CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NHỮNG VẤN ĐỀ KINH TẾ - XÃ HỘI NẢY SINH ĐỐI VỚI NÔNG DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH CNH, HĐH Ở VIẾT NAM 1. CNH, HĐH và sự cần thiết phải thu hồi đất của nông dân trong quá trình CNH, HĐH. Quan niệm về CNH, HĐH:. Trong thực tiễn hiện nay vẫn tồn tại nhiều quan niệm khác nhau về CNH, nhưng điều quan trọng là không phải đưa ra một định nghĩa ngắn gọn, mà là ở chỗ hiểu một cách thống nhất bản chất của quá trình CNH, trên cơ sở đó vận dụng phù hợp với điều kiện thực tế của mỗi quốc gia.
Sự cần thiết phải thu hồi đất của nông dân trong quá trình CNH, HĐH. Thứ nhất, xuất phát từ vai trò của đất đai đối với nền kinh tế. Thứ hai, xuất phát từ đặc điểm đất đai của Việt Nam thuộc sở hữu toàn dân. Tác động của thu hồi đất nông nghiệp đến những vấn đề kinh tế - xã hội đối với người nông dân bị thu hồi đất trong quá trình CNH, HĐH.
Tác động tích cực: - Làm cho đất đai được sử dụng có hiệu quả hơn. - CNH, HĐH tạo ra nhiều cơ hội cho nông dân. - Các KCN, KCX đóng góp rất lớn vào đào tạo nguồn nhân lực để hình thành đội ngũ lao động của nền công nghiệp hiện đại. - Đô thị hoá cũng mang lại đời sống vật chất và tinh thần cho toàn xã hội.
Tác động tiêu cực: - Người nông dân bị thu hồi đất bị mất việc làm, thiếu việc làm vì chưa thể tìm được việc làm ngay, từ đó nảy sinh nhiều tệ nạn xã hội. - Ảnh hưởng đến việc duy trì và gìn giữ nét văn hoá truyền thống. - Ô nhiễm môi trường, rác thải công nghiệp mà người nông dân phải trực tiếp gánh chịu (Nếu buông lỏng quản lý của Nhà nước) 1. Nội dung và những nhân tố ảnh hưởng, tính tất yếu phải giải quyết vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh đối với nông dân bị thu hồi đất trong quá trình CNH, HĐH.
Nội dung những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh đối với nông dân bị thu hồi đất trong quá trình CNH, HĐH. Vấn đề tái định cư: - Nơi ở tái định cư cần phải được giải quyết phù hợp với điều kiện kinh tế, phong tục tập quán sinh hoạt và phải giữ gìn được những nét đẹp văn hoá truyền thống của địa phương. - Chất lượng xây dựng các khu TĐC cần phải được xem xét đầy đủ trên tất cả các yếu tố. - Giải quyết vấn đề nhà ở tái định cư phải gắn với giải quyết việc làm, đảm bảo thu nhập.
Vấn đề, đào tạo nghề cho người nông dân bị thu hồi đất. - Trình độ văn hoá lao động trong nông nghiệp thấp, tỷ lệ lao động nông nghiệp chưa qua đào tạo nghề cao. Cần đẩy mạnh công tác đào tạo. - Xây dựng và phát triển hệ thống các trường cao đẳng, trung cấp nghề, các trường dạy nghề, tăng cường cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên cho các trường.
- Đào tạo nghề thông qua hoạt động khuyến nông, khuyến công. - Chính sách hỗ trợ đào tạo nghề của nhà nước. Vấn đề việc làm và đảm bảo thu nhập cho người nông dân bị thu hồi đất. - Tạo việc làm tại chỗ bằng việc nâng cao hiệu quả sử dung đất cho phần diện tích còn lại đối với nhũng trường hợp chưa thu hồi hết đất sản canh tác.
- Đối với các khu TĐC của đồng bào dân tộc thiểu số phải bố trí đủ đất sản xuất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, để người nông dân có việc làm đảm bảo thu nhập. - Phát triển các ngành nghề tiểu thủ công nghiệp. - Thu hút lao động vào làm việc trong các nhà máy, các KCN. - Thu hút lao động tham gia hoạt động dịch vụ ngoài bờ rào các KCN.2 Những nhân tố ảnh hưởng đến giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh đối với nông dân bị thu hồi đất trong quá trình CNH, HĐH.
Tác động từ phía người nông dân - Trình độ văn hoá, ảnh hưởng đến việc chấp hành chủ trương chính sách của người nông dân, làm nhanh hay chậm quá trình BTGPMB, quá trình chuyển đỏi nghề. - Truyền thống văn hoá, phong tục tập quán của người nông dân, ảnh hưởng rất lớn tới việc chuyển đổi nghề nghiệp 1. Tác động từ phía doanh nghiệp và các chủ dự án. - Các doanh nghiệp và các chủ dự án chỉ quan tâm đến lợi ích của họ, không quan tâm đến việc giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh.
- Các doanh nghiệp có tác động rất lớn đến việc giải quyết các vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh nếu Nhà nước có các chính sách cơ chế phát huy, ràng buộc. Tác động từ phía Nhà nước. - Những tác động của Nhà nước trực tiếp đến người nông dân bị thu hồi đất. - Tác động của Nhà nước tới chủ doanh nghiệp.
- Tác động vào mối quan giữa người nông dân với các chủ dự án.3 Tính tất yếu giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh đối với nông dân bị thu hồi đất trong quá trình CNH, HĐH - Xuất phát từ yêu cầu đảm bảo quyền con người: quyền được sống, học tập, quyền có việc làm và hưởng thụ các thành quả lao động - Xuất phát từ Nhà nước ta là nhà nước của dân do dân và vì dân. - Giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội nhằm khắc phục những hệ quả của thu hồi đất. Kinh nghiệm giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh đối với nông dân bị thu hồi đất ở một số quốc gia và một số địa phương trong nước. Tổng quan kinh nghiệm 1.
