Vai Trò Của Nhà Nước Đối Với Phát Triển Doanh Nghiệp Vừa Và Nhỏ Của Việt Nam

Bài viết phân tích vai trò của nhà nước trong việc hỗ trợ và phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam, góp phần thúc đẩy kinh tế.

• Tác giả: Nguyen Thi Minh Nguyet
• Người hướng dẫn: PGS. Dao Thi Phuong Lien
• Trường học: Truong Dai Hoc Kinh Te Quoc Dan
• Chuyên ngành: Kinh Te Chinh Tri
• Đề tài: Vai Tro Cua Nha Nuoc Trong Phat Trien Doanh Nghiep Vua Va Nho Tai Viet Nam
• Loại tài liệu: luan van thac si
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Ha Noi

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ Ở VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Nhà Nước Với DNNVV Tại Việt Nam

Doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNNVV) đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Chiếm tỷ lệ lớn trong tổng số doanh nghiệp, DNNVV đóng góp đáng kể vào GDP, tạo việc làm và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, DNNVV thường gặp nhiều khó khăn, thách thức trong quá trình phát triển, đặc biệt là về vốn, công nghệ, thị trường và nguồn nhân lực. Vai trò nhà nước trở nên then chốt trong việc tạo dựng môi trường kinh doanh thuận lợi, hỗ trợ DNNVV vượt qua khó khăn và phát triển bền vững. Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ phù hợp, tạo điều kiện tiếp cận nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh cho DNNVV. Theo tài liệu gốc, DNNVV chiếm 96% số doanh nghiệp đăng ký và hoạt động, đóng góp 26% GDP và tạo ra 49% việc làm phi nông nghiệp.

1.1. Thực trạng phát triển DNNVV tại Việt Nam

Hiện nay, số lượng DNNVV tại Việt Nam ngày càng tăng, tuy nhiên, chất lượng và hiệu quả hoạt động còn hạn chế. Nhiều DNNVV vẫn hoạt động với công nghệ lạc hậu, năng lực quản lý yếu kém và khả năng tiếp cận thị trường còn hạn chế. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững của DNNVV. Cần có những đánh giá khách quan và toàn diện về thực trạng DNNVV để có những giải pháp hỗ trợ phù hợp. Theo số liệu thống kê, DNNVV đóng góp 6,4% vào ngân sách nhà nước thông qua nộp thuế.

1.2. Tầm quan trọng của DNNVV đối với kinh tế Việt Nam

DNNVV không chỉ đóng góp vào tăng trưởng kinh tế mà còn có vai trò quan trọng trong giải quyết các vấn đề xã hội như tạo việc làm, giảm nghèo và phát triển kinh tế vùng. DNNVV có khả năng huy động các nguồn lực trong dân, tạo ra sự đa dạng trong sản xuất và dịch vụ, đồng thời thúc đẩy cạnh tranh và đổi mới sáng tạo. Việc phát triển DNNVV là một trong những ưu tiên hàng đầu của chính phủ Việt Nam. DNNVV có ý nghĩa then chốt trong quá trình giải quyết các vấn đề xã hội như xóa đói giảm nghèo, tạo việc làm, phát triển đồng đều giữa các khu vực trong cả nước.

II. Cách Nhà Nước Hỗ Trợ DNNVV Phát Triển Kinh Tế

Vai trò nhà nước trong phát triển DNNVV thể hiện qua việc xây dựng và thực thi các chính sách hỗ trợ DNNVV, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, cung cấp các dịch vụ hỗ trợ và thúc đẩy hợp tác giữa DNNVV với các thành phần kinh tế khác. Chính sách hỗ trợ DNNVV bao gồm các biện pháp về tài chính, tín dụng, thuế, đất đai, công nghệ, thông tin, đào tạo nguồn nhân lực và xúc tiến thương mại. Nhà nước cũng cần cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ và tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận các nguồn lực. Theo tài liệu, để phát huy tối đa năng lực tiềm ẩn của loại hình doanh nghiệp này thì rất cần phải có vai trò của Nhà nước.

2.1. Chính sách tài chính và tín dụng cho DNNVV

Tiếp cận vốn là một trong những khó khăn lớn nhất của DNNVV. Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ tài chính cho DNNVV, như cho vay ưu đãi, bảo lãnh tín dụng, hỗ trợ lãi suất và thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm. Đồng thời, cần khuyến khích các tổ chức tín dụng mở rộng cho vay đối với DNNVV và đơn giản hóa thủ tục vay vốn. Thị trường cung ứng vốn cho các doanh nghiệp chủ yếu là thị trường không chính thức, các doanh nghiệp phải đi vay với lãi suất cao, ít được tiếp cận với nguồn vốn ngân hàng và các tổ chức tài chính.

2.2. Hỗ trợ công nghệ và đổi mới sáng tạo cho DNNVV

Nâng cao năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo là yếu tố then chốt để DNNVV nâng cao năng lực cạnh tranh. Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ kỹ thuật cho DNNVV, như hỗ trợ chuyển giao công nghệ, đào tạo kỹ năng, xây dựng các trung tâm nghiên cứu và phát triển và khuyến khích hợp tác giữa DNNVV với các trường đại học, viện nghiên cứu. Trình độ trang bị kỹ thuật và công nghệ yếu, còn lạc hậu là một trong những hạn chế của DNNVV.

