Vấn Đề Con Người Trong Cải Cách Hành Chính Nhà Nước Ở Việt Nam Hiện Nay

Luận án tiến sĩ phân tích vai trò con người trong cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam, nêu rõ thách thức và giải pháp hiện nay.

• Tác giả: Hà Quang Trường
• Người hướng dẫn: Hoàng Chí Bảo
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử
• Đề tài: Vấn Đề Con Người Trong Cải Cách Hành Chính Nhà Nước Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sỹ triết học
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Tình hình nghiên cứu đề tài
• Mục đích và nhiệm vụ của luận án
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới của luận án
• Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
• Kết cấu của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CON NGƯỜI VÀ HOẠT ĐỘNG CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC
• 1.1. Khái lược quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê nin về vị trí và vai trò của con người trong đời sống xã hội
• 1.1.1. Con người - chủ thể của các quá trình xã hội
• 1.1.2. Con người - khách thể trong đời sống xã hội
• 1.1.3. Con người trong hệ thống quản lý, tổ chức xã hội – chính trị
• 1.2. Khái niệm cải cách hành chính và cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• 1.2.1. Khái niệm cải cách hành chính
• 1.2.2. Cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay
• 1.3. Sự thể hiện của con người trong hoạt động cải cách hành chính nhà nước
• 1.3.1. Con người – chủ thể trong hoạt động cải cách hành chính nhà nước
• 1.3.2. Con người – khách thể của hoạt động cải cách hành chính nhà nước
• 1.3.3. Đặc trưng của mối quan hệ chủ - khách thể của con người trong cải cách hành chính nhà nước
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CON NGƯỜI – CHỦ THỂ CỦA QUÁ TRÌNH CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. Con người với việc hình thành chương trình cải cách hành chính nhà nước
• 2.2. Con người trong vai trò tổ chức thực hiện chương trình cải cách hành chính nhà nước
• 2.2.1. Vai trò chủ thể của đội ngũ cán bộ, công chức
• 2.2.2. Vai trò chủ thể của người dân
• 2.3. Các nhân tố tác động tiêu cực tới vai trò chủ thể của con người trong quá trình cải cách hành chính nhà nước
• 2.3.1. Tác động của cơ chế tổ chức quyền lực nhà nước trong xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN ở Việt Nam
• 2.3.2. Tác động từ trình độ, kỹ năng hành chính, phong cách làm việc, ý thức đạo đức của môi trường hành chính cũ
• 2.3.3. Tác động của văn hóa và tâm lý dân tộc
• 2.4. Những giải pháp phát huy vai trò chủ thể của con người trong quá trình cải cách hành chính nhà nước
• 2.4.1. Khắc phục các nhân tố tác động tiêu cực đến vai trò chủ thể của con người trong quá trình CCHC nhà nước
• 2.4.2. Thực hiện dân chủ hoá xã hội
• 2.4.3. Đổi mới nhận thức về công tác cán bộ
• 2.4.4. Nâng cao nhận thức về tinh thần trách nhiệm
• 2.5. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CON NGƯỜI – KHÁCH THỂ CỦA QUÁ TRÌNH CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƯỚC Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Bản chất của sự tác động của cải cách hành chính nhà nước đối với con người
• 3.2. Sự tác động của cải cách hành chính nhà nước đối với các quan hệ xã hội của con người
• 3.2.1. Quan hệ của cán bộ, công chức với người dân trong tiến trình cải cách hành chính nhà nước
• 3.2.2. Quan hệ trong nội bộ đội ngũ cán bộ công chức trong tiến trình cải cách hành chính nhà nước
• 3.3. Những giải pháp nâng cao vai trò của con người - khách thể trong quá trình cải cách hành chính nhà nước
• 3.3.1. Tuân thủ những quy tắc, chỉ dẫn và khuyến khích thực hiện chương trình cải cách
• 3.3.2. Nắm vững và ủng hộ những giá trị của cải cách
• 3.3.3. Nâng cao nhận thức về sự tham gia của người dân trong hoạt động quản lý nhà nước
• 3.4. Kết luận Chương 3
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Vai Trò Con Người Trong Cải Cách Hành Chính 50 60

Cải cách hành chính nhà nước (CCHC) ở Việt Nam là một quá trình liên tục và phức tạp, đòi hỏi sự tham gia tích cực của con người ở mọi cấp độ. Vai trò của con người không chỉ giới hạn ở việc thực thi các chính sách và quy định mà còn bao gồm việc đề xuất, xây dựng và giám sát quá trình cải cách. CCHC có ý nghĩa then chốt đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, việc xây dựng một nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa thực sự của dân, do dân, vì dân. Sự thành công của CCHC phụ thuộc vào chất lượng của nguồn nhân lực, từ đội ngũ cán bộ công chức đến người dân. Theo tài liệu gốc, việc xác định vấn đề con người trong CCHC nhà nước, xây dựng và hoàn thiện NNPQ XHCN Việt Nam thật sự trong sạch, vững mạnh là một nhiệm vụ do thực tiễn đặt ra. Nghiên cứu về vai trò của con người trong CCHC là cần thiết để tối ưu hóa hiệu quả và đảm bảo tính bền vững của quá trình này.

1.1. Định Nghĩa và Mục Tiêu Của Cải Cách Hành Chính

Cải cách hành chính là quá trình thay đổi có hệ thống và toàn diện các yếu tố của hành chính nhà nước, bao gồm thể chế, tổ chức bộ máy, đội ngũ cán bộ công chức và tài chính công. Mục tiêu chính là nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, phục vụ tốt hơn nhu cầu của công dân và doanh nghiệp. Quá trình này đòi hỏi sự minh bạch, công khai và trách nhiệm giải trình từ phía các cơ quan nhà nước. Theo tài liệu, CCHC mới thực sự chịu những sức ép lớn từ yêu cầu đảm bảo cho việc thực hiện dân chủ hoá đời sống chính trị của xã hội.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Yếu Tố Con Người Trong Cải Cách

Con người đóng vai trò trung tâm trong mọi khía cạnh của CCHC. Từ việc xây dựng chính sách đến triển khai thực hiện, đội ngũ cán bộ công chức là lực lượng nòng cốt. Tuy nhiên, sự tham gia của người dân cũng vô cùng quan trọng để đảm bảo tính dân chủ và phù hợp của các chính sách. Phát huy sự tham gia của người dân vào quá trình xây dựng và thực thi chính sách là một yếu tố then chốt để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của CCHC.

