Chương 1, chúng tôi nghiên cứu lịch sử về sử dụng thiên nhiên vào HĐHT của trẻ MN. Sau đó là một số vấn đề liên quan đến đề tài như: khái niệm, đặc điểm học tập, ưu điểm - khó khăn, xu hướng và bài học kinh nghiệm, yêu cầu sử dụng thiên nhiên vào HĐHT của trẻ MN. Học hỏi những thành công về cách thức sử dụng thiên nhiên bài trí trong và ngoài lớp học, nội dung sử dụng thiên nhiên vào các HĐHT để chúng tôi ứng dụng vào xây dựng phương án sử dụng thiên nhiên vào HĐHT của trẻ MN. Lịch sử vấn đề sử dụng thiên nhiên vào hoạt động học tập của trẻ mầm non Sử dụng thiên nhiên vào HĐHT của trẻ đã được các nhà sư phạm trên thế giới cũng như Việt Nam quan tâm từ lâu.
Từ nền giáo dục cổ điển cho đến hiện đại thiên nhiên được xem là phương tiện tối ưu nhằm hướng sự phát triển toàn diện cho trẻ mầm non. Các nghiên cứu trên thế giới Luan van 7 Trên thế giới từ thế kỉ 19, các nhà nghiên cứu cổ điển như Pestalozzi, Froebel, Steiner, Montessori,… đã đề cao việc sử dụng thiên nhiên vào HĐHT của trẻ. Nó là một triết lí, nguyên tắc, quan điểm, yêu cầu cốt lõi theo suốt các hoạt động của trẻ trong trường MN. Pestalozzi là người có ý tưởng tác động trực tiếp đến các trường MN ở thế kỉ 19.
Ông cho rằng thiên nhiên có thể dạy tốt hơn con người dạy cho trẻ bởi vì trẻ có thể trực tiếp trải nghiệm với các đối tượng học, học từ việc quan sát trực tiếp và trải nghiệm các giác quan trong thế giới tự nhiên (Sue, 2014). Sau đó, người sáng lập những trường MN đầu tiên trên thế giới lấy tên là Froebel đã đề xuất một "vườn trẻ" là môi trường đa dạng các YTTN. Theo Froebel, môi trường ngoài trời có các hoạt động cần được hoạch định và thực hiện cẩn thận như ở trong nhà. Ông khuyên nên tập trung cho trẻ tương tác với thế giới tự nhiên.
Ý tưởng này là một ý tưởng cấp tiến của giai đoạn lúc bấy giờ (Jacobi - Vessels, n. Các tác giả Owen, Isaacs nhấn mạnh đến việc xây dựng môi trường học tập và mở rộng môi trường học tập gồm có khu vườn, cánh đồng, rừng là môi trường thiên nhiên thực tế để cho trẻ và GV cùng nhau khám phá và phát hiện nhằm giúp trẻ phát triển toàn diện (Giardiello, 2014). Nhà giáo dục Margaret Mc Millan là một trong những nhà tiên phong đầu tiên của Vương Quốc Anh về giáo dục mầm non. Năm 1914, Mc Millan và chị gái của bà có tên là Racher đã thành lập một trường mầm non ngoài trời ở phía Đông của Luân Đôn.
Mong muốn của bà là mang đến lợi ích khi trẻ tiếp xúc và học tập với môi trường thiên nhiên ngoài trời nhằm giúp cho sự khởi đầu tốt hơn cho trẻ em nghèo ở Luôn Đôn (Helen, 2010; Patricia, 2014). Đầu thế kỉ 20, Steiner đã phát triển phương pháp tiếp cận của ông có tên là Waldorf. Trong đó có sự đánh giá cao về tầm quan trọng khi trẻ chơi và học trong thế giới thiên nhiên sẽ có khả năng phát triển kiến thức xã hội và nhận thức cần thiết trong cuộc sống của trẻ (Elizabeth & Jane, 2005; Constable, 2014; Giardiello, 2014). Bà Montessori, người sáng lập ra phương pháp giáo dục Montessori cũng đã rất nhấn mạnh đến tầm quan trọng của thiên nhiên trong giáo dục trẻ và khuyến khích việc trẻ hòa mình vào thế giới thiên nhiên (Amus, 2016).