2.3. Xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường cho DNNVV

Mở rộng thị trường là yếu tố quan trọng để DNNVV phát triển. Nhà nước cần có các chính sách xúc tiến thương mại cho DNNVV, như tổ chức các hội chợ triển lãm, hỗ trợ tham gia các chương trình xúc tiến thương mại quốc gia, xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm. Đồng thời, cần tạo điều kiện cho DNNVV tiếp cận thông tin thị trường và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

III. Khung Pháp Lý Yếu Tố Phát Triển Bền Vững DNNVV

Một khung pháp lý cho DNNVV minh bạch, ổn định và dễ thực thi là điều kiện tiên quyết để DNNVV phát triển bền vững. Nhà nước cần hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến DNNVV, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của DNNVV, đồng thời tạo ra môi trường cạnh tranh bình đẳng. Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật còn chồng chéo, mâu thuẫn và gây khó khăn cho DNNVV. Theo tài liệu, thông qua hệ thống chính sách của Nhà nước, việc đầu tư phát triển hiệu quả hơn vì vừa huy động được tiềm năng sáng tạo trong dân, vừa thực hiện tốt chức năng quản lý của Nhà nước.

3.1. Cải cách thủ tục hành chính cho DNNVV

Thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp là một trong những rào cản lớn đối với DNNVV. Nhà nước cần đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, đơn giản hóa các thủ tục đăng ký kinh doanh, cấp phép đầu tư, kê khai thuế và hải quan. Cần áp dụng công nghệ thông tin vào giải quyết thủ tục hành chính và xây dựng chính phủ điện tử để giảm chi phí và thời gian cho DNNVV. Đơn giản hóa các thủ tục hành chính đối với các DNNVV là một trong những giải pháp cơ bản nhằm phát huy vai trò của Nhà nước.

3.2. Nâng cao năng lực quản lý nhà nước đối với DNNVV

Năng lực quản lý nhà nước đối với DNNVV còn hạn chế, đặc biệt là ở cấp địa phương. Nhà nước cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về DNNVV, tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong việc xây dựng và thực thi chính sách. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của DNNVV.

IV. Kinh Nghiệm Quốc Tế Về Phát Triển DNNVV Bài Học Cho VN

Nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia thành công trong phát triển DNNVV là rất quan trọng để Việt Nam có thể học hỏi và áp dụng phù hợp với điều kiện thực tế. Các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức và Italia đã có nhiều kinh nghiệm quý báu trong việc xây dựng chính sách hỗ trợ DNNVV, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Việt Nam cần nghiên cứu kỹ các mô hình phát triển DNNVV thành công và lựa chọn những giải pháp phù hợp. Theo tài liệu, thực tiễn kinh nghiệm quốc tế cho thấy chỉ khi nào có được những chính sách đúng đắn định hướng cho chiến lược phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ thì mới có thể phát huy tốt những ưu thế của nó.

4.1. Mô hình phát triển DNNVV của Nhật Bản

Nhật Bản có mô hình phát triển DNNVV dựa trên sự hợp tác chặt chẽ giữa các doanh nghiệp lớn và nhỏ, sự hỗ trợ mạnh mẽ của chính phủ và sự chú trọng vào đổi mới công nghệ. Chính phủ Nhật Bản đã có nhiều chính sách hỗ trợ DNNVV, như cho vay ưu đãi, bảo lãnh tín dụng, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển và xúc tiến thương mại. Đồng thời, Nhật Bản cũng có hệ thống các tổ chức hỗ trợ DNNVV rất hiệu quả.

4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

Việt Nam có thể học hỏi kinh nghiệm của các quốc gia thành công trong phát triển DNNVV về việc xây dựng chính sách hỗ trợ DNNVV toàn diện, tạo môi trường kinh doanh thuận lợi, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng cường hợp tác giữa các doanh nghiệp. Đồng thời, cần chú trọng đến việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, nâng cao năng lực quản lý và xây dựng thương hiệu cho DNNVV. Cần có những chính sách đúng đắn định hướng cho chiến lược phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ.

V. Giải Pháp Phát Huy Vai Trò Nhà Nước Với DNNVV

Để phát huy vai trò nhà nước trong phát triển DNNVV tại Việt Nam, cần có những giải pháp đồng bộ và toàn diện, tập trung vào việc hoàn thiện thể chế, chính sách, nâng cao năng lực quản lý nhà nước và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, địa phương, các tổ chức xã hội và cộng đồng doanh nghiệp trong việc xây dựng và thực thi chính sách. Theo tài liệu, thông qua những chính sách hỗ trợ, Nhà nước định hướng phát triển cho các DNNVV hoạt động theo đúng chiến lược, mục tiêu đề ra của Đảng và Nhà nước.