II. Thách Thức Hạn Chế Năng Lực Cán Bộ Trong Cải Cách 50 60

Một trong những thách thức lớn nhất đối với CCHC ở Việt Nam là hạn chế về năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ công chức. Tình trạng quan liêu, tham nhũng, và thiếu tính chuyên nghiệp vẫn còn tồn tại, gây ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả của CCHC. Bên cạnh đó, trình độ chuyên môn và kỹ năng của một bộ phận cán bộ còn chưa đáp ứng được yêu cầu của thời kỳ chuyển đổi số và hội nhập quốc tế. Sự trì trệ trong cải cách tư duy và phương pháp làm việc cũng là một rào cản đáng kể. Vấn đề thiếu năng lực giám sát đối với bộ máy hành chính, khiến cải cách kém hiệu quả là một vấn đề được đề cập trong tài liệu.

2.1. Thực Trạng Chất Lượng Đội Ngũ Cán Bộ Công Chức

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng, chất lượng đội ngũ cán bộ công chức hiện nay chưa đồng đều, một bộ phận còn yếu về chuyên môn, nghiệp vụ, thiếu đạo đức công vụ và tính chuyên nghiệp. Tình trạng tinh giản biên chế còn chậm, cơ cấu đội ngũ chưa hợp lý, dẫn đến hiệu quả làm việc chưa cao. Vẫn còn tồn tại những biểu hiện quan liêu, tham nhũng, gây bức xúc trong xã hội.

2.2. Ảnh Hưởng Của Văn Hóa Hành Chính Lên Cải Cách

Văn hóa hành chính truyền thống, với những thói quen và tư duy cũ kỹ, cũng là một rào cản đối với CCHC. Tình trạng ngại thay đổi, thiếu sáng tạo, và thiếu tinh thần trách nhiệm vẫn còn phổ biến. Việc xây dựng một văn hóa hành chính mới, minh bạch, chuyên nghiệp, và hướng tới phục vụ người dân là một yêu cầu cấp thiết.

III. Cách Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Cải Cách Hành Chính 50 60

Để phát huy tối đa vai trò của con người trong CCHC, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả để nâng cao năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ công chức. Các giải pháp này bao gồm đào tạo bồi dưỡng, cải thiện chính sách đãi ngộ, xây dựng môi trường làm việc chuyên nghiệp, và tăng cường kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng. Cần đổi mới nhận thức về công tác cán bộ và nâng cao nhận thức về tinh thần trách nhiệm là một trong những giải pháp được đề xuất trong tài liệu.

3.1. Đổi Mới Đào Tạo Bồi Dưỡng Cán Bộ Công Chức

Chương trình đào tạo bồi dưỡng cần được đổi mới theo hướng chú trọng thực hành, gắn liền với yêu cầu công việc, và cập nhật kiến thức mới về quản lý nhà nước, kinh tế, xã hội, và công nghệ. Cần tăng cường đào tạo về kỹ năng hành chính, kỹ năng giao tiếp, và đạo đức công vụ. Các hình thức đào tạo cần đa dạng, linh hoạt, và phù hợp với từng đối tượng.

3.2. Cải Thiện Chính Sách Đãi Ngộ và Môi Trường Làm Việc

Chính sách đãi ngộ cần được cải thiện để đảm bảo đời sống vật chất và tinh thần cho cán bộ công chức, tạo động lực làm việc và thu hút người tài. Xây dựng môi trường làm việc minh bạch, công bằng, và tạo cơ hội phát triển cho cán bộ. Cần xây dựng các cơ chế khuyến khích sáng tạo, đổi mới, và dám chịu trách nhiệm.

3.3. Tăng Cường Kiểm Soát Quyền Lực Phòng Chống Tham Nhũng

Cần tăng cường kiểm soát quyền lực để ngăn ngừa tình trạng lạm quyền, tham nhũng. Xây dựng các cơ chế minh bạch và công khai trong hoạt động của các cơ quan nhà nước. Tăng cường trách nhiệm giải trình của cán bộ công chức. Cần có các biện pháp xử lý nghiêm minh các hành vi vi phạm pháp luật, tham nhũng.

IV. Phát Huy Dân Chủ Tăng Sự Tham Gia Của Người Dân 50 60

Sự tham gia của người dân là một yếu tố quan trọng để đảm bảo tính dân chủ và hiệu quả của CCHC. Cần tạo điều kiện để người dân tham gia vào quá trình xây dựng chính sách, giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, và phản biện xã hội. Cần xây dựng các cơ chế để người dân có thể bày tỏ ý kiến, kiến nghị, và khiếu nại một cách dễ dàng và hiệu quả. Trong tài liệu, nghiên cứu về đẩy mạnh chiều sâu dân chủ và tăng cường sự tham gia của người dân ở Việt Nam là một trong những vấn đề được nhắc đến.

4.1. Nâng Cao Nhận Thức Về Quyền và Nghĩa Vụ Của Công Dân

Cần nâng cao nhận thức cho người dân về quyền và nghĩa vụ của mình trong việc tham gia vào hoạt động quản lý nhà nước. Tuyên truyền, phổ biến pháp luật và các chính sách của nhà nước một cách rộng rãi và dễ hiểu. Khuyến khích người dân chủ động tìm hiểu thông tin và tham gia vào các hoạt động xã hội.

4.2. Tạo Cơ Chế Để Người Dân Tham Gia Giám Sát

Cần xây dựng các cơ chế để người dân có thể tham gia giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước và cán bộ công chức. Tổ chức các cuộc đối thoại, lấy ý kiến người dân về các chính sách quan trọng. Khuyến khích người dân phản ánh, tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật.

4.3. Đảm Bảo Tính Minh Bạch và Công Khai Thông Tin

Các cơ quan nhà nước cần đảm bảo tính minh bạch và công khai trong hoạt động của mình. Cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời và dễ tiếp cận cho người dân. Tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin và tham gia vào quá trình ra quyết định.

V. Ứng Dụng CNTT Chuyển Đổi Số Nền Hành Chính 50 60

Chuyển đổi số là một xu hướng tất yếu trong CCHC. Việc ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) giúp nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan nhà nước, giảm thiểu thủ tục hành chính, và tăng cường tính minh bạch, công khai. Cần đẩy mạnh xây dựng chính phủ điện tử, cung cấp các dịch vụ công trực tuyến mức độ cao, và tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp tiếp cận các dịch vụ này.

5.1. Xây Dựng Chính Phủ Điện Tử Hiện Đại

Xây dựng chính phủ điện tử là một trong những nhiệm vụ quan trọng của CCHC. Cần đầu tư vào hạ tầng CNTT, xây dựng các hệ thống thông tin quản lý, và phát triển các ứng dụng phục vụ công tác quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công.

