CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LÝ VỀ VAI TRÒ CỦA HỘI LIÊN HIỆP PHỤ NỮ VIỆT NAM TRONG QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC 1. Khái quát về tổ chức và hoạt động của Hội Liên Hiệp Phụ nữ Trong một quốc gia đậm nét của nền văn minh nông nghiệp lúa nước, người phụ nữ Việt Nam trở thành một bộ phận quan trọng trong lực lượng lao động chính của xã hội. Hơn nữa, lịch sử Việt Nam gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước, mà trong đó một ngàn năm đô hộ giặc Tàu và một trăm năm đô hộ giặc Tây…, khiến người dân rơi vào hoàn cảnh đời sống khó khăn. Chính đặc điểm này đã hun đúc phụ nữ Việt Nam có phong cách và bản sắc rất riêng: Họ vừa là lực lượng chiến sĩ dũng cảm và kiên cường chống giặc ngoại xâm; vừa là lực lượng lao động chính trong sản xuất nông nghiệp với tính cần cù, thông minh và sáng tạo; lại vừa là người góp phần lưu giữ và phát triển bản sắc văn hoá dân tộc; vừa là người mẹ hiền đã sản sinh ra những thế hệ anh hùng của dân tộc anh hùng.
Nói cách khác, phụ nữ Việt Nam gắn liền đặc điểm “Anh hùng, bất khuất, trung hậu, đảm đang”. Ngày 3/2/1930, Đảng ta được thành lập và ghi nhận ngay trong Cương lĩnh đầu tiên rằng: “Nam nữ bình quyền”. Như vậy, Đảng ta đã sớm nhận thức rằng nữ giới chính là lực lượng quan trọng của sự nghiệp cách mạng; và Đảng có nhiệm vụ phải gắn liền công cuộc giải phóng giai cấp và giải phóng dân tộc với công cuộc giải phóng phụ nữ. Nữ giới phải tham gia vào những tổ chức đoàn thể cách mạng (nông hội, công hội…) và thành lập tổ chức dành riêng, độc lập cho phụ nữ nhằm thu hút mọi tầng lớp nữ giới tham gia sự nghiệp cách mạng.
Theo đó, ngày 20 tháng 10 năm 1930, Đảng ta chính thức thành lập Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; và hoạt động cho đến nay. 9 Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam là tổ chức CT-XH tập hợp rộng rãi mọi tầng lớp phụ nữ nước ta. Hội Phụ nữ là thành viên của MTTQ Việt Nam, và cũng là thành viên của tổ chức Liên đoàn phụ nữ dân chủ quốc tế và tổ chức Liên đoàn các tổ chức phụ nữ Hiệp Hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tích cực tham gia trong những hoạt động vì một thế giới hoà bình và đoàn kết hữu nghị các dân tộc và vì tiến bộ xã hội.
Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam lấy mục đích hoạt động là vì sự bình đẳng và phát triển về giới, chăm lo bảo vệ lợi quyền chính đáng và hợp pháp của phụ nữ. Dưới sự lãnh đạo của Đảng ta, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam ngày nay đã không ngừng đoàn kết mọi tầng lớp nữ giới, phát huy các giá trị truyền thống yêu nước (như trung hậu, đảm đang, anh hùng, bất khuất), đóng góp tích cực cả trí tuệ và tài năng, thế mạnh sẵn có… vào công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN, vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh. Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam là một trong các tổ chức quan trọng của hệ thống chính trị, dưới sự lãnh đạo của Đảng ta. Cùng với các đoàn thể chính trị - xã hội khác, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam có trách nhiệm, nghĩa vụ đại diện cho quyền bình đẳng và quyền dân chủ của nhân dân ta để tham gia tích cực vào công tác quản lý nhà nước.
Mặt khác, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam trong hoạt động của mình có trách nhiệm chuẩn bị các chương trình, đề án, kế hoạch để tham mưu cho Đảng ta về công tác phụ vận (theo Quyết định 41 của Ban Bí thư TWĐ ngày 05 tháng 4 năm 1984). Kể từ ngày thành lập đến nay, phong trào phụ nữ Việt Nam đã không ngừng hoạt động để trưởng thành và lớn mạnh, đã có nhiều thành tích đóng góp rất quan trọngđối với sự phát triển của đất nước – nhất là trong công cuộc đổi mới. Bước vào thời kỳ đẩy mạnh CNH-HĐH đất nước trong bối cảnh hội nhập, phụ nữ nước ta đã và đang phát huy vai trò thế mạnh của 10 mình, trở thành động lực quan trọng để đẩy mạnh phát triển xã hội trên mọi mặt. Quan điểm của Đảng ta là: Đào tạo và bồi dưỡng cho phụ nữ để họ tham gia đóng góp tích cực hơn các hoạt động xã hội, cũng như tham gia vào công tác lãnh đạo - quản lý trong các tổ chức của hệ thống chính trị các cấp nói chung và trong khu vực Nhà nước nói riêng.