5.1. Hoàn thiện thể chế và chính sách cho DNNVV

Cần rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến DNNVV, đảm bảo tính minh bạch, ổn định và dễ thực thi. Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ DNNVV toàn diện, bao gồm các biện pháp về tài chính, tín dụng, thuế, đất đai, công nghệ, thông tin, đào tạo nguồn nhân lực và xúc tiến thương mại. Đồng thời, cần đơn giản hóa thủ tục hành chính và giảm chi phí tuân thủ cho DNNVV.

5.2. Nâng cao năng lực quản lý nhà nước đối với DNNVV

Cần nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về DNNVV, tăng cường phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương trong việc xây dựng và thực thi chính sách. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quyền và lợi ích hợp pháp của DNNVV.

VI. Tương Lai Phát Triển DNNVV Định Hướng và Thách Thức

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng và cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, DNNVV Việt Nam đứng trước nhiều cơ hội và thách thức. Để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức, DNNVV cần chủ động đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu. Vai trò nhà nước tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng, hỗ trợ và tạo điều kiện cho DNNVV phát triển bền vững. Theo tài liệu, hội nhập kinh tế quốc tế, xu hướng toàn cầu hóa đòi hỏi Nhà nước phải có những quan điểm phát triển phù hợp đối với các DNNVV trong điều kiện mới.

6.1. Chuyển đổi số cho DNNVV

Chuyển đổi số là xu hướng tất yếu để DNNVV nâng cao năng lực cạnh tranh và thích ứng với bối cảnh mới. Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ chuyển đổi số cho DNNVV, như hỗ trợ ứng dụng công nghệ thông tin, đào tạo kỹ năng số, xây dựng hạ tầng số và khuyến khích hợp tác giữa DNNVV với các doanh nghiệp công nghệ.

6.2. Phát triển bền vững cho DNNVV

Phát triển bền vững là yêu cầu cấp thiết để DNNVV đóng góp vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nhà nước cần có các chính sách khuyến khích DNNVV áp dụng các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và quản trị (ESG), sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, và tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) giữ vị trí đặc biệt xung yếu trong nền kinh tế Việt Nam khi chiếm hơn 96% tổng số doanh nghiệp đăng ký hoạt động và đóng góp khoảng 26% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Giai đoạn 2001 - 2005 ghi nhận tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm đạt 7,51%, trong đó DNVVN đóng góp tới 31% giá trị tổng sản lượng công nghiệp, 78% tổng mức bán lẻ và 64% khối lượng vận chuyển hàng hóa toàn quốc. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn tập trung vào việc giải quyết những điểm nghẽn về môi trường thể chế, cơ chế quản lý và chính sách hỗ trợ của Nhà nước đối với khu vực kinh tế tư nhân nhiều tiềm năng nhưng dễ tổn thương này.

Mục tiêu cụ thể của đề tài là làm rõ cơ sở lý luận về sự can thiệp của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đánh giá thực trạng thực thi chính sách giai đoạn 2000 - 2004, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm phát huy tối đa nội lực của DNVVN. Phạm vi nghiên cứu bao quát các DNVVN thuộc mọi thành phần kinh tế trong lĩnh vực công nghiệp trên lãnh thổ Việt Nam, loại trừ các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Luận văn mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong bối cảnh Việt Nam chuẩn bị gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), tạo tiền đề hiện thực hóa mục tiêu giải quyết việc làm cho 49% lao động phi nông nghiệp tại nông thôn và thu hút 25 - 26% tổng lực lượng lao động của cả nước.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý luận kinh tế chính trị học Mác - Lênin kết hợp với các lý thuyết kinh tế thị trường hiện đại về vai trò quản lý vĩ mô của Nhà nước và lý thuyết khuyết tật thị trường (market failure). Khung phân tích tập trung vào ba trụ cột lý thuyết chính: vai trò kiến tạo môi trường thể chế của Nhà nước, nguyên tắc "tương hợp thị trường" trong can thiệp kinh tế, và cơ chế phi tài trợ nhằm bảo đảm tính tự chủ, bình đẳng cho các chủ thể kinh doanh.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trên cơ sở Nghị định 90/2001/NĐ-CP ngày 23 tháng 11 năm 2001 của Chính phủ. Theo đó, DNVVN được định danh là các cơ sở sản xuất kinh doanh độc lập có vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lao động trung bình hàng năm không quá 300 người. Trong đó, doanh nghiệp nhỏ có quy mô dưới 50 lao động hoặc vốn dưới 1 tỷ đồng; doanh nghiệp vừa có từ 51 đến 300 lao động hoặc vốn từ 1 tỷ đến 10 tỷ đồng. Mô hình nghiên cứu phân tích mối quan hệ tương tác hữu cơ giữa chính sách vĩ mô của Nhà nước (chính sách thuế, tín dụng, đất đai, khoa học công nghệ, đào tạo) với hiệu quả vận hành và năng lực cạnh tranh của DNVVN.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp với phương pháp trừu tượng hóa khoa học và phương pháp logic gắn liền với lịch sử. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm bộ dữ liệu toàn diện về hơn 125.000 doanh nghiệp thành lập mới từ năm 2000 đến tháng 6 năm 2005 và dữ liệu điều tra thực trạng 5.770,2 nghìn lao động trong các doanh nghiệp tại thời điểm ngày 31 tháng 12 năm 2004. Phương pháp chọn mẫu phi xác suất kết hợp thống kê phân tầng theo ngành kinh tế và vùng lãnh thổ được triển khai dựa trên cơ sở dữ liệu chính thống từ Trung tâm Thông tin Doanh nghiệp thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Tổng cục Thống kê và Bộ Tài chính.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả, so sánh đối chiếu và tổng hợp định tính là nhằm phản ánh khách quan, toàn diện sự biến chuyển của các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô trước và sau khi Luật Doanh nghiệp năm 1999 có hiệu lực thi hành. Timeline nghiên cứu tập trung thu thập và xử lý chuỗi số liệu thứ cấp liên tục từ năm 1990 đến năm 2005, với trọng tâm phân tích sâu giai đoạn 2000 - 2004.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, việc ban hành và thực thi Luật Doanh nghiệp năm 1999 đã tạo nên một bước đột phá mạnh mẽ về quy mô số lượng doanh nghiệp. Trong cả giai đoạn 1991 - 1999, toàn quốc chỉ có 47.844 doanh nghiệp đăng ký mới với tổng số vốn 141 nghìn tỷ đồng. Tuy nhiên, chỉ sau hơn 5 năm thực thi luật mới (2000 - 2005), số lượng doanh nghiệp thành lập mới đã vượt mốc 125.000 đơn vị với tổng số vốn đăng ký đạt 243.387 tỷ đồng, trong đó 96% là các DNVVN thuộc khu vực tư nhân.

