Luận văn thạc sĩ vai trò của adenylyl cyclase hòa tan trong sản xuất camp dưới tác động kích thích của ecg trong tế bào leydig mltc 1

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vai trò của adenylyl cyclase hòa tan trong sản xuất cAMP dưới tác động kích thích của ECG trong tế bào Leydig MLTC-1.

• Tác giả: Nguyễn Thị Chí Hiếu
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Mộng Điệp
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Sinh học thực nghiệm
• Đề tài: Vai trò của Adenylyl Cyclase hòa tan trong sản xuất cAMP dưới tác động của ECG trong tế bào Leydig MLTC-1
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Bình Định

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH ẢNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài và lý do chọn đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.4. Cấu trúc luận văn
• 0.5. Những đóng góp mới của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Adenylyl cyclase
• 1.2. Cấu trúc của Adenylate cyclase
• 1.2.1. Cấu trúc Adenylate cyclase xuyên màng
• 1.2.2. Cấu trúc Adenylate cyclase hòa tan
• 1.3. Hoạt động của Adenylate cyclase
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN (BẢN SAO)

Tóm tắt

I. Tổng quan về Adenylyl Cyclase và cAMP

Adenylyl Cyclase (AC) là enzyme quan trọng trong quá trình tổng hợp cAMP, một chất truyền tin thứ hai điều chỉnh nhiều phản ứng sinh lý trong tế bào. AC chuyển hóa ATP thành cAMP, đóng vai trò trung tâm trong chuỗi truyền tín hiệu nội bào. AC tồn tại ở hai dạng chính: AC xuyên màng và AC hòa tan. Trong khi AC xuyên màng được kích hoạt bởi protein G và forskolin, AC hòa tan lại phụ thuộc vào bicarbonate và không nhạy cảm với protein G. Sự hiểu biết về cơ chế hoạt động của AC giúp giải thích các quá trình sinh học phức tạp, từ chuyển hóa đến điều hòa hormone.

1.1. Cấu trúc của Adenylyl Cyclase

Adenylyl Cyclase được chia thành hai loại chính: AC xuyên màng và AC hòa tan. AC xuyên màng có cấu trúc gồm 12 miền xuyên màng và hai miền xúc tác C1 và C2, tạo thành cấu trúc dị thể dimer. AC hòa tan thiếu các miền xuyên màng và được kích hoạt bởi bicarbonate. Cấu trúc tinh thể của AC hòa tan cho thấy sự tương đồng với enzyme ở vi khuẩn lam, với hai vị trí liên kết nucleotide. Sự đa dạng cấu trúc này giúp AC tham gia vào nhiều quá trình sinh học khác nhau.

1.2. Vai trò của cAMP trong tế bào

cAMP là chất truyền tin thứ hai quan trọng, điều chỉnh các phản ứng sinh lý như chuyển hóa, tăng trưởng và biệt hóa tế bào. cAMP được tổng hợp từ ATP bởi AC và bị phân giải bởi enzyme phosphodiesterase. Con đường truyền tín hiệu cAMP liên quan đến protein kinase A (PKA), kích hoạt các quá trình tế bào thông qua phosphoryl hóa protein. cAMP cũng đóng vai trò trong điều hòa hormone, đặc biệt là trong tế bào Leydig, nơi nó thúc đẩy sản xuất testosterone.

II. Tác động của ECG lên tế bào Leydig MLTC 1

ECG (Equine Chorionic Gonadotropin) là hormone kích thích sản xuất cAMP trong tế bào Leydig MLTC-1. Nghiên cứu này tập trung vào vai trò của AC hòa tan trong quá trình này. ECG kích hoạt thụ thể GPCR, dẫn đến hoạt hóa AC và tăng sản xuất cAMP. Sự tăng cAMP kích thích sản xuất progesterone, một hormone quan trọng trong sinh sản. Nghiên cứu sử dụng các chất ức chế AC hòa tan như KH7 và CE để đánh giá vai trò của nó trong phản ứng với ECG.

