Luận án tiến sĩ vai trò nguồn nhân lực ngành lao động thương binh và xã hội của thành phố hà nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội hiện nay

Luận án tiến sĩ phân tích vai trò nguồn nhân lực ngành lao động thương binh và xã hội tại Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu
• Người hướng dẫn: PGS, TS Nguyễn Văn Thế
• Trường học: Học viện Chính trị
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử
• Đề tài: Vai Trò Nguồn Nhân Lực Trong Chính Sách An Sinh Xã Hội Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ triết học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Những công trình tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án
• 1.2. Khái quát kết quả nghiên cứu của một số công trình khoa học liên quan và những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu, giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI
• 2.1. Những khái niệm cơ bản liên quan đến vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội
• 2.2. Những yếu tố cơ bản tác động đến phát huy vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện các chính sách an sinh xã hội
• 3. CHƯƠNG 3: VAI TRÒ NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI - THỰC TRẠNG VÀ MỘT SỐ VẤN ĐỀ ĐẶT RA
• 3.1. Đặc điểm nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội
• 3.2. Thực trạng thực hiện vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động – Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội từ năm 2008 đến nay
• 3.3. Một số vấn đề đặt ra về vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ NGUỒN NHÂN LỰC NGÀNH LAO ĐỘNG - THƯƠNG BINH VÀ XÃ HỘI CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI TRONG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH AN SINH XÃ HỘI THỜI GIAN TỚI
• 4.1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm và tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của hệ thống chính trị và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội ở thành phố Hà Nội về phát huy vai trò của nguồn nhân lực trong thực hiện chính sách an sinh xã hội
• 4.2. Đổi mới công tác tuyển dụng, tổ chức nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội
• 4.3. Thực hiện hiệu quả công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ về mọi mặt cho nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thời gian tới
• 4.4. Xây dựng và thực hiện chế độ đãi ngộ xứng đáng đối với nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội; đồng thời, xây dựng môi trường, điều kiện làm việc chuyên nghiệp trong ngành Lao động - Thương binh và Xã hội ở các cấp của Thành phố
• 4.5. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội ở các cấp của Thành phố Hà Nội thời gian tới
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về vai trò nguồn nhân lực trong chính sách an sinh xã hội tại Hà Nội

Chính sách an sinh xã hội (ASXH) tại Hà Nội đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững cho cộng đồng. Nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội là yếu tố quyết định trong việc thực hiện các chính sách này. Việc phát triển nguồn nhân lực không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch vụ mà còn tạo ra những giải pháp hiệu quả cho các vấn đề xã hội. Theo nghiên cứu, vai trò của nguồn nhân lực trong chính sách ASXH không chỉ dừng lại ở việc thực hiện các chương trình hỗ trợ mà còn bao gồm việc tư vấn, giáo dục và nâng cao nhận thức cho người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của họ trong hệ thống ASXH.

1.1. Tầm quan trọng của nguồn nhân lực trong chính sách ASXH

Nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội tại Hà Nội có vai trò thiết yếu trong việc thực hiện các chính sách ASXH. Phát triển nguồn nhân lực không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công việc mà còn tạo ra sự gắn kết giữa các chính sách và nhu cầu thực tế của người dân. Theo PGS, TS Nguyễn Văn Thế, "Nguồn nhân lực là động lực chính để thực hiện các chính sách ASXH, giúp đảm bảo rằng mọi người dân đều được thụ hưởng các quyền lợi cơ bản." Điều này cho thấy rằng việc đầu tư vào đào tạo nguồn nhân lực là cần thiết để nâng cao chất lượng dịch vụ và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội.

II. Thực trạng nguồn nhân lực ngành Lao động Thương binh và Xã hội tại Hà Nội

Thực trạng nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội tại Hà Nội hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù đã có những cải cách trong công tác quản lý nguồn nhân lực, nhưng vẫn còn nhiều hạn chế trong việc phát huy vai trò của nguồn nhân lực. Theo số liệu thống kê, số lượng cán bộ công chức trong ngành này chưa đáp ứng đủ nhu cầu thực tế, dẫn đến việc thực hiện các chính sách ASXH gặp khó khăn. Hơn nữa, chất lượng đào tạo nguồn nhân lực cũng cần được cải thiện để đảm bảo rằng họ có đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để thực hiện nhiệm vụ.

2.1. Những thách thức trong việc phát huy vai trò nguồn nhân lực

Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là việc đào tạo nguồn nhân lực chưa thực sự gắn liền với thực tiễn. Nhiều cán bộ công chức chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về chính sách ASXH, dẫn đến việc thực hiện không hiệu quả. Theo nghiên cứu của tác giả, "Việc thiếu hụt kiến thức và kỹ năng trong đội ngũ cán bộ công chức là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự chậm trễ trong việc thực hiện các chính sách ASXH." Điều này cho thấy rằng cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao chất lượng đào tạo nguồn nhân lực trong ngành.