Thứ hai, DNVVN khẳng định vai trò là động lực huy động nguồn lực tài chính và giải quyết việc làm cho toàn xã hội. Tính đến ngày 31 tháng 12 năm 2004, tổng vốn sản xuất kinh doanh của khối doanh nghiệp đạt 1.966,2 nghìn tỷ đồng, tăng 96,9% so với năm 2000. Trong đó, khu vực ngoài nhà nước đạt 423 nghìn tỷ đồng, chiếm tỷ trọng 21,5% và tăng gấp 4,3 lần. Lực lượng lao động trong khu vực doanh nghiệp tăng lên mức 5.770,2 nghìn người, đóng góp 6,4% tổng thu ngân sách nhà nước hàng năm thông qua nghĩa vụ thuế.

Thứ ba, cơ cấu ngành nghề và không gian phân bố của DNVVN bộc lộ sự mất cân đối nghiêm trọng. Khu vực thương mại và dịch vụ chiếm tỷ trọng áp đảo với 55,62%, công nghiệp chiếm 16,14%, xây dựng chiếm 15,11% và nông nghiệp chỉ chiếm 13,13%. Về mặt địa bàn, DNVVN tập trung chủ yếu tại vùng Đông Nam Bộ (35,8%) và Đồng bằng Sông Hồng (24,3%), trong khi vùng Đồng bằng Sông Cửu Long chiếm 16,6% và các vùng sâu, vùng xa có tỷ lệ rất thấp.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ cột thể hiện sự tăng trưởng vượt bậc về số lượng doanh nghiệp đăng ký mới giai đoạn 2000 - 2005 so với giai đoạn 1991 - 1999, kết hợp với bảng số liệu cơ cấu GDP theo thành phần kinh tế từ năm 2001 đến năm 2005. Mức đóng góp của kinh tế cá thể duy trì ở mức 29,95% - 31,84% GDP, khẳng định tiềm năng kinh tế to lớn trong dân cư cần được chuyển hóa thành vốn kinh doanh chính thức.

Nguyên nhân của những tồn tại xuất phát từ cả hai phía. Về phía DNVVN, năng lực nội tại còn yếu kém, thiết bị công nghệ phần lớn lạc hậu, thiếu hụt lao động tay nghề cao và phụ thuộc vào thị trường tín dụng phi chính thức với lãi suất cao do không đáp ứng được các điều kiện thế chấp khắt khe. Về phía Nhà nước, cơ chế "xin - cho" vẫn chậm được xóa bỏ, khuôn khổ pháp lý thiếu tính nhất quán và thủ tục hành chính còn rườm rà. So sánh với kinh nghiệm quốc tế, các quốc gia như Hoa Kỳ thiết lập mạng lưới Trung tâm Phát triển Doanh nghiệp Nhỏ (SBDC), Đức thành lập Quỹ tín dụng công hỗ trợ khởi nghiệp, và Ý tập trung tái cơ cấu các cụm công nghiệp địa phương. Thực tế tại Việt Nam cho thấy sự can thiệp của Nhà nước cần chuyển dịch mạnh mẽ sang vai trò kiến tạo, loại bỏ bao cấp trực tiếp và tăng cường tính tương hợp với quy luật thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện khung khổ pháp lý và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với Bộ Tư pháp bãi bỏ triệt để các giấy phép con bất hợp lý, chuyển đổi cơ chế cấp phép sang áp dụng hệ thống tiêu chuẩn điều kiện hành nghề minh bạch; mục tiêu đến giai đoạn 2006 - 2008 cắt giảm tối thiểu 30% thời gian thực hiện thủ tục đăng ký kinh doanh và đăng ký tài sản.