2.1. Cơ chế kích thích của ECG

ECG liên kết với thụ thể GPCR trên màng tế bào Leydig MLTC-1, kích hoạt protein Gαs và dẫn đến hoạt hóa AC. Quá trình này làm tăng nồng độ cAMP nội bào, kích thích PKA và thúc đẩy sản xuất progesterone. ECG cũng ảnh hưởng đến chu trình tế bào và sự sống của tế bào thông qua điều hòa cAMP.

2.2. Vai trò của AC hòa tan trong phản ứng với ECG

AC hòa tan đóng vai trò quan trọng trong sản xuất cAMP dưới tác động của ECG. Nghiên cứu sử dụng chất ức chế KH7 để ức chế AC hòa tan, cho thấy sự giảm đáng kể nồng độ cAMP và progesterone. Điều này chứng minh rằng AC hòa tan không chỉ tham gia vào quá trình truyền tín hiệu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất hormone trong tế bào Leydig.

III. Ứng dụng và ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu này cung cấp hiểu biết sâu sắc về vai trò của AC hòa tan trong sản xuất cAMP và progesterone dưới tác động của ECG. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, mở ra hướng điều trị mới cho các rối loạn liên quan đến hormone sinh dục. Việc sử dụng các chất ức chế AC hòa tan như KH7 có thể giúp kiểm soát sản xuất cAMP và hormone trong các bệnh lý nội tiết.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu đóng góp bằng chứng về vai trò của AC hòa tan trong quá trình truyền tín hiệu và sản xuất hormone. Điều này giúp hiểu rõ hơn về cơ chế hoạt động của AC và cAMP trong tế bào Leydig, từ đó mở ra hướng nghiên cứu mới trong sinh học tế bào và nội tiết.

3.2. Ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng trong điều trị các rối loạn hormone sinh dục, đặc biệt là các bệnh liên quan đến sản xuất testosterone và progesterone. Việc kiểm soát hoạt động của AC hòa tan thông qua các chất ức chế có thể trở thành phương pháp điều trị hiệu quả trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Adenylyl cyclase (AC) là enzyme quan trọng trong chuỗi truyền tín hiệu nội bào, xúc tác chuyển đổi ATP thành cyclic adenosine monophosphate (cAMP) – chất truyền tin thứ hai trong tế bào. Ở động vật có vú, tồn tại hai dạng AC chính: AC xuyên màng và AC hòa tan. Trong khi AC xuyên màng đã được nghiên cứu rộng rãi, vai trò và cơ chế hoạt động của AC hòa tan vẫn còn nhiều điều chưa rõ. Tế bào Leydig mLTC-1, dòng tế bào khối u Leydig của chuột, là mô hình lý tưởng để nghiên cứu các cơ chế nội tiết tố và truyền tín hiệu liên quan đến sản xuất steroid, đặc biệt là testosterone.

Nghiên cứu này tập trung đánh giá vai trò của AC hòa tan trong sản xuất cAMP dưới tác động kích thích của hormone equine chorionic gonadotropin (eCG) trong tế bào Leydig mLTC-1. Mục tiêu cụ thể là xác định sự hiện diện của AC hòa tan trong tế bào, đánh giá ảnh hưởng của các chất ức chế đặc hiệu AC hòa tan đến nồng độ cAMP và progesterone, cũng như tác động đến khả năng sống và mức năng lượng ATP của tế bào. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 3 đến tháng 7 năm 2021 tại phòng thí nghiệm Học viện Quân y, Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học quan trọng trong việc làm sáng tỏ cơ chế truyền tín hiệu qua cAMP và vai trò của AC hòa tan trong tế bào Leydig, đồng thời góp phần nâng cao hiểu biết về điều hòa sinh tổng hợp steroid. Những phát hiện này cũng mở ra hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu điều trị các rối loạn nội tiết liên quan đến testosterone và các hormone sinh dục khác.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết về hoạt động của adenylyl cyclase và lý thuyết về con đường truyền tín hiệu cAMP trong tế bào. AC xúc tác chuyển đổi ATP thành cAMP, chất truyền tin thứ hai quan trọng trong nhiều quá trình sinh lý như điều hòa chuyển hóa, tăng trưởng và biệt hóa tế bào. AC gồm hai dạng chính: AC xuyên màng (AC1-9) và AC hòa tan (AC10), trong đó AC hòa tan được kích thích bởi bicarbonate và không nhạy cảm với protein G hay forskolin.

