Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh vai trò của vốn xã hội và đổi mới hoạt động kinh doanh đối với hiệu quả hoạt động của các chi nhánh

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích kinh doanh vai trò của vốn xã hội và đổi mới hoạt động kinh doanh đối với hiệu quả hoạt động của, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Vũ Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phạm Ngọc Thuý
• Trường học: Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Vai trò của vốn xã hội và đổi mới hoạt động kinh doanh đối với hiệu quả hoạt động của các chi nhánh/phòng giao dịch thuộc hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần tại TP.HCM
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Giới thiệu và bối cảnh nghiên cứu

Nghiên cứu tập trung vào vai trò của vốn xã hội và đổi mới kinh doanh đối với hiệu quả hoạt động của các chi nhánh/phòng giao dịch thuộc hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần tại TP.HCM. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh khốc liệt, việc xây dựng mạng lưới mối quan hệ và đổi mới hoạt động kinh doanh trở thành yếu tố then chốt. Vốn xã hội được định nghĩa là tổng hợp các nguồn lực thực tế và tiềm ẩn liên quan đến mạng lưới mối quan hệ, sự tin tưởng và chuẩn mực xã hội. Nghiên cứu này nhằm đo lường và đánh giá tác động của các yếu tố này đến hiệu quả hoạt động của các chi nhánh ngân hàng.

1.1. Lý do hình thành đề tài

Trong môi trường kinh doanh hiện đại, vốn xã hội và đổi mới kinh doanh đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra mối quan hệ tích cực giữa vốn xã hội và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Đặc biệt, trong ngành ngân hàng, việc thiết lập mối quan hệ với khách hàng và đối tác là yếu tố không thể thiếu. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá tác động của vốn xã hội và đổi mới kinh doanh đến hiệu quả hoạt động của các chi nhánh ngân hàng tại TP.HCM.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu hướng đến ba mục tiêu chính: (1) Đo lường tác động của vốn xã hội lên hiệu quả hoạt động, (2) Đánh giá ảnh hưởng của đổi mới kinh doanh đến hiệu quả hoạt động, và (3) Đưa ra các hàm ý quản lý giúp các chi nhánh ngân hàng tăng cường hiệu quả hoạt động.

II. Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về vốn xã hội, đổi mới kinh doanh và hiệu quả hoạt động. Vốn xã hội được chia thành hai loại: vốn xã hội bên trong (mối quan hệ giữa nhân viên và các phòng ban) và vốn xã hội bên ngoài (mối quan hệ với khách hàng và đối tác). Đổi mới kinh doanh bao gồm đổi mới chiến lược và đổi mới dịch vụ. Mô hình nghiên cứu đề xuất rằng cả vốn xã hội và đổi mới kinh doanh đều có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của các chi nhánh ngân hàng.

2.1. Khái niệm vốn xã hội

Vốn xã hội là tổng hợp các nguồn lực thực tế và tiềm ẩn liên quan đến mạng lưới mối quan hệ, sự tin tưởng và chuẩn mực xã hội. Nó được chia thành vốn xã hội bên trong và vốn xã hội bên ngoài. Vốn xã hội bên trong liên quan đến mối quan hệ giữa nhân viên và các phòng ban, trong khi vốn xã hội bên ngoài liên quan đến mối quan hệ với khách hàng và đối tác.

2.2. Khái niệm đổi mới kinh doanh

Đổi mới kinh doanh bao gồm đổi mới chiến lược và đổi mới dịch vụ. Đổi mới chiến lược liên quan đến việc thay đổi hướng đi kinh doanh, trong khi đổi mới dịch vụ tập trung vào việc cải tiến các dịch vụ hiện có hoặc tạo ra dịch vụ mới. Cả hai yếu tố này đều có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp, bao gồm nghiên cứu định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ 179 chi nhánh/phòng giao dịch thuộc hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần tại TP.HCM. Các công cụ phân tích bao gồm thống kê mô tả, phân tích nhân tố, kiểm định độ tin cậy và phân tích hồi quy. Kết quả nghiên cứu cho thấy 22/30 thang đo đạt độ tin cậy và giá trị.

3.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện qua hai giai đoạn: nghiên cứu sơ bộ và nghiên cứu chính thức. Nghiên cứu sơ bộ nhằm xác định các thang đo và kiểm tra độ tin cậy. Nghiên cứu chính thức tập trung vào thu thập dữ liệu và phân tích kết quả.