5.2. Cung Cấp Dịch Vụ Công Trực Tuyến Mức Độ Cao

Cần đẩy mạnh cung cấp các dịch vụ công trực tuyến mức độ cao, giúp người dân và doanh nghiệp tiết kiệm thời gian và chi phí. Các dịch vụ công trực tuyến cần được thiết kế thân thiện, dễ sử dụng, và đảm bảo an toàn thông tin.

5.3. Đào Tạo Kỹ Năng Số Cho Cán Bộ Công Chức

Cần đào tạo cho cán bộ công chức các kỹ năng số cần thiết để sử dụng các công cụ và ứng dụng CNTT trong công việc. Nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của chuyển đổi số và khuyến khích cán bộ công chức chủ động ứng dụng CNTT vào công việc.

VI. Kết Luận Vai Trò Quyết Định Của Con Người Trong Tương Lai 50 60

Vai trò của con người là yếu tố quyết định sự thành công của CCHC ở Việt Nam. Để xây dựng một nền hành chính nhà nước hiệu lực, hiệu quả, minh bạch, và phục vụ tốt người dân, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để nâng cao năng lực và phẩm chất của đội ngũ cán bộ công chức, phát huy sự tham gia của người dân, và ứng dụng mạnh mẽ CNTT. Đầu tư vào con người là đầu tư vào tương lai của đất nước. Các nghiên cứu đều góp phần vào việc nghiên cứu một cách có hệ thống và toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tổ chức, cán bộ và đào tạo cán bộ nhằm đáp ứng yêu cầu của cách mạng, đặc biệt là vấn đề về trau dồi đạo đức, phẩm chất của người cán bộ.

6.1. Tiếp Tục Hoàn Thiện Thể Chế và Chính Sách

Cần tiếp tục hoàn thiện thể chế hành chính, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất, và khả thi. Rà soát, sửa đổi, bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật không còn phù hợp. Xây dựng các chính sách khuyến khích sáng tạo, đổi mới, và dám chịu trách nhiệm.

6.2. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát và Đánh Giá Hiệu Quả

Cần tăng cường kiểm tra giám sát việc thực hiện CCHC. Xây dựng các tiêu chí đánh giá hiệu quả CCHC một cách khoa học và khách quan. Công khai kết quả đánh giá và có các biện pháp xử lý kịp thời các sai phạm.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công cuộc đổi mới và phát triển kinh tế - xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước tại Việt Nam đặt ra yêu cầu tất yếu về việc nghiên cứu và phát triển con người. Trong các quá trình xã hội, con người luôn giữ vị trí trung tâm, vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự phát triển. Tuy nhiên, trong lĩnh vực cải cách hành chính (CCHC) nhà nước, do tính chất mới mẻ phát sinh trong tiến trình hội nhập quốc tế, toàn cầu hóa cùng với những đặc thù về thể chế chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội, một công trình nghiên cứu tổng hợp dưới lăng kính triết học về con người trong CCHC nhà nước ở Việt Nam trước đây vẫn còn để ngỏ.

Luận án khẳng định con người đóng vai trò quyết định xuyên suốt tiến trình CCHC:

• Ở "đầu vào": Con người là nhân tố làm nảy sinh nhu cầu cải cách, trực tiếp hoạch định các chủ trương, đường lối, chương trình và kế hoạch CCHC.
• Trong quá trình thực hiện: Đội ngũ cán bộ, công chức giữ vai trò quản lý, điều hành và vận hành bộ máy, trực tiếp tổ chức thực hiện các nội dung cải cách; đồng thời nhân dân tham gia giám sát, phản biện và đóng góp ý kiến.
• Ở "đầu ra": Mục tiêu cao nhất của CCHC nhà nước là nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm quyền làm chủ và sự phát triển hạnh phúc, toàn diện của con người.

Mục đích nghiên cứu: Làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn về con người với tư cách là chủ thể và khách thể của quá trình CCHC nhà nước ở Việt Nam; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nhằm phát huy nhân tố con người trong công cuộc xây dựng nền hành chính nhà nước dân chủ, trong sạch, vững mạnh, hoạt động hiệu lực và hiệu quả.

Nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Khái quát một số vấn đề lý luận về con người và hoạt động CCHC nhà nước ở Việt Nam hiện nay.
2. Phân tích, làm rõ vị trí, vai trò của con người với tư cách là chủ thể của quá trình CCHC nhà nước; đề xuất các giải pháp phát huy vai trò chủ thể của con người trong công cuộc CCHC.
3. Phân tích, làm rõ vị trí, vai trò của con người với tư cách là khách thể của quá trình CCHC nhà nước; đề xuất các giải pháp nâng cao vai trò của con người - khách thể trong tiến trình này.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Dưới góc nhìn triết học, luận án nghiên cứu vai trò của con người (bao gồm hai nhóm lực lượng chính: đội ngũ cán bộ, công chức và người dân) thể hiện trên hai phương diện biện chứng: chủ thể và khách thể của quá trình CCHC nhà nước ở Việt Nam hiện nay.
• Phạm vi nghiên cứu: Luận án không đi sâu vào các vấn đề lý luận trừu tượng chung về con người hoặc các kỹ thuật nghiệp vụ hành chính, pháp lý cụ thể, mà tập trung làm rõ mối quan hệ giữa con người trong vai trò chủ thể, khách thể đối với hoạt động CCHC nhà nước từ sau Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa VII (tháng 1/1995) đến giai đoạn thực hiện Chương trình tổng thể CCHC nhà nước giai đoạn 2001 - 2010.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tình hình nghiên cứu trong luận án cho thấy vấn đề CCHC nhà nước và nhân tố con người đã thu hút sự quan tâm của nhiều học giả trong và ngoài nước dưới các góc độ tiếp cận khác nhau:

• Nghiên cứu về thể chế và dân chủ: Tác giả Hoàng Chí Bảo (2008) với công trình Cải cách thể chế ở Việt Nam trước thách thức của toàn cầu hóa đã phân tích những hạn chế về nhận thức dân chủ, sự thiếu đồng bộ của pháp luật, ý thức pháp luật yếu kém của công chức và người dân, cùng tình trạng quan liêu, giấy tờ, bệnh hình thức.
• Nghiên cứu về tổ chức quyền lực nhà nước và tư pháp: Tác giả Nguyễn Đăng Dung (2009) với công trình Cải cách tư pháp trong tổ chức quyền lực nhà nước đã chỉ ra những khoảng trống trong cơ chế giám sát đối với bộ máy hành chính, phạm vi xét xử hành chính chưa bao quát hết hoạt động công quyền cấp cao và rào cản thụ lý đơn khiếu nại.
• Nghiên cứu về tổ chức bộ máy và chính quyền địa phương: Báo cáo phát triển Việt Nam 2010 của các nhà tài trợ; các nghiên cứu của Hà Quang Ngọc (2007, 2010) về cải cách cơ cấu tổ chức chính quyền địa phương, phân cấp quản lý đô thị - nông thôn và phân bổ nguồn lực công chức tại cơ sở.
• Nghiên cứu về đạo đức công vụ: Vũ Gia Hiền và Nguyễn Hữu Khoát (2007) trong tác phẩm Đạo đức trong quản lý hành chính công tập trung phân tích động cơ quản lý, trách nhiệm công vụ và các chuẩn mực đạo đức hành chính quốc gia.
• Nghiên cứu về sự tham gia của người dân: Báo cáo của UNDP và Viện Khoa học Xã hội Việt Nam (2006); bài viết của Hà Quang Ngọc và Hà Quang Trường (2007) chỉ rõ tâm lý thiếu tin tưởng người dân từ phía nhà quản lý và tâm lý ỷ lại, coi quản lý nhà nước là việc riêng của cơ quan công quyền từ phía người dân.
• Nghiên cứu về hiệu quả công tác, tâm lý và động lực: Nguyễn Hoàng Nguyên (2007) nghiên cứu phương thức xác định hiệu quả công tác của công chức; Trương Thị Thông và Lê Kim Việt (2008) nghiên cứu Bệnh quan liêu trong công tác cán bộ; Nguyễn Văn Tài (2010) và Trần Thanh Hương nghiên cứu các biện pháp tâm lý nâng cao tính tích cực lao động của đội ngũ cán bộ.
• Nghiên cứu vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về cán bộ: Các công trình của Thành Duy (2002), Hoàng Chí Bảo, Bùi Đình Phong (2006), Bùi Kim Hồng (2009), Thang Văn Phúc và Nguyễn Minh Phương (2005) nghiên cứu toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác tổ chức, cán bộ và đạo đức công vụ.
• Nghiên cứu lịch sử và kinh nghiệm quốc tế: Văn Tạo (2009) với Mười cuộc cải cách, đổi mới lớn trong lịch sử Việt Nam; Lê Minh Thông và Nguyễn Danh Châu (2009); Ali Fazarmand (2001) về CCHC ở các nước đang phát triển; J. M. Buchanan (1977) giải thích nguyên nhân bộ máy chính phủ phình to; Tinh Tinh (2002) nghiên cứu kinh nghiệm cải cách chính phủ tại Trung Quốc; Báo cáo phát triển thế giới 2004 của Ngân hàng Thế giới (vấn đề nền hành chính phục vụ người dân hay "khách quen"); Masahiko Aoki và cộng sự (1997); Deborah Brautigam (1996).
• Các nghiên cứu tổng hợp và giáo trình chuyên ngành: Thang Văn Phúc (2001, 2003); Giáo trình Học viện Hành chính Quốc gia (2002, 2004); các bài viết của Đỗ Quốc Sam (2007, 2008), Đinh Duy Hòa (2007), Nguyễn Đức Mạnh (2007), Trần Quang Nhiếp (2007) trên Tạp chí Cộng sản.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án giải quyết: Mặc dù các công trình trước đây đã tiếp cận CCHC dưới nhiều góc độ như khoa học hành chính, luật học, kinh tế học hay xã hội học, nhưng phần lớn mới dừng lại ở việc xem xét con người như một yếu tố nguồn nhân lực hoặc giải quyết từng khía cạnh kỹ thuật riêng lẻ. Luận án này tiếp cận vấn đề một cách hệ thống dưới góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, phân tích con người đồng thời ở hai tư cách: vừa là chủ thể kiến tạo và thực thi, vừa là khách thể thụ hưởng và chịu sự tác động, điều chỉnh của môi trường cải cách hành chính nhà nước tại Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết

• Lý luận triết học Mác – Lênin: Luận án dựa trên quan điểm duy vật lịch sử về con người: con người là thực thể sinh học - xã hội, là chủ thể sáng tạo ra lịch sử nhưng bản chất con người luôn là "tổng hòa các quan hệ xã hội". Con người vừa tạo ra hoàn cảnh, vừa bị hoàn cảnh quy định.
• Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam: Các nghị quyết, văn kiện về xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân; các chủ trương về CCHC từ Nghị quyết Trung ương 8 Khóa VII (1995) và Chương trình tổng thể CCHC nhà nước giai đoạn 2001 - 2010.
• Khung khái niệm phân tích: Khái niệm hành chính, CCHC, CCHC nhà nước; con người - chủ thể; con người - khách thể; môi trường hành chính và mối quan hệ biện chứng chủ - khách thể trong hệ thống xã hội - chính trị.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp luận chung: Phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
• Nguyên tắc phương pháp luận: Xem xét vấn đề trong tính lịch sử - cụ thể và phương pháp tiếp cận hệ thống - cấu trúc (coi hệ thống hành chính là một tiểu hệ thống mở phức tạp, vận hành dựa trên sự trao đổi thông tin xã hội và tương tác giữa các cá nhân mang mục đích, lợi ích khác nhau).
• Phương pháp nghiên cứu cụ thể: Kết hợp chặt chẽ giữa phân tích và tổng hợp, logic và lịch sử, đối chiếu, so sánh, khái quát hóa lý luận gắn liền với phân tích thực tiễn CCHC tại Việt Nam.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Các văn kiện chính thức của Đảng Cộng sản Việt Nam; các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước (Luật Cán bộ, công chức 2008; Nghị định số 130/2005/NĐ-CP; Nghị định số 43/2006/NĐ-CP...).
• Báo cáo tổng kết CCHC giai đoạn 2001 - 2010 của Chính phủ, Bộ Nội vụ; các báo cáo nghiên cứu của Ngân hàng Thế giới (WB), Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP).
• Các công trình khoa học, sách chuyên khảo, bài báo lý luận trên các tạp chí chuyên ngành trong và ngoài nước.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về con người và hoạt động cải cách hành chính nhà nước

Chương 1 xây dựng khung lý luận triết học về vị trí, vai trò của con người trong đời sống xã hội và làm rõ bản chất của hoạt động CCHC nhà nước:

1. Khái lược quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về con người:

   • Con người là chủ thể của các quá trình xã hội: Con người là hạt nhân của mọi quan hệ xã hội, chủ động tác động, điều chỉnh sự vận động của các thiết chế theo nhu cầu và lợi ích của mình. Sự sáng tạo của con người diễn ra trên cơ sở các điều kiện khách quan.
   • Con người là khách thể trong đời sống xã hội: Con người chịu sự quy định của hoàn cảnh lịch sử, phương thức sản xuất và toàn bộ hệ thống quan hệ xã hội (kinh tế, chính trị, pháp quyền, đạo đức). Bản chất con người là tổng hòa các quan hệ xã hội.
   • Con người trong hệ thống quản lý, tổ chức xã hội – chính trị: Hệ thống hành chính là hệ thống tương tác giữa con người với con người thông qua thông tin xã hội. Do mỗi cá nhân có nhu cầu, lợi ích, trình độ và tình cảm riêng nên hệ thống không thể tự động hóa tuyệt đối. Khi lợi ích cá nhân không trùng khớp với lợi ích của tổ chức sẽ xuất hiện lực cản, tạo ra "tính trễ" của cải cách.