Ba khái niệm chính được áp dụng trong nghiên cứu gồm:

• Adenylyl cyclase hòa tan (AC hòa tan): enzyme xúc tác sản xuất cAMP trong tế bào, có vai trò điều hòa tín hiệu nội bào.
• cAMP: chất truyền tin thứ hai, kích hoạt protein kinase A (PKA) và các con đường tín hiệu khác.
• Tế bào Leydig mLTC-1: mô hình tế bào Leydig chuột dùng để nghiên cứu sản xuất steroid và truyền tín hiệu nội tiết.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính là tế bào Leydig mLTC-1 được nuôi cấy trong môi trường RPMI 1640 bổ sung huyết thanh bò. Hormone eCG chuỗi đơn tái tổ hợp được sử dụng để kích thích tế bào. Các chất ức chế AC hòa tan gồm KH7, 2-CE và 4-CE được dùng để đánh giá vai trò của AC hòa tan trong sản xuất cAMP.

Phân tích được thực hiện qua các bước:

• Xác định vị trí AC hòa tan: sử dụng phương pháp Western blot và miễn dịch huỳnh quang với kháng thể đặc hiệu ADCY10.
• Đo nồng độ cAMP: tế bào được chuyển nạp plasmid Glosensor-TM-22F, đo tín hiệu luciferase phản ánh nồng độ cAMP nội bào.
• Đánh giá khả năng sống và nồng độ ATP: sử dụng bộ kit CellTiter-Blue và CellTiter-Glo 2.0 để đo huỳnh quang và phát quang tương ứng.
• Xác định nồng độ progesterone: đo bằng xét nghiệm ELISA trên môi trường nuôi cấy tế bào.
• Phân tích số liệu: sử dụng phần mềm GraphPad Prism, kiểm định ANOVA, mức ý nghĩa p<0,05.

Thời gian nghiên cứu kéo dài 5 tháng, từ tháng 3 đến tháng 7 năm 2021, tại phòng thí nghiệm Học viện Quân y, Hà Nội. Cỡ mẫu gồm nhiều lần lặp lại thí nghiệm để đảm bảo độ tin cậy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Xác định sự hiện diện của AC hòa tan trong tế bào mLTC-1:
   Kết quả Western blot cho thấy dải protein 48 kDa đặc trưng của AC hòa tan xuất hiện rõ ràng. Miễn dịch huỳnh quang xác nhận AC hòa tan phân bố trong tế bào chất, không có tín hiệu ở mẫu đối chứng bỏ kháng thể.

2. Ảnh hưởng của các chất ức chế KH7, 2-CE, 4-CE đến nồng độ cAMP:
   Khi tế bào được kích thích bằng eCG (0,7 nM), nồng độ cAMP nội bào tăng rõ rệt. Tuy nhiên, khi xử lý trước với các chất ức chế AC hòa tan, nồng độ cAMP giảm đáng kể theo liều lượng. Ở nồng độ 100 µM, KH7 gần như loại bỏ hoàn toàn phản ứng tổng hợp cAMP, 2-CE và 4-CE giảm khoảng 70-80%.

3. Ảnh hưởng đến nồng độ ATP và khả năng sống của tế bào:
   Từ 25 µM trở lên, KH7 và 2-CE làm giảm đáng kể nồng độ ATP trong tế bào so với đối chứng (p<0,05). 4-CE gây giảm ATP mạnh hơn ở nồng độ 50 và 100 µM. Khả năng sống của tế bào không bị ảnh hưởng bởi KH7 và 2-CE ở tất cả nồng độ thử nghiệm, trong khi 4-CE gây giảm tỷ lệ sống tế bào đáng kể ở 100 µM (giảm còn khoảng 60%).