3.2. Phương pháp phân tích dữ liệu

Dữ liệu được phân tích bằng các phương pháp thống kê mô tả, phân tích nhân tố, kiểm định độ tin cậy và phân tích hồi quy. Kết quả cho thấy vốn xã hội bên trong, đổi mới dịch vụ và đổi mới chiến lược đều có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của các chi nhánh ngân hàng.

IV. Kết quả nghiên cứu và hàm ý quản lý

Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng vốn xã hội bên trong, đổi mới dịch vụ và đổi mới chiến lược đều có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động của các chi nhánh ngân hàng. Trong đó, đổi mới chiến lược có tác động mạnh nhất, tiếp theo là đổi mới dịch vụ và vốn xã hội bên trong. Nghiên cứu cũng đưa ra các hàm ý quản lý giúp các chi nhánh ngân hàng tăng cường hiệu quả hoạt động thông qua việc phát triển vốn xã hội và đẩy mạnh đổi mới kinh doanh.

4.1. Tác động của vốn xã hội và đổi mới kinh doanh

Kết quả phân tích hồi quy cho thấy vốn xã hội bên trong (Beta = 0.185), đổi mới dịch vụ (Beta = 0.305) và đổi mới chiến lược (Beta = 0.310) đều có tác động tích cực đến hiệu quả hoạt động. Đổi mới chiến lược có tác động mạnh nhất, tiếp theo là đổi mới dịch vụ và vốn xã hội bên trong.

4.2. Hàm ý quản lý

Nghiên cứu đề xuất các chi nhánh ngân hàng nên tập trung phát triển vốn xã hội bên trong bằng cách xây dựng mối quan hệ tốt giữa nhân viên và các phòng ban. Đồng thời, cần đẩy mạnh đổi mới chiến lược và đổi mới dịch vụ để nâng cao hiệu quả hoạt động.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 và Chương 2, tác giả đã từng bước hình thành nên một mô hình nghiên cứu cơ bản. Từ mô hình nghiên cứu này tác giả đi đến việc giới thiệu những định nghĩa có liên quan giữa các khái niệm trong mô hình và mối liên kết giữa các khái niệm này với nhau. “Chương 4: Thiết kế nghiên cứu”: Thiết lập quy trình nghiên cứu cụ thể; các nhu cầu thông tin cũng như cách thức thu thập thông tin; phương pháp phân tích, xử lý dữ liệu hoặc kiểm định các giả thuyết. “Chương 5: Kết quả”: Mô tả dữ liệu; kiểm định các giả thuyết và các kết quả phân tích; so sánh, đánh giá các kết quả.

“Chương 6: Kết luận và Kiến nghị”: Nêu một cách khái quát những điều tìm thấy, ý nghĩa rút ra từ nghiên cứu cũng như những hạn chế trong quá trình nghiên cứu và đề xuất các kiến nghị. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH DOANH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM 2.1 TỔNG QUAN NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 Khái niệm Ngân hàng thương mại (NHTM), chi nhánh/phòng giao dịch thuộc hệ thống NHTM Theo pháp lệnh Ngân hàng 23/05/1999 của Hội đồng Nhà nước xác định: “NHTM là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thường xuyên là nhận tiền gửi từ khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay thực hiện nghiệp vụ chiết khấu và làm phương tiện thanh toán”. NHTM là một loại doanh nghiệp hoạt động kinh doanh vì mục tiêu lợi nhuận với nội dung thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cấp tín dụng cung ứng các dịch vụ thanh toán và thực hiện các hoạt động kinh doanh khác có liên quan như góp vốn, mua cổ phiếu, kinh doanh ngoại hối và vàng, kinh doanh bất động sản, kinh doanh dịch vụ bảo hiểm, dịch vụ tư vấn. Theo Thông tư số 21/2013/TT-NHNN của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam về Quy định về mạng lưới hoạt động của ngân hàng thương mại xác định “Chi nhánh/phòng giao dịch là đơn vị phụ thuộc ngân hàng thương mại, được quản lý bởi một chi nhánh ở trong nước của ngân hàng thương mại, hạch toán báo sổ, có con dấu, có địa điểm đặt trụ sở trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi đặt trụ sở chi nhánh quản lý”.2 Đặc điểm kinh doanh của NHTM Bản thân ngân hàng được xem là một doanh nghiệp nhưng là doanh nghiệp đặc biệt vì kinh doanh tiền tệ.