Thứ hai, đổi mới chính sách tín dụng và hình thành hệ thống quỹ bảo lãnh tài chính. Ngân hàng Nhà nước cùng Bộ Tài chính thiết lập cơ chế kiểm soát chống độc quyền ngành ngân hàng, giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với các khoản vay phục vụ DNVVN, đồng thời kiện toàn các Quỹ bảo lãnh tín dụng địa phương nhằm nâng tỷ lệ DNVVN tiếp cận nguồn vốn ngân hàng chính thức lên trên 60% vào năm 2010.

Thứ ba, triển khai chính sách ưu đãi đào tạo nguồn nhân lực và hỗ trợ chuyển giao công nghệ. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện hoàn trả thuế thu nhập doanh nghiệp tương ứng với chi phí doanh nghiệp tự đào tạo nghề, kết hợp xây dựng sàn giao dịch công nghệ và thông tin thị trường phục vụ chuyển đổi kỹ thuật cho DNVVN giai đoạn 2006 - 2010.

Thứ tư, tái cơ cấu chính sách tiếp cận đất đai và phát triển mạng lưới hiệp hội doanh nghiệp. Bộ Tài nguyên và Môi trường đẩy nhanh tiến độ cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, áp dụng cơ chế đấu giá công khai quyền thuê đất dài hạn cho doanh nghiệp; đồng thời Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) hỗ trợ thành lập các hiệp hội ngành nghề chuyên biệt nhằm xây dựng chuỗi liên kết "vệ tinh" bền vững giữa DNVVN và các tập đoàn kinh tế lớn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách và cán bộ quản lý nhà nước tại Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn và cơ sở lý luận vững chắc phục vụ công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, chiến lược phát triển kinh tế tư nhân và hoàn thiện hệ thống quản lý chuyên trách DNVVN.

Thứ hai, các chủ doanh nghiệp, giám đốc điều hành và ban quản trị DNVVN. Công trình cung cấp bức tranh toàn cảnh về môi trường pháp lý, nhận diện các rủi ro thể chế, và gợi mở các giải pháp nâng cao năng lực quản trị, liên kết chuỗi giá trị và thích ứng linh hoạt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế chính trị, Quản trị kinh doanh và Quản lý kinh tế. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận nghiên cứu kinh tế học thực chứng, hệ thống hóa chuỗi số liệu giai đoạn chuyển đổi 2000 - 2005 và khung phân tích chính sách vĩ mô.

Thứ tư, các chuyên gia tư vấn chiến lược, tổ chức xúc tiến thương mại và hiệp hội ngành nghề. Tài liệu mang lại dữ liệu nền tảng để thiết kế các chương trình trợ giúp kỹ thuật, dự án hỗ trợ khởi nghiệp và xây dựng mô hình liên kết cụm ngành sản xuất.

Câu hỏi thường gặp

Tiêu chí xác định doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam theo quy định pháp lý giai đoạn này là gì?
Căn cứ Nghị định 90/2001/NĐ-CP, tiêu chí xác định DNVVN tại Việt Nam dựa trên hai chỉ tiêu: quy mô vốn đăng ký không quá 10 tỷ đồng hoặc số lượng lao động bình quân hàng năm không quá 300 người. Doanh nghiệp nhỏ có dưới 50 lao động hoặc vốn dưới 1 tỷ đồng; doanh nghiệp vừa có từ 51 đến 300 lao động hoặc vốn từ 1 đến 10 tỷ đồng.

DNVVN đóng góp cụ thể như thế nào vào giải quyết việc làm và ổn định xã hội?
DNVVN tạo ra khoảng 49% việc làm phi nông nghiệp tại khu vực nông thôn và thu hút 25 - 26% tổng lực lượng lao động của cả nước. Chi phí tạo một chỗ làm việc mới tại DNVVN thấp hơn nhiều so với doanh nghiệp lớn, giúp giải tỏa áp lực thất nghiệp đô thị và tạo sinh kế bền vững cho hàng triệu lao động dôi dư.

Rào cản lớn nhất mà DNVVN gặp phải trong quá trình tiếp cận nguồn vốn ngân hàng là gì?
Rào cản chủ yếu là điều kiện thế chấp khắt khe, thủ tục lập dự án phức tạp và sự thiếu minh bạch trong báo cáo tài chính của doanh nghiệp. Nguồn vốn đầu tư từ dân cư chiếm tới 27 - 28% tổng vốn xã hội nhưng DNVVN vẫn phải vay mượn từ thị trường phi chính thức với chi phí vốn cao do khó tiếp cận tín dụng ngân hàng.

