân đạt 4.019,40 nghìn đồng/sào, với các chỉ số hiệu quả như giá trị thu nhập trên chi phí (VA/IC) đạt 5,54 lần, cho thấy sản xuất lúa nếp Vải mang lại lợi nhuận đáng kể cho người dân.
4. Quy trình canh tác được cải tiến: Áp dụng kỹ thuật gieo mạ, cấy, bón phân hợp lý với lượng phân chuồng 350-400 kg/sào, đạm urê 5-6 kg, lân 18-20 kg và kali 6-7 kg, cùng với chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh theo khuyến cáo, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Thảo luận kết quả

Sự tăng trưởng diện tích và năng suất lúa nếp Vải phản ánh nhu cầu thị trường ngày càng cao và sự quan tâm đầu tư của chính quyền địa phương. Việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, đặc biệt trong quy trình canh tác và sử dụng phân bón hợp lý, đã góp phần nâng cao năng suất trung bình 2,9% mỗi năm. So với các giống lúa lai mới, năng suất lúa nếp Vải thấp hơn nhưng giá trị kinh tế cao hơn do đặc tính thơm ngon và giá bán cao.

Tuy nhiên, sản xuất vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ, chưa hình thành chuỗi liên kết bền vững giữa các hộ nông dân và doanh nghiệp, gây khó khăn trong việc đồng bộ chất lượng và mở rộng thị trường. Việc bảo quản sau thu hoạch còn yếu kém dẫn đến hao hụt và giảm chất lượng sản phẩm. Các biểu đồ thể hiện xu hướng tăng diện tích, năng suất và sản lượng qua các năm sẽ minh họa rõ nét sự phát triển tích cực này.

So sánh với các nghiên cứu về phát triển lúa đặc sản tại các địa phương khác như lúa Một bụi đỏ ở Bạc Liêu hay lúa tám xoan Hải Hậu, huyện Phú Lương cần chú trọng hơn vào xây dựng thương hiệu, quy hoạch vùng sản xuất tập trung và nâng cao liên kết chuỗi giá trị để phát triển bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm: Tăng cường xúc tiến thương mại, xây dựng thương hiệu lúa nếp Vải Phú Lương, mở rộng kênh phân phối trong và ngoài tỉnh, hướng tới thị trường khó tính trong vòng 2-3 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, Sở Công Thương, các doanh nghiệp địa phương.
2. Tăng cường công tác khuyến nông: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật canh tác, phòng trừ sâu bệnh, bảo quản sau thu hoạch cho nông dân, áp dụng quy trình VietGAP trong 1-2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông huyện, các tổ chức nông dân.
3. Thực hiện các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất: Cung cấp vốn vay ưu đãi, hỗ trợ giống chất lượng cao, vật tư nông nghiệp và kỹ thuật canh tác, ưu tiên trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Nông nghiệp, UBND tỉnh, các tổ chức tín dụng.
4. Quy hoạch vùng sản xuất tập trung và đầu tư cơ sở hạ tầng: Dồn điền đổi thửa, xây dựng hệ thống kênh mương tưới tiêu, giao thông nội đồng, kho bảo quản, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm tổn thất, thực hiện trong 3-5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.
5. Khuyến khích liên kết chuỗi giá trị: Hỗ trợ hình thành các hợp tác xã, câu lạc bộ nông dân, liên kết với doanh nghiệp chế biến và tiêu thụ để đảm bảo đầu ra ổn định và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách phát triển sản xuất lúa đặc sản, hỗ trợ nông dân và phát triển kinh tế địa phương.
2. Các tổ chức khuyến nông và đào tạo nghề: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và phương pháp đào tạo hiệu quả nhằm nâng cao năng lực sản xuất cho nông dân.
3. Doanh nghiệp chế biến và kinh doanh lúa gạo: Tham khảo để hiểu rõ đặc điểm sản xuất, chất lượng sản phẩm và tiềm năng thị trường lúa nếp Vải, từ đó phát triển chuỗi cung ứng bền vững.
4. Nông dân và hợp tác xã sản xuất lúa nếp Vải: Nắm bắt quy trình kỹ thuật, các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp phát triển để nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Lúa nếp Vải có đặc điểm gì nổi bật so với các giống lúa khác?
   Lúa nếp Vải có hương thơm đặc trưng, vị ngậy, dẻo và chất lượng gạo cao, giá trị kinh tế gấp 2,5 - 3 lần các giống lúa nếp thông thường, phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu huyện Phú Lương.