4. Ảnh hưởng đến sản xuất progesterone:
   Các chất ức chế AC hòa tan làm giảm sản xuất progesterone trong tế bào mLTC-1 dưới tác động kích thích của eCG, phù hợp với sự giảm nồng độ cAMP nội bào.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy AC hòa tan có mặt và hoạt động trong tế bào Leydig mLTC-1, đóng vai trò quan trọng trong việc tổng hợp cAMP khi tế bào được kích thích bởi eCG. Việc sử dụng các chất ức chế đặc hiệu như KH7, 2-CE và 4-CE làm giảm đáng kể nồng độ cAMP và progesterone chứng tỏ AC hòa tan tham gia trực tiếp vào con đường truyền tín hiệu nội bào.

Sự giảm nồng độ ATP trong tế bào khi xử lý với các chất ức chế này cho thấy một phần cơ chế ức chế có thể liên quan đến tác động lên chức năng ti thể, ảnh hưởng đến nguồn năng lượng cần thiết cho tổng hợp cAMP. Tuy nhiên, KH7 và 2-CE không ảnh hưởng đến khả năng sống của tế bào ở nồng độ thấp và trung bình, cho thấy tác động giảm cAMP không phải do tế bào chết mà là do ức chế hoạt động enzyme.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với báo cáo rằng KH7 là chất ức chế đặc hiệu AC hòa tan với IC50 khoảng 27 µM, trong khi CE có thể ức chế cả AC hòa tan và AC xuyên màng. Sự khác biệt về hiệu quả ức chế giữa các chất có thể do cơ chế tác động khác nhau lên enzyme và ti thể.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện nồng độ cAMP theo thời gian và nồng độ chất ức chế, biểu đồ cột so sánh nồng độ ATP và tỷ lệ sống tế bào ở các nồng độ khác nhau, giúp minh họa rõ ràng tác động liều lượng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế hoạt động của AC hòa tan:
   Thực hiện các thí nghiệm phân tử để làm rõ cơ chế ức chế của các chất KH7, 2-CE, 4-CE trên AC hòa tan và ti thể, nhằm phát triển các chất ức chế đặc hiệu hơn, giảm tác dụng phụ. Thời gian thực hiện dự kiến 12-18 tháng, do các nhóm nghiên cứu sinh học phân tử đảm nhiệm.

2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu trong phát triển thuốc điều trị rối loạn nội tiết:
   Khai thác vai trò của AC hòa tan trong điều hòa sản xuất steroid để phát triển thuốc nhắm mục tiêu điều chỉnh cAMP, hỗ trợ điều trị các bệnh lý liên quan testosterone thấp hoặc rối loạn sinh dục. Thời gian nghiên cứu tiền lâm sàng và lâm sàng khoảng 3-5 năm, phối hợp giữa viện nghiên cứu và doanh nghiệp dược phẩm.

3. Xây dựng mô hình tế bào Leydig mLTC-1 cải tiến:
   Tối ưu hóa điều kiện nuôi cấy và xử lý tế bào để tăng độ nhạy và tính tái lập của mô hình, phục vụ nghiên cứu sâu hơn về truyền tín hiệu nội bào và tác động của các hormone. Thời gian thực hiện 6-12 tháng, do các phòng thí nghiệm sinh học tế bào đảm nhận.

4. Đào tạo và nâng cao năng lực nghiên cứu cho cán bộ khoa học:
   Tổ chức các khóa đào tạo về kỹ thuật phân tích cAMP, Western blot, miễn dịch huỳnh quang và xử lý số liệu thống kê nhằm nâng cao chất lượng nghiên cứu trong lĩnh vực sinh học thực nghiệm. Thời gian tổ chức liên tục hàng năm, do các trường đại học và viện nghiên cứu phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu sinh học phân tử và tế bào:
   Luận văn cung cấp dữ liệu chi tiết về vai trò AC hòa tan trong truyền tín hiệu cAMP, hỗ trợ phát triển các nghiên cứu sâu hơn về enzyme và con đường tín hiệu nội bào.

