mở đầu thời kỳ Đổi mới. Kế thừa và phát triển tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, về xây dựng đời sống văn hóa. Đảng khẳng định việc xây dựng đời sống văn hóa có vai trò LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 15 quan trọng trong việc xây dựng nhân cách, xây dựng lối sống cho nhân dân. Yếu tố tinh thần của văn hóa một lần nữa đƣợc nhấn mạnh, hạt nhân của văn hóa tinh thần chính là rèn luyện đạo đức cách mạng.
Đảng đã cụ thể hóa quan điểm ấy bằng hàng loạt Nghị quyết và ch thị mang t nh định hƣớng cho quá trình phát huy hơn nữa vai trò của hoạt động xây dựng đời sống văn hóa đối với sự phát triển của đất nƣớc: Tiếp tục phát triển và nâng cao chất lƣợng hoạt động văn hóa, văn học, nghệ thuật xã hội chủ nghĩa đậm đà bản s c dân tộc. Đặc biệt, tại Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VIII, đã ra nghị quyết xây dựng và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản s c dân tộc. Đây là văn kiện có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong sự nghiệp xây dựng đất nƣớc, đ p ứng yêu cầu thực tiễn đời sống và nguyện vọng của nhân dân. Nội dung của nghị quyết đã đƣợc nhân dân hết lòng ủng hộ tạo thành phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa.
Phong trào có ý nghĩa quan trọng trong việc giữ vững ổn định chính trị, tạo nên những thành tựu về kinh tế, chính trị, xã hội của đất nƣớc. Chính sách văn hóa đƣợc thể hiện trong hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ƣơng Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VII cho thấy văn hóa thực sự trở thành nội dung quan trọng của Đảng và Nhà nƣớc, góp phần g n kết chặt chẽ mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Nghị quyết ra đời trở thành văn bản mang tính pháp lý. Việc thể chế hóa Nghị quyết tạo điều kiện cho văn hóa ph t triển sâu rộng, hiệu quả trên các mặt của đời sống xã hội.
Tiếp tục tại các kỳ Đại hội đại biểu Toàn quốc lần thứ IX, Đại hội đại biểu Toàn quốc lần thứ X, Đại hội đại biểu Toàn quốc lần thứ XI, tƣ tƣởng về xây dựng đời sống mới của Hồ Ch Minh đƣợc Đảng kế thừa trong đƣờng lối xây dựng môt nền văn hóa tiên tiến đậm đà bản s c văn hóa dân tộc. Đảng chủ trƣơng tiếp tục phát triển sâu rộng và nâng cao chất lƣợng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản s c văn hóa dân tộc, g n kết chặt chẽ và đồng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 16 bộ hơn, ph t triển kinh tế- xã hội, làm cho văn hóa thấm sâu vào mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Xây dựng và hoàn thiện nhân c ch ngƣời Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản s c văn hóa dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế. Hay tiếp tục xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản s c văn hóa dân tộc, bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa tốt đẹp của dân tộc đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại, xây dựng một nền văn hóa thống nhất trong đa dạng.
Đại hội đại biểu Toàn quốc lần thứ XII, Đảng tiếp tục khẳng định: các cấp, các ngàng phải nhận thức đầy đủ và thực hiện cố kết quả mục tiêu: xây dựng nền vă hóa và con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện, hƣớng đến chân- thiện- mỹ, thấm nhuần tinh thần dân tộc, nhân văn dân chủ và khoa học. Làm cho văn hóa thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững ch c của xã hội, là sức mạnh nội sinh quan trọng bảo đảm sự phát triển bền vững và bảo vệ vững ch c tổ quốc vì mục tiêu dân giàu nƣớc mạnh, nƣớc mạnh xã hội công bằng dân chủ văn minh. Xây dựng đời sống văn hóa là nhằm xây dựng cơ sở phát triển bền vững, có đời sống vật chất đầy đủ, đời sống tinh thần lành mạnh phong phú. Thông thƣờng, xây dựng là làm nên cái từ không đến có, làm ra cái mới tiến bộ và có lợi ích cho sự phát triển.
Có khi xây dựng là đồng thời với việc phá bỏ c i cũ, c i lỗi thời để hình thành nên cái mới tốt đẹp và hoàn ch nh hơn. Xây dựng đời sống văn hóa là tiến hành củng cố và phát huy những thành tựu văn hóa hiện có, nâng cao những giá trị tốt đẹp của tổ tiên truyền lại, từ đó tiếp tục xây dựng đời sống văn hóa tiến bộ, văn minh theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Xây dựng đời sống văn hóa đồng thời phải chống lại những mặt trái của văn hóa: hủ tục, tệ nạn xã hội, mê tín dị đoan, tập quán lạc hậu, thói hƣ tật xấu trong ứng xử hàng ngày. Do đó cần chủ động đấu tranh với mọi biểu hiện tiêu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 17 cực, thụ động trong tƣ tƣởng văn hóa.
Có nhƣ thế mới xây dựng đời sống văn hóa ở cơ sở th ng lợi. Kinh nghiệm là phải vừa “chống” vừa “xây”, lấy “xây” để “chống”, nhƣng “xây” là chủ yếu. Xây dựng đời sống văn hóa nói chung xét đến cùng là hình thành những giá trị tốt đẹp trong đời sống xã hội phù hợp với yêu cầu của xã hội. Những giá trị trong xây dựng đời sống xã hội căn bản đều hƣớng con ngƣời đến những cái tích cực, cái tiến bộ, phù hợp với một trật tự xã hội nhất định.