2. Diện tích và năng suất lúa nếp Vải tại huyện Phú Lương hiện nay ra sao?
   Diện tích tăng từ 96,1 ha năm 2018 lên 121,3 ha năm 2020, năng suất tăng từ 47,22 tạ/ha lên 50,00 tạ/ha trong cùng giai đoạn, cho thấy sự phát triển ổn định và tiềm năng mở rộng.

3. Những khó khăn chính trong sản xuất lúa nếp Vải là gì?
   Sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, chất lượng hạt không đồng đều, khâu thu mua và bảo quản sau thu hoạch còn yếu, thiếu liên kết chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ hạn chế.

4. Giải pháp nào được đề xuất để phát triển sản xuất lúa nếp Vải?
   Phát triển thị trường, tăng cường khuyến nông, hỗ trợ chính sách, quy hoạch vùng sản xuất tập trung, đầu tư cơ sở hạ tầng và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị.

5. Ai nên tham khảo nghiên cứu này và vì sao?
   Nhà quản lý, tổ chức khuyến nông, doanh nghiệp và nông dân đều có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao hiệu quả sản xuất, phát triển thị trường và xây dựng chuỗi giá trị bền vững cho lúa nếp Vải.

Kết luận

• Lúa nếp Vải tại huyện Phú Lương có tiềm năng phát triển lớn với diện tích và năng suất tăng liên tục trong giai đoạn 2018-2020.
• Quy trình canh tác được cải tiến, áp dụng khoa học kỹ thuật giúp nâng cao chất lượng và hiệu quả kinh tế.
• Sản xuất còn manh mún, thiếu liên kết và thị trường tiêu thụ chưa ổn định là những thách thức cần giải quyết.
• Đề xuất các giải pháp phát triển thị trường, khuyến nông, chính sách hỗ trợ, quy hoạch vùng sản xuất và đầu tư cơ sở hạ tầng nhằm phát triển bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và nông dân trong việc phát triển sản xuất lúa nếp Vải, hướng tới nâng cao thu nhập và phát triển kinh tế địa phương trong 3-5 năm tới.

Các cơ quan chức năng và người sản xuất cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất để khai thác tối đa tiềm năng của lúa nếp Vải, đồng thời xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Phát triển Theo Đỗ Kim Chung (2014), phát triển được hiểu là một phạm trù triết học dùng để chỉ quá trình vận động tiến lên từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn của sự vật. Quá trình đó diễn ra vừa dần dần, vừa nhảy vọt, đưa tới sự ra đời của cái mới thay thế cái cũ.

Quan điểm này cũng được cho rằng, sự phát triển là quá trình thay đổi dần về lượng dẫn đến sự thay đổi về chất, là quá trình diễn ra theo đường xoáy ốc và hết mỗi chu kỳ sự vật lặp lại dường như sự vật ban đầu nhưng ở cấp độ cao hơn. Phát triển được hiểu là một quá trình lớn lên, tăng tiến mọi lĩnh vực. Bất cứ trong lĩnh vực nào, sự phát triển đều thỏa mãn các thành tố như sự tăng lên cả chất và lượng, sự thay đổi về cơ cấu, thể chế, chủng loại, tổ chức, sự thay đổi về thị trường và giữ công bằng xã hội, an ninh trật tự. Phát triển là một quá trình vận động đi lên, là một quá trình lâu dài, luôn thay đổi và thay đổi theo xu hướng ngày càng hoàn thiện.

Phát triển tiếp cận từ góc độ quản lý kinh tế bao gồm: Phát triển là những thuộc tính quan trọng và liên quan khác, đặc biệt là sự bình đẳng về cơ hội, sự tự do về chính trị và quyền tự do công dân của con người. Phát triển kinh tế gắn với phát triển ngành hồng là một khía cạnh của phát triển sản xuất vật chất. Như vậy, có thể khái quát những quan điển chủ yếu về phát triển như sau: - Phát triển đó là sự gia tăng về số lượng và thay đổi về chất lượng. - Phát triển được hiểu theo nghĩa phát triển theo chiều rộng và phát triển theo chiều sâu.