Lấy mục tiêu “Phát huy vai trò phụ nữ và tiềm năng thế mạnh của họ trong sự nghiệp CNH-HĐH, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc XHCN, thực hiện bình đẳng giới, nâng cao vị thế của phụ nữ trên mọi lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội là một trong những nhiệm vụ quan trọng của sự nghiệp cách mạng Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới”; phấn đấu “Đến năm 2020, kiện toàn đội ngũ nữ cán bộ lãnh đạo, quản lý, cán bộ khoa học là nữ có trình độ cao đáp ứng căn bản yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh CNH- HĐH đất nước”. Sau hơn 90 năm vận động và phát triển của quốc gia dưới sự lãnh đạo của Đảng ta, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam ngày nay đã không ngừng trưởng thành và phát triển. Tổ chức Hội đã trở thành một đoàn thể CT-XH có hệ thống tổ chức chặt chẽ gồm 4 cấp từ cấp TW tới cấp xã, với một đội ngũ đông đảo tính tới cuối năm 2018 có khoảng 17 triệu hội viên, lực lượng cán bộ Hội hoạt động nhiệt tình, hăng say lao động và đã từng bước lãnh đạo phong trào phụ nữ phát triển ngày càng lớn mạnh. Giới nữ hiện nay có nhiều cơ hội để thực thi quyền bình đẳng của họ bằng việc hoạch định và thực thi chính sách, pháp luật nhằm đáp ứng nhu cầu và quyền lợi về giới; phụ nữ được cử đại diện xứng đáng cỉa mình tham gia vào các cơ quan dân cử, vào công tác quản lý nhà nước và các tổ chức CT-XH.
Chức năng của Hội là: Một là, đại diện và chăm lo, bảo vệ lợi quyền chính đáng và hợp pháp của mọi tầng lớp phụ nữ, tham gia vào công tác xây dựng Đảng và quản lý Nhà nước. 11 Hai là, đoàn kết liên hiệp lại mọi tầng lớp phụ nữ, vận động họ chấp hành và thực hiện tích cực chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước ta; đồng thời vận động và thực hiện bình đẳng giới. Hiện nay, các cấp Hội đang thực hiện 03 nhiệm vụ: Nhiệm vụ thứ nhất: Tuyên truyền vận động và hỗ trợ giới nữ được phát triển toàn diện, kiến thiết gia đình đầm ấm hạnh phúc. Nhiệm vụ thứ hai: Hỗ trợ nữ giới tham gia khởi nghiệp, sáng tạo và phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường.
Nhiệm vụ thứ ba: Xây dựng hệ thống tổ chức Hội trong sạch vững mạnh; tham gia tích cực công tác xây dựng Đảng và chính quyền nhà nước; thực hiện các hoạt động giám sát và phản biện xã hội; cũng như thúc đẩy công tác đối ngoại nhân dân. Về tư cách pháp nhân: Trung ương Hội; Hội Liên hiệp Phụ nữ các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương; Hội Liên hiệp Phụ nữ các quận, huyện, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; Hội Liên hiệp Phụ nữ các xã, phường, thị trấn đều có tư cách pháp nhân độc lập, hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp và pháp luật. Như vậy, Hội LHPN huyện là cơ quan trong hệ thống tổ chức của Hội LHPN Việt Nam, quản lý trực tiếp hoạt động Hội LHPN các xã, phường, thị trấn. Hội chịu trách nhiệm trước Hội Liên hiệp Phụ nữ tỉnh, Huyện ủy - HĐND - UBND huyện về lãnh, chỉ đạo tổ chức thực hiện, giám sát việc thực hiện đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước, của Hội cấp trên về phong trào phụ nữ và hoạt động công tác Hội trong toàn huyện.
Khái niệm, đặc điểm vai trò của Hội Liên Hiệp Phụ nữ Việt Nam trong quản lý Nhà nước Để đưa ra được cách hiểu về vai trò của Hội Liên Hiệp Phụ nữ Việt Nam trong quản lý Nhà nước, trước hết cần làm rõ một số vấn đề sau: 12 Quản lý nhà nước là gì? Quản lý nhà nước là sự vận hành chức năng cốt lõi bằng hệ thống tổ chức bộ máy nhà nước một cách liên tục, thường xuyên nhằm bảo đảm trong thực tiễn đời sống mọi hoạt động của quá trình kinh tế - xã hội vận động theo định hướng do Nhà nước xác định. Vai trò được hiểu như thế nào: Hội LHPN Việt Nam có vai trò đại diện và chăm lo, bảo vệ lợi quyền chính đáng và hợp pháp của mọi tầng lớp phụ nữ, tham gia vào công tác xây dựng Đảng và quản lý Nhà nước. Mặt khác, tổ chức Hội đoàn kết liên hiệp lại mọi tầng lớp phụ nữ, vận động họ chấp hành và thực hiện tích cực chủ trương, đường lối của Đảng và chính sách, pháp luật của Nhà nước ta; đồng thời vận động và thực hiện bình đẳng giới. Chức năng đại diện: Tổ chức Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam thay mặt cho các tầng lớp phụ nữ Việt Nam để thực hiện một hoặc một số hoạt động theo quy định của pháp luật hoặc Điều lệ Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam.
Chức năng đoàn kết, vận động: Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam tuyên truyền, thuyết phục hội viên, phụ nữ đoàn kết, tham gia thực hiện các hoạt động hướng đến mục đích chung của tổ chức Hội. Cơ sở pháp lý về vai trò tham gia quản lý nhà nước của Hội Liên Hiệp Phụ nữ Việt Nam Nhà nước với những chính sách, pháp luật của mình ban hành quy định rõ về vai trò của Hội Liên Hiệp Phụ nữ trong việc tham gia công tác QLNN. Những quy định pháp lý đó là cơ sở để các cấp Hội Liên Hiệp Phụ nữ thực hiện đúng chức năng, vai trò tham gia quản lý nhà nước của Hội Phụ nữ. Tại Điều 9 của Hiến pháp 2013 đã quy định rằng: Công đoàn Việt Nam, Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội nông dân Việt Nam, Hội cựu chiến binh Việt Nam, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam là những tổ chức CT- XH được thành lập dựa trên cơ sở tự nguyện và đại diện, bảo vệ lợi quyền hợp pháp, chính đáng của các hội viên, thành viên thuộc tổ chức mình.