2. Khái niệm CCHC và CCHC nhà nước ở Việt Nam:

   • Luận án phân tích hai luồng quan điểm: (1) CCHC là quá trình cải biến toàn diện, sâu rộng làm thay đổi về chất mọi nội dung (thể chế, bộ máy, công chức, tài chính công); (2) CCHC là quá trình cải tiến từng phần, từng bước nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý.
   • Dưới góc độ triết học, luận án xác định CCHC là hành vi có tính hướng đích của con người nhằm cải biến nền hành chính quốc gia theo hướng hoàn thiện hơn.
   • Phân tích các nguyên nhân khách quan (kinh tế thị trường, quá trình phi tập trung hóa, toàn cầu hóa, cách mạng công nghệ thông tin) và nguyên nhân chủ quan (tính trễ thể chế, bộ máy cồng kềnh, hạn chế của đội ngũ công chức, sức ép tài chính).

3. Thực trạng CCHC nhà nước tại Việt Nam giai đoạn 2001 - 2010: Luận án tổng kết kết quả thực hiện 4 nội dung trọng tâm của Chương trình tổng thể CCHC:

   • Cải cách thể chế: Từng bước hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN, rà soát và bãi bỏ các thủ tục hành chính rườm rà.
   • Cải cách tổ chức bộ máy: Sắp xếp bộ máy hành chính theo hướng quản lý đa ngành, đa lĩnh vực. Các cơ quan chuyên môn cấp tỉnh giảm từ 35 - 40 đầu mối xuống còn 20 - 25 đầu mối; cấp huyện giảm từ 20 - 25 phòng ban xuống còn 10 - 15 phòng ban. Thực hiện thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân tại 67 huyện, 32 quận và 843 phường thuộc 10 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Đẩy mạnh phân cấp trung ương - địa phương.
   • Xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức: Thông qua Luật Cán bộ, công chức năm 2008; ban hành hơn 200 chức danh, tiêu chuẩn công chức; phân cấp công tác quản lý cán bộ cho cấp tỉnh, huyện. Thực hiện 5 lần điều chỉnh mức lương tối thiểu chung nhằm thu hẹp khoảng cách thu nhập so với khu vực tư:

Thời điểm áp dụng	Mức lương tối thiểu chung (VNĐ)
Năm 2001	290.000
Tháng 10/2005	450.000
Tháng 01/2008	540.000
Tháng 05/2009	650.000
Tháng 05/2010	730.000
Tháng 05/2011	830.000

• Cải cách tài chính công: Ban hành cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm về biên chế và kinh phí theo Nghị định số 130/2005/NĐ-CP và Nghị định số 43/2006/NĐ-CP; tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 7,27%/năm giai đoạn 2001 - 2010; huy động hiệu quả vốn ODA và thu hút dòng vốn FDI.
• Những hạn chế được chỉ ra: Thể chế chưa đồng bộ; thủ tục hành chính còn phức tạp; bộ máy sáp nhập mang tính cơ học, biên chế không giảm; phẩm chất, năng lực công chức chưa đồng đều, còn hiện tượng quan liêu, tham nhũng; hiệu quả chi tiêu công chưa cao.

4. Sự thể hiện của con người trong hoạt động CCHC nhà nước:
   • Con người - chủ thể: Bao gồm các nhà lãnh đạo chính trị (đưa ra cam kết, đường lối), đội ngũ công chức thừa hành (tổ chức thực hiện) và người dân/tổ chức xã hội (giám sát, phản biện). Quyền lực chủ thể được thực hiện qua cả phương tiện cưỡng bức (pháp luật, thể chế) và phi cưỡng bức (uy tín, niềm tin, đạo đức).
   • Con người - khách thể: Cán bộ, công chức và người dân là đối tượng chịu sự điều chỉnh của môi trường hành chính mới. Trong nhà nước pháp quyền dân chủ, người dân với tư cách công dân nắm giữ quyền lực chính trị "phi nhà nước" để kiểm soát, chế ước lại bộ máy nhà nước.

---

Chương 2: Con người – chủ thể của quá trình cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Chương 2 đi sâu phân tích vai trò chủ động, sáng tạo của con người trong việc hoạch định và thực thi CCHC, đồng thời nhận diện các yếu tố cản trở vai trò chủ thể:

1. Vai trò chủ thể của con người trong các khâu cải cách:

   • Hình thành chương trình CCHC: Con người nhận thức nhu cầu thực tiễn, phân tích bối cảnh kinh tế - xã hội để xây dựng đường lối, mục tiêu và kế hoạch CCHC.
   • Tổ chức thực hiện chương trình CCHC:
     • Đội ngũ cán bộ, công chức: Giữ vai trò trực tiếp quản lý, điều hành, thực thi công vụ, chuyển hóa các quyết sách chính trị thành hiện thực hành chính.
     • Người dân: Tham gia với tư cách là chủ thể của quyền lực nhà nước, thực hiện quyền làm chủ thông qua việc đóng góp ý kiến xây dựng chính sách, giám sát hoạt động của cơ quan công quyền và phản hồi chất lượng dịch vụ công.

2. Các nhân tố tác động tiêu cực đến vai trò chủ thể của con người trong CCHC:

   • Cơ chế tổ chức quyền lực nhà nước: Sự phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực chưa đồng bộ; cơ chế giải quyết tranh chấp hành chính và giám sát tư pháp đối với bộ máy hành pháp còn hạn chế.
   • Trình độ, kỹ năng và phong cách hành chính cũ: Thói quen làm việc hành chính quan liêu, thiên về mệnh lệnh giấy tờ, thiếu tinh thần trách nhiệm, năng lực tin học và ngoại ngữ hạn chế trước yêu cầu hội nhập.
   • Văn hóa và tâm lý dân tộc: Tồn tại tâm lý tiểu nông, thói quen ỷ lại vào Nhà nước; người dân xem việc quản lý là việc riêng của cơ quan công quyền, trong khi một bộ phận công chức coi việc ban hành chính sách là đặc quyền riêng biệt.