Xu hướng sử dụng thiên nhiên vào HĐHT của trẻ từ những mô hình cổ điển đã ảnh hưởng đến xu hướng sử dụng thiên nhiên vào các hoạt động cho trẻ trải nghiệm đang phát triển trên thế giới hiện nay. Trong đó mô hình giáo dục Reggio Emilia là mô Luan van 8 hình giáo dục được bắt nguồn và phát triển ở một thành phố nhỏ ở miền Bắc nước Ý có tên là Reggio Emilia. Loris Malaguzzi là người truyền cảm hứng và phát triển mô hình giáo dục Reggio Emilia. Cho đến nay, mô hình phát triển mạnh mẽ trên thế giới.
Một trong những triết lí quan trọng của mô hình giáo dục Reggio Emilia là “Môi trường là người thầy giáo thứ ba” (Linda and Pat, 2005, 2010). Một môi trường đầy ánh sáng tự nhiên và sử dụng các NVLTN được nhấn mạnh trong tư tưởng. Tạo cơ hội cho trẻ có thời gian liên tục tiếp xúc với YTTN trong và ngoài trời, mô hình giáo dục đẩy mạnh trẻ trực tiếp khám phá và chơi đùa với thế giới thiên nhiên (Amus, 2016; Giardiello, 2014). Năm 2009, chương trình khung của Australia (DEEWR) đã đưa ra cấu trúc toàn bộ chương trình giáo dục mầm non và trong đó có chỉ thị tập trung vào môi trường tự nhiên cho trẻ học tập (Masters & Grogan, 2018).
Trong những năm gần đây, đỉnh điểm các nước Bắc Âu, Mỹ,… có xu hướng xây dựng chương trình và trường học hoàn toàn trong thiên nhiên và trên cơ sở thiên nhiên như trường mầm non trong rừng (forest kindergarten) và trường học thiên nhiên (nature school) cho trẻ học tập và khám phá thiên nhiên (Sobel, 2014; Heather, 2016; Amus, 2016). Các trường mầm non thiên nhiên đầu tiên được thành lập ở Bắc Âu. Chương trình giáo dục mầm non ở các nước này là cảm hứng lan truyền cả thế giới. Thụy Điển là quốc gia đầu tiên tiên phong mô hình này vào khoảng năm 1900 sau đó lan ra các quốc gia ở Bắc Âu là Phần Lan, Đan Mạch.
Cho đến ngày nay, thiên nhiên vẫn được coi là triết lí trọng tâm của chương trình giáo dục mầm non Bắc Âu (Anggard, 2010. Chương trình giảng dạy cho các trường mầm non đề cao đến vấn đề cho trẻ học tập trong môi trường thiên nhiên và giáo dục trẻ có trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên (Swedish National Agency for Education, 2006). Các mô hình giáo dục ngoài trời được gia tăng lên ở Bắc Âu dựa trên nền tảng triết lí của Froebel lấy thiên nhiên giữ vị trí trung tâm cho các hoạt động. Các mô hình này sử dụng thiên nhiên như là một lớp học (Anggard, 2010).
Đây là nơi mà trẻ có thể học về thiên nhiên theo những cách khác nhau và sử dụng hoàn toàn thiên nhiên vào các nội dung dạy học cho trẻ. Bên cạnh đó, chương trình dạy học dựa hoàn toàn vào thiên nhiên ở Mỹ được lấy cảm hứng từ các trường mầm non thiên nhiên ở Bắc Âu và mô hình giáo dục Reggio Emilia. Theo David Sobel, giảng viên giáo dục tại Đại học Antioch New England là tác giả của nhiều cuốn sách về thời thơ ấu và thiên nhiên, các trường mầm non thiên nhiên Luan van 9 đã được giới thiệu đến Hoa Kỳ cùng với phong trào Ngày trái đất từ những năm 1970. Cho đến ngày nay, các trường mầm non thiên nhiên đang hình thành và phát triển ở Mỹ.