2. Chuyên gia nội tiết học và y học sinh sản:
   Thông tin về cơ chế điều hòa sản xuất steroid trong tế bào Leydig giúp hiểu rõ hơn về các rối loạn nội tiết và phát triển liệu pháp điều trị mới.

3. Sinh viên và học viên cao học ngành sinh học thực nghiệm:
   Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu tế bào, kỹ thuật phân tích cAMP, Western blot và miễn dịch huỳnh quang.

4. Doanh nghiệp dược phẩm và công nghệ sinh học:
   Kết quả nghiên cứu mở ra hướng phát triển thuốc nhắm mục tiêu AC hòa tan, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển sản phẩm điều trị các bệnh liên quan đến hormone sinh dục.

Câu hỏi thường gặp

1. Adenylyl cyclase hòa tan khác gì so với AC xuyên màng?
   AC hòa tan không liên kết với màng tế bào, không nhạy cảm với protein G hay forskolin, được kích thích bởi bicarbonate, trong khi AC xuyên màng là enzyme gắn màng, điều hòa bởi protein G và forskolin.

2. Tại sao chọn tế bào Leydig mLTC-1 để nghiên cứu?
   Đây là dòng tế bào Leydig chuột có khả năng phản ứng nội tiết tố và sản xuất steroid tương tự tế bào Leydig nguyên thủy, thuận tiện cho nghiên cứu in vitro về truyền tín hiệu và sinh tổng hợp hormone.

3. Các chất ức chế KH7, 2-CE, 4-CE có tác dụng phụ gì không?
   KH7 và 2-CE không ảnh hưởng đến khả năng sống tế bào ở nồng độ thấp và trung bình, nhưng 4-CE gây giảm tỷ lệ sống tế bào ở nồng độ cao (100 µM), đồng thời cả ba chất đều làm giảm nồng độ ATP, ảnh hưởng đến năng lượng tế bào.

4. Làm thế nào để đo nồng độ cAMP trong tế bào?
   Sử dụng plasmid Glosensor-TM-22F chứa gen luciferase liên kết vùng nhận biết cAMP, khi cAMP tăng sẽ kích hoạt luciferase phát sáng, đo bằng máy quang phổ huỳnh quang để xác định nồng độ cAMP.

5. Ý nghĩa của việc giảm nồng độ progesterone khi ức chế AC hòa tan?
   Progesterone là steroid được tổng hợp từ cholesterol qua con đường cAMP-PKA. Giảm progesterone chứng tỏ AC hòa tan đóng vai trò quan trọng trong điều hòa sản xuất steroid, ảnh hưởng đến chức năng nội tiết của tế bào Leydig.

Kết luận

• Xác định rõ sự hiện diện và phân bố của adenylyl cyclase hòa tan trong tế bào Leydig mLTC-1.
• Chứng minh vai trò quan trọng của AC hòa tan trong sản xuất cAMP và progesterone dưới tác động kích thích của eCG.
• Các chất ức chế KH7, 2-CE, 4-CE làm giảm nồng độ cAMP và ATP nội bào, ảnh hưởng đến hoạt động enzyme và năng lượng tế bào.
• Kết quả mở ra hướng nghiên cứu mới về điều hòa truyền tín hiệu nội bào và phát triển thuốc điều trị rối loạn nội tiết.
• Đề xuất tiếp tục nghiên cứu cơ chế hoạt động và ứng dụng thực tiễn trong y học và công nghệ sinh học.

Tiếp theo, cần triển khai các nghiên cứu phân tử sâu hơn và thử nghiệm tiền lâm sàng để phát triển các chất ức chế đặc hiệu AC hòa tan. Mời các nhà nghiên cứu và chuyên gia trong lĩnh vực sinh học thực nghiệm, nội tiết học cùng hợp tác để khai thác tiềm năng ứng dụng của kết quả này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Adenylyl cyclase Adenylyl cyclases (AC) là enzyme duy nhất tham gia tổng hợp AMP vòng (cAMP), một chất truyền tin thứ hai quan trọng điều chỉnh các phản ứng sinh lý đa dạng trong tế bào bao gồm chuyển hóa đường và lipid, tăng trưởng và biệt hóa tế bào. Adenylyl cyclases rất quan trọng ở cả sinh vật nhân chuẩn và sinh vật nhân sơ, nơi chúng tạo ra cAMP cần thiết cho nhiều chức năng của tế bào. Là enzyme quan trọng trong con đường cAMP được bảo tồn tiến hóa cao, AC kiểm soát sinh lý của tế bào, mô, cơ quan và sinh vật về sức khỏe và bệnh tật [8].