Khái niệm "tính tương hợp thị trường" trong vai trò quản lý của Nhà nước được hiểu như thế nào?
Tính tương hợp thị trường đòi hỏi các công cụ, chính sách can thiệp của Nhà nước phải tôn trọng các quy luật khách quan của thị trường. Nhà nước không can thiệp sâu bằng biện pháp hành chính hay bao cấp trực tiếp làm biến dạng giá cả, mà tập trung kiến tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh, ổn định vĩ mô và hỗ trợ gián tiếp.

Kinh nghiệm quốc tế nào từ Hoa Kỳ và Đức có thể áp dụng hiệu quả cho Việt Nam?
Việt Nam có thể học tập mô hình Ủy ban Quản lý Phát triển Kinh doanh (SBA) của Hoa Kỳ trong việc xúc tiến thương mại quốc tế, đồng thời áp dụng mô hình Quỹ tín dụng công và đạo luật kiểm soát độc quyền của Đức nhằm bảo đảm DNVVN có cơ hội cạnh tranh sòng phẳng trong chuỗi cung ứng quốc gia.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về vai trò của Nhà nước đối với sự phát triển của DNVVN trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam.
• Phân tích sâu sắc sự chuyển biến tích cực sau Luật Doanh nghiệp năm 1999 với hơn 125.000 doanh nghiệp thành lập mới, đóng góp 26% GDP, 31% sản lượng công nghiệp và tạo việc làm cho hàng triệu lao động.
• Chỉ rõ các nút thắt cố hữu về thể chế, sự mất cân đối ngành nghề, rào cản tiếp cận nguồn lực đất đai, vốn tín dụng và hạn chế về trình độ khoa học công nghệ của DNVVN.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ mang tính hành động cao từ cải cách thủ tục hành chính, đổi mới công cụ thuế, tín dụng đến kiện toàn cơ quan quản lý chuyên trách theo ngành.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc thực hiện mục tiêu phát triển giai đoạn 2006 - 2010 nhằm đạt mốc 500.000 doanh nghiệp hoạt động hiệu quả và tạo thêm 2,7 triệu việc làm mới cho xã hội.

Các nhà quản lý chính sách, lãnh đạo hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động phối hợp hiện thực hóa các giải pháp thể chế, đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị nhằm nâng cao sức cạnh tranh của DNVVN Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRUONG DAI ■ HOC ■ KINH TE QUOC DAN --------- OD G GJ--------- NGUYEN THI• MINH NGUYET • DAI HOC KTQD TRUNG TAM. thong ti n thuvien vai tro nha NUUC ooi voi phat trien A ■*_ M 7 7 A DOANH NGHIEP V/A VA NHO CUA VIET NAM Chuyen nganh: Kinh te chinh tri LUAN • VAN THAC • SI KINH TE Ngudi huong ddn khoa hoc: PGS. Dao Th Phuong Lien DA I MOC TRIJNG TAM * J M3 2 THOr HUVIEN HA NOI - 2006 MUC LUC TOM TAT LUAN VAN CHUONG 1: CO SO LY LUAN VA THUC TlfeN VE VAI TRO CUA NHA NtOC DOI Vdl PHAT TRIEN CAC DOANH NGHIEP VUA VA NHO TRONG NEN KINH TE THI TRUONG. Nhung van de co ban ve doanh nghiep vita va nho (DNVVN) trong nen kinh te thi trudng.

Quan niem ve doanh nghiep vita va nho. Dae diem cua DNVVN trong nen kinh te thi fritting. Uu the va han che cua DNVVN. Vai tro cua DNVVN trong nen kinh te thi truting.

Vai tro cua Nha nude doi vdi cac DNVVN trong nen kinh te thi trudng. Sit can thiet phai phat huy vai tro cua Nha nutic doi vtii phat trien cac DNVVN trong nen knh te thi truting. Noi dung vai tro cua Nha nutic doi vtii su phat trien cac DNVVN 25 1. Kinh nghiem cua mot so quoc gia ve phat huy vai tro cua Nha nude doi vdi phat trien cac doanh nghiep vita va nho.

Kinh nghiem cua Italia. Kinh nghiem cua My. Kinh nghiem cua Cong hoa Lien Bang Diic. Mot sobai hoc kinh nghiem cho Viet Nam.

42 CHUONG 2: THUC TRANG VAI TRO CUA NHA NUOC DOI V6l SU PHAT TRIEN CAC DOANH NGHIEP VITA VA NHO O VIETNAM. Tong quan ket qua thuc hien vai tro cua Nha nude doi vdi phat trien cac DNVVN d Viet Nani. Qua trinh thuc thi luat phap va cac chinh sach cua Nha nutic doi vtii cac doanh nghiep vita va nho tit 1986 den nay. Ket qua thitc thi cac chinh sach cua Nha nutic doi vtii cac doanh nghiep vita va nho trong thtii gian vita qua.

Mot so ton tai trong qua trinh thuc hien vai tro cua Nha nude doi vdi phat trien cac DNVVN. Ton tai tic phia cac DNVVN. Ton tai tit phia nha nittic. Nguyen nhan cua nhung ton tai trong qua trinh thuc hien vai tro cua nha nude doi vdi cac doanh nghiep vita va nho cua Viet Nani.

