Tác động của truyền miệng điện tử ewom tới ý định sử dụng digital banking của khách hàng cá nhân ở nhtm việt nam

Nghiên cứu tác động của truyền miệng điện tử ewom đến ý định sử dụng digital banking của khách hàng cá nhân tại ngân hàng thương mại Việt Nam.

• Tác giả: Nguyễn Việt Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Cương
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Vai Trò Của Nhà Nước Trong Việc Thúc Đẩy Quan Hệ Giữa Trường Đại Học - Doanh Nghiệp Trong Nghiên Cứu - Chuyển Giao Công Nghệ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các nghiên cứu về mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ
• 1.2. Các nghiên cứu về vai trò nhà nước nhằm thúc đẩy mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ
• 1.3. Các lý thuyết về vai trò của nhà nước
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY MỐI QUAN HỆ GIỮA TRƯỜNG ĐẠI HỌC - DOANH NGHIỆP TRONG NGHIÊN CỨU, CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ
• 2.1. Mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ
• 2.2. Nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và vai trò trong phát triển
• 2.3. Bản chất mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp
• 2.4. Động lực và lợi ích thúc đẩy mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ
• 2.5. Đặc điểm giao dịch giữa trường đại học - doanh nghiệp tại thị trường nghiên cứu, chuyển giao công nghệ
• 2.6. Phân loại mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ
• 2.7. Các rào cản đối với việc hình thành và thúc đẩy mối quan hệ giữa đại học và doanh nghiệp trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ
• 2.8. Vai trò của nhà nước nhằm thúc đẩy mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ
• 2.9. Vai trò của nhà nước trong nền kinh tế thị trường
• 2.10. Nguyên tắc của nhà nước nhằm thúc đẩy mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ
• 2.11. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình và quy trình nghiên cứu
• 3.2. Mô hình nghiên cứu
• 3.3. Quy trình nghiên cứu
• 3.4. Xây dựng kiểm định thang đo
• 3.5. Xây dựng thang đo
• 3.6. Kiểm định thang đo
• 3.7. Thu thập dữ liệu
• 3.8. Nguồn dữ liệu
• 3.9. Phương pháp phân tích
• 3.10. Phân tích chủ đề “bắt rễ”
• 3.11. Phân tích thống kê mô tả
• 3.12. Phân tích hồi quy tuyến tính đa nhân tố
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG VAI TRÒ NHÀ NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY MỐI QUAN HỆ GIỮA TRƯỜNG ĐẠI HỌC VÀ DOANH NGHIỆP TRONG NGHIÊN CỨU VÀ CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ
• 4.1. Thực trạng mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ
• 4.2. Tiềm lực nghiên cứu khoa học của bên cung
• 4.3. Tiềm lực và nhu cầu đổi mới của bên cầu
• 4.4. Kiểm định ảnh hưởng của rào cản tới mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp
• 4.5. Thực trạng vai trò nhà nước để thúc đẩy mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ tại Việt Nam
• 4.6. Thực trạng các chính sách của nhà nước để thúc đẩy mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ
• 4.7. Vai trò của nhà nước dưới góc nhìn của các bên liên quan trong mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp
• 4.8. Tiểu kết chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: TĂNG CƯỜNG VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC NHẰM THÚC ĐẨY MỐI QUAN HỆ ĐẠI HỌC VÀ DOANH NGHIỆP TRONG NGHIÊN CỨU VÀ CHUYỂN GIAO CÔNG NGHỆ
• 5.1. Bối cảnh trong nước và quốc tế tác động đến mối quan hệ giữa trường đại học và doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ
• 5.2. Cơ hội và thách thức
• 5.3. Định hướng tăng cường vai trò của nhà nước
• 5.4. Một số giải pháp tăng cường vai trò của nhà nước nhằm thúc đẩy mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ
• 5.4.1. Nhóm giải pháp cho chính sách sở hữu trí tuệ
• 5.4.2. Nhóm giải pháp về chính sách chia sẻ thông tin
• 5.4.3. Nhóm giải pháp chia sẻ lợi ích
• 5.4.4. Nhóm giải pháp về chia sẻ rủi ro
• 5.4.5. Nhóm giải pháp về chính sách tài chính
• 5.4.6. Một số giải pháp khác
• 5.5. Tiểu kết chương 5
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Nhà Nước Thúc Đẩy Hợp Tác Đại Học DN

Lịch sử nhân loại chứng kiến các cuộc cách mạng khoa học công nghệ (KHCN) làm thay đổi sâu sắc đời sống xã hội, tạo bước phát triển nhảy vọt. Sự cạnh tranh kinh tế, thương mại, văn hóa và an ninh suy đến cùng là sự cạnh tranh về giáo dục, đào tạo, về khả năng con người nắm bắt, sản sinh tri thức. Toàn cầu hóa, tự do hóa thương mại, hội nhập kinh tế quốc tế, cách mạng KHCN, cách mạng công nghiệp 4.0 tạo ra nhiều cơ hội và thách thức. Các quốc gia tìm cách tận dụng cơ hội và hạn chế thách thức bằng cách kích thích đổi mới, nuôi dưỡng sáng tạo, thúc đẩy KHCN. Đổi mới sáng tạo là sự giao thoa của phát minh và tư duy để tạo ra các giá trị kinh tế - xã hội.

1.1. Tầm quan trọng của quan hệ trường đại học doanh nghiệp

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học, tăng cường sự gắn kết giữa trường đại học với thị trường, cụ thể là gắn kết với doanh nghiệp đã trở thành một đòi hỏi tất yếu. Trường đại học cũng đang có nhu cầu tự thân được kết nối với doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực nghiên cứu và chuyển giao công nghệ. Để tồn tại và phát triển trong nền kinh tế, cả trường đại học và doanh nghiệp phải tự tìm đến những đối tác mang lại lợi ích cho mình và sự hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp mang tính tất yếu.

1.2. Vai trò thúc đẩy hợp tác công tư của nhà nước

Để thúc đẩy mối quan hệ này trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, Nhà nước phải đóng vai trò quan trọng làm cầu nối và thúc đẩy sự gắn kết giữa các bên với nhau. Nhiều nước đã có các mô hình Nhà nước thúc đẩy rất thành công mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ, tạo bước tiến nhảy vọt trong phát triển kinh tế, xã hội. Chính phủ Mỹ thông qua Luật Bayh-Dole (Bayh-Dole Act 1980) đã tạo dựng được một môi trường quan trọng để thúc đẩy nghiên cứu và chuyển giao công nghệ từ các trường đại học đến doanh nghiệp (Mowery và cộng sự, 2001).

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Quan Hệ Trường Đại Học DN

Do nhiều nguyên nhân khách quan khác nhau như: rủi ro từ chu trình nghiên cứu, tính chất đặc thù của hàng hoá công nghệ (HHCN) làm tồn tại khoảng cách giữa NCKH và khả năng thương mại hoá các sản phẩm của NCKH khiến sự gắn kết giữa trường ĐH và DN không thực hiện được hoặc thực hiện không đạt hiệu quả như mong muốn, nếu chỉ dựa vào sự “tìm đến nhau” một cách tự nhiên giữa hai chủ thể. Tại Việt Nam, sự gắn kết giữa trường ĐH - DN trong NC&CGCN còn mang tính tự phát và hiệu quả chưa cao. Các hình thức hợp tác còn dừng ở mức độ giản đơn, mang tính “thời vụ”, các NCKH không được ứng dụng và thương mại hóa, làm ảnh hưởng không nhỏ đến cơ hội phát triển của DN, trường ĐH và xã hội.