Cơ chế điều hòa chức năng tế bào của AC thông qua protein G và calmodulin đã được nghiên cứu rất nhiều trong những năm qua, tuy nhiên các phương pháp mới để nghiên cứu sâu hơn về hoạt động và vai trò của AC vẫn đang được tìm kiếm. Gần đây, các dẫn xuất của forskolin, nucleoside và chất ức chế vị trí P đã được phát triển cho thấy tính đặc hiệu đồng dạng đầy hứa hẹn và cho thấy tiềm năng điều trị mạnh mẽ. Thật vậy, vẫn còn nhiều điều cần tìm hiểu về hoạt động của AC khi các cơ quan điều tiết và vai trò sinh lý mới xuất hiện, và tiềm năng nhắm mục tiêu các đồng dạng AC cụ thể về mặt trị liệu sẽ định hướng cho các nghiên cứu trong tương lai. Sự hiểu biết toàn diện về vai trò cụ thể của AC trong quá trình sống đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về cấu trúc và cơ chế hoạt động của các enzyme này.

Cấu trúc của Adenylate cyclase Các AC tồn tại trong cơ thể sống hiện nay bao gồm sáu lớp riêng biệt (lớp I – VI). Sáu lớp có mặt ở cả sinh vật nhân sơ và sinh vật nhân chuẩn, nhưng bộ gen của động vật có vú chỉ mã hóa AC lớp III. Mặc dù có sự khác biệt sâu sắc về cấu trúc và tổ chức miền, sáu lớp AC này đều có chức năng rất giống nhau, xúc tác chuyển đổi ATP thành cAMP [9]. e 6 Ở động vật có vú, AC được mã hóa chủ yếu là AC lớp III, với chín đồng dạng tích hợp màng tham gia vào con đường tín hiệu qua trung gian GPCR và protein G (AC1-9), và một AC hòa tan (AC10 hoặc AC hòa tan) không liên kết trực tiếp với tín hiệu GPCR.

Vùng được bảo tồn nhiều nhất của các enzyme này là vùng xúc tác loại III. Cấu trúc domain của AC1 – AC9 tương đối giống nhau. Hai domain lớn nằm trong bào tương là C1 và C2 có chứa vùng xúc tác, tạo thành cấu trúc dị thể dimer và đồng tác dụng với nhau để chuyển ATP thành cAMP [10]. AC hòa tan không nhạy cảm với protein G và không bị kích thích bởi forskolin như AC xuyên màng, thay vào đó AC hòa tan được kích thích trực tiếp bởi bicarbonate [10].

a) Cấu trúc Adenylate cyclase xuyên màng Các AC xuyên màng có sự giống nhau về cấu trúc (Hình 1.1): 12 miền xuyên màng (TM), và 2 miền xoắn liên kết TM6 và TM12 với miền xúc tác 1 và 2 (tương ứng là C1a và C2a). Các miền C1b và C2b ít được bảo tồn hơn và được dự đoán là sẽ đóng một vai trò đặc hiệu đồng dạng trong việc điều hòa hoạt động hoặc tập hợp các AC và các phức hợp của chúng. Một phần (C1) nằm giữa hai 2 vùng kị nước và phần còn lại (C2) nằm ở đầu tận cùng carboxyl của chuỗi protein. Vai trò của vùng TM trong AC màng, ngoài việc neo và vận chuyển màng hoặc sự oligome hóa của các enzyme này, hiện vẫn chưa rõ ràng [9].