3. Hệ thống giải pháp phát huy vai trò chủ thể của con người:

   • Khắc phục triệt để các nhân tố tác động tiêu cực từ cơ chế và môi trường hành chính cũ.
   • Đẩy mạnh dân chủ hóa đời sống xã hội, hiện thực hóa quyền làm chủ của nhân dân trong quản lý nhà nước.
   • Đổi mới căn bản nhận thức về công tác cán bộ: chuyển sang quản lý theo vị trí việc làm, chuẩn hóa chức danh, tuyển dụng và đãi ngộ dựa trên năng lực và hiệu quả thực tế.
   • Nâng cao nhận thức về tinh thần trách nhiệm, đạo đức công vụ và tính chủ động của cán bộ, công chức.

---

Chương 3: Con người – khách thể của quá trình cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay

Chương 3 luận giải sự biến đổi của con người dưới tác động của môi trường CCHC và các giải pháp nâng cao tính tích cực của con người ở vị trí khách thể:

1. Bản chất sự tác động của CCHC nhà nước đối với con người: CCHC làm thay đổi môi trường thể chế, quy tắc ứng xử, thẩm quyền và trách nhiệm của từng cá nhân trong xã hội. Môi trường hành chính mới định hình lại chuẩn mực hành vi, bảo đảm quyền tự do dân chủ và thúc đẩy phát triển phẩm chất cá nhân.

2. Tác động của CCHC đối với các quan hệ xã hội của con người:

   • Quan hệ giữa cán bộ, công chức với người dân: Chuyển dịch căn bản từ quan hệ "quản chế - xin cho" sang quan hệ "phục vụ - đối tác", bảo đảm tính công khai, minh bạch, bình đẳng trước pháp luật và giảm phiền hà cho công dân.
   • Quan hệ trong nội bộ đội ngũ cán bộ, công chức: Phân định rành mạch trách nhiệm cá nhân (đặc biệt là người đứng đầu), tăng cường tính minh bạch, thiết lập cơ chế cạnh tranh lành mạnh và thúc đẩy hợp tác chuyên môn.

3. Hệ thống giải pháp nâng cao vai trò của con người - khách thể trong CCHC:

   • Nâng cao ý thức tuân thủ các quy tắc, quy chế hành chính mới, đồng thời thực hiện các chính sách khuyến khích, động viên cán bộ và người dân thực hiện cải cách.
   • Tuyên truyền sâu rộng để các tầng lớp nhân dân và đội ngũ công chức nắm vững, đồng thuận và ủng hộ các giá trị tiến bộ của CCHC.
   • Nâng cao nhận thức xã hội về quyền và trách nhiệm tham gia của người dân vào hoạt động quản lý nhà nước, xóa bỏ tâm lý thụ động, thờ ơ đối với công việc chung của đất nước.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Phân tích và luận giải một cách có hệ thống sự tác động hai chiều giữa con người và CCHC nhà nước dưới góc nhìn triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
• Làm rõ bản chất mối quan hệ biện chứng giữa vai trò chủ thể (kiến tạo, vận hành, giám sát) và vai trò khách thể (chịu sự điều chỉnh, thụ hưởng) của con người trong môi trường hành chính.
• Bổ sung cơ sở lý luận cho chiến lược phát triển con người Việt Nam toàn diện, gắn kết chặt chẽ sự phát triển con người với quá trình hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN.

Đóng góp về mặt thực tiễn và giải pháp

• Tổng kết thực tiễn CCHC tại Việt Nam giai đoạn 1995 - 2010, chỉ ra nguyên nhân gốc rễ của tình trạng trì trệ, kém hiệu quả trong khu vực công xuất phát từ nhân tố con người và môi trường văn hóa hành chính.
• Đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ:
  • Về phía chủ thể: Thực hiện dân chủ hóa, đổi mới công tác cán bộ theo năng lực thực tế, nâng cao trách nhiệm người đứng đầu và đạo đức công vụ.
  • Về phía khách thể: Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, tạo cơ chế để người dân thực hiện quyền giám sát, phản biện xã hội và tham gia trực tiếp vào quản lý nhà nước.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án tập trung nghiên cứu dưới góc độ triết học chuyên ngành (Duy vật biện chứng và Duy vật lịch sử), do đó không đi sâu vào việc giải quyết các bài toán kỹ thuật quản trị hành chính chi tiết, các mô hình định lượng thống kê hoặc quy trình nghiệp vụ chuyên biệt của từng bộ ngành cụ thể. Phạm vi thời gian nghiên cứu chủ yếu tập trung từ sau năm 1995 đến giai đoạn kết thúc Chương trình tổng thể CCHC 2001 - 2010.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Đánh giá tác động dài hạn của việc tổ chức mô hình chính quyền đô thị và chính quyền nông thôn đối với vai trò của cán bộ, công chức cơ sở sau giai đoạn thí điểm không tổ chức HĐND.
  • Nghiên cứu hoàn thiện thể chế quan hệ hợp tác ba bên "Nhà nước - Thị trường - Xã hội dân sự" trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng chính phủ điện tử.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên và giảng viên: Là tài liệu chuyên khảo tham khảo hữu ích cho các chuyên ngành Triết học, Triết học chính trị, Xây dựng Đảng và chính quyền nhà nước, Quản lý công, Hành chính học; đặc biệt là phần luận giải về mối quan hệ chủ thể - khách thể trong hệ thống xã hội.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở lý luận và luận cứ thực tiễn cho việc xây dựng chiến lược CCHC, đổi mới quy trình tuyển dụng, đánh giá cán bộ, công chức dựa trên năng lực và thiết kế cơ chế tham gia của người dân tại các cơ quan như Bộ Nội vụ, Ban Tổ chức Trung ương, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Vì sao luận án khẳng định con người giữ vai trò quyết định ở cả "đầu vào", "trong quá trình" và "đầu ra" của CCHC?

Theo tác giả, ở "đầu vào", con người là chủ thể nhận thức nhu cầu và trực tiếp xây dựng đường lối, kế hoạch cải cách; "trong quá trình", đội ngũ cán bộ, công chức trực tiếp vận hành bộ máy và người dân tham gia phản biện, giám sát để hiện thực hóa các nội dung cải cách; ở "đầu ra", mục tiêu cuối cùng của toàn bộ chương trình CCHC là nâng cao chất lượng sống, phục vụ quyền lợi và sự phát triển hạnh phúc của con người.

2. Dưới góc độ triết học, luận án định nghĩa CCHC như thế nào?

Luận án xác định CCHC là hành vi có tính hướng đích của con người nhằm cải biến nền hành chính của một quốc gia theo hướng hoàn thiện hơn, khắc phục các khiếm khuyết trong các chương trình điều hành, quản lý mà không làm thay đổi bản chất của chế độ chính trị.