- Phát triển chính là tăng trưởng về quy mô và hoàn thiện về cơ cấu 1. Phát triển sản xuất Sản xuất là quá trình kết hợp tư liệu sản xuất với sức lao động của con người để tạo ra sản phẩm hữu ích. Như vậy phát triển sản xuất được coi là một qúa trình tăng tiến về quy mô (sản lượng) và hoàn thiện về cơ cấu. Trong Luan van 6 cơ chế thị trường hiện nay, các doanh nghiệp cũng như các tổ chức kinh tế khi tiến hành phát triển sản xuất phải lựa chọn ba vấn đề kinh tế cơ bản đó là: Sản xuất cái gì? Sản xuất cho ai? Sản xuất như thế nào? Những vấn đề này liên quan đến việc xác định thị trường và phân phối sản phẩm đúng đắn để kích thích sản xuất phát triển (Đỗ Kim Chung, 2014).

Phát triển sản xuất cũng được coi là một quá trình tái sản xuất mở rộng, trong đó qui mô sản xuất sau lớn hơn quy mô sản xuất trước trên cơ sở thị trường chấp nhận Phát triển sản xuất có thể diễn ra theo hai xu hướng là phát triển theo chiều rộng và phát triển theo chiều sâu. Trong đó: - Phát triển sản xuất theo chiều rộng là nhằm tăng sản lượng bằng cách mở rộng diện tích đất trồng, với cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ phát triển sản xuất không đổi, sử dụng kỹ thuật giản đơn. Kết quả phát triển sản xuất đạt được theo chiều rộng chủ yếu nhờ tăng diện tích và độ phì nhiêu của đất đai và sự thuận lợi của điều kiện tự nhiên. Phát triển sản xuất theo chiều rộng bao gồm mở rộng diện tích trong cả vùng, có thể bao gồm việc tăng số hộ dân hoặc tăng quy mô diện tích của mỗi hộ nông dân, hoặc cả hai.

- Phát triển sản xuất theo chiều sâu là giá trị, vốn đầu vào không đổi, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ mới, xây dựng cơ sở hạ tầng phù hợp với điều kiện sản xuất thực tế. Như vậy phát triển sản xuất theo chiều sâu là làm tăng khối lượng sản phẩm và hiệu quả kinh tế sản xuất trên một đơn vị diện tích bằng cách đầu tư thêm giống, vốn, kỹ thuật và lao động Trong quá trình phát triển như vậy nó sẽ làm thay đổi cơ cấu sản xuất về sản phẩm. Đồng thời làm thay đổi về qui mô sản xuất, về hình thức tổ chức sản xuất, việc áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Hoàn thiện dần từng bước về cơ cấu, để tạo ra một cơ cấu hoàn hảo.

Chú ý trong phát triển sản xuất phải đảm bảo tính bền vững, tức là sản xuất tìm nguồn đầu vào, đầu ra sao cho bền vững nhất và không làm ảnh hưởng đến nguồn tài nguyên 1. Nội dung phát triển sản xuất lúa 1. Quy mô và hình thức tổ chức sản xuất * Phát triển sản xuất theo chiều rộng Cũng như các loại cây trồng khác, phát triển sản xuất lúa theo chiều rộng Luan van 7 là việc tăng lên về diện tích, sản lượng, giá trị (sản phẩm hàng hóa) muốn vậy ta phải tăng diện tích đất cho sản xuất, đầu tư về giống, khoa học kỹ thuật, tập huấn kỹ thuật, tăng cường đội ngũ lao động. Phát triển sản xuất lúa theo chiều rộng thường ở khía cạnh tăng diện tích sản xuất bằng các biện pháp khác nhau, khía cạnh phát triển này được hiểu cả về không gian và thời gian (Đoàn Thị Như Trang, 2015).

* Phát triển sản xuất theo chiều sâu Phát triển sản xuất theo chiều sâu là việc tăng đầu tư thâm canh, từng bước nâng cao chất lượng sản phẩm đồng thời giá thành của sản phẩm ngày càng hợp lý, đáp ứng ngày càng tốt yêu cầu của thị trường trong nước và tương lai là hướng tới xuất khẩu, thu hút được nhiều việc làm cho người lao động, chống suy thoái các nguồn tài nguyên, phát triển bền vững. Khía cạnh phát triển này liên quan tới tăng năng suất, chất lượng và giá trị, dẫn tới tăng hiệu quả kinh tế trong sản xuất lúa. Việc tăng năng suất có thể được thực hiện thông qua áp dụng các tiến bộ khoa học như giống, các biện pháp thâm canh. Tăng chất lượng và giá trị sản phẩm cũng có thể được làm theo các đầu tư chiều sâu như trên, song còn liên quan tới bố trí thời vụ, công tác thu hoạc, chế biến, và công tác tiêu thụ sản phẩm.