2.1. Rào cản trong chuyển giao công nghệ và thương mại hóa

Việc thương mại hoá các sản phẩm nghiên cứu, hay nói cách khác để kết tinh kết quả nghiên cứu trong sản phẩm hàng hoá nhằm thu lợi nhuận không phải là dễ dàng đối với các trường đại học đặc biệt trong việc tìm kiếm bên nhận chuyển giao sản phẩm nghiên cứu. Kết quả là nhiều đề tài nghiên cứu chỉ dừng lại là các thành quả trong phòng thí nghiệm mà không được ứng dụng trong thực tiễn.

2.2. Thiếu chính sách khuyến khích đầu tư giáo dục hiệu quả

Trong một nền kinh tế đang phát triển, với trên 90% số doanh nghiệp là doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) như Việt Nam thì khả năng các doanh nghiệp tự đầu tư vào nghiên cứu và đổi mới công nghệ lại càng trở nên khó khăn hơn. Do đó, doanh nghiệp có nhu cầu tự thân tìm đến mua lại những thành quả sẵn có của đổi mới công nghệ mà phù hợp với mình để ứng dụng.

III. Cách Nhà Nước Thúc Đẩy Hợp Tác Nghiên Cứu Đại Học DN

Để thúc đẩy mối quan hệ (MQH) này trong NC&CGCN, Nhà nước (NN) phải đóng vai trò quan trọng làm cầu nối và thúc đẩy sự gắn kết giữa các bên với nhau. Nhiều nước đã có các mô hình NN thúc đẩy rất thành công MQH giữa trường ĐH - DN trong NC&CGCN, tạo bước tiến nhảy vọt trong phát triển kinh tế, xã hội như Chính phủ Mỹ thông qua Luật Bayh-Dole (Bayh-Dole Act 1980) đã tạo dựng được một môi trường quan trọng để thúc đẩy NC&CGCN từ các trường ĐH đến DN (Mowery và cộng sự, 2001).

3.1. Xây dựng khung pháp lý và chính sách hỗ trợ

Nhà nước cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và minh bạch để điều chỉnh các hoạt động hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp. Điều này bao gồm các quy định về sở hữu trí tuệ, chia sẻ lợi nhuận, và giải quyết tranh chấp. Đồng thời, cần có các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, và đất đai để khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển (R&D) với các trường đại học.

3.2. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và nguồn nhân lực

Nhà nước cần tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng nghiên cứu của các trường đại học, bao gồm phòng thí nghiệm, trang thiết bị, và trung tâm nghiên cứu. Đồng thời, cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao năng lực nghiên cứu của giảng viên và sinh viên. Hỗ trợ các chương trình trao đổi sinh viên và giảng viên giữa trường đại học và doanh nghiệp để tăng cường sự hiểu biết và hợp tác.

3.3. Tạo cơ chế phối hợp và kết nối cung cầu

Nhà nước cần tạo ra các cơ chế phối hợp hiệu quả giữa trường đại học, doanh nghiệp, và các bộ ngành liên quan. Tổ chức các hội thảo, diễn đàn, và sự kiện kết nối để tạo cơ hội cho các bên gặp gỡ, trao đổi, và tìm kiếm đối tác. Xây dựng các nền tảng thông tin trực tuyến để chia sẻ thông tin về các dự án nghiên cứu, công nghệ mới, và nhu cầu của doanh nghiệp.

IV. Giải Pháp Chính Sách Thúc Đẩy Liên Kết Đại Học Doanh Nghiệp

Trong bối cảnh mới của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 và khi Đảng và NN thực hiện đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục ĐH, nâng cao tính cạnh tranh của các DN Việt Nam thì cần có những giải pháp đột phá để thúc đẩy MQH đó? Đây là những câu hỏi đã trở thành chủ đề nghiên cứu của nhiều công trình nghiên cứu trong và ngoài nước.

4.1. Hoàn thiện chính sách sở hữu trí tuệ và chuyển giao

Cần có chính sách rõ ràng về quyền sở hữu trí tuệ đối với các kết quả nghiên cứu được tạo ra từ sự hợp tác giữa trường đại học và doanh nghiệp. Tạo điều kiện thuận lợi cho việc chuyển giao công nghệ từ trường đại học sang doanh nghiệp thông qua các thủ tục đơn giản và chi phí hợp lý. Khuyến khích các trường đại học thành lập các trung tâm chuyển giao công nghệ để hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tiếp cận và ứng dụng các công nghệ mới.

4.2. Chính sách chia sẻ thông tin và kết quả nghiên cứu

Nhà nước cần khuyến khích các trường đại học và doanh nghiệp chia sẻ thông tin về các dự án nghiên cứu, công nghệ mới, và nhu cầu của thị trường. Xây dựng các cơ sở dữ liệu chung để lưu trữ và chia sẻ thông tin về các kết quả nghiên cứu. Hỗ trợ các hoạt động công bố khoa học và tổ chức các hội nghị, hội thảo để chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm.

4.3. Chính sách tài chính và ưu đãi đầu tư R D

Tăng cường đầu tư từ ngân sách nhà nước cho các dự án nghiên cứu có tính ứng dụng cao. Cung cấp các khoản vay ưu đãi và bảo lãnh tín dụng cho doanh nghiệp đầu tư vào R&D với các trường đại học. Miễn giảm thuế cho các doanh nghiệp có hoạt động R&D và chuyển giao công nghệ. Thành lập các quỹ đầu tư mạo hiểm để hỗ trợ các dự án khởi nghiệp dựa trên công nghệ mới.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Kinh Nghiệm Quốc Tế Về Hợp Tác

Nhiều nước đã có các mô hình NN thúc đẩy rất thành công MQH giữa trường ĐH - DN trong NC&CGCN, tạo bước tiến nhảy vọt trong phát triển kinh tế, xã hội như Chính phủ Mỹ thông qua Luật Bayh-Dole (Bayh-Dole Act 1980) đã tạo dựng được một môi trường quan trọng để thúc đẩy NC&CGCN từ các trường ĐH đến DN (Mowery và cộng sự, 2001). Theo nghiên cứu và tính toán, cứ một USD đầu tư vào CGCN, trường ĐH thu về được 6 USD (Markman và cộng sự, 2009). Chính phủ Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… cũng đã coi việc thúc đẩy NC&CGCN trong MQH hợp tác giữa trường ĐH - DN là trọng tâm của các chính sách kinh tế để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

5.1. Bài học từ kinh nghiệm quốc tế thành công

Nghiên cứu và học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có mô hình hợp tác trường đại học - doanh nghiệp thành công như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, và Singapore. Phân tích các yếu tố thành công của các mô hình này và áp dụng một cách sáng tạo vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Chú trọng đến việc xây dựng một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, bao gồm các trường đại học, doanh nghiệp, viện nghiên cứu, và các tổ chức hỗ trợ.

5.2. Đánh giá hiệu quả và điều chỉnh chính sách

Thường xuyên đánh giá hiệu quả của các chính sách và chương trình hỗ trợ hợp tác trường đại học - doanh nghiệp. Sử dụng các chỉ số đo lường cụ thể để đánh giá tác động của các chính sách đến sự phát triển của hoạt động R&D, chuyển giao công nghệ, và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Điều chỉnh chính sách một cách linh hoạt để đáp ứng với những thay đổi của môi trường kinh tế và công nghệ.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Quan Hệ Đại Học DN

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục ĐH, tăng cường sự gắn kết giữa trường ĐH với thị trường hay cụ thể là gắn kết với DN đã trở thành một đòi hỏi tất yếu. Nói cách khác, trường ĐH cũng đang có nhu cầu tự thân được kết nối với DN, đặc biệt trong lĩnh vực nghiên cứu, chuyển giao công nghệ (NC&CGCN). Như vậy, để tồn tại và phát triển trong nền kinh tế, cả trường ĐH và DN phải tự tìm đến những đối tác mang lại lợi ích cho mình và sự hợp tác giữa trường ĐH và DN mang tính tất yếu.

6.1. Phát triển bền vững và liên kết vùng

Thúc đẩy hợp tác trường đại học - doanh nghiệp theo hướng phát triển bền vững, chú trọng đến các yếu tố môi trường và xã hội. Khuyến khích các dự án nghiên cứu và phát triển công nghệ xanh, công nghệ sạch, và các giải pháp tiết kiệm năng lượng. Tăng cường liên kết giữa các trường đại học và doanh nghiệp trong cùng một vùng hoặc khu vực để tạo ra các cụm công nghiệp và trung tâm đổi mới sáng tạo.

6.2. Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia

Hợp tác trường đại học - doanh nghiệp đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh của quốc gia. Thúc đẩy các hoạt động R&D để tạo ra các sản phẩm và dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Tăng cường chuyển giao công nghệ để giúp doanh nghiệp tiếp cận và ứng dụng các công nghệ tiên tiến. Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao để đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Vai trò của Nhà nước nhằm thúc đẩy mối quan hệ giữa trường Đại học - Doanh nghiệp trong nghiên cứu - chuyển giao công nghệ" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Nguyễn Việt Hà dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Vũ Cương, bảo vệ tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân năm 2020, thuộc chuyên ngành Kinh tế phát triển (mã số: 9310105).

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng trong nền kinh tế tri thức và bối cảnh hội nhập quốc tế, khoa học công nghệ (KHCN) cùng đổi mới sáng tạo là yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia. Tại Việt Nam, hơn 90% doanh nghiệp thuộc nhóm quy mô nhỏ và vừa (DNNVV), gặp nhiều hạn chế về tiềm lực tài chính và nhân lực để tự triển khai các hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D). Do đó, doanh nghiệp có nhu cầu tiếp nhận thành quả công nghệ từ các trường đại học – cái nôi tri thức và nghiên cứu khoa học (NCKH). Tuy nhiên, các kết quả NCKH tại trường đại học thường dừng lại ở phòng thí nghiệm, khó thương mại hóa do rủi ro nghiên cứu và tính chất đặc thù của hàng hóa công nghệ. Mối quan hệ giữa trường đại học và doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ (NC&CGCN) diễn ra tự phát, manh mún, lỏng lẻo. Phần lớn các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận từ góc độ hai bên (trường đại học hoặc doanh nghiệp), coi chính sách nhà nước là biện pháp bổ trợ, chưa xem xét vai trò của Nhà nước là đối tượng nghiên cứu trung tâm để trả lời hai câu hỏi: Đâu là việc đúng Nhà nước cần làm và Nhà nước cần can thiệp như thế nào cho đúng cách.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định rõ:

• Mục tiêu tổng quát: Tổng hợp cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước nhằm thúc đẩy mối quan hệ (MQH) giữa trường đại học (ĐH) - doanh nghiệp (DN) trong NC&CGCN; làm rõ các rào cản chính và sự cần thiết can thiệp của Nhà nước; đối chiếu thực trạng tại Việt Nam nhằm đề xuất các nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách nhà nước.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Xây dựng khung nghiên cứu về vai trò của Nhà nước nhằm thúc đẩy MQH giữa trường ĐH - DN trong NC&CGCN thông qua luận giải bản chất quan hệ và 5 rào cản cốt lõi.
  2. Phân tích thực trạng MQH ĐH - DN trong NC&CGCN, đo lường mức độ tác động của các rào cản và đánh giá thực trạng thực thi chính sách của Nhà nước.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp chính sách để Nhà nước thực hiện tốt vai trò thúc đẩy MQH ĐH - DN tại Việt Nam đến năm 2030.

Câu hỏi nghiên cứu của luận án:

• Câu hỏi 1: Bản chất MQH giữa trường ĐH - DN trong NC&CGCN là gì? Những rào cản nào làm cho MQH giữa trường ĐH - DN trong NC&CGCN không phát triển?
• Câu hỏi 2: Vì sao Nhà nước phải can thiệp vào MQH giữa trường ĐH - DN trong NC&CGCN? Nhà nước nên làm gì hoặc không nên làm gì để thúc đẩy NC&CGCN giữa ĐH và DN?
• Câu hỏi 3: Nhà nước cần làm như thế nào để các chính sách thúc đẩy MQH giữa trường ĐH - DN trong NC&CGCN được thực hiện có hiệu quả?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Vai trò của Nhà nước nhằm thúc đẩy MQH giữa trường đại học và doanh nghiệp trong NC&CGCN.
• Phạm vi nội dung: Phân tích bản chất quan hệ, 5 nhóm rào cản khách quan (sở hữu trí tuệ, thông tin, rủi ro, lợi ích, tài chính); các công cụ chính sách thể chế và tài chính của Nhà nước; khảo sát nhận thức, đánh giá của các bên liên quan.
• Phạm vi không gian: Các trường đại học công lập, tư thục và các doanh nghiệp (không phân biệt sở hữu nhà nước hay tư nhân) tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng được thu thập và phân tích trong giai đoạn 2013–2019; các đề xuất giải pháp có tầm nhìn định hướng đến năm 2030.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo hai tuyến chủ đề chính:

Các hướng nghiên cứu quốc tế

• Lịch sử liên kết ĐH - DN và Đạo luật Bayh-Dole (1980): Kenney (1987) ghi nhận hợp đồng nghiên cứu hóa học ứng dụng tại MIT năm 1972 là mốc khởi đầu; Đạo luật Bayh-Dole (Mỹ, 1980) mở đường cho việc trao quyền sở hữu sáng chế sử dụng ngân sách nhà nước cho trường đại học (Mowery và cộng sự, 2001; Markman và cộng sự, 2009).
• Chủ thể và động cơ liên kết: Etzkowitz (1983) nghiên cứu hoạt động kinh doanh học thuật; Dierdonck, Debackere & Engelen (1990), Meyer-Krahmer & Schmoch (1998) tại Châu Âu; Fujisue (1998), Branscomb, Kodama & Florida (1999) tại Châu Á; Laursen & Salter (2004) với chiến lược tìm kiếm mở của DN; Chesbrough (2006) với mô hình đổi mới mở.
• Mô hình Vòng xoắn ba bên (Triple Helix): Etzkowitz & Leydesdorff (1995, 2000) thiết lập quan hệ ba bên ĐH - DN - Nhà nước qua ba mô hình (Kiểu I - Nhà nước chỉ huy; Kiểu II - Thị trường tự do, nhà nước thu hẹp; Kiểu III - Các khối tổ chức giao thoa, đảm nhận vai trò chéo). Về sau mở rộng thêm Vòng xoắn thứ 4 (xã hội) và thứ 5 (môi trường tự nhiên) theo Carayannis & Campbell (2010), Carayannis & Rakhmatullin (2014).
• Tổ chức trung gian và thất bại thị trường: Siegel và cộng sự (2003, 2004), Howells (2006) phân tích vai trò tổ chức trung gian giảm bất đối xứng thông tin; Arrow (1962) phân tích thất bại thị trường trong R&D và vấn đề quyền sở hữu trí tuệ; Salmenkaita & Salo (2002) phân loại 4 nhóm lý do Nhà nước can thiệp: thất bại thị trường, thất bại hệ thống, cấu trúc cứng nhắc, tầm nhìn thiển cận; Esham (2008) tại Sri Lanka phân định vai trò Nhà nước giữa hợp tác thông thường và hợp tác chiến lược; Fu, Li & Hughes (2012) đánh giá tác động của phiên bản Bayh-Dole Trung Quốc (1999, 2007) đối với năng lực cạnh tranh của 802 doanh nghiệp.

Các hướng nghiên cứu tại Việt Nam

• Phùng Xuân Nhạ và cộng sự (2009) nghiên cứu mô hình đào tạo gắn với nhu cầu DN ở ba khâu (đầu vào, chu trình, đầu ra), chưa đi sâu vào chuyển giao NCKH.
• Nguyễn Thanh Sơn (2013) nêu 5 vai trò của trường ĐH và 7 giải pháp liên kết, nhưng đề cập vai trò Nhà nước ở mức khái quát.
• Lê Hiếu Học và Nguyễn Đức Trọng (2017) khảo sát các viện thuộc Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, nhận diện các rào cản nội bộ (nhận thức, văn hóa, năng lực) nhưng chưa giải quyết rào cản thuộc bản chất hàng hóa công nghệ và thất bại thị trường.
• Nguyễn Thị Thu Hằng (2011) khảo sát nhận thức của DN tại TP. Hồ Chí Minh về liên kết ba bên Viện - ĐH - DN, đưa ra 5 kiến nghị chính sách nhưng thiếu góc nhìn từ trường đại học và bị hạn chế trong khung khổ tự chủ đại học thời điểm 2011.
• Lê Hiếu Học và cộng sự (2017) xây dựng khung tiêu chí đánh giá liên kết tại 5 trường đại học khối kỹ thuật, chưa đại diện cho các khối ngành khác.
• Dự án POHE (2016) tiếp cận theo chức năng quản lý hành chính nhà nước đối với các trường đại học định hướng ứng dụng.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án giải quyết

Phần lớn công trình trước đây xem xét mối quan hệ ĐH - DN từ giác độ nội bộ của hai chủ thể, chưa phân tích bản chất hàng hóa công nghệ và các thất bại thị trường khách quan dẫn đến 5 rào cản cốt lõi. Luận án đặt vai trò của Nhà nước làm trọng tâm phân tích độc lập, xây dựng khung lý thuyết dựa trên hai nguyên tắc can thiệp (nguyên tắc hỗ trợ và nguyên tắc tương hợp), kiểm định định lượng tác động của 5 rào cản đến các hình thức liên kết, từ đó thiết kế các công cụ chính sách tháo gỡ rào cản tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết, khái niệm và khung phân tích

Luận án kết hợp các lý thuyết kinh tế và quản lý phát triển:

• Lý thuyết vai trò Nhà nước trong kinh tế thị trường: Thuyết "Bàn tay vô hình" của Adam Smith, Thuyết "Điều chỉnh kinh tế vĩ mô" của John Maynard Keynes, Thuyết "Kinh tế hỗn hợp" của Paul Samuelson, cùng quan điểm của Joseph Stiglitz, Musgrave, James Buchanan, và Báo cáo Phát triển Thế giới (World Bank, 1997).
• Nguyên tắc can thiệp của Nhà nước:
  1. Nguyên tắc hỗ trợ: Can thiệp nhằm tạo điều kiện, tôn trọng sở hữu tư nhân, thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh, khắc phục thất bại thị trường mà tư nhân không thể tự làm.
  2. Nguyên tắc tương hợp: Lựa chọn hình thức can thiệp tối ưu sao cho chi phí xã hội nhỏ hơn phúc lợi tạo ra, không làm biến dạng quan hệ thị trường.
• Lý thuyết thất bại thị trường của Kenneth Arrow (1962): Đầu tư tư nhân vào R&D thấp hơn mức tối ưu xã hội do rủi ro cao, khó kiểm soát quyền sở hữu và bất đối xứng thông tin.
• Mô hình Vòng xoắn ba bên (Triple Helix III): Etzkowitz & Leydesdorff (2000) về sự tương tác chồng lấn và hỗ trợ thể chế giữa Nhà nước - Trường đại học - Doanh nghiệp.
• Khái niệm và đặc tính sản phẩm NC&CGCN: Theo OECD (1992) và Nguyễn Trọng Cơ (2017), sản phẩm NC&CGCN được phân loại thành 7 nhóm đối tượng giao dịch:

Nhóm đối tượng	Phân loại sản phẩm NC&CGCN
Nhóm 1	Li-xăng / patăng sáng chế, giải pháp hữu ích
Nhóm 2	Kết quả R&D dạng công nghệ labo (chưa hoàn chỉnh kỹ thuật/thương mại, có tiềm năng thương mại)
Nhóm 3	Bí quyết nghề nghiệp, quy trình, bản vẽ, mô tả, công thức (chưa công bố rộng rãi)
Nhóm 4	Dịch vụ kỹ thuật (đo kiểm, lắp đặt, vận hành, tư vấn kỹ thuật, tư vấn sản xuất, đào tạo kỹ năng)
Nhóm 5	Dịch vụ R&D thương mại, R&D theo hợp đồng đặt hàng
Nhóm 6	Li-xăng nhãn hiệu hàng hóa, kiểu dáng công nghiệp và đối tượng SHTT khác
Nhóm 7	Thiết bị chứa đựng công nghệ cần mua, hệ thống thiết bị công nghệ đồng bộ

Luận án làm rõ 5 đặc điểm của hàng hóa công nghệ (dựa trên Tạ Doãn Trịnh, 2009; Hồ Đức Việt, 2010; Phạm Văn Dũng, 2010): (1) Tồn tại dưới dạng vật chất hoặc ý tưởng vô hình; (2) Khó định giá do hàm lượng lao động trí óc và thông tin bất đối xứng; (3) Tính ngoại ứng tích cực cao; (4) Vừa có tính sở hữu cá nhân vừa mang đặc tính hàng hóa công (không cạn kiệt, cần bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ để tạo tính loại trừ); (5) Tính không đồng nhất và xu hướng độc quyền công nghệ.

Từ các đặc thù trên, luận án xác định 5 rào cản cơ bản cản trở MQH ĐH - DN: (1) Rào cản Sở hữu trí tuệ (SHTT); (2) Rào cản Thông tin; (3) Rào cản Rủi ro; (4) Rào cản Lợi ích; (5) Rào cản Tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp (mixed methods):

• Phương pháp định tính: Nghiên cứu tài liệu chính sách, phân tích chủ đề "bắt rễ" (grounded thematic analysis) và phỏng vấn sâu các chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý (Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ), lãnh đạo trường đại học và đại diện doanh nghiệp nhằm khám phá, hiệu chỉnh thang đo và đánh giá chính sách.
• Phương pháp định lượng:
  • Mẫu khảo sát: Điều tra chọn mẫu đối với các trường đại học (công lập, tư thục) và các doanh nghiệp tại Việt Nam.
  • Kỹ thuật phân tích: Thống kê mô tả; đánh giá độ tin cậy thang đo bằng hệ số Cronbach's Alpha; phân tích nhân tố khám phá (EFA); phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (Multiple Linear Regression) trên phần mềm SPSS phiên bản 20 để kiểm định mức độ cản trở của 5 rào cản đối với các hình thức hợp tác ĐH - DN.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học về MQH giữa trường đại học và doanh nghiệp trong NC&CGCN và vai trò của Nhà nước từ thập niên 1980 đến nay. Tác giả phân tích các cột mốc: Đạo luật Bayh-Dole (Mỹ, 1980), các nghiên cứu về đội ngũ khoa học (Bird & Allen, 1989; Louis & cs, 1989), mô hình Triple Helix (Etzkowitz & Leydesdorff, 1995, 2000), vai trò tổ chức trung gian (Siegel & cs, 2003; Howells, 2006) và đổi mới mở (Chesbrough, 2006). Tác giả tổng hợp 4 nhóm lý do can thiệp của Nhà nước theo Salmenkaita & Salo (2002):

Lý do can thiệp	Chuẩn đoán	Đánh giá thách thức	Ví dụ can thiệp của Nhà nước
Thất bại thị trường	Hỗ trợ nghiên cứu cho trường ĐH ở các lĩnh vực cụ thể	Các lĩnh vực KHCN trọng yếu cho cạnh tranh tương lai không nhận đủ nguồn lực	Xác định ưu tiên nguồn lực; nâng cao số lượng và chất lượng sản phẩm NC&CGCN
Thất bại hệ thống	Hỗ trợ các dự án liên kết giữa trường ĐH - DN	Sản phẩm NC&CGCN hiện hành không được sử dụng hiệu quả	Lượng hóa lợi ích và thiệt hại liên quan đến các hợp tác liên kết
Cấu trúc cứng nhắc	Đảm bảo vốn đầu tư mạo hiểm công khi vốn tư nhân chưa có	Thay đổi công nghệ mới bị hạn chế bởi hiện trạng bất động của công nghệ	Tạo hệ thống tổ chức trung tâm; củng cố cụm liên kết đổi mới sáng tạo
Tầm nhìn thiển cận	Tạo cơ chế ra quyết định chung giữa Chính phủ - DN - ĐH	Tư duy thử nghiệm theo trào lưu, hiệu ứng bầy đàn	Lượng hóa hành động khám phá; dự báo và nhìn trước xu thế công nghệ

Đồng thời, chương này điểm luận các nghiên cứu trong nước của Phùng Xuân Nhạ (2009), Nguyễn Thị Thu Hằng (2011), Nguyễn Thanh Sơn (2013), Lê Hiếu Học & Nguyễn Đức Trọng (2017), POHE (2016), qua đó làm rõ khoảng trống nghiên cứu về việc thiếu vắng khung lý thuyết chuyên sâu lấy vai trò của Nhà nước làm trọng tâm giải quyết các thất bại thị trường trong NC&CGCN.

Chương 2: Cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước nhằm thúc đẩy mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu, chuyển giao công nghệ

Chương 2 luận giải các khái niệm nền tảng:

• Vai trò của NC&CGCN đối với trường ĐH (tạo nguồn thu, nâng cao năng lực đội ngũ, cập nhật giáo trình), đối với DN (tạo sản phẩm mới, giảm chi phí sản xuất, đón đầu thị trường) và đối với xã hội (mở rộng biên sản xuất, tăng hệ số TFP, thúc đẩy kinh tế tri thức).
• Bản chất giao dịch ĐH - DN: Là giao dịch hai chiều bình đẳng, cùng có lợi, chuyển dịch từ quan hệ cung - cầu truyền thống sang đối tác hợp tác.
• Đặc điểm thị trường NC&CGCN: Tính lồng ghép trong giao dịch, không có "chợ" giao dịch cố định truyền thống, chi phí giao dịch cao, giá cả dễ méo mó do độc quyền tri thức, hành chính hóa hoạt động nghiên cứu và bất đối xứng thông tin.
• Năng lực bên cung (Trường ĐH): Năng lực nghiên cứu, khả năng thương mại hóa, tư duy thị trường, cơ sở vật chất phòng thí nghiệm.
• Năng lực bên cầu (Doanh nghiệp): Năng lực tiếp nhận công nghệ, tiềm lực tài chính (vốn tự có và khả năng huy động vốn tín dụng/quỹ mạo hiểm), nhận thức quản trị đổi mới.
• Khung vai trò và nguyên tắc can thiệp của Nhà nước: Vận dụng nguyên tắc hỗ trợ và nguyên tắc tương hợp để định hình hai nhóm công cụ: nhóm chính sách tạo lập môi trường thể chế (SHTT, thông tin, chia sẻ rủi ro, phân chia lợi ích) và nhóm chính sách hỗ trợ tài chính (tài trợ R&D, ưu đãi thuế, quỹ đầu tư mạo hiểm).

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu

Chương 3 trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu:

• Xây dựng quy trình nghiên cứu gồm 5 bước: Xác định vấn đề -> Tổng quan lý luận -> Thiết kế công cụ & thu thập dữ liệu (định tính, định lượng) -> Phân tích dữ liệu -> Đề xuất giải pháp.
• Thiết lập thang đo cho 5 nhóm rào cản (SHTT, thông tin, rủi ro, lợi ích, tài chính) và các hình thức hợp tác ĐH - DN.
• Quy trình kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha và phân tích nhân tố khám phá EFA nhằm đảm bảo giá trị hội tụ và phân biệt của thang đo.
• Thiết lập phương trình hồi quy tuyến tính đa biến trên SPSS 20 để đo lường mức độ tác động của từng rào cản đến mức độ gắn kết của các hình thức quan hệ hợp tác tại trường đại học và tại doanh nghiệp.
• Mô tả quy trình phỏng vấn sâu và phân tích chủ đề "bắt rễ" từ dữ liệu định tính.

Chương 4: Thực trạng vai trò Nhà nước nhằm thúc đẩy mối quan hệ giữa trường đại học và doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ

Chương 4 cung cấp bức tranh thực nghiệm toàn diện giai đoạn 2013–2019:

• Thực trạng bên cung: Đội ngũ giảng viên có trình độ tiến sĩ gia tăng nhưng phân bố không đều; công bố quốc tế ISI tập trung ở top các trường đại học lớn; nguồn thu từ NC&CGCN tại các trường còn chiếm tỷ trọng rất nhỏ trong tổng nguồn thu; tỷ lệ trường thành lập bộ phận chuyên trách quảng bá sản phẩm KHCN/TTO còn thấp.
• Thực trạng bên cầu: Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam có quy mô vốn nhỏ, trình độ công nghệ ở mức trung bình hoặc lạc hậu, chi tiêu cho R&D thấp hơn nhiều so với các quốc gia trong khu vực; số lượng doanh nghiệp thành lập bộ phận R&D chuyên biệt hạn chế; nhu cầu công nghệ chủ yếu mang tính ngắn hạn, xử lý sự vụ.
• Thực trạng mối quan hệ: Hợp tác ĐH - DN chủ yếu diễn ra ở mức độ đơn giản (tiếp nhận sinh viên thực tập, đào tạo ngắn hạn, tư vấn kỹ thuật đơn lẻ), thiếu vắng các hợp đồng hợp tác R&D dài hạn, liên minh chiến lược hoặc thành lập doanh nghiệp khởi nguồn (spin-off).
• Kết quả hồi quy mô hình: Khẳng định cả 5 rào cản (SHTT, thông tin, rủi ro, lợi ích, tài chính) đều có tác động cản trở có ý nghĩa thống kê đến các hình thức liên kết ĐH - DN ở cả hai phía trường đại học và doanh nghiệp.
• Đánh giá thực thi chính sách của Nhà nước: Các văn bản pháp lý về SHTT, chuyển giao công nghệ, ưu đãi thuế đã được ban hành nhưng khâu hướng dẫn và thực thi còn nhiều vướng mắc; thủ tục tiếp cận quỹ tài trợ KHCN của Nhà nước còn mang nặng tính hành chính; cơ chế chia sẻ rủi ro và các quỹ đầu tư mạo hiểm công chưa phát huy hiệu quả; thiếu hụt sàn giao dịch thông tin công nghệ tích hợp.