3. Những số liệu thực tiễn nổi bật nào về cải cách bộ máy và tiền lương giai đoạn 2001 - 2010 được nêu trong luận án?

Văn bản luận án ghi nhận: số cơ quan chuyên môn cấp tỉnh giảm từ 35 - 40 xuống 20 - 25 đầu mối; cấp huyện giảm từ 20 - 25 xuống 10 - 15 phòng ban; thực hiện thí điểm không tổ chức HĐND tại 67 huyện, 32 quận và 843 phường của 10 tỉnh/thành phố; áp dụng hơn 200 tiêu chuẩn chức danh; thực hiện 5 lần tăng lương tối thiểu chung (từ 290.000 VNĐ năm 2001 lên 830.000 VNĐ vào tháng 5/2011); tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân đạt 7,27%/năm.

4. Những nhân tố tiêu cực nào từ lịch sử và tâm lý xã hội đang cản trở vai trò chủ thể của con người trong CCHC?

Luận án chỉ ra ba nhóm nhân tố cản trở: (1) Hạn chế trong cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước và năng lực giám sát tư pháp; (2) Trình độ, kỹ năng chuyên môn yếu kém, phong cách làm việc quan liêu giấy tờ và sự suy thoái đạo đức của một bộ phận công chức; (3) Ảnh hưởng của tâm lý tiểu nông, thói quen ỷ lại, coi quản lý nhà nước là việc riêng của chính quyền từ phía người dân, cùng tư duy xem ban hành chính sách là đặc quyền của công chức.

5. Điểm khác biệt về vị thế của con người - khách thể trong nhà nước pháp quyền dân chủ so với thể chế quân chủ chuyên chế là gì?

Trong nhà nước pháp quyền dân chủ, người dân với tư cách công dân mang quyền lực chính trị "phi nhà nước" được pháp luật bảo vệ. Quyền lực này cho phép người dân tham gia quản lý, thực hiện phản biện xã hội, giám sát và chế ước ngược trở lại đối với bộ máy nhà nước, chứ không đơn thuần là đối tượng phục tùng thụ động như trong thể chế quân chủ chuyên chế.

---

Kết luận

Luận án Vấn đề con người trong cải cách hành chính nhà nước ở Việt Nam hiện nay của tác giả Hà Quang Trường là công trình nghiên cứu chuyên sâu thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử. Tác phẩm đã phân tích toàn diện và có hệ thống mối quan hệ biện chứng giữa con người và hoạt động CCHC nhà nước, làm rõ vị trí, vai trò của cán bộ, công chức và nhân dân trên cả hai phương diện chủ thể và khách thể. Bằng việc kết hợp giữa lý luận triết học Mác - Lênin với việc tổng kết thực tiễn giai đoạn 1995 - 2010, luận án đã cung cấp cơ sở khoa học và đề xuất các nhóm giải pháp nhằm phát huy nhân tố con người trong công cuộc xây dựng nền hành chính nhà nước Việt Nam trong sạch, vững mạnh và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo luận án được kết cấu làm 3 chương, 10 tiết.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CON NGƢỜI VÀ HOẠT ĐỘNG CẢI CÁCH HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1. Khái lƣợc quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lê nin về vị trí và vai trò của con ngƣời trong đời sống xã hội 1. Con người - chủ thể của các quá trình xã hội Xã hội của con người dù ở trình độ phát triển cao hay thấp, dù được thừa nhận hay không được thừa nhận thì trong mỗi sự kiện, mỗi quá trình xã hội luôn có sự hiện diện của con người. Con người luôn là hạt nhân, là mắt xích trong bất cứ mối quan hệ, cơ cấu xã hội nào.

Sự tham gia của con người vào các mối quan hệ, các sự kiện xã hội có thể không giống nhau. Trong những mối quan hệ, những quá trình xã hội cụ thể, sự tham gia của con người có thể là một nhóm nhỏ, một tầng lớp, giai cấp nhưng cũng có thể là cả một dân tộc, thậm chí là của toàn nhân loại. Tính chất, mức độ tham gia của con người vào các mối quan hệ, các quá trình xã hội cũng không hoàn toàn giống nhau. Mỗi con người trong sự tồn tại thực tế của mình không chỉ tham gia, tác động vào một quan hệ, vào một cơ cấu (hay quá trình) xã hội nhất định mà bằng cách này hay cách khác, trực tiếp hay gián tiếp, bằng phương tiện vật chất hay tinh thần, quân sự hay chính trị tham gia tác động vào những mối quan hệ, quá trình xã hội khác và tạo nên những quan hệ xã hội, những quá trình xã hội, những cơ cấu xã hội đa dạng, phức tạp.

Nói khác đi, bất cứ cơ cấu nào trong xã hội cũng đều hình thành từ những hoạt động của con người, trong mối quan hệ với con người cho dù con người có ý thức được điều đó hay không. Do vậy, không thể tách các cơ cấu, các quá trình xã hội khỏi con người và xem nó như là một cái gì đó hết sức trừu tượng và tự thân. Mọi vật, mọi quá trình, mọi tư tưởng xã hội đều nằm trong sự liên hệ của con người, với con người và những mối quan hệ giữa con người với con người, tạo nên quan hệ xã hội.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Con người là hạt nhân để tạo nên quan hệ, cơ cấu xã hội. Nhưng trong các quan hệ xã hội, cơ cấu xã hội con người không thụ động.

Trong mỗi thời đại, mỗi điều kiện, hoàn cảnh, ở địa vị xã hội cụ thể với trình độ, sự liên kết cụ thể… con người tham gia vào các mối quan hệ, các cơ cấu xã hội theo một mức độ và cách thức riêng của mình. Sự tham gia của con người không chỉ tạo ra những mối quan hệ, những cơ cấu xã hội hiện thực mà còn điều chỉnh, hướng sự biến đổi, phát triển của những mối quan hệ, những quá trình (cơ cấu xã hội) theo những lợi ích, ý muốn của mình. Với ý nghĩa như vậy, có thể nói con người sáng tạo ra đời sống xã hội. Tuy nhiên quan niệm của con người sáng tạo ra đời sống xã hội theo quan niệm của chủ nghĩa duy vật lịch sử hoàn toàn xa lạ với quan niệm tuyệt đối hoá con người - cái quan niệm coi con người là “tâm điểm của sự sáng tạo, con người là sinh vật đồng nhất với tạo hoá, nghĩa là cũng có thể sáng tạo và trở thành trung tâm của vũ trụ”và “phương thức giải quyết các vấn đề triết học xuất phát không phải từ thế giới đến con người, mà ngược lại từ con người đến thế giới”.

