MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Chiềng Bằng là xã thuộc điểm tái định cư thủy điện Sơn La. Sau khi hồ thủy điện Sơn La tích nước, gần một nửa diện tích đất trồng trọt, chăn nuôi của người dân xã Chiềng Bằng ngập dưới lòng hồ. Trước khó khăn đó, xã đã tập trung chỉ đạo người dân thuộc 16 bản phải chuyển đổi cơ cấu sản xuất từ sản xuất nông nghiệp thuần nông sang phát triển nuôi trồng, khai thác tiềm năng mặt hồ đặc biệt là phát triển nuôi cá lồng, cá bè.
Với mục tiêu ứng dụng tiến bộ KHKT, quy mô sản xuất, chăn nuôi chuyên canh, vào sản xuất mô hình nuôi cá lồng, từng bước xây dựng hệ thống cơ sở sơ chế, bảo quản tại chỗ kết hợp khai thác, đánh bắt thủy sản trên lòng hồ thủy điện Sơn La tại xã Chiềng Bằng, sau đó tiếp tục nhân rộng ra toàn vùng lòng hồ, nhằm chuyển đổi sản xuất sau khi đồng bào dân tộc tái định cư tại cơ sở mới, tạo việc làm cho đồng bào dân tộc trên chính lòng hồ của mình, ổn định đời sống, cung cấp thực phẩm cho thị trấn huyện Quỳnh Nhai và các vùng lân cận. Chính vì thế mô hình nuôi cá lồng có ý nghĩa rất lớn trong việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất, góp phần xóa đói giảm nghèo và đảm bảo an ninh chính trị trật tự xã hội. Do vậy, nó đóng vai trò quan trọng trong sự nghiệp phát triển nông nghiệp nông thôn của xã. Trong những năm gần đây người dân trong xã đã thấy được những ưu điểm của mô hình, vì vậy mà cơ cấu và diện tích mô hình của xã tăng lên nhanh chóng từ quy mô 20 lồng năm 2010 lên 49 lồng năm 2013.
Có kết quả như vậy phải kể đến hệ thống khuyến nông xã kết hợp với trạm khuyến nông huyện đã có những hoạt động cụ thể giúp đồng bào TĐC phát triển sản xuất, mở các lớp tập huấn chuyển giao KHKT và dạy nghề cho hội nông dân vùng ven hồ phát triển nghề thủy sản. Tuy nhiên, diện tích nuôi thuỷ sản trong xã đến nay vẫn còn ít so với tiềm năng của địa phương, mới phần nào giải quyết được những vấn đề khó khăn của đồng bào TĐC trong xã. Vậy công tác khuyến nông trong phát triển sản xuất mô hình của xã như thế nào? Vị trí, vai trò của nó? Đây là vấn đề cấp n 2 thiết đặt ra cần phải được nghiên cứu, đánh giá một cách đúng đắn. Cần phải xem xét cái gì đã đạt được, cái gì chưa đạt được, cái gì mạnh, cái gì yếu từ đó có những giải pháp để phát huy các thế mạnh và hạn chế những mặt yếu, thúc đẩy nghề nuôi cá lồng tại xã Chiềng Bằng phát triển nhanh và bền vững.
Vì vậy, tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài: “Đánh giá vai trò của công tác khuyến nông trong quá trình phát triển mô hình nuôi cá lồng trên địa bàn xã Chiềng Bằng huyện Quỳnh Nhai - tỉnh Sơn La giai đoạn 2011- 2013". Mục tiêu của đề tài Trên cơ sở đánh giá vai trò của công tác khuyến nông trong quá trình phát triển mô hình nuôi cá lồng trên địa bàn xã Chiềng Bằng. Từ đó đề ra giải pháp khuyến nông nhằm phát triển sản xuất mô hình cá lồng, góp phần vào việc thực hiện các mục tiêu phát triển nông nghiệp, nông thôn của xã. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp sinh viên củng cố lại kiến thức lý thuyết đã được học trên lớp. - Giúp sinh viên có phương pháp làm việc và nghiên cứu khoa học, tiếp thu thực tế để thấy rõ được những việc mà một cán bộ khuyến nông phải làm. - Bổ sung thêm kiến thức về các hoạt động khuyến nông cho sinh viên. - Bổ sung thêm tài liệu cho khoa, trường, cán bộ khuyến nông và các cơ quan trong ngành.
Ý nghĩa trong thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài làm cơ sở cho cán bộ khuyến nông, cơ quan trong ngành có thêm căn cứ để lựa chọn phương hướng hoạt động phù hợp nhất nhằm nâng cao vai trò và hiệu quả hoạt động của công tác khuyến nông góp phần thúc đẩy phát triển mô hình cá lồng tại xã. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Khái niệm về khuyến nông 2. Nguồn gốc của thuật ngữ khuyến nông Thuật ngữ “Extension” có nguồn gốc ở Anh.
Năm 1866 ở một số trường Đại học như Cambridge và Oxford đã sử dụng thuật ngữ “Extension” - có nghĩa là “Mở rộng - triển khai”, nhằm mục tiêu mở rộng giáo dục đến với người dân, do vậy “Extension” được hiểu với nghĩa là triển khai, mở rộng, phổ biến, phổ cập, làm lan truyền. Nếu ghép với từ “Agriculture” thành “Agriculture Extension” có nghĩa là “mở rộng nông nghiệp - triển khai nông nghiệp” và dịch là “khuyến nông” hiện nay đôi khi chỉ nói “Extension” người ta cũng hiểu là khuyến nông. Khái niệm khuyến nông Khuyến nông là một hệ thống các biện pháp giáo dục nông dân nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho nông dân, xây dựng và phát triển nông thôn mới. Khuyến nông được tổ chức bằng nhiều cách khác nhau và phục vụ nhiều mục đích có qui mô khác nhau.