78 CHUONG 3: MOT SO QUAN DIEM VA GIAI PHAP NHAM PHAT HUY VAI TRO CUA NHA NUOC DOI SU PHAT TRIEN CUA CAC DOANH NGHIEP VITA VA NHO TRONG NEN KINH TE THI TRUONG DINH HUONG XHCN 6 VIET NAM. Du1 bao ve trien vong phat trien cac doanh nghiep vita va nhd d Viet Nani. Mot so quan diem co ban nham phat huy vai tro ciia nha nude ddi vdi phat trien cac doanh nghiep vira va nhd d Viet Nam. Phcit huy vai tro ciia Nhd nitdc ddi vdi cac DNVVN nham tao moi trit&ng the che cho cac DNVVN phat trien.

Dam bao tilth titong hop vdi thi fritting trong phat huy vai tro cua Nhd ntttic ddi voi cac doanh nghiep vita vd nhd. Phat huy vai tro cua Nhd nitdc doi vdi sit phat trien ciia cac DNVVN trong co che bo sung vd tac dong Ian nhau giita cac doanh nghiep l&n voi cac DNVVN. Mot so giai phap co ban nhdm phat huy vai tro cua Nha nude ddi vdi su phat trien cua cac DNVVN d Viet Nam. Tao moi fritting the che cho sitphat trien cua cac DNVVN.

Don gian hod cac thii tuc hanh chinh ddi vdi cac DNVVN. Hodn thien khuon kho phap ly doi vdi cac DNVVN. Kien todn he thong to chiic, qudn ly cac DNVVN. Cd chinh sack lio trocho cac DNVVN.

Khuyeii khich thanh lap cac hiep hoi vd cac to elide ciia cac DNVVN. 107 TAI LIEU THAM KHAO. Ill DANH MUC Til VIET TAT Tieng Viet BO KH&DT Bo Ke hoach va Dau tu DNVVN Doanh nghiep vita va nho DN Doanh nghiep DNNN Doanh nghiep nha nude DNTN Doanh nghiep tu nhan DNNQD Doanh nghiep ngoai quoc doanh DT & PT D^u tu va phat trien DKKD Dang ky kinh doanh DTNN Dau tu nude ngoai HKD Ho kinh doanh HTX Hop tac xa KH&CN Khoa hoc va Cong ng he TNHH Trach nhiem hull han XHCN Xa hoi chu nghia Tieng Anh BDA Uy ban quan ly phat trie’n kinh doanh My FDI Dau tu true tiep nude ngoai GDP Tdng gia tri san pham quoc ndi HDI Chi sd' phat trien con ngudi SBDC Trung tam phat trien doanh nghiep vita va nho My USD Do la My VND Dong Viet Nam VAT Thue gia tri gia tang WB Ngan hang the gidi WTO To ch fie thuotag mai the gidi DANH MUC BANG Being 1-1: Cdc chi so xac dinh doanh nghiep vita va nho cua cdc nude va viing lanh tho. 8 Bang 1-2: Tong hop so luong doanh nghiep qua cdc giai doan.

9 Bang 1-3: Tieu thuc xac dinh DNVVN cua mot so nude Bong a. 11 Bang 2-1: So luong dang ky kinh doanh nidi tit nam 2000- 2005. 62 Bang 2-2: Dong gop cua khu vuc kinh te ngoai quoc doanh den gia tri san xuat cua cong nghiep nam 2004, nam 2005 va 3 thdng ddu nam 2006 (gid so sanh 1994). 63 Bang 2-3: Tong san pham trong nude theo gia so sanh 1994 phan theo thdnh phan kinh te.

65 Being 2-4: Co cau tong san pham trong nude nam 2001-2005. 67 Bang 2-5: So luong doanh nghiep boat dong trong linh vuc xuat - nhdp khdu phan theo thdnh phan kinh te. 70 TRUONG DAI HOC KINH TE QUOC DAN ■ ■ --------- SO O G3--------- NGUYEN THI MINH NGUYET • • VAI TRO NHA NlflJC DOI VOI PHAT TRIEN DOANH NGHIEP VOA VA NHO CUA VIET NAM ■ ■ Chuyen nganh: Kinh te chfnh tri TOM TAT LUAN VAN THAC SI KINH TE • • Ngudi hudng ddn khoa hoc: PGS. Dao Thi Phuong Lien HA NOI « - 2006 i LOl NOI DAU 1.