III. Giải pháp phát huy vai trò nguồn nhân lực trong chính sách ASXH

Để phát huy vai trò của nguồn nhân lực trong chính sách ASXH, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của cán bộ công chức về tầm quan trọng của chính sách ASXH. Theo PGS, TS Nguyễn Văn Thế, "Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của nguồn nhân lực là yếu tố quyết định để thực hiện thành công các chính sách ASXH." Bên cạnh đó, cần cải cách công tác quản lý nguồn nhân lực để đảm bảo rằng mọi cán bộ công chức đều được tham gia vào quá trình ra quyết định và thực hiện chính sách.

3.1. Đổi mới công tác đào tạo và bồi dưỡng

Cần thiết phải đổi mới công tác đào tạo nguồn nhân lực để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Việc tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về chính sách ASXH sẽ giúp cán bộ công chức nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết. Theo một nghiên cứu, "Đào tạo và bồi dưỡng cán bộ công chức là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao chất lượng thực hiện chính sách ASXH." Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả công việc mà còn tạo ra sự gắn kết giữa các chính sách và nhu cầu thực tế của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu "Vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội hiện nay" được tác giả Nguyễn Thị Thu thực hiện tại Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS, TS Nguyễn Văn Thế, bảo vệ năm 2019 cho học vị Tiến sĩ Triết học, chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử (mã số 922 90 02).

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu khách quan của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Sự phát triển kinh tế đòi hỏi một xã hội ổn định, trong đó mọi người dân được thụ hưởng thành quả phát triển thông qua một hệ thống an sinh xã hội hoàn thiện. Đặc biệt, từ mốc lịch sử năm 2008 khi tỉnh Hà Tây sáp nhập vào Thành phố Hà Nội, Thủ đô giữ vị thế là trung tâm kinh tế - xã hội lớn, diện thụ hưởng chính sách mở rộng và mức hỗ trợ ngày càng nâng cao. Mặc dù đội ngũ nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố có bước phát triển, thực tiễn cho thấy vai trò của nguồn nhân lực này chưa được phát huy đầy đủ; cán bộ, công chức, viên chức và người lao động trong ngành chưa được khai thác tối đa năng lực chuyên môn khi thực thi 05 lĩnh vực cơ bản của chính sách an sinh xã hội.

Mục đích nghiên cứu của luận án là nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn nhằm đánh giá thực trạng thực hiện vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội, chỉ ra những vấn đề đặt ra và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của nguồn nhân lực này trong thực hiện chính sách an sinh xã hội thời gian tới.

Để đạt được mục đích trên, luận án xác định 04 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội.
2. Nghiên cứu những vấn đề lý luận và một số yếu tố cơ bản quy định vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội.
3. Đánh giá thực trạng, chỉ ra nguyên nhân của thực trạng và một số vấn đề đặt ra về vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong quá trình thực hiện chính sách an sinh xã hội hiện nay.
4. Đề xuất các giải pháp cơ bản phát huy vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội trong thời gian tới.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội.

Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể trên ba phương diện:

• Phạm vi nội dung: Nghiên cứu vai trò nguồn nhân lực (đội ngũ cán bộ công chức, viên chức) ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện 05 lĩnh vực cơ bản của chính sách an sinh xã hội.
• Phạm vi không gian: Quá trình thực hiện chính sách an sinh xã hội trên địa bàn Thành phố Hà Nội của nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội.
• Phạm vi thời gian: Khảo sát và phân tích dữ liệu thực tiễn trong giai đoạn từ năm 2008 đến năm 2018 (từ sau khi sáp nhập Hà Tây vào Hà Nội).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân loại và tổng quan hệ thống tài liệu nghiên cứu trong và ngoài nước thành 03 nhóm công trình chính:

Nhóm công trình	Tác giả tiêu biểu và công trình	Trọng tâm nghiên cứu chính
Nhóm 1: Nghiên cứu về an sinh xã hội và thực thi chính sách an sinh xã hội	Ehtisham Ahmad, Jean Drèze, John Hills, Senv (1991); Jonathan Bradshaw; Peter A. Diamond & Peter R. Orszag; Dean Baker & Mark Weisbrot (2005); James Midgley; Charles Blahous; Joseph Matthews & Dorothy Matthews Berman; Đinh Công Tuấn & Đinh Công Hoàng; Đông Thị Hồng; Nguyễn Văn Tuân (2010); Lê Quốc Lý; Hoàng Chí Bảo; Đỗ Minh Cương & Mạc Văn Tiến; Lê Đăng Doanh & Nguyễn Minh Tú; Nguyễn Trọng Chuẩn; Lương Việt Hải; Phạm Văn Đức; Mai Ngọc Cường; Vũ Văn Phúc; Tương Lai; Mai Ngọc Anh; Nguyễn Văn Nhường; Lê Anh; Lê Thị Hoài Thu; Mạc Tiến Anh; Phạm Minh Đức.	Khái niệm, cấu trúc hệ thống ASXH; vai trò của ASXH đối với tiến bộ xã hội và tăng trưởng kinh tế; sự can thiệp của Nhà nước; cơ chế bảo đảm tài chính và bài học kinh nghiệm quốc tế cũng như tại các địa phương của Việt Nam.
Nhóm 2: Nghiên cứu về nguồn nhân lực, quản lý và phát triển nguồn nhân lực	Nguyễn Thị Hồng Hải & Nguyễn Thị Thanh Thủy; Đoàn Văn Khái; Phạm Thành Nghị; Vũ Văn Phúc & Nguyễn Duy Hùng; Phạm Công Nhất; Trần Thế Ngọc; Mai Thị Hải Châu; Phan Thị Thanh Xuân; Nguyễn Lộc; Ngô Minh Tuấn; Nguyễn Thị Thu Mai; Lưu Đức Hải (Đề tài KX.03/11-15); Bùi Sỹ Tuấn; Nguyễn Thị Giáng Hương; Dương Công Lý.	Lý luận về vốn con người; quản trị nhân lực trong khu vực công; tiêu chí đánh giá chất lượng nhân lực; quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng nhân lực phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.
Nhóm 3: Nghiên cứu về nguồn nhân lực ngành LĐ-TB&XH trong thực hiện ASXH	Nguyễn Văn Bảy; Nguyễn Duy Dũng; Phan Thanh Khôi; Nguyễn Văn Tuân (2015); Lê Thanh Hải & Dương Hoàng Lộc; Mạc Văn Tiến; Nguyễn Văn Chiều; Lê Xuân Cử; Lê Văn Hoạt.	Vai trò của cán bộ làm công tác xã hội; thực trạng chất lượng công chức ngành LĐ-TB&XH; công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ ngành trong bộ máy hành chính nhà nước.

Thông qua việc phân tích các công trình đã công bố, luận án chỉ ra 04 khoảng trống nghiên cứu cơ bản:

1. Chưa có công trình nào xác lập một quan niệm toàn diện nhằm khu biệt rõ ràng phạm vi nội hàm khái niệm vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội với vai trò nguồn nhân lực nói chung cũng như nguồn nhân lực các ngành nghề khác.
2. Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận vấn đề phát triển nhân lực dưới góc độ kinh tế học hoặc hành chính học thuần túy, chưa phân tích mạch lạc vai trò của nguồn nhân lực theo từng trụ cột cơ bản của chính sách an sinh xã hội.
3. Chưa có công trình nghiên cứu một cách hệ thống dưới góc độ triết học (chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử) về vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội và các yếu tố quy định vai trò đó.
4. Thiếu vắng các nghiên cứu thực chứng đánh giá thực trạng thực hiện vai trò của nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội trên địa bàn Thủ đô giai đoạn 2008 - 2018 (giai đoạn sau sáp nhập địa giới hành chính) với nguồn dữ liệu khảo sát cập nhật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận án được xây dựng dựa trên hệ thống các nguyên lý, quy luật của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách của Nhà nước Việt Nam về con người, nguồn nhân lực và hệ thống an sinh xã hội trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội.

Về mặt khái niệm, luận án tổng hợp các cách tiếp cận của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), M. Robert, John Dixon, M. Ouerghi, Nguyễn Hải Hữu, Mai Ngọc Cường, Nguyễn Văn Tuân và đưa ra định nghĩa: An sinh xã hội là sự bảo đảm mức sống tối thiểu cho các thành viên trong xã hội khi họ gặp phải những biến cố, rủi ro trong cuộc sống (thất nghiệp, tai nạn lao động, thai sản, thương tật, tuổi già hoặc những tác động bất thường do nguyên nhân kinh tế, xã hội, môi trường) nhằm cải thiện chất lượng đời sống của người thụ hưởng. Chính sách an sinh xã hội là bộ phận quan trọng của chính sách xã hội, được thực thi bởi Nhà nước, các tổ chức đoàn thể và nhân dân nhằm phòng ngừa, hạn chế, khắc phục rủi ro thông qua 05 lĩnh vực cốt lõi: bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế; trợ giúp xã hội; ưu đãi xã hội; xóa đói giảm nghèo; giải quyết việc làm. Nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội được giới hạn là đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trực tiếp làm công tác tham mưu, quản lý và tổ chức thực hiện các chính sách an sinh xã hội ở các cấp hành chính của Thành phố Hà Nội.

Về phương pháp nghiên cứu, luận án sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để xem xét vai trò của nguồn nhân lực trong mối quan hệ biện chứng với sự phát triển kinh tế - xã hội và cơ chế vận hành chính sách. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng để xử lý các tài liệu lý luận, văn bản pháp quy và báo cáo tổng kết ngành.
• Phương pháp hệ thống và cấu trúc: Dùng để xác định các yếu tố cấu thành chất lượng nguồn nhân lực và cấu trúc 05 lĩnh vực an sinh xã hội.
• Phương pháp trừu tượng hóa và khái quát hóa: Rút ra các kết luận lý luận về bản chất, đặc điểm và vai trò của nguồn nhân lực ngành.
• Phương pháp lịch sử và lôgíc: Đánh giá sự biến đổi về vai trò của nguồn nhân lực ngành từ mốc sáp nhập Hà Tây năm 2008 đến năm 2018.
• Phương pháp điều tra xã hội học và phương pháp chuyên gia: Thu thập dữ liệu thực tế thông qua phiếu khảo sát và tham vấn ý kiến cán bộ quản lý, chuyên viên trong ngành và người dân thụ hưởng chính sách trên địa bàn Hà Nội.

Nguồn tư liệu, dữ liệu phục vụ nghiên cứu gồm: các báo cáo tổng kết giai đoạn 2008 - 2018 của Sở Lao động - Thương binh và Xã hội Thành phố Hà Nội, số liệu từ các Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội quận, huyện, thị xã, và kết quả khảo sát thực tế do tác giả trực tiếp thực hiện.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước thành ba mảng lớn: lý luận và thực tiễn về an sinh xã hội; phát triển và quản lý nguồn nhân lực; vai trò của nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội trong thực hiện chính sách xã hội. Tác giả chỉ ra rằng các công trình đi trước đã làm rõ bản chất, chức năng của an sinh xã hội và khẳng định con người là nhân tố quyết định. Tuy nhiên, các nghiên cứu chưa đi sâu giải quyết vấn đề dưới lăng kính triết học đối với một địa bàn đặc thù như Hà Nội sau khi mở rộng địa giới hành chính năm 2008. Từ đó, chương xác lập 03 vấn đề cốt lõi cần luận án giải quyết: làm rõ lý luận và các yếu tố quy định vai trò nhân lực; đánh giá thực trạng và chỉ ra các vấn đề đặt ra giai đoạn 2008 - 2018; đề xuất giải pháp phát huy vai trò nguồn nhân lực này.

Chương 2: Một số vấn đề lý luận về vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội

Chương 2 làm sáng tỏ các khái niệm cơ sở: an sinh xã hội, chính sách an sinh xã hội, thực hiện chính sách an sinh xã hội, nguồn nhân lực và vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội. Luận án phân tích cấu trúc 05 lĩnh vực an sinh xã hội mà nguồn nhân lực ngành trực tiếp đảm nhiệm:

1. Bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế.
2. Trợ giúp xã hội đối với các đối tượng bảo trợ xã hội và người yếu thế.
3. Chính sách ưu đãi xã hội đối với người có công với cách mạng.
4. Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo bền vững.
5. Chính sách phát triển thị trường lao động và giải quyết việc làm.

Bên cạnh đó, chương phân tích các yếu tố khách quan và chủ quan tác động đến việc phát huy vai trò của nguồn nhân lực ngành, bao gồm: bối cảnh phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; sự biến động nhân khẩu học và đô thị hóa sau sáp nhập; sự lãnh đạo của Đảng bộ và chính quyền Thành phố; cơ chế, thể chế chính sách an sinh xã hội; cùng các yếu tố nội tại của đội ngũ nhân lực như trình độ chuyên môn, phẩm chất đạo đức, kỹ năng nghề nghiệp và chế độ đãi ngộ.

Chương 3: Vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội - Thực trạng và một số vấn đề đặt ra

Chương 3 tập trung phân tích thực trạng giai đoạn 2008 - 2018 dựa trên dữ liệu thống kê của ngành và kết quả khảo sát thực tế của tác giả:

• Tiết 3.1 phân tích đặc điểm nguồn nhân lực ngành qua các chỉ tiêu số lượng, cơ cấu, trình độ chuyên môn nghiệp vụ và năng lực công tác (thể hiện qua Bảng 3.1 và các Biểu đồ 3.1, 3.2, 3.3, 3.4).
• Tiết 3.2 đánh giá kết quả thực hiện vai trò của nguồn nhân lực trong 05 lĩnh vực an sinh xã hội từ năm 2008 đến 2018. Thành tựu đạt được bao gồm: mở rộng diện bao phủ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế; giải quyết kịp thời chế độ ưu đãi người có công; thực hiện đồng bộ các chương trình giảm nghèo và tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động Thủ đô. Tuy nhiên, luận án chỉ rõ các hạn chế: năng lực tham mưu chính sách ở cấp cơ sở còn yếu; việc giải quyết thủ tục hành chính tại một số đơn vị còn chậm; tình trạng phân bổ cán bộ chưa đồng đều giữa khu vực nội thành và ngoại thành.
• Tiết 3.3 chỉ ra nguyên nhân của hạn chế và đúc kết những vấn đề đặt ra cần giải quyết: mâu thuẫn giữa khối lượng công việc ngày càng tăng với biên chế có hạn; yêu cầu chuẩn hóa chuyên môn công tác xã hội trong điều kiện hội nhập; sự chênh lệch về điều kiện làm việc và chế độ đãi ngộ giữa các cấp hành chính.

Chương 4: Giải pháp phát huy vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội thời gian tới

Chương 4 đề xuất 05 nhóm giải pháp cơ bản mang tính hệ thống nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của đội ngũ nhân lực:

Hệ thống giải pháp phát huy vai trò nguồn nhân lực ngành LĐ-TB&XH Hà Nội:

Chương phân tích chi tiết cơ chế tạo động lực làm việc thông qua việc kết hợp giữa động lực vật chất (thu nhập, phụ cấp, khen thưởng) và động lực tinh thần (cơ hội thăng tiến, môi trường làm việc dân chủ, văn hóa công sở văn minh), tạo nền tảng vững chắc để phát huy toàn diện năng lực của đội ngũ cán bộ ngành.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án đạt được các kết quả và đóng góp mới trên hai phương diện lý luận và thực tiễn:

Về mặt lý luận:

• Luận án đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm quan niệm về vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội dưới góc độ triết học duy vật lịch sử, phân định rõ nét đặc thù của nguồn nhân lực này so với các ngành nghề khác trong bộ máy công quyền.
• Luận giải có hệ thống 05 lĩnh vực cơ bản của chính sách an sinh xã hội gắn liền với chức năng, nhiệm vụ của đội ngũ cán bộ chuyên trách, làm rõ các yếu tố khách quan và chủ quan chi phối việc phát huy vai trò của họ.

Về mặt thực tiễn:

• Phản ánh bức tranh thực trạng về quy mô, cơ cấu, chất lượng và năng lực thực thi chính sách của nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội Thành phố Hà Nội trong giai đoạn 2008 - 2018.
• Chỉ rõ những mâu thuẫn, tồn tại thực tế và nguyên nhân sâu xa trong công tác quản lý, đào tạo, tuyển dụng và sử dụng cán bộ ngành tại Thủ đô sau sáp nhập địa giới hành chính.
• Cung cấp luận cứ khoa học để đề xuất hệ thống 05 giải pháp đồng bộ, có tính khả thi, giúp chính quyền Thành phố Hà Nội và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội hoạch định chiến lược quy hoạch, phát triển đội ngũ cán bộ đáp ứng yêu cầu thực hiện an sinh xã hội giai đoạn mới.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do phạm vi nghiên cứu của luận án được giới hạn trong khoảng thời gian từ năm 2008 đến năm 2018 và tập trung trên địa bàn Thành phố Hà Nội, các kết quả phân tích thực tiễn chưa bao quát được các biến động chính sách và bối cảnh kinh tế - xã hội sau năm 2018. Đồng thời, đối tượng nghiên cứu chủ yếu tập trung vào đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức trong khu vực công thuộc ngành Lao động - Thương binh và Xã hội, chưa mở rộng khảo sát sâu các lực lượng tình nguyện viên và tổ chức xã hội ngoài công lập tham gia cung cấp dịch vụ an sinh.

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát so sánh mô hình phát triển nguồn nhân lực an sinh xã hội giữa Hà Nội với các đô thị đặc biệt khác (như Thành phố Hồ Chí Minh) hoặc các tỉnh đồng bằng sông Hồng, đồng thời đánh giá tác động của quá trình chuyển đổi số và tinh giản biên chế đối với năng lực thực thi chính sách an sinh xã hội ở cấp xã, phường trong giai đoạn hiện nay.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo cho nhiều đối tượng:

• Đối với cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Lãnh đạo Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội cùng các Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội cấp quận, huyện có thể sử dụng các kết quả nghiên cứu và kiến nghị trong Chương 4 làm căn cứ thực tiễn để xây dựng quy hoạch cán bộ, đổi mới cơ chế tuyển dụng, đào tạo và đãi ngộ.
• Đối với các cơ sở đào tạo và nghiên cứu: Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Triết học, Quản lý công, Xã hội học và Công tác xã hội có thể tham khảo khung lý luận tại Chương 2 và phương pháp tổng quan tài liệu tại Chương 1.
• Đối với người làm công tác an sinh xã hội: Cán bộ chuyên trách cấp cơ sở có thể tìm thấy các chỉ dẫn thực tế về nâng cao năng lực thực thi và đạo đức công vụ trong xử lý chính sách cho người dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả luận án định nghĩa an sinh xã hội như thế nào?
An sinh xã hội được tác giả xác định là sự bảo đảm mức sống tối thiểu cho các thành viên trong xã hội khi họ gặp phải những biến cố, rủi ro trong cuộc sống như thất nghiệp, tai nạn lao động, thai sản, thương tật, tuổi già hoặc các tác động bất thường về kinh tế, xã hội và môi trường nhằm cải thiện chất lượng đời sống của người thụ hưởng.

2. Luận án nghiên cứu nguồn nhân lực trong việc thực thi những lĩnh vực chính sách an sinh xã hội nào?
Luận án tập trung vào 05 lĩnh vực cơ bản của chính sách an sinh xã hội bao gồm: chính sách bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế; chính sách trợ giúp xã hội; chính sách ưu đãi xã hội đối với người có công; chính sách xóa đói giảm nghèo; và chính sách phát triển việc làm.

3. Khung thời gian và địa bàn khảo sát thực tiễn của luận án được giới hạn ra sao?
Luận án khảo sát dữ liệu thực tiễn trên địa bàn toàn Thành phố Hà Nội trong giai đoạn 10 năm, từ năm 2008 (thời điểm sáp nhập tỉnh Hà Tây vào Hà Nội) đến năm 2018.

4. Khoảng trống nghiên cứu chính mà luận án lựa chọn giải quyết là gì?
Khoảng trống được luận án lựa chọn là việc thiếu vắng các nghiên cứu tiếp cận một cách hệ thống dưới góc độ triết học (duy vật biện chứng và duy vật lịch sử) về vai trò của nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội gắn với từng trụ cột an sinh xã hội tại Thành phố Hà Nội trong bối cảnh sau khi mở rộng địa giới hành chính.

5. Luận án đề xuất mấy nhóm giải pháp để phát huy vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội Hà Nội?
Luận án đề xuất 05 nhóm giải pháp cơ bản: (1) Nâng cao nhận thức và tăng cường sự lãnh đạo của hệ thống chính trị; (2) Đổi mới công tác tuyển dụng, bố trí và tạo động lực làm việc; (3) Nâng cao hiệu quả đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn; (4) Xây dựng chế độ đãi ngộ thỏa đáng và môi trường làm việc chuyên nghiệp; (5) Nâng cao ý thức tự rèn luyện và trách nhiệm đạo đức công vụ của cán bộ, công chức, viên chức.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Thu là công trình nghiên cứu chuyên sâu dưới góc độ triết học về vai trò của nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội Thành phố Hà Nội trong thực hiện chính sách an sinh xã hội. Bằng việc kết hợp phương pháp luận duy vật lịch sử với các phương pháp nghiên cứu liên ngành và khảo sát thực chứng giai đoạn 2008 - 2018, công trình đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận, đánh giá đúng thực trạng và chỉ ra các mâu thuẫn thực tiễn đặt ra đối với đội ngũ cán bộ ngành. Hệ thống 05 giải pháp được đề xuất trong luận án có giá trị khoa học và tính ứng dụng thực tế, phục vụ công tác quy hoạch, phát triển nguồn nhân lực an sinh xã hội của Thủ đô trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình tiêu biểu liên quan đến đề tài luận án 1. Các công trình khoa học tiêu biểu liên quan đến an sinh xã hội, chính sách an sinh xã hội và thực hiện chính sách an sinh xã hội Nhóm tác giả Ehtisham Ahmad, Jean Drèze, John Hills, Senv với công trình nghiên cứu: “An sinh xã hội ở các nước đang phát triển” (Social security in Developing Cuntries) [158] đã đề cập đến thuật ngữ “An sinh xã hội” và sự khác biệt về ASXH ở các nước đang phát triển. Với tư cách một bộ phận không thể tách rời trong quốc gia, các địa phương vừa là đơn vị phải thực thi các chính sách an sinh chung, vừa chủ động đề xuất các chính sách, biện pháp của riêng mình, không mâu thuẫn với chính sách an sinh chung, nhưng vẫn đảm bảo mục tiêu đề ra.

Theo các tác giả: Ở một số nước châu Âu và Hoa Kỳ,… có những quy định về an sinh và cách thức thực hiện riêng biệt, sáng tạo, tùy thuộc vào Hội đồng của vùng, địa phương và lựa chọn của các nghị sĩ của mỗi vùng, mỗi địa phương đó. Việc nghiên cứu công trình này có giá trị lý luận và thực tiễn giúp cho tác giả so sánh, đánh giá và đưa ra phương hướng phù hợp cho việc đảm bảo ASXH cho người dân và phát huy vai trò nguồn nhân lực ngành Lao động - Thương binh và Xã hội của Thành phố Hà Nội. Với kiến thức lý luận và khả năng thực tiễn sâu sắc, tác giả Jonathan Bradshaw đã giành tâm huyết của mình trong công trình “Trẻ em và an sinh xã hội” (Children and Social Security) [162] đã chỉ ra hậu quả sự thay đổi của kinh tế - xã hội ở các nước công nghiệp đã tác động đến trẻ em như thế nào? Trách nhiệm của Liên đoàn nghiên cứu quốc tế về ASXH dành cho trẻ em thực tiễn và triển vọng ra sao. Từ đó, tác giả chỉ ra rằng, Liên đoàn nghiên cứu quốc tế tiếp tục tập trung nghiên cứu về các vấn đề: so sánh quốc tế về trẻ em nghèo, các gói lợi ích cho trẻ em, các khía cạnh của quy định ASXH cho các gia đình có trẻ em.

luan an 11 Trong công trình “Tiết kiệm an sinh xã hội: Một cách tiếp cận cân bằng” (Saving Social Security: A Balanced Approach) [164] của hai tác giả Peter A.Diamond và Peter R.Orszag không chỉ đề xuất một kế hoạch cải cách sẽ giải cứu các chương trình từ vấn đề tài chính và từ những người sẽ phá hủy các chương trình để lưu nó. Hai tác giả phân tích đề xuất của chính quyền đối với tài khoản cá nhân và thảo luận về cái gọi là “giá chỉ mục” đề xuất để khôi phục khả năng thanh toán dài hạn thông qua việc thay đổi các lợi ích ban đầu sẽ được tính toán. Đây là công trình đầu tiên đề cập đến việc tiết kiệm ASXH, được trình bày độc đáo và có cách tiếp cận mới. Công trình cũng chính là “cánh cửa” để chúng ta tiếp tục nghiên cứu việc tiết kiệm nguồn lực cho đảm bảo ASXH ở một quốc gia còn nhiều khó khăn, đặc biệt như Việt Nam.

Thông qua việc bàn luận sâu về vấn đề: có đúng là hệ thống an sinh xã hội đang gặp khó khăn nghiêm trọng và phải được sửa chữa? như bùng nổ dân số bắt đầu nghỉ hưu, họ sẽ chắc chắn, tính bằng số lượng tuyệt đối của họ, cắt đứt hệ thống? ASXH một kế hoạch lớn mà sẽ để lại cho các thế hệ tương lai và cuộc đời của họ đóng góp? là cách duy nhất để giải quyết cuộc khủng hoảng ASXH thông qua thay đổi cơ bản như tư nhân hoặc củng cố nó với các loại thuế mới lớn?… Công trình nghiên cứu của hai tác giả Dean Baker và Mark Weisbrot “An sinh xã hội: Cuộc khủng hoảng giả mạo” (Social Security: The Phony Crisis) (Nxb University Of Chicago Press, tháng 9 - 2005) lần lượt lý giải những câu hỏi đó một cách thấu đáo trên cơ sở kiến thức và khả năng thực tiễn ở một số địa phương và lĩnh vực mà tác gải đề cập trong cuốn sách. luan an 12 Trong công trình “An sinh xã hội, Kinh tế và phát triển”, (Social Securiy, the Economy and development) [159], tác giả James Midgley đã chỉ ra rằng: hiện nay, nhiều chính phủ đã tiến hành tư nhân hóa các chương trình ASXH, chủ yếu là các chương trình tốn kém và có hại cho sự phát triển kinh tế. Với cách tiếp cận dưới góc độ kinh tế học và xã hội học, tác giả đã phân tích có hệ thống đầu tiên của mối quan hệ giữa an sinh xã hội với phát triển kinh tế, giải quyết các mâu thuẫn đó ASXH có thể gây tổn hại theo hai chiều của sự phát triển. Ngoài ra, công trình còn làm sáng tỏ cuộc tranh luận giữa góc độ ASXH với phát triển kinh tế cũng như tính tích cực, sự đóng góp của ASXH với phát triển kinh tế của mỗi quốc gia.

Là nhà khoa học dành nhiều tâm huyết và thời gian cho nghiên cứu ASXH và nước Mỹ, tác giả Charles Blahous trong công trình: “An sinh xã hội: Các công việc dở dang” (Social Security: The Unfinished Work) [157], đã chỉ ra rằng: nước Mỹ nhận thức được ASXH phải đối mặt với những thách thức đáng kể trong những thập kỷ tới và tổ chức một loạt các mâu thuẫn, xem say mê làm thế nào để làm cho chương trình mạnh mẽ đồng thời có lợi trong tương lai. Trong phần nghiên cứu về ASXH, tác giả cũng chỉ ra công việc dở dang (một số vấn đề nảy sinh trong trong thực tiễn an sinh xã hội). Từ đó, tác giả đã nêu ra câu hỏi để thảo luận: vấn đề đó ảnh hưởng như thế nào đến người tham gia chương trình và giải thích từ các yếu tố nhân khẩu học, kinh tế và chính trị thực sự đe dọa tương lai của nó. Đây có thể coi là công trình khoa học tạo ra “vấn đề nguyên thủy” để các nhà khoa học tiếp tục nghiên cứu, lý giải vấn đề này.

luan an 13 Tác giả James Midgley trong công trình “Cơ sở an sinh xã hội ở châu Á: Viện trợ lẫn nhau, bảo hiểm vi mô và an sinh xã hội” (Basis of social security in Asia: mutual aid, micro-insurance and social security) [160], đã đưa ra những khái niệm ASXH, viện trợ, viện trợ lẫn nhau, BHXH, bảo hiểm vi mô. Với cách tiếp cận đa chiều, dựa trên sự nghiên cứu thực tiễn ở nhiều quốc gia, tác giả không chỉ cung cấp một số nghiên cứu quan trọng như thông tin chi tiết về các hiệp hội tác động lẫn nhau trong các phần khác nhau của khu vực, bao gồm: Sri Lanka, Thái Lan, Indonesia và Philippines. mà còn chứng minh rằng cơ sở của an sinh châu Á bao gồm ba yếu tố (sự viện trợ lẫn nhau giữa các tổ chức trong phạm vi quốc gia, sự viện trợ lẫn nhau giữa các tổ chức, các hiệp hội trong phạm vi châu Á và thế giới; mô hình bảo hiểm vi mô và việc phát huy hiệu quả của mô hình bảo hiểm này; xây dựng chiến lược ASXH toàn diện và cơ sở hiệu quả trong thế giới đang phát triển đóng góp rõ rệt cho mục tiêu xoá đói, giảm nghèo và cải thiện mức sống.) Tập thể tác giả Joseph Matthews Attorney, Dorothy Matthews Berman trong công trình “An sinh xã hội, chăm sóc y tế và nhà ở xã hội” (Social Security, Medicare & Government Pensions) [163], đã đưa ra và lý giải nội hàm khái niệm ASXH, chăm sóc, chăm sóc y tế, nhà ở, nhà ở xã hội. Trong từng nội dung của cuốn sách, các tác giả đã chỉ ra một trong những yếu tố quan trọng để thực hiện tốt chính sách ASXH là công tác chăm sóc y tế và vấn đề đảm bảo nhà ở xã hội.

Trên cơ sở nghiên cứu các yếu tố tác động, các tác giả tiếp tục đi sâu nghiên cứu về lợi ích và hệ thống chăm sóc y tế, nhà ở xã hội, tiền lương hưu, chính sách cho những người có công với đất nước và cách thức để đảm bảo BHYT cho người dân trong xã hội. luan an 14 Trong công trình nghiên cứu “An sinh xã hội ở Bắc Âu trong cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu và bài học cho Việt Nam” [135] của hai tác giả Đinh Công Tuấn và Đinh Công Hoàng, đã nghiên cứu về ASXH của các nước Bắc Âu trong giai đoạn khủng hoảng kinh tế; Thông qua cách lập luận sắc bén có giá trị thuyết phục cao, hai tác giả đã chỉ ra một số cải cách trong hệ thống chính sách trong đó có chính sách ASXH ở các nước Bắc Âu từ đó rút ra bài học kinh nghiệm của Việt Nam trong vấn đề xây dựng và điều chỉnh hệ thống ASXH cho phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện cụ thể thực tiễn đất nước. Trong công trình “Bảo đảm an sinh xã hội cho người dân trên địa bàn thành phố Hà Nội” [59] của tác giả Đông Thị Hồng đã làm rõ những nội dung cơ bản của bảo đảm an sinh xã hội, nguồn tài chính bảo đảm an sinh xã hội cho người dân. Tác giả đã đi sâu phân tích nguồn nhân lực (đội ngũ cán bộ) tham gia vào quá trình thực hiện chính sách ASXH cho người dân trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Bằng những phương pháp nghiên cứu cụ thể, tác giả chỉ ra những mặt tích cực, hạn chế và khiếm khuyết trong việc phát triển nguồn nhân lực trong thực hiện chính sách ASXH cho người dân. Công trình là một tài liệu tham khảo có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc đối với người nghiên cứu hiện nay. Tác giả Nguyễn Văn Tuân trong công trình “Quá trình thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Hải Dương từ năm 1997 đến năm 2010” [132] đã nghiên cứu và đưa ra khái niệm về thực hiện chính sách ASXH, trên cơ sở chỉ ra đặc điểm, các yếu tố tác động đến việc thực hiện chính sách ASXH ở tỉnh Hải Dương, tác giả đã đánh giá thực trạng, rút ra bài học kinh nghiệm nhằm khắc phục những hạn chế, khiếm khuyết và đẩy mạnh phát triển ASXH trở thành động lực cho sự phát triển bền vững ở một địa phương trong thời gian tới. luan an 15 Trong công trình “Bảo đảm an sinh xã hội cho người dân theo tư tưởng Hồ Chí Minh trong quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước” [131] của các tác giả Nguyễn Văn Tuân, Nguyễn Thị Thu, Đông Thị Hồng đã đề cập đến một nội dung quan trọng đó là nguồn nhân lực ngành lao động - xã hội hiện nay.