Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn vấn đề nghiên cứu Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 4 Chương 3: Thực trạng và các yếu tố ảnh hưởng đến việc ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp ở huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang Chương 4:Những giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp ở huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm cơ bản Khái niệm về công nghệ * Khái niệm “Công nghệ” (Technology) đƣợc giáo sƣ ngƣời Đức tên là JOHAHN BECKMANN nêu ra từ thế kỷ 18. Từ đó một ngành khoa học mới đã đƣợc hình thành đó là ngành CÔNG NGHỆ. * Khái niệm Công nghệ có thể đƣợc mô tả nhƣ sơ đồ dƣới đây Sơ đồ 1.1: Mô tả khái niệm về công nghệ Trong đó sản phẩm đầu ra gồm: Sản phẩm phần cứng: Sản phẩm đƣợc chế tạo gồm các chi tiết, các sản phẩm máy móc.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 5 Sản phẩm phần mềm: Gồm các sản phẩm nhƣ phầm mềm máy tính, các khái niệm, các lý thuyết. Sản phẩm trung gian hoặc cuối cùng: Gồm các loại vật tƣ chế biến nhƣ các loại dung dịch hoá chất cơ bản. Sản phẩm dịch vụ: nhƣ du lịch, thƣơng mại, thông tin.v * Một số định nghĩa: Công nghệ: Tổng thể nói chung các phƣơng pháp gia công, chế tạo, làm thay đổi trạng thái, tính chất, hình dáng nguyên vật liệu hay bán thