Đặt vấn đề Nông thôn Việt Nam là khu vực rộng lớn và đông dân nhất, có sự đa dạng về thành phần tộc người, về văn hóa, là nơi bảo tồn, lưu giữ các phong tục, tập quán của cộng đồng, là nơi sản xuất quan trọng, làm ra các sản phẩm cần thiết cho cuộc sống con người. Trong xu thế phát triển hiện nay, không thể có một nước công nghiệp nếu nông nghiệp, nông thôn còn lạc hậu và đời sống nông dân còn thấp. Để phát triển các vùng nông thôn một cách toàn diện và bền vững, Đảng và nhà nước ta đã đưa ra chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020 là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Phong Châu được chọn là một trong những xã điểm trong xây dựng nông thôn mới tại tỉnh Cao Bằng, trong những năm qua nhờ sự hỗ trợ đầu tư của nhà nước cùng với sự lãnh đạo đúng đắn của chính quyền xã và sự nỗ lực của nhân dân, bộ mặt của xã đã có những biến đổi rõ rệt, kết cấu hạ tầng, nhất là hệ thống giao thông, thuỷ lợi, trường học được đầu tư xây dựng theo hướng kiên cố hoá, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao.
Để đạt được những kết quả như vậy, ngoài sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, sự chỉ đạo sát sao của UBND xã trong việc quy hoạch và thực hiện các tiêu chí nông thôn mới, không thể không nói đến những sự đóng góp, vai trò to lớn của người dân nơi đây. Để hiểu rõ và phát huy hơn nữa vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Phong Châu, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng”. Mục đích và yêu cầu 1. Mục tiêu chung Đánh giá được vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới và đề xuất được số giải pháp nhằm thúc đẩy, nâng cao vai trò của họ trong xây dựng nông thôn mới tại xã Phong Châu, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng.
Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu điều kiện tự nhiên cũng như điều kiện kinh tế xã hội của xã. - Đánh giá vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Phong Châu, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng. - Phân tích những khó khăn, hạn chế của người dân khi tham gia xây dựng nông thôn mới. - Đưa ra một số giải pháp nhằm thúc đẩy, nâng cao vai trò của người dân trong việc xây dựng nông thôn mới.
Yêu cầu của đề tài - Số liệu thu thập được trong quá trình làm đề tài phải chính xác, khách quan. - Đề tài phải đánh giá đúng vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Phong Châu, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng. - Các giải pháp đưa ra nhằm phát huy, nâng cao vai trò của người dân phải thực tế, khả thi. Ý nghĩa của đề tài 1.
Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp bản thân có thể vận dụng được những kiến thức đã học được để viết bài báo cáo tốt nghiệp, phục vụ cho học tập và nghiên cứu khoa học. Nâng cao được năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng của mình. - Vận dụng được những kiến thức đã học ở nhà trường vào thực tiễn, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và những kỹ năng tiếp cận các 3 phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân. - Góp phần hoàn thiện những lý luận và phương pháp nhằm đẩy mạnh, phát triển và xây dựng điều kiện kinh tế xã hội ở nông thôn trong giai đoạn công nghiệp hoá hiện đại hoá nông thôn hiện nay.
Ý nghĩa trong thực tế - Kế t quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở cho viê ̣c đánh giá sát thực hơn vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Phong Châu, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng. - Qua đó giúp mọi người hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của người dân trong xây dựng nông thôn mới, đưa ra những giải pháp để phát huy tốt vai trò của người dân vào xây dựng nông thôn mới nói riêng và phát triển vùng nông thôn nói chung. - Là tài liệu tham khảo để xã có những bước đi đúng đắn, phát huy tốt vai trò của người dân trong xây dựng nông thôn mới. - Kế t quả của đề tài là cơ sở cho các cấ p chiń h quyề n điạ phương , các nhà đầu tư đưa ra quyết định phù hợp về hướng đi trong xây dựng nông thôn mới tại xã Phong Châu, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng.
4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Khái niệm và thuật ngữ - Nông dân: Nông dân là những người lao động cư trú ở nông thôn, tham gia sản xuất nông nghiệp. Nông dân sống chủ yếu bằng ruộng vườn, sau đó đến các ngành nghề mà tư liệu sản xuất chính là đất đai. Tùy từng quốc gia, từng thời kì lịch sử, người nông dân có quyền sở hữu khác nhau về ruộng đất.
Họ hình thành nên giai cấp nông dân, có vị trí, vai trò nhất định trong xã hội.[5] - Nông thôn: Khi nói về nông thôn có rất nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn. Có quan điểm cho rằng vùng nông thôn là vùng thường có số dân và mật độ dân số thấp hơn vùng thành thị. Một số quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân cư làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cư dân trong vùng là từ sản xuất nông nghiệp. Những ý kiến này chỉ đúng khi đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nước, phụ thuộc vào trình độ phát triển, cơ cấu kinh tế, cơ chế áp dụng cho từng nền kinh tế.
Đối với những nước đang thực hiện công nghiệp hóa, chuyển từ sản xuất thuần nông sang phát triển các nghành công nghiệp dịch vụ, xây dựng các khu đô thị nhỏ, thị trấn, thị tứ rải rác ở các vùng nông thôn thì khái niệm về nông thôn có những đổi khác so với các quan niệm trước đây. Có thể hiểu nông thôn hiện nay bao gồm cả những đô thị nhỏ,t hị trấn, thị tứ, những trung tâm công nghiệp nhỏ có quan hệ gắn bó mật thiết với nông thôn, cùng tồn tại và thúc đẩy nhau phát triển. 5 Như vậy, khái niệm về nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, nhìn nhận dưới góc độ quản lý, có thể hiểu “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân.
Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác’’.[4] - Phát triển nông thôn: Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Đã có nhiều nghiên cứu và triển khai ứng dụng thuật ngữ này ở các quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam thuật ngữ PTNT được đề cập đến từ lâu và có sự thay đổi qua các thời kỳ khác nhau. Tuy nhiên, nhìn dưới góc độ lý luận quản lý, chúng ta vẫn chưa có sự tổng hợp lý luận hệ thống về thuật ngữ này.
Nhiều tổ chức phát triển quốc tế đã nghiên cứu và vận dụng thuật ngữ này ở các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam. Ngân hàng Thế giới (WB) năm 1975 đã đưa ra định nghĩa: “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn. Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở các vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển’’.[2] Phát triển nông thôn tác động theo nhiều chiều khác nhau. Đây là một quá trình thu hút người dân tham gia vào các chương trình phát triển nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống.
Đồng thời là quá trình thực hiện hiện đại hóa nền văn hóa nông thôn nhưng vẫn giữ được những giá trị truyền thống. PTNT mang tính toàn diện và đa phương phải đảm bảo yếu tố bền vững. PTNT là sự phát triển tổng hợp tất cả các hoạt động có mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố. Nó không thể tiến hành một cách độc lập mà phải được 6 đặt trong khuôn khổ của chiến lược, chương trình phát triển của mỗi quốc gia.
Như vậy,có rất nhiều quan điểm về khái niệm phát triển nông thôn.Tổng hợp quan điểm từ các chiến lược phát triển kinh tế xã hội của Chính phủ Việt Nam,thuật ngữ này có thể hiểu như sau: “PTNT là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Quá trình này, trước hết là do chính người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác’’.[2] - Nông thôn mới: Là nông thôn mà trong đời sống vật chất, văn hoá, tinh thần của người dân không ngừng được nâng cao, giảm dần sự cách biệt giữa nông thôn và thành thị. Nông dân được đào tạo, tiếp thu các tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đóng vai trò làm chủ nông thôn mới. Nông thôn mới có kinh tế phát triển toàn diện, bền vững, cơ sở hạ tầng được xây dựng đồng bộ, hiện đại, phát triển theo quy hoạch, gắn kết hợp lý giữa nông nghiệp với công nghiệp, dịch vụ và đô thị.
Nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc, môi trường sinh thái được bảo vệ. Sức mạnh của hệ thống chính trị được nâng cao, đảm bảo giữ vững an ninh chính trị và trật tự xã hội. [6] * Những đặc điểm, đặc trưng của mô hình nông thôn mới Nông thôn mới giai đoạn 2010 - 2020 bao gồm các đặc trưng sau: - Kinh tế phát triển, đời sống vật chất và tinh thần của cư dân nông thôn được nâng cao. - Nông thôn phát triển theo quy hoạch, cơ cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, môi trường sinh thái được bảo vệ.
- Dân trí được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát huy. 7 - An ninh tốt, quản lý dân chủ. - Chất lượng hệ thống chính trị được nâng cao.