Xây dựng đời sống văn hóa là công việc phải tiến hành thƣờng xuyên, liên tục, là công việc của mọi ngƣời, diễn ra mọi lúc, mọi nơi. Đây là công việc khó khăn, đòi hỏi sự nỗ lực, tính kiên trì, bền b. Tƣ tƣởng xây dựng đời sống văn hóa mới của Hồ Ch Minh đƣợc b t nguồn từ yêu cầu thực tiễn của đât nƣớc. Trải qua 70 năm, tƣ tƣởng có sự kế thừa những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa của nhân loại và ngày càng phát huy vai trò quan trọng trong giai đoạn hiện nay.
Sự cần thiết phải xây dựng đời sống mới Văn hóa đời sống là một trong những lĩnh vực quan trọng của văn hóa theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh. Mặc dù bận trăm công nghìn việc, xong Hồ Chí Minh vẫn dành thời gian cho việc xây dựng đời sống mới. Thực dân Pháp sau khi đặt ách cai trị lên đất nƣớc Việt Nam đã tiến hành hai cuộc khai thác thuộc địa. Cùng với chính sách về kinh tế nhằm vơ vét tài nguyên thiên nhiên, Pháp thực hiện nhiều chính sách về văn hóa và giáo dục nhằm nô dịch và ngu dân.
Về giáo dục, Pháp duy trì hai hệ thống trƣờng học.Thứ nhất, Pháp triệt để khai thác nội dung và hình thức của nền giáo dục phong kiến lạc hậu nhằm “làm cho dân ngu để dễ trị”[34, tr. Thứ hai, Pháp mở hệ thống trƣờng dạy bằng tiếng Pháp nhằm đào tạo một lớp ngƣời bản xứ có trình độ vừa đủ để làm kẻ thừa hành trung thành và tận tụy với “mẫu quốc”. Tuy nhiên, hệ thống trƣờng học đƣợc mở một cách nhỏ giọt. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 18 Kết quả là “Hàng ngàn trẻ em đành chịu ngu dốt vì nạn thiếu trƣờng”[34, tr.
Với chính sách này khiến cho 95% dân số Việt Nam mù chữ. Về mặt xã hội, Pháp thực hiện chính sách phản động về văn hóa, nhằm hủy hoại giống nòi Việt Nam, reo r c tƣ tƣởng tự ti trong nhân dân, duy trì nếp sống lạc hậu và truyền bá nếp sống tƣ sản phƣơng Tây không kém hủ bại. Chúng đầu độc nhân dân Việt Nam bằng thuốc phiện và rƣợu cồn “cứ một nghìn làng thì có đến một nghìn năm trăm đại lý b n rƣợu và thuốc phiện”[34, tr. Những thói hƣ tật xấu của xã hội cũ đƣợc dung dƣỡng.
Cờ bạc không bị cấm đo n mà còn đƣợc khuyến kh ch. o ch đƣợc sử dụng nhƣ là một công cụ đặc biệt nhằm thui chột mầm mống cách mạng trong nhân dân. Do đó, trong xã hội nhiều thói hƣ tật xấu không những không bị xóa bỏ mà ngày càng phát triển: trộm c p, hút sách, mê tín dị đoan, đ nh nhau, kiện cáo …làm cho đời sống của nhân dân vốn đã cực khổ nay còn cực khổ hơn. Chính vì vậy, ngay sau th ng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945, trong phiên họp đầu tiên của Hội đồng Chính phủ nƣớc Viêt Nam Dân chủ Cộng hòa ngày 3/9/1945, Chủ tịch Hồ Ch Minh đã đề ra 6 nhiệm vụ cấp bách đòi hỏi chính quyền cách mạng non trẻ nhanh chóng giải quyết, trong đó có xây dựng đời sống mới phù hợp với chế độ mới.
Ngƣời nói: “Chế độ thực dân đã đầu độc dân ta với rƣợu và thuốc phiện. Nó đã dùng mọi thủ đoạn hòng hủ hóa dân tộc ta bằng những thói xấu, lƣời biếng, gian giảo, tham ô và những thói xấu khác. Chúng ta có nhiệm vụ cấp bách là giáo dục lại nhân dân chúng ta. Chúng ta phải làm cho nhân dân chúng ta trở nên một nhân dân dũng cảm, yêu nƣớc, yêu lao động.
Một dân tộc xứng đ ng với nƣớc Việt Nam độc lập. Tôi đề nghị mở lại một chiến dịch giáo dục lại nhân dân bằng cách thực hiện: cần, kiệm, liêm, ch nh”[37, tr. Hiểu đầy đủ quan điểm của Hồ Ch Minh có nghĩa là, chủ nghĩa thực dân đã đầu độc nhân dân Việt Nam, nhiều thói hƣ, tật xấu trong lối sống, nếp sống, nó lan truyền ra kh p cộng đồng, lâu ngày trở thành LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 19 “thâm căn cố đế”, là vật cản nguy hiểm đối với cuộc cách mạng. Muốn xóa bỏ toàn bộ những thói hƣ tật xấu đã tồn tại một thời gian dài đối với quần chúng nhân dân, đòi hỏi chúng ta phải mở chiến dịch giáo dục lại: cần, kiệm, liêm, chinh.
Đây đều là những tinh thần đã có từ lâu đời trong truyền thống của dân tộc. Nhƣng đã bị bọn thực dân làm thoái hóa biến chất. Vì vậy mà chúng ta phải xây dựng đời sống văn hóa mới với những tinh thần truyền thống tốt đẹp của dân tộc, xây dựng một xã hội mới với những con ngƣời mới. Điều này càng thấy rõ trong phong trào xây dựng “Đời sống mới” do Hồ Chí Minh phát động vào th ng 1 năm 1946 và đặc biệt là th ng 4 năm 1946, Ngƣời đã ký S c lệnh thành lập Uỷ ban Trung ƣơng vận động đời sống mới.