Xu hướng sử dụng thiên nhiên đã lan rộng đến các quốc gia của châu Á trong đó có Nhật Bản và Hàn Quốc với kế hoạch tổ chức những giờ học ngoài trời hay cả một chương trình học trong rừng để trẻ tự khám phá môi trường thiên nhiên mà không hề có một giáo án theo khuôn mẫu (UNESCO, 2016; Young, 2002). Trong khi trên thế giới sử dụng thiên nhiên là một triết lí và là một phương tiện hữu hiệu cho hoạt động học tập của trẻ mầm non thì xu hướng này vẫn chưa được chú trọng ở Việt Nam. Nghiên cứu ở Việt Nam Hiện nay ngành giáo dục mầm non đang rất quan tâm đến việc đổi mới phương pháp dạy học theo quan điểm “Lấy trẻ làm trung tâm”. Để thực hiện mục tiêu trên thì phải tạo ra môi trường cho trẻ hoạt động trải nghiệm là vô cùng quan trọng.
Trong khi đó, thiên nhiên là một môi trường sẵn có và đã được các xu hướng giáo dục mầm non trên thế giới nghiên cứu và ứng dụng. Tuy nhiên, ở Việt Nam quá ít ỏi các nghiên cứu và ứng dụng về vấn đề này. Từ trước đến nay, đã có một số công trình nghiên cứu như tác giả Vũ Kim Ngọc đã dịch tác phẩm “Môi trường ngoài trời” của tác giả Barbara Nielsen. Bài viết đã trình bày các hoạt động cho trẻ trải nghiệm với các hoạt động ngoài trời tiếp xúc với thiên nhiên (Nguyễn Thị Thanh Hương, 2006).
Tác giả Nguyễn Thị Thanh Thuỷ đã dịch tác phẩm “Thiên nhiên - người thầy lớn” của Khoo Kim Choo đã chỉ ra rõ vai trò quan trọng của thiên nhiên khi cho trẻ hoạt động trải nghiệm với thiên nhiên. Tác giả Hoàng Thị Phương nghiên cứu trong “Giáo trình lí luận và phương pháp hướng dẫn trẻ làm quen với môi trường xung quanh” đã trình bày và phân tích rõ khái niệm và nội dung yêu cầu với từng lứa tuổi cho trẻ mầm non làm quen với môi trường xung quanh trong đó có môi trường thiên nhiên (Hoàng Thị Phương, 2005). Tác giả Nguyễn Thị Thanh Hà đã nghiên cứu “Giáo trình tổ chức hoạt động vui chơi cho trẻ mầm non” đã nhận định việc tổ chức chơi ngoài trời có nhiều lợi thế để trẻ tiếp xúc với thiên nhiên và đưa ra biện pháp tổ chức giờ chơi ngoài trời cho trẻ tiếp xúc với thiên nhiên (Nguyễn Thị Thanh Hà, 2012). Tất cả các công trình nghiên cứu nói trên đều quan tâm đến việc sử dụng thiên nhiên vào hoạt động học của trẻ như một phương tiện mang lại giá trị to lớn thúc đẩy việc học tập của trẻ mầm non và cần thiết sử dụng trong các Luan van 10 hoạt động của trẻ.
Đây là một chủ đề mang tính thực tiễn và hữu ích tuy nhiên nhưng các nghiên cứu ở Việt Nam vẫn chưa đề ra phương án sử dụng thiên nhiên vào hoạt động học tập của trẻ hiệu quả. Nên chúng tôi vô cùng mong muốn thực hiện nghiên cứu này. Các khái niệm chính 1. Khái niệm “thiên nhiên” Các nhà nghiên cứu sinh thái học ở Mỹ định nghĩa thiên nhiên được chia thành các phạm trù cơ bản là không khí, nước, đất, năng lượng, khoáng chất, đất nông nghiệp, rừng, vườn hoa, động vật hoang dã, thủy sản và đa dạng sinh học (Holecheck, 2000).
Theo Clayton và Myes cho rằng thiên nhiên gồm 4 loại là thiên nhiên trong gia đình (cây trồng ở nhà, các động vật nuôi trong gia đình), các địa điểm thiên nhiên (công viên, vườn, cây xanh đô thị), thiên nhiên được quản lí (rừng, vườn thú, thuỷ sản), thiên nhiên hoang dã gồm những khu vực xa xôi (rừng quốc gia, khu bảo tồn) (Robert & Angel, 2016). Theo tác giả Louv nhấn mạnh, thiên nhiên là sự phong phú và đa dạng sinh học.