Cấu trúc adenylate cyclase màng b) Cấu trúc Adenylate cyclase hòa tan Adenylyl cyclase hòa tan và Adenylyl cyclase màng là các protein đơn phân và xúc tác sản xuất cAMP thông qua quá trình đồng phân hóa hai miền xúc tác của chúng. Chúng có chung tính chất tương đồng của hai miền xúc tác, nhưng AC hòa tan thiếu hai miền kỵ nước, mỗi miền đại diện cho 6 vòng xoắn trải dài qua màng định vị AC xuyên màng trên màng tế bào [11] (Hình 1. Cấu trúc domain của adenylate cyclase e 8 Gần đây, cấu trúc tinh thể của các miền xúc tác của AC hòa tan đã được nghiên cứu nhiều hơn. Các đơn vị xúc tác trên ACs ở người tiết lộ cấu trúc thứ cấp tương tự như cấu trúc của vi khuẩn lam nhưng có sự khác biệt ở một số vòng bên ngoài.

AC hòa tan của vi khuẩn lam có hai vị trí liên kết nucleotide hoàn toàn giống nhau nhưng chỉ một trong những vị trí này có thể tiếp cận được ATP như dạng ở người. Điều thú vị là có một chuỗi 3 gốc proline liên tiếp giữa C1 và C2 (220 - 222) cục bộ liên quan đến một miếng dán kỵ nước [12]. Các cấu trúc này đã được mô tả là các vị trí liên kết protein tiềm năng. Chúng cung cấp khả năng về một vùng tương tác cho các protein hoặc các vùng AC hòa tan khác, có thể cho phép đồng phân hóa các dạng nối AC hòa tan chỉ chứa một đơn vị xúc tác [12].

Trái ngược với các loài động vật có vú khác như chó, ở người có một gen AC hòa tan duy nhất. Bằng cách nối thay thế, một số đồng dạng AC hòa tan được tạo ra và một vị trí bắt đầu thay thế bổ sung gần đây đã được mô tả, cho thấy sự đa dạng về đồng dạng đáng kể. AC hòa tan có chiều dài đầy đủ (AC hòa tan fl) bao gồm đầu tận cùng N với hai miền xúc tác (∼1.100 axit amin kéo dài 33 exon). Loại bỏ exon 12 tạo ra một dạng đồng phân cắt ngắn, AC hòa tan t (axit amin 1– 490), chỉ chứa hai vùng xúc tác AC hòa tan (Hình 1.

Cấu trúc tinh thể của enzyme Adenylate cyclase hòa tan ở người e 9 1. Hoạt động của Adenylate cyclase Sự tác động của nhiều hormone và chất dẫn truyền xung thần kinh lên các tế bào đích bằng cách liên kết các thụ thể với protein G, kích thích sự hoạt động của adenylyl cylclase (AC), lúc này AC sẽ thực hiện chức năng chuyển hóa tổng hợp cyclic adenosine monophosphate (AMP vòng, cAMP) và pyrophosphate (PPi) từ adenosine triphosphate (ATP). Sản phẩm của AC, cAMP, là một mắt xích quan trọng trong quá trình truyền tín hiệu nội bào, được xem như là chất truyền tín hiệu thứ hai trong tế bào [8], [13]. Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự hoạt động của AC, trong đó chủ yếu là các protein G, Forskolin và ion Ca2+.

Có hai nhóm protein G chính tác động lên AC: protein G kích thích (stimulatory G protein – Gαs) có chức năng hoạt hóa AC và protein G ức chế (inhibitory G protein – Gαi) có chức năng bất hoạt enzyme này [13]. Phản ứng chuyển đổi ATP thành cAMP Adenylyl cyclases màng có thể được điều tiết bởi các loại protein và ion khác nhau. Về mặt cổ điển, adenylyl cyclases đã được bao gồm trong bối cảnh của tín hiệu thụ thể kết hợp với protein G (GPCR). Khi kích hoạt GPCR, sự trao đổi guanosine diphosphate (GDP) bởi guanosine triphosphate (GTP) e 10 trong tiểu đơn vị Gα cùng với thụ thể được cảm ứng.