Nâng cao hiệu quả kinh tế và thu nhập cho người trồng lúa là mục tiêu cốt yếu và cũng là yếu tố thúc đẩy sản xuất lúa. Phát triển sản xuất lúa cần mang lại thu nhập ổn định cho người trồng lúa và cao hơn các cây trồng cạnh tranh khác. Phát triển sản xuất lúa theo chiều sâu thể hiện qua việc liên kết giữa những hộ sản xuất, giữa người mua và người bán… Theo lý thuyết chung, liên kết nhằm mục tiêu phân bổ lợi ích và cả rủi ro giữa những người tham gia để các tác nhân tham gia cùng nhau phát triển. Liên kết thường được phân chia thành liên kết ngang và liên kết dọc.

Liên kết ngang là liên kết giữa các thành viên ở cùng 1 cấp trong chuỗi sản xuất. Chẳng hạn nông dân liên kết trong những câu lạc bộ. Quy mô sản xuất lớn giúp chất lượng sản phẩm đồng nhất, chi phí đầu vào thấp hơn do được hợp đồng trực tiếp với công ty cung cấp nguyên liệu với số lượng lớn, có chiết khấu cao, được công ty chế biến tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật cũng như bao tiêu sản phẩm đầu ra, được cung cấp thông tin kịp thời,… đó là những lợi ích mà hình thức liên kết ngang mang lại. Liên kết ngang ở quy mô Luan van 8 lớn hơn là hình thức hiệp hội nông dân tỉnh, liên minh HTX….

Ở quy mô toàn quốc cũng có thể h́ ình thành những tổ chức liên kết cấp vĩ mô, như Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA)…. Các tổ chức này tập trung vào hoạt động cầu nối với cơ quan chính phủ, đối thoại với chính phủ trong xây dựng chính sách, bảo vệ quyền lợi hội viên, đào tạo, tư vấn và huấn luyện nâng cao năng lực cho các thành viên của mình; tăng cường quan hệ với các đối tác chiến lược trong nước và quốc tế; thu thập, phân tích và cung cấp thông tin thị trường, công nghệ và tổ chức các sự kiện xúc tiến thương mại và phát triển thị trường. Mục đích của hình thức liên kết này chủ yếu nhằm hỗ trợ về chính sách, tài chính, nghiên cứu thị trường, thống kê, dự báo, hướng dẫn, đào tạo và huấn luyện nâng cao năng lực cho các tổ chức thành viên. Liên kết dọc là liên kết giữa hai hay nhiều thành viên tham gia chuỗi sản xuất ở các cấp khác nhau (giữa các khâu trong chuỗi giá trị) thông qua các hợp đồng được đảm bảo bởi pháp luật, như liên kết giữa nhà cung cấp đầu vào với người sản xuất, liên kết giữa nhà sản xuất nguyên liệu với công ty chế biến.

Với đặc điểm quản lý chuỗi từ đầu vào cho tới đầu ra với quy trình khép kín, liên kết dọc giúp kiểm soát được chi phí, chất lượng sản phẩm tốt và đồng đều, ổn định được giá đầu ra và cân đối cung cầu. Đặc biệt, các thành viên tham gia trong liên kết dọc có cùng tiếng nói và trách nhiệm đến sản phẩm cuối cùng, do đó dễ dàng chia sẻ thông tin, thông qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của ngành hàng (Đoàn Thị Như Trang, 2015). Liên kết “nhiều nhà”: Theo cách tiếp cận chuỗi giá trị, để phát triển bền vững chuỗi sản phẩm thì ngoài liên kết ngang và liên kết dọc được đề cập ở trên còn có sự hỗ trợ riêng lẻ cho từng tác nhân trong chuỗi như về kỹ thuật từ các viện, trường, cán bộ khuyến nông, công ty cung ứng vật tư đầu vào, công ty chế biến về xúc tiến thương mại, kiểm soát thị trường và chất lượng; hoặc ngân hàng hỗ trợ về vỗn cho cho toàn chuỗi, chính sách từ chính quyền địa phương các cấp,… Đây là mối liên kết “nhiều nhà”, một đảm bảo cao hơn cho sự phát triển bền vững chuỗi ngành hàng.