Tinh cap thiet cua de tai Chi£m trim 96% so doanh nghiep dang ki va hoat dong theo Luat Doanh nghiep va 99% tong so co so san xuat kinh doanh cua ca nude, doanh nghiep vita va nho dong gop 26% tdng san pham xa hdi (GDP), 31% gia tri tong san lirong edng nghiep, 78% mire ban le, 64% tdng lirong van chuye’n hang hoa, tao ra 49% vi6c lam phi nong nghiep b nong thdn va 25- 26% lure ltrcmg lao dong ca nude (2005), dong gop vao ngan sach Nha nude thong qua nop thue la 6,4% tong ngan sach hang nam. Ben canh do, vdi xuat phat diem cua phat trien kinh te Vi6t Nam, cac DNVVN dong vai tro cue ki quan trong trong vice huy dong moi nguon lire cho dau tu phat tri&i, va co y nghia then chot trong qua trinh giai quyet cac van dd xa hoi nhu xoa doi giam ngheo, tao viec lam, phat trien ddng deu giCta cac khu vuc trong ca nude. Tuy vay, doanh nghiep vita va nho Viet Nam con gap rdit nhi£u kho khan trong qua trinh hoat dong. Mot trong nhung nguyen nhan chinh do la cac doanh nghiep nay chtra nhan dirge sir quan tarn cin thiet cua Nha nude trong tlidi gian vita qua.

De phat huy toi da nang lire con tiem fin cua loai hinh doanh nghiep nay thi rat can phai co vai tro cua Nha nude. Thuc tien kinh nghiem qud'c te cho thay chi khi nao co duqc nhung chinh sach dung ddn dinh hudng cho chien luge 7 phat trien doanh nghiBp vita va nho thi mdi co the phat huy tot nhung uu the cua nd, ph uc vu ddc lire cho sir phat trien kinh te — xa hoi. Xuat phat tir quan diem tren, toi da lira chon de tai “Vai tro Nha nude doi vdi phat trien doanh nghiep vita va nho cua Viet Nam” nh'am phan rich, lufin giai ve vai tro cua Nha nude doi vdi cac DNVVN Vi6t Nam hien nay, dua ra mot so quan diem, giai phap nhdm gop phan thuc day str phat trien doanh nghiep vira va nho Viet Nam trong xu hudng toan cdu hoa va yen cdu hdi nhap kinh t£ quoc te. Muc dich nghien curu Lam ro vai tro cua Nha nude trong vide thuc day sir phat tridn cua cac DNVVN cua Viet Nam; phan rich, danh gia thuc trang thuc hien vai tro cua Nha nirdc doi vdi cac doanh nghiep nay, tir do de xuat mdt so quan di^m va giai phap ve vai tro cua Nha nude thdng qua he thong chinh sach, luat phap, bien phap ban hanh de thuc day cac DNVVN phat trien.

3 Doi tuffng va pham vi nghien citu Doi tugng nghidn ciru cua de tai la vai tro cua Nha nude doi vdi phat trien DNVVN cua Viet Nam trong cac nganh edng nghiep, thuoc cac thanh II phan kinh te trit thdnh phan kinh te co von ddu tit nitdc ngoai chu yeu tir 2000-2004. 4 Phuong phap nghien citu - Luan van sir dung phtrong phap duy vSt bien chtrng, phirong phap logic va lich sir phii hop. D6ng thdi cung sir dung phuong phap thong ke, so sanh ket hop vdi tong hop, phan tich thuc trang de danh gia vai tro cua Nha nude doi vdi cac doanh nghiep vua va nho hicn nay. 5 I) it kien dong gop cua luan van - Lam ro nhirng tac dong cua cac muc tieu, chi'nh sach cua Nha nude doi vdi sir phat trien cua cac DNVVN d Viet Nam trong thdi gian qua, til do tim ra mau thuftn, han che trong nhung chinh sach do.

- Xac dinh sir can thiet ton tai va phat trien cua cac doanh nghiep vira va nho trong nen kinh te thi tnrdng dinh hudng xa hoi chu nghia va sir ciin thiet phai phat huy vai tro cua Nha nude ddi vdi su phat trien loai hinh doanh nghiep nay cua Viet Nam. Tir do, de xuat mot sd quan diem va giai phap nham phat huy vai tro cua Nha nude trong viec huy dong tiem nang cua DNVVN ViCt Nam trong thdi ki mdi. 6 Ket cau luan van Luan van dirpe chia thanh 3 chirong, vdi ket cau nhu sau: LOI MO DAU Chitong I: CO SO LI LUAN VA THUC TIEN VE VAI TRO CUA NHA NUOC DOI VO PHAT TRIENI CAC DOANH NGHIEP VlfA VA NHd TRONG NEN KINH TE THI TRUONG. Chitong II: THUC TRANG VAI TRO CUA NHA NUOC DOI VOl SU PHAT TRIEN DNVVN O VIET NAM.

Chitomg III: MOT SO QUAN DIEM VA GIAI PIIAP NHAM PHAT HUY VAI TRO CUA NHA NUOC DOI VOI SU PHAT TRIEN DNVVN TRONG NEN KINH TE THI TRUONG DINH HUONG XHCN O VIET NAM. KET LUAN iii CHLTONG I C0 sd LI LUAN VA THUG TlfiN VE VAI TRO CUA NHA N^dC DOI Vdi CAC DOANH NGHIEP VITA VA NHO TRONG NEN KINH TE THI TRUdNG.1 Quan niem ve DNVVN trong nen kinh te thi trubng.1 Cac quart niem ve doanh nghiep vita vd nhd.