Sự trao đổi này dẫn đến việc kích hoạt bộ ba protein G bao gồm các tiểu đơn vị α, β và γ. Các GPCR kết hợp với các protein Gαs kích thích sẽ kích hoạt các adenylyl cyclases và các GPCR kết hợp với các protein Gαi ức chế sẽ ức chế các adenylyl cyclases [13]. Mặc dù đúng một phần nhưng cách biểu diễn cổ điển này của adenylyl cyclase không nhận ra các thuộc tính điều chỉnh duy nhất của các đồng dạng adenylyl cyclase riêng lẻ. Trong khi tất cả các đồng dạng adenylyl cyclase của màng đều được kích hoạt bởi Gα, chỉ AC1, AC5, AC6 và AC9 được báo cáo là bị ức chế bởi Gαi, mặc dù sự ức chế AC9 dường như là gián tiếp [14].

Hơn nữa, các tiểu đơn vị Gβ γ cũng có thể điều chỉnh hoạt động của adenylyl cyclase, kích thích AC2, AC4, AC5, AC6, AC7 và ức chế AC1, AC3, AC8. Một yếu tố khác được xem xét là tính đa dạng cao của protein G, ví dụ, có 4 họ chính của đơn vị protein Gα với nhiều đồng dạng trong mỗi họ, dẫn đến tổng cộng 16 đồng dạng Gα khác nhau, ngoài ra còn có 5 đồng dạng Gβ khác nhau và 13 đồng dạng Gγ khác nhau [15]. Tính đa dạng này tạo cơ hội cho việc điều tiết chọn lọc các tác nhân tác động xuôi dòng riêng lẻ, bao gồm các đồng dạng adenylyl cyclase. Hơn nữa, khía cạnh thời gian cũng được xem xét để điều tiết protein G của adenylyl cyclase, đặc biệt là đối với protein Gαi.

Các thụ thể kết hợp với Gαi thường ức chế hoạt động của adenylyl cyclase một cách sâu sắc, sự hoạt hóa của các thụ thể này gây ức chế việc sản xuất cAMP. Sự ức chế việc sản xuất cAMP đã được chứng minh đối với các đồng dạng khác nhau của AC như AC1, AC3, AC5, AC6, AC8 và AC9 khi thụ thể kết hợp Gαi. Cơ chế này có liên quan đến một số tác dụng phụ của thuốc do điều trị một số bệnh mãn tính, chẳng hạn như việc sử dụng thuốc giảm đau thuộc nhóm opioid, là nhóm các chất tự nhiên và tổng hợp, có các tính chất như morphine. Sự điều tiết mạnh mẽ của adenylyl cyclases bởi GPCRs cũng cho thấy tầm quan trọng e 11 lớn đối với cAMP trong sinh lý học.

GPCR có vai trò về cơ bản trong tất cả các quá trình sinh lý của con người và được nhắm mục tiêu trực tiếp bởi hơn một phần ba tất cả các loại thuốc được Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm (FDA) phê duyệt. Mặc dù không phải tất cả các con đường xuôi dòng của GPCR đều ảnh hưởng đến hoạt động của adenylyl cyclase, việc điều chế sản xuất cAMP có tầm quan trọng lớn đối với nhiều chức năng của GPCR. Dựa trên các nghiên cứu tương đồng về trình tự và sự tương đồng trong cách chúng được điều chỉnh, các đồng dạng adenylyl cyclase liên kết màng đã được phân loại thành bốn nhóm khác nhau (Hình 1. Nhóm 1 được tạo thành bởi AC1, AC3 và AC8.

Các đồng dạng này được kích thích bởi canxi thông qua calmodulin và bị ức chế bởi các tiểu đơn vị Gβγ. AC2, AC4 và AC7 tạo thành nhóm 2 và ngoài việc được kích hoạt có điều kiện bởi các đơn vị Gβγ, các đồng dạng này không nhạy cảm với Gαi. Nhóm 3 bao gồm AC5 và AC6, bị ức chế bởi canxi. Và nhóm 4 được tạo thành bởi AC9 do độ nhạy tương đối thấp với phân tử nhỏ forskolin (một chất hoạt hóa mạnh của tất cả các đồng dạng adenylyl cyclase khác).