Vì vậy khuyến nông là một thuật ngữ khó định nghĩa được một cách chính xác, nó thay đổi tùy theo lợi ích nó mang lại. Tùy vào từng nhà khoa học và từng thời điểm nó có khái niệm khác nhau: Theo nghĩa cấu tạo của từ ngữ Hán - Việt thì: “Khuyến nông là những hoạt động nhằm khuyến khích, giúp đỡ và tạo điều kiện để phát triển sản xuất nông nghiệp trên tất cả các lĩnh vực: Trồng trọt, chăn nuôi, lâm sinh, thuỷ sản ở nông thôn” [2]. Ở Việt Nam, khuyến nông được hiểu là một hệ thống các biện pháp giáo dục không chính thức cho nông dân nhằm đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, xây dựng và phát triển Nông thôn mới. Theo tổ chức lương thực và nông nghiệp của liên hợp quốc đã đúc kết và trên cơ sở hoạt động khuyến nông của Việt Nam ta có thể định nghĩa n 4 khuyến nông như sau: “Khuyến nông là cách đào tạo và rèn luyện tay nghề cho nông dân, đồng thời giúp họ hiểu được những chủ trương, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm về quản lý kinh tế, những thông tin về thị trường để họ có đủ khả năng để giải quyết được các vấn đề của gia đình và cộng đồng nhằm đẩy mạnh sản xuất, cải thiện đời sống, nâng cao dân trí, góp phần xây dựng và phát triển nông thôn mới”.
Còn theo định nghĩa của Trung tâm Khuyến nông Khuyến lâm Quốc gia thì: “Khuyến nông là một quá trình, một dịch vụ thông tin nhằm truyền bá những chủ trương, chính sách về nông nghiệp, những kiến thức về kỹ thuật, kinh nghiệm tổ chức và quản lý sản xuất, những thông tin về thị trường giá cả, rèn luyện tay nghề cho nông dân, để họ có đủ khả năng tự giải quyết vấn đề của sản xuất, đời sống, của bản thân họ và cộng đồng, nhằm phát triển sản xuất, nâng cao dân trí, cải thiện đời sống và phát triển Nông nghiệp Nông thôn”[2]. Tóm lại, chúng ta có thể hiểu Khuyến nông theo hai nghĩa: Theo nghĩa hẹp: Khuyến nông là một tiến trình giáo dục không chính thức mà đối tượng của nó là người nông dân. Tiến trình này đem đến cho người nông dân những thông tin và những lời khuyên nhằm giúp họ giải quyết những vấn đề hoặc những khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông hỗ trợ phát triển các hoạt động sản xuất, nâng cao hiệu quả canh tác để không ngừng cải thiện chất lượng cuộc sống của nông dân và gia đình họ.
Theo nghĩa rộng: Khuyến nông là khái niệm chung để chỉ tất cả những hoạt động hỗ trợ sự nghiệp xây dựng và phát triển nông thôn. Như vậy khuyến nông là cách giáo dục không chính thức ngoài học đường cho nông dân, là cách đào tạo người lớn tuổi. Khuyến nông là quá trình vận động quảng bá, khuyến cáo cho nông dân theo các nguyên tắc tự nguyện, chứ không áp đặt. Đây là một quá trình tiếp thu dần dần và tự giác của nông dân.
Nói cách khác, khuyến nông là những tác động vào quá trình sản xuất kinh doanh của người nông dân, giúp họ sản xuất đạt hiệu quả cao nhất. Tiến trình sản xuất bao gồm các yếu tố kiến thức và kỹ năng, những khuyến cáo kỹ thuật, tổ chức của nông dân, động cơ và lòng tin. Vì vậy, cán bộ khuyến nông cần đến với họ, giúp đỡ họ và khuyến khích họ tham gia các chương trình khuyến nông. Nhưng điều quan trọng hơn cả là cần phải thuyết phục và động n 5 viên để họ tin tưởng rằng họ hoàn toàn có thể tự giải quyết và hành động để cải thiện cuộc sống của chính mình.
Nội dung của hoạt động khuyến nông phải khoa học, kịp thời và thích ứng với điều kiện sản xuất của người nông dân. Mục tiêu khuyến nông Mục tiêu của khuyến nông là làm thay đổi cách đánh giá, cách nhận thức của nông dân trước những khó khăn trong cuộc sống. Khuyến nông không chỉ nhằm mục tiêu phát triển kinh tế mà còn hướng tới sự phát triển toàn diện của bản thân người nông dân và nâng cao chất lượng cuộc sống ở nông thôn. Muốn đạt được những mục tiêu đó, khuyến nông phải thảo luận với nông dân, giúp họ có cách nhìn thực tế và lạc quan hơn đối với mọi vấn đề trong cuộc sống để họ tự giải quyết, tự tìm những biện pháp để vượt qua những khó khăn, trở ngại.
Ngày 08/01/2010, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 02/2010/NĐ - CP về khuyến nông, và có 03 mục tiêu như sau [6]: - Nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh của người sản xuất để tăng thu nhập, thoát đói nghèo, làm giàu thông qua các hoạt động đào tạo nông dân về kiến thức, kỹ năng và các hoạt động cung ứng dịch vụ để hỗ trợ nông dân sản xuất kinh doanh đạt hiệu quả cao, thích ứng các điều kiện sinh thái, khí hậu và thị trường. - Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng phát triển sản xuất hàng hóa, nâng cao năng suất, chất lượng, an toàn vệ sinh thực phẩm đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu; thúc đẩy tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn, xây dựng Nông thôn mới, bảo đảm an ninh lương thực Quốc gia, ổn định Kinh tế - Xã hội, bảo vệ môi trường.