Con người là sáng tạo, nhưng là sự sáng tạo trên cơ sở của sự tồn tại của thế giới khách quan. Con người là “trung tâm” của hệ thống xã hội đơn giản vì con người gắn kết hữu cơ với hệ thống ấy. Thông qua xã hội con người mới có được bản chất xã hội của mình. “… Con người bẩm sinh đã là một động vật xã hội…Nếu như con người bẩm sinh đã là một sinh vật có tính xã hội thì do đó con người chỉ có thể phát triển bản tính chân chính của mình trong xã hội và cần phải phán đoán lực lượng của bản tính, của anh ta không phải căn cứ vào lực lượng của cá nhân riêng lẻ mà căn cứ vào lực lượng của toàn xã hội” [60, tr.

Như vâ ̣y, con người không chỉ là nhân tố , một mắt khâu của mọi quan hệ, quá trình, cơ cấu xã hội mà còn là một nhân tố chủ động, tác động tích cực, theo lợi ích vào sự hình thành, vận động, biến đổi của các quan hệ xã hội, các quá trình xã hội mà nó tham gia. Với tính chất đó, con người khẳng định được vị trí chủ thể của mình trong mọi quá trình xã hội. Việc nghiên 20 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] cứu xem xét một quá trình nào đó mà tách riêng hoặc hạ thấp vị trí, vai trò của con người sẽ không chỉ làm mất đi tính tích cực của con người mà còn làm cho hệ thống trở nên méo mó, không hoàn chỉnh. Con người - khách thể trong đời sống xã hội Nếu xét con người trong quan hệ với thế giới một cách tự nhiên , thì mọi sự vật hiện tượng bao quanh con người là nhân tố quyết định sự hình thành con người cùng các phẩm chất và khả năng của nó , cùng với thông tin là nội dung của thế giới bên ngoài, được thể hiện trong sự nhận thức của con người.

Tuy nhiên, con người la ̣i không hoa ̣t đô ̣ng tự nó mô ̣t cách đơn đô ̣c trong cái thế giới ấ y. Quan hê ̣ của con người với thế giới bao giờ cũng đươ ̣c thực hiê ̣n thông qua quan hê ̣ với những người khác. Thực tế cho thấ y , quan hê ̣ của con người với thế giới xung quanh , với những người khác càng đa chiề u, thì các phẩm chất tâm lý của con người càng phong phú và biểu hiện cuô ̣c số ng của con người càng phức ta ̣p và đa da ̣ng. Tấ t cả n hững điề u này khẳ ng đinh ̣ nhân tố quyế t đinh ̣ sự hiǹ h thành phẩm chất xã hội của mỗi cá nhân là các quan hê ̣ xã hô ̣i mà trước hế t là những quan hê ̣ kinh tế , sự giao tiế p với người khác mà trực tiế p với những người đương đa ̣i , cũng như gián tiế p là thông qua kinh nghiê ̣m sản xuấ t , xã hội - chính trị, tinh thầ n đươ ̣c lưu trữ trong thông tin xã hô ̣i.

Ăngghen đã nhiều lần nhấn mạnh: Cá nhân là một thực thể xã hội… cá nhân bao giờ cũng là mô ̣t con ngườ i nhấ t đinh, ̣ cụ thể, một con người hiện thực đang sống kết hợp ở mình sự phong phú của cái chung, cái riêng và cái đơn nhất. Song bất cứ một xã hội người nào cũng là một hệ thống hết sức đa dạng và phức tạp. Trong đó, phương thức sản xuất của cải cùng với tổ chức chính trị đặc thù của xã hội, đặc biệt là thể chế nhà nước, các hình thái ý thức xã hội như chính trị, pháp quyền, tôn giáo, đạo đức, thẩm mỹ… được kết hợp lại thành một thể thống nhất. Do vậy, những phẩm chất của cá nhân cũng được hình thành một cách đa dạng tương ứng.

Trong một nền sản xuất cụ thể, hoạt động vật chất, hoạt động sản xuất của một xã hội cụ thể, các quan hệ 21 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] kinh tế hình thành trong quá trình sản xuất và ở những trình độ lịch sử khác nhau của sự phát triển của chúng đã sản sinh ra những kiểu cá nhân xã hội khác nhau như: nông lệ hoặc chủ nô, nông nô hoặc lãnh chúa phong kiến, công nhân hoặc nhà tư bản. Nói một cách khác, đời sống kinh tế - xã hội của một xã hội cụ thể trong lịch sử sản sinh ra những biểu hiện của đời sống xã hội của con người cụ thể, quy định vị trí của người đó trong một hệ thống sản xuất xã hội. Các quan hệ xã hội vốn có của một xã hội như quan hệ giai cấp, quan hệ dân tộc cùng những quan hệ khác thông qua những cá nhân mang những quan hệ ấy tất yếu sản sinh ra những đặc điểm giai cấp, dân tộc và những đặc điểm cá nhân khác. Tất cả những cái đó là những biểu hiện của đời sống xã hội của con người.

Trong một giai cấp nhất định, con người trong giai cấp đó có những phẩm chất riêng, đặc thù. Mỗi con người cụ thể nào cũng đều có những biểu hiện nhất định của đời sống tinh thần của cá nhân – những tư tưởng và tình cảm, những quyền lợi, những ý định và mục đích. hình thành do tác động trực tiếp của đời sống kinh tế - xã hội, đời sống tinh thần xã hội hay của tập thể mà cá nhân này sống và phát triển, hay từ những tư tưởng của các giá trị tinh thần đang thống trị trong xã hội đó. Trong bất kỳ một chỉnh thể xã hội nào mà một cá nhân thuộc vào và tất yếu phải có quan hệ với nó một cách trực tiếp hoặc gián tiếp sẽ làm nảy sinh ở cá nhân những biểu hiện nhất định của đời sống của người đó.

Những biểu hiện đó là tổ hợp những đặc điểm, thuộc tính tâm lý của cá nhân, biểu hiện bản sắc và giá trị xã hội của con người kết hợp với các phẩm chất sinh học hợp thành cá nhân như là một hệ thống hoàn chỉnh. Trong sự thống nhất, tác động qua lại và hoạt động, trong sự phối hợp và lệ thuộc của nó, các yếu tố hợp thành đã hoàn thiện cá nhân như một chỉnh thể, như một hệ thống hoàn chỉnh. Như vậy, bản thân con người cũng là khách thể theo nghĩa nó được đối tượng hóa, là hình thái có tổ chức cao nhất của vật chất. Bản chất của 22 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] con người là tổng hòa các quan hệ xã hội cũng là khách quan.