Kinh nghiệm Trung Quốc 1. Kinh nghiệm của thành phố Đà Nẵng. Kinh nghiệm của thành phố Hồ Chí Minh.2 Bài học rút ra từ nghiên cứu kinh nghiệm giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh đối với nông dân bị thu hồi đất. - Nhà nước phải thực hiện đồng bộ hệ thống Chính sách.
- Nhà nước có chính sách cơ chế đảm bảo hài hòa ba lợi ích. - Nâng cao chất lượng công tác quy hoạch phát triển vùng cũng như quy hoạch chung xây dựng. - Huy động nguồn tiền BTGPMB của dân vào việc phát triển kinh tế - xã hội. - Xây dựng các khu tái định cư trước khi giải phóng mặt bằng.
Các khu TĐC phải phân biệt và phù hợp với từng đối tượng. CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG NHỮNG VẤN ĐỀ KINH TẾ - XÃ HỘI NẢY SINH ĐỐI VỚI NÔNG DÂN BỊ THU HỒI ĐẤT TRONG QUÁ TRÌNH CNH, HĐH Ở NGHỆ AN 2. Đặc điểm đất nông nghiệp và tâm lý của nông dân bị thu hồi đất ở Nghệ An. Đặc điểm đất nông nghiệp Nghệ An: - Đất nông nghiệp Nghệ An chiếm tỷ trọng lớn trong tổng số diện tích đất tự nhiên, đất sản xuất nông nghiệp lại chiếm tỷ lệ thấp.
- Đất nông nghiệp hầu hết đã được giao quyền sử dụng đất cho các hộ gia đình theo Nghị định 64/NĐ-CP ngày 27 tháng 9 năm 1993 của Chính phủ. Tâm lý của người nông dân bị thu hồi đất ở Nghệ An. - Chưa yên tâm về chính sách chế độ bồi thường hỗ trợ, TĐC giải phóng mặt bằng của Nhà nước. Hiện trạng những vấn đề kinh tế xã hội nảy sinh đối với nông dân bị thu hồi đất ở Nghệ An trong quá trình CNH, HĐH.
Vấn đề tái định cư cho người nông dân bị thu hồi đất. Tái định cư cho đồng bào dân tộc thiểu số bị thu hồi đất để xây dựng các nhà máy thủy điện. - Kết quả giải quyết bồi thường hỗ trợ tái định cư của một số nhà máy thủy điện lớn ( Xem bảng 2.3) + Trên cơ sở chính sách chế độ của Nhà nước các dự án đã xây dựng và phê duyệt phương án riêng cụ thể cho từng dự án. + Về nhà ở TĐC : Nhà sàn bằng bê tông cốt thép.
+ Về hạ tẩng TĐC: Hạ tầng kỹ thuật đảm bảo; Hạ tầng xã hội như trường học bệnh xá bước đầu đáp ứng được yêu cầu. + Về đất sản xuất cho các hộ: Chủ yếu là đất rừng, đồi núi trọc, đất sản xuất nông nghiệp có trên quy hoạch nhưng thực tế do thiếu nguồn nước, hoặc là đầm lầy độ phèn cao, nên hầu như không canh tác được. Tái định cư cho các hộ nông dân bị thu hồi đất khu vực đô thị: - Hầu hết các dự án xây dựng các nhà máy, các KCN, hạ tầng đô thị đã giảm thiểu được số hộ phải di dời. - Cấp đất ở TĐC mổi hộ được tiêu chuẩn 150m2, số chênh lệch được nhận bằng tiền.
Trong khi giá bổi thường không phù hợp với giá thị trường. - Các khu TĐC tập trung giành cho các hộ phi nông và sản xuất nông nghiệp. - Hình thức thực hiện TĐC cho các hộ nông nghiệp được thực hiện phân tán được người dân đồng tình ủng hộ. Vấn đề đào tạo nghề cho người nông dân bị thu hồi đất.
- Tỷ trọng lao động chưa qua đào tạo nghề chiếm 85,5 % vấn đề thách thức đang đặt ra cho Nghệ An. - Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An đã có các đề án đề án hỗ trợ chuyên đề ngành nghề, giải quyết việc làm. - Kết quả hoạt động khuyến nông, khuyến công (Xem bảng 2.6) - Kết quả phát triển hệ thống các trường dạy nghề, và đào tạo nghề ( xem bảng 2. Vấn đề việc làm, thu nhập của người nông dân bị thu hồi đất.
- UBND tỉnh Nghệ An đã có quy định về hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, giải quyết việc làm cho người lao động thuộc diện thu hồi đất: + Tỉnh đã ưu tiên các hợp tác xã nông nghiệp bị thu hồi đất đầu tư xây dựng các dự án giải quyết việc làm cho nông dân bị thu hồi đất. + Các hộ TĐC đã đựợc ưu tiên bổ trí vào các vị trí có lợi thế thương mại + Nghệ An đã coi trọng phát triển các làng nghề ở khu vực nông thôn, Tỉnh đã có chương trình đề án phát triển làng nghề đến năm 2010 và tầm nhìn đến năm 2020. + Hỗ trợ nông dân vay vốn để đi lao động nước ngoài 2. Những nhận xét rút ra từ hiện trạng giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội nảy sinh đối với nông dân bị thu hồi đất ở Nghệ An trong quá trình CNH-HĐH.1 Những thành tựu: 2.
Về giải quyết vấn đề TĐC cho người nông dân bị thu hồi đất. * TĐC cho đồng bào dân tộc thiểu số bị Nhà nước thu hồi đất để xây dựng các nhà máy thủy điện.