Chính vì thế mà ngân hàng có các đặc trưng sau đây: 7 • Vốn và tiền vừa là phương tiện kinh doanh, vừa là mục đích kinh doanh, đồng thời là đối tượng kinh doanh • NHTM kinh doanh chủ yếu bằng vốn của ngừơi khác. • Hoạt động kinh doanh của ngân hàng có liên quan đến nhiều đối tượng khách hàng khác nhau, các khách hàng này lại kinh doanh trong nhiều lĩnh vực, ngành nghề khác nhau. Vì vậy khả năng phát sinh rủi ro rất lớn. • Sản phẩm chủ yếu của ngân hàng là tín dụng • Tính thống nhất trong hoạt động của hệ thống ngân hàng: Các ngân hàng ngày nay hoạt động trong mối liên kết chặt chẽ, đồng bộ đặc biệt là các dịch vụ tài chính ngân hàng.

Tính hệ thống và thống nhất của các ngân hàng không chỉ mang tính quốc gia mà còn mở rộng sang phạm vi quốc tế thể hiện qua hệ thống mạng lưới đại lý và chi nhánh. Giữa các loại sản phẩm của ngân hàng có mối liên hệ hết sức chặt chẽ. Vì vậy rất khó tách riêng để đánh giá kết quả kinh doanh và hiệu quả kinh doanh của từng loại sản phẩm. • Tính dễ bắt chước của các sản phẩm ngân hàng, các ngân hàng khó giữ độc quyền về sản phẩm nào đó.

Tuy nhiên đối với các phòng giao dịch không được thực hiện: • Quyết định cấp tín dụng cho một khách hàng vượt quá hai (02) tỷ đồng Việt Nam hoặc ngoại tệ quy đổi tương đương, trừ trường hợp khoản cấp tín dụng được đảm bảo toàn bộ bằng tiền, thẻ tiết kiệm, giấy tờ có giá do chính ngân hàng thương mại phát hành, trái phiếu chính phủ, tín phiếu kho bạc nhà nước • Cung cấp dịch vụ thanh toán quốc tế.3 Nhà cung cấp Hiện nay thị trường Việt Nam có rất nhiều nhà cung cấp dịch vụ Ngân hàng từ khối Ngân hàng quốc doanh, ngân hàng có vốn đầu tư nước ngoài hoạt động tại Việt Nam đến các ngân hàng thương mại cổ phần. Tuy nhiên, đối tượng nghiên cứu ở đây là các Ngân hàng thương mại cổ phần. Các Ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) tiêu biểu hiện nay gồm có: • Ngân hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam (VCB) • Ngân hàng TMCP Quân Đội (MBB) • Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (CTG) • Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (STB) • Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu Việt Nam (EIB) • Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB) • Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB) 2.4 Chức năng của ngân hàng thương mại 2.1 Chức năng trung gian tín dụng NHTM là loại hình định chế tài chính trung gian quan trọng nhất vì loại hình này có số lượng đông đảo nhất trong hệ thống ngân hàng, có tiềm lực tài chính mạnh nhất, cung cấp đa dạng các dịch vụ cho khách hàng. NHTM thức hiện chức năng trung gian tín dụng khi ngân hàng đứng giữa thu nhận tiền gửi của người gửi tiền để cho vay người cần vay tiền hoặc làm môi giới cho người cần đầu tư.

NHTM thực hiện chức năng “cầu nối” giữa người có tiền muốn cho vay hoặc muốn gửi tiền ở ngân hàng với những người thiếu vốn cần vay. Với chức năng này NHTM tạo lợi ích công bằng cho cả 3 bên. 9 Đối với người gửi tiền: Tạo thu nhập thêm từ khoản tiền nhàn rỗi của mình từ lãi suất tiền gửi của ngân hàng hoặc được ngân hàng cung cấp các tiện ích như: sự an toàn, phương tiện thanh toán… Đối với người vay sẽ thoả mãn nhu cầu của mình về kinh doanh, tiêu dung, thanh toán…mà không phải tốn công sức thời gian cho việc tìm kiếm nơi đi vay. Đối với NHTM: Tìm kiếm được lợi nhuận từ khoản chênh lệch giữa lãi suất cho vay với lãi suất huy động và hoa hồng môi giới (nếu có).