Chương 5: Tăng cường vai trò của Nhà nước nhằm thúc đẩy mối quan hệ đại học và doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ

Chương 5 phân tích bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0, cơ hội và thách thức đối với hệ thống đổi mới sáng tạo Việt Nam, xác định quan điểm và định hướng tăng cường vai trò của Nhà nước đến năm 2030, đồng thời đề xuất 5 nhóm giải pháp chính sách trọng tâm:

1. Nhóm giải pháp về chính sách sở hữu trí tuệ: Hoàn thiện quy định giao quyền sở hữu tài sản trí tuệ tạo ra từ ngân sách nhà nước cho cơ sở nghiên cứu/tác giả (vận dụng tinh thần Đạo luật Bayh-Dole); đơn giản hóa quy trình đăng ký, xác lập và định giá tài sản trí tuệ.
2. Nhóm giải pháp về chính sách chia sẻ thông tin: Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia đồng bộ về chuyên gia, công nghệ sẵn sàng chuyển giao và nhu cầu của doanh nghiệp; phát triển mạng lưới các tổ chức trung gian, văn phòng chuyển giao công nghệ (TTO) tại các trường đại học lớn.
3. Nhóm giải pháp về cơ chế chia sẻ lợi ích: Quy định khung phân chia tỷ lệ lợi nhuận thương mại hóa minh bạch giữa nhà trường, nhóm nghiên cứu và doanh nghiệp nhận chuyển giao; hoàn thiện cơ chế tự chủ tài chính cho trường đại học công lập.
4. Nhóm giải pháp về chính sách chia sẻ rủi ro: Thành lập và vận hành hiệu quả Quỹ đầu tư mạo hiểm công; thiết lập cơ chế tài trợ đồng bảo hiểm rủi ro cho các dự án thương mại hóa thử nghiệm công nghệ mới giữa ĐH và DN.
5. Nhóm giải pháp về chính sách tài chính và ưu đãi thuế: Thực hiện khấu trừ thuế thu nhập doanh nghiệp cho chi phí tài trợ R&D tại các trường đại học; miễn giảm thuế nhập khẩu trang thiết bị nghiên cứu; chuyển từ cấp phát kinh phí dàn trải sang cơ chế Nhà nước đặt hàng nghiên cứu theo nhiệm vụ trọng điểm gắn với địa chỉ ứng dụng cụ thể của doanh nghiệp.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt khoa học và lý luận

1. Hệ thống hóa và xác định rõ 5 nhóm rào cản cốt lõi (Sở hữu trí tuệ, Thông tin, Rủi ro, Lợi ích, Tài chính) xuất phát từ bản chất đặc thù của hàng hóa công nghệ và các thất bại thị trường, giải thích nguyên nhân thị trường NC&CGCN không thể tự cân bằng nếu thiếu vai trò điều tiết của Nhà nước.
2. Xây dựng và kiểm định thành công mô hình định lượng đo lường tác động của từng nhóm rào cản tới mức độ gắn kết của các hình thức hợp tác ĐH - DN tại Việt Nam.
3. Đề xuất khung lý thuyết về vai trò của Nhà nước trong việc thúc đẩy MQH ĐH - DN thông qua hai trục công cụ chính sách: chính sách tạo lập môi trường thể chế và chính sách hỗ trợ tài chính, tuân thủ nguyên tắc hỗ trợ và nguyên tắc tương hợp.

Đóng góp về mặt thực tiễn

1. Cung cấp bộ dữ liệu thực chứng phản ánh thực trạng phân mảnh, manh mún trong liên kết ĐH - DN tại Việt Nam giai đoạn 2013–2019, chỉ ra sự thiếu hụt các liên kết chiến lược có chiều sâu.
2. Đánh giá khách quan những điểm nghẽn trong khâu thực thi chính sách của Nhà nước: chính sách được ban hành nhiều nhưng hiệu lực đi vào cuộc sống còn thấp, thủ tục hành chính phức tạp, thiếu cơ chế chia sẻ rủi ro tài chính.
3. Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp chính sách đồng bộ, khả thi nhằm dỡ bỏ 5 rào cản, phù hợp với điều kiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam trong giai đoạn đến năm 2030.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của luận án: Luận án tập trung khảo sát các trường đại học và doanh nghiệp trong phạm vi Việt Nam giai đoạn 2013–2019, chưa bao quát toàn diện các viện nghiên cứu độc lập nằm ngoài hệ thống đại học. Do tính chất dữ liệu cắt ngang (cross-sectional data), nghiên cứu chưa đánh giá được biến động chuỗi thời gian dài của các chỉ số tài chính R&D sau khi các chính sách mới ban hành.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu sang mô hình liên kết Viện nghiên cứu - Doanh nghiệp; phân tích định lượng chuyên sâu tác động kinh tế lượng của từng chính sách ưu đãi thuế cụ thể đối với hoạt động đổi mới công nghệ của doanh nghiệp; thực hiện nghiên cứu so sánh quốc tế đối chiếu Việt Nam với các nền kinh tế mới nổi trong khu vực ASEAN.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nhà hoạch định chính sách (Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính): Cung cấp luận cứ khoa học để sửa đổi các quy định về quyền SHTT đối với các nhiệm vụ KHCN sử dụng ngân sách nhà nước, thiết kế cơ chế đặt hàng R&D và hoàn thiện chính sách thuế khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới công nghệ.
• Đối với lãnh đạo các trường đại học: Cung cấp cơ sở định hướng tái cấu trúc hoạt động NCKH gắn với nhu cầu thị trường, xây dựng văn phòng TTO và ban hành quy chế phân chia lợi ích nội bộ khuyến khích giảng viên chuyển giao công nghệ.
• Đối với doanh nghiệp: Gợi mở phương thức tiếp cận nguồn tri thức, chuyên gia và công nghệ từ trường đại học, tận dụng các chính sách hỗ trợ của Nhà nước để giảm thiểu chi phí và rủi ro đổi mới công nghệ.
• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học: Làm tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu kết hợp trong kinh tế phát triển và quản lý KHCN.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định những rào cản cốt lõi nào cản trở mối quan hệ giữa trường đại học và doanh nghiệp trong NC&CGCN?

Luận án xác định 5 nhóm rào cản chính xuất phát từ đặc tính hàng hóa công nghệ và thất bại thị trường: (1) Rào cản Sở hữu trí tuệ; (2) Rào cản Thông tin; (3) Rào cản Rủi ro; (4) Rào cản Lợi ích; (5) Rào cản Tài chính. Cả 5 rào cản này đều được kiểm định định lượng và khẳng định có tác động kìm hãm mối quan hệ ĐH - DN.

2. Hai nguyên tắc can thiệp cơ bản của Nhà nước vào thị trường NC&CGCN được luận án đưa ra là gì?

Luận án chỉ ra hai nguyên tắc điều tiết của Nhà nước:

• Nguyên tắc hỗ trợ: Nhà nước can thiệp nhằm mục tiêu lâu dài là hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ thể hoạt động, tôn trọng quy luật thị trường, bảo vệ quyền sở hữu tư nhân và chỉ can thiệp vào những điểm thị trường thất bại.
• Nguyên tắc tương hợp: Lựa chọn hình thức can thiệp tối ưu sao cho chi phí xã hội phát sinh nhỏ hơn phúc lợi xã hội tạo ra và đảm bảo không làm triệt tiêu động lực tự thân của các bên.

3. Tác giả sử dụng các công cụ và kỹ thuật định lượng nào để phân tích dữ liệu?

Tác giả sử dụng phần mềm SPSS phiên bản 20 để thực hiện kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha), phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy tuyến tính đa biến (Multiple Linear Regression) nhằm lượng hóa mức độ cản trở của các rào cản đối với các hình thức liên kết tại trường đại học và doanh nghiệp.

4. Đạo luật Bayh-Dole (1980) của Mỹ và kinh nghiệm của Trung Quốc (1999, 2007) gợi mở điều gì cho luận án?

Luận án phân tích Đạo luật Bayh-Dole của Mỹ và các phiên bản của Trung Quốc để khẳng định: việc Nhà nước trao quyền sở hữu tài sản trí tuệ phát sinh từ các đề tài sử dụng ngân sách công cho các trường đại học và nhà khoa học là đòn bẩy thể chế quyết định, giúp gia tăng nhanh chóng số lượng phát minh được cấp phép và thương mại hóa cho khu vực doanh nghiệp.

---

Kết luận

Luận án của tác giả Nguyễn Việt Hà đã giải quyết toàn diện bài toán thúc đẩy mối quan hệ giữa trường đại học và doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ tại Việt Nam dưới lăng kính vai trò quản lý phát triển của Nhà nước. Bằng việc kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính và định lượng trên phần mềm SPSS 20, công trình đã xác thực 5 nhóm rào cản cốt lõi và làm rõ sự cần thiết phải có sự can thiệp có nguyên tắc của Nhà nước để khắc phục các thất bại thị trường. Hệ thống giải pháp chính sách về sở hữu trí tuệ, chia sẻ thông tin, lợi ích, rủi ro và tài chính được đề xuất mang tính đồng bộ, cung cấp luận cứ khoa học xác đáng cho việc hoàn thiện thể chế kinh tế phát triển và giáo dục đại học tại Việt Nam đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề về ảnh hưởng của vai trò của NN trong việc thúc đẩy MQH giữa trường ĐH - DN hay Viện nghiên cứu - DN. Căn cứ vào kết quả nghiên cứu, tác giả mới chỉ đưa ra được những đề xuất từ phía NN để giải quyết MQH giữa hai bên nhưng không trả lời được lý do tại sao NN phải tham gia và giải quyết các nội dung liên quan đến MQH 3 bên Viện nghiên cứu - trường ĐH - DN. Nghiên cứu cũng đưa ra 5 giải pháp đề xuất đối với NN, bao gồm: (i) tăng cường hiệu lực thực thi các chương trình, chính sách của NN; (ii) tuyên truyền về lợi ích của MQH này; (iii) tăng cường phổ biến thông tin về chính sách hỗ trợ DN của NN; (iv) Chia sẻ chi phí tiếp cận tín dụng và tư vấn cho DN; và (v) xây dựng các chương trình phát triển dài hạn về đầu tư đổi mới công nghệ. Cơ sở khoa học để đề xuất những giải pháp này hoàn toàn chỉ dựa trên ý kiến phản hồi của DN là chưa đủ vững chắc.

Nội dung các giải pháp còn quá chung chung và có nguy cơ vi phạm nguyên tắc NN không được can thiệp trực tiếp vào hoạt động sản xuất kinh doanh của DN. Bên cạnh đó, nghiên cứu được thực hiện từ năm 2011 khi đó mức độ tự chủ của các trường ĐH còn chưa cao nên phân tích và các giải pháp đề ra vẫn bị hạn chế trong “khung pháp lý khá chật hẹp” về khả năng tự chủ, tự mở rộng quan hệ hợp tác với DN của các trường ĐH. Do đó, nhiều kênh thúc đẩy hợp tác đã được áp dụng ở các nước trên thế giới (như hợp đồng hợp tác, đầu tư qua quỹ mạo hiểm, thúc đẩy NC&CGCN theo đặt hàng của NN…) chưa được bàn đến cụ thể. Lê Hiếu Học và các cộng sự (2017), xây dựng bộ tiêu chí, khung phân tích đánh giá và các yếu tố ảnh hưởng đến mối liên kết trường ĐH - DN.

Tuy nhiên, bộ tiêu chí này không thể thực hiện đo lường mối liên kết này tại Việt Nam khi số liệu thống kê không có đầy đủ. Nghiên cứu cũng chỉ ra các yếu tố thúc đẩy, cản trở MQH này, nhưng việc phân tích các yếu tố này mới nhìn dưới góc độ tổ chức, quan hệ và nguồn lực của 5 trường ĐH có khối ngành kỹ thuật và các DN dựa trên nhu cầu của hai bên và chưa phân tích các yếu tố mong muốn/kỳ vọng của hai bên về nhau. Mặc dù tác giả có đề cập đến mô hình vòng xoắn 3 bên nhưng mô hình này chỉ mang tính định hướng, ứng dụng mà không lý giải được lý do phải có sự can thiệp của NN và NN sẽ phải can thiệp như thể nào để đảm bảo thúc đẩy MQH giữa ĐH - DN trong NC&CGCN. Về phạm vi nghiên cứu tại 5 trường đào tạo chủ yếu khối ngành kỹ thuật, các NCKH trong khối ngành rất dễ và thuận tiện trong việc thương mại hóa các kết quả nghiên cứu, "khách hàng DN" của các trường kỹ thuật khá tập trung, lĩnh vực dịch vụ hàng hóa cung cấp cho DN tương đối cụ thể.

Vì vậy, các kết luận của nghiên cứu chỉ đại diện cho khối ngành kỹ thuật công nghệ mà chưa giải quyết đến các vấn đề của các trường có khối ngành đào tạo khác, những trường ĐH không thuận lợi cho hoạt động NC&CGCN. 15 Tổng quan các nghiên cứu cho thấy, các nghiên cứu về MQH giữa trường ĐH - DN trong NC& CGCN được tiếp cận dưới góc độ khác nhau nhưng đều thống nhất cho rằng MQH giữa trường ĐH - DN trong NC&CGCN là rất cần thiết, mang lại rất nhiều lợi ích cho trường ĐH, DN và xã hội. Mối quan hệ giữa trường ĐH - DN đã được nhiều tác giả trong nước và nước ngoài nghiên cứu theo nhiều khía cạnh tại các ngữ cảnh khác nhau. Tuy nhiên, đa số các nghiên cứu đều đứng từ góc nhìn riêng biệt để xem xét MQH, từ phía DN để xem xét nhu cầu đối với các dịch vụ NC&CGCN của trường ĐH, hoặc từ phía trường ĐH để xem xét nhu cầu được DN hỗ trợ, hợp tác.

Các nghiên cứu mới chỉ xem xét đến các rào cản xuất phát từ bên trong như nhận thức, địa lý, văn hóa, năng lực. mà chưa nghiên cứu các rào cản xuất phát từ bên ngoài các chủ thể mà chính các chủ thể này không thể hoặc không muốn giải quyết để thúc đẩy MQH này. Các nghiên cứu đều chưa trả lời được câu hỏi là chủ thể nào sẽ đứng ra để khắc phục những rào cản khách quan khi hai bên trường ĐH, DN không thể giải quyết được. Vì vậy, cần phải có một nghiên cứu sâu để chỉ ra vì sao trường ĐH, DN đều thấy được lợi ích của MQH nhưng MQH này vẫn không phát triển; MQH này bị ảnh hưởng bởi những rào cản nào, những rào cản nào trong MQH mà hai bên không thể giải quyết được, chủ thể nào sẽ đứng ra khắc phục rào cản đó và từ luận giải đó làm cơ sở đề xuất các giải pháp mang tính tổng thể cho các chủ thể.

Các nghiên cứu về vai trò nhà nước nhằm thúc đẩy mối quan hệ giữa trường đại học - doanh nghiệp trong nghiên cứu và chuyển giao công nghệ 1. Các lý thuyết về vai trò của nhà nước Lý thuyết và thực tế về vai trò NN trong quản lý phát triển tại các quốc gia trên thế giới trong lịch sử đã trải qua nhiều thay đổi. Học thuyết “bàn tay vô hình” của A. Smith cho rằng: trong nền kinh tế thị trường, các cá nhân tham gia đều muốn tối đa hóa lợi nhuận cho mình do đó “vô hình chung đã thúc đẩy sự phát triển và củng cố lợi ích cho cả cộng đồng”.

Theo Adam Smith “chính quyền mỗi quốc gia không cần can thiệp vào cá nhân và DN, cứ để nó tự do hoạt động kinh doanh và vô hình chung hệ thống thị trường và cơ chế giá cả sẽ hoạt động một cách tự phát vì lợi ích của tất cả mọi người như thể có một bàn tay vô hình đầy thiện ý điều khiển toàn bộ quá trình xã hội và sự điều khiển tự phát này còn có hiệu quả hơn cả khi có ý định can thiệp hay điều khiển thị trường”. Quan điểm tôn trọng quy luật khách quan của thị trường này chỉ đúng với nền kinh tế thị trường thuần túy và thị trường của một vài hàng hóa thông thường. Học thuyết này không lý giải được các trường hợp thị trường hàng hóa đặc biệt, trường hợp thị trường gặp thất bại, không giải quyết những vấn đề mà các quốc 16 gia phải đối mặt như: sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo, vấn đề thất nghiệp, vấn đề an sinh xã hội… Những vấn đề này sẽ không có một cá nhân, chủ thể hay một bàn tay vô hình nào giải quyết mà chỉ có thể là NN. Học thuyết “điều chỉnh kinh tế vĩ mô” của Keynes: Khác với học thuyết “bàn tay vô hình”, Keynes đánh giá cao “vai trò điều tiết của nhà nước và xem nhẹ cơ chế tự điều tiết của thị trường”.

Keynes “không tán đồng quan điểm của trường phái cổ điển và tân cổ điển về sự cân bằng kinh tế dựa trên cơ sở tự điều tiết của thị trường”. Ông cho rằng “Nhà nước phải điều tiết ở tầm vĩ mô mới giải quyết được việc làm tăng thu nhập, khuyến khích đầu tư, giảm tiết kiệm và giải quyết được tình trạng khủng hoảng và thất nghiệp thúc đẩy kinh tế phát triển”. Tuy nhiên, sai lầm của Keynes là không tận dụng được quy luật khách quan của thị trường mà một trong những điểm nổi bật và ưu thế nhất của cơ chế thị trường đó là tạo cơ chế huy động, phân bổ nguồn lực, tạo động lực thúc đẩy sáng tạo và phát triển. Đây có thể được coi là cơ chế hiệu quả nhất hiện nay.

Học thuyết “kinh tế hỗn hợp” của P. Samuelson: Hạn chế được cả hai nhược điểm của trường phái A. Smith và Keynes, học thuyết “kinh tế hỗn hợp” cho rằng để “điều hành một nền kinh tế nếu thiếu chính phủ hoặc thị trường cũng như định vỗ tay bằng một bàn tay”. Theo ông “một quốc gia để đảm bảo được ba tiêu chí cơ bản của nền kinh tế; hiệu quả, công bằng và ổn định, cách tốt nhất là phải hình thành nên một nền kinh tế hỗn hợp”.

Trong “nền kinh tế hỗn hợp” có cả thị trường lẫn chính phủ. “Cơ chế thị trường xác định giá cả và sản lượng trong nhiều lĩnh vực, trong khi đó chính phủ điều tiết thị trường bằng các chương trình thuế, chi tiêu, luật lệ. Cả hai bên thị trường và chính phủ đều có tính chất thiết yếu”. Nghiên cứu về vai trò của NN cùng được rất nhiều học giả như Joseph Stiglitz, Musgrave, James Buchanan… đề cập đến, từ những nghiên cứu mang tính kinh điển cho đến những nghiên cứu về vai trò của NN trong từng lĩnh vực cụ thể.

Nhìn chung, các nghiên cứu kinh điển đều thống nhất cho rằng NN là một tổ chức xã hội đặc biệt được giai cấp thống trị thành lập nhằm thực hiện quyền lực chính trị của mình. Các nghiên cứu cũng khẳng định, vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của NN được xác định bởi chế độ chính trị; tính chất, trình độ của mô hình kinh tế thị trường, các lý thuyết về vai trò NN trong nền kinh tế thị trường (Stiglitz, 1995; Rosen 2005) đều khẳng định NN phải tôn trọng và phát huy các quy luật khách quan của thị trường, thông qua thị trường để điều tiết các MQH kinh tế. Tuy nhiên, bản thân thị trường có những mặt hạn chế của nó - được gọi là khuyết tật hay thất bại của thị trường, khiến 17 quan hệ cung- cầu không hoàn toàn tạo ra được những vị thế cân bằng thị trường đúng như mức tối ưu mà xã hội mong muốn. Thất bại thị trường có những trường hợp chủ yếu như: (1) độc quyền thị trường là trường hợp khi thị trường chỉ do một hoặc một số ít các nhà cung cấp hàng hóa và dịch vụ chi phối thị trường; (2) tác động ngoại lại xảy ra khi hành động của một đối tượng có ảnh hưởng đến phúc lợi của đối tượng khác mà ảnh hưởng này không được bồi thường hoặc khen thưởng (Pearce and Jeremy, 1993; McAfee and Stanley, 2006; (3) hàng hóa công là hàng hóa hoặc dịch vụ mà việc một cá nhân sử dụng không ngăn cản được cá nhân khác cùng đồng thời sử dụng hàng hóa đó; và (4) bất bình đẳng thông tin là việc một bên tham gia giao dịch trên thị trường có đầy đủ thông tin hơn bên kia.