Với chức năng này giúp cho đồng vốn sử dụng có hiệu quả, đẩy nhanh tốc độ luân chuyển vốn trong nền kinh tế.2 Chức năng trung gian thanh toán NHTM cung cấp các phương tiện thanh toán cho nền kinh tế, tiết kiệm chi phí lưu thông và nâng cao khả năng tín dụng. Việc mở tài khoản, cung cấp và quản lý các phương tiện thanh toán làm cho NHTM trở thành một trung gian thanh toán của nền kinh tế, giảm bớt trọng lượng tiền mặt trong lưu thông và đáp ứng những biến động bất thường của nền kinh tế. Thực hiện chức năng trung gian thanh toán, hệ thống NHTM có vai trò quan trọng đối với toàn bộ nền kinh tế. Hệ thống NHTM cung cấp cho khách hàng nhiều công cụ thanh toán mang tiện ích cao như : thẻ thanh toán, thẻ tín dụng, thẻ rút tiền, ngân phiếu uỷ nhiệm thu, chi… Khi sử dụng các phương thức thanh toán, khách hàng sẽ tiết kiệm được rất nhiều chi phí lao động, thời gian và mức độ an toàn.

Hệ thống NHTM tích luỹ được một nguồn vốn khổng lồ có khả năng mở rộng hoạt động tín dụng. Tóm lại, hoạt động thanh toán của hệ thống NHTM chiếm vị trí quan trọng trong hoạt động của NHTM, tạo điều kiện cho nhiều dịch vụ ngân hàng phát triển dễ dàng, đồng thời tiết kiệm khối lượng lớn tiền mặt lưu thông.3 Chức năng tạo tiền NHTM ngoài vai trò thu hút tiền gửi và cho vay trên số tiền huy động, NHTM còn có chức năng tạo tiền khi thực hiện nghiệp vụ tín dụng trong phạm vi một nền kinh tế hoạt động cho vay và trả nợ diễn ra thường xuyên.4 Chức năng trung gian trong việc thực hiện chính sách kinh tế quốc gia: NHTM mặc dù mang tính chất độc lập nhưng nó luôn chịu sự quản lý chặt chẽ của NHTW về nhiều mặt, đặc biệt phải tuân theo các quyết định của NHTW về thực hiện chính sách tiền tệ. Muốn gia tăng tốc độ tăng trưởng kinh tế, hoạt động tín dụng của NHTM phải mang lại hiệu quả, đồng thời việc thu hút vốn nước ngoài thông qua các NHTM cũng được sử dụng đúng mục đích, yêu cầu của nền kinh tế. Bên cạnh đó, thông qua các hoạt động tín dụng của hệ thống NHTM, sử dụng để mở rộng sản xuất, phát triển ngành nghề tạo công ăn việc làm cho người lao động, góp phần thực hiện các chính sách xã hội của Nhà nước.5 Đối tượng khách hàng của ngân hàng Đối tượng khách hàng của cách ngân hàng thương mại hướng đến gồm khách hàng cá nhân, là công dân Việt Nam hay người nước ngoài đến sinh sống hoặc làm việc tại Việt Nam; và khách hàng tổ chức là các tổ chức, doanh nghiệp được thành lập và hoạt động theo quy định của pháp luật Việt Nam.

Tính đến tháng 3/2015, theo thông tin của Ngân hàng nhà nước Việt Nam có khoảng 22% dân số Việt Nam có tài khoản ở ngân hàng, 42 triệu thẻ ATM được phát hành trong đó 94% thẻ nội địa và 6% thẻ quốc tế(Nguồn: www. Ngoài ra, sự tăng trưởng mức thu nhập bình quân đầu người tạo ra một thị trường tiềm năng cho phân khúc khách hàng cá nhân của các ngân hàng thương mại. Do đó, khách hàng cá nhân cũng là đối tượng nghiên cứu trong bài nghiên cứu này. Bên cạnh đó, do hạn chế về thời gian và chi phí, vì vậy 11 tác giả đã giới hạn chỉ nghiên cứu những đối tượng khách hàng cá nhân ở khu vực Thành phố Hồ Chí Minh.6 Phân loại sản phẩm dịch vụ theo đối tượng sử dụng dịch vụ ngân hàng Hiện nay các sản phẩm dịch vụ ngân hàng dành cho các đối tượng cá nhân và doanh nghiệp là rất đa dạng và số lượng các sản phẩm dịch vụ dành cho các đối tượng không đứng yên mà tiếp tục được tăng lên khi nhu cầu của khách hàng ngày càng đa dạng, phong phú.

Những loại sản phẩm dịch vụ chính dành cho đối tượng cá nhân và doanh nghiệp được trình bày ở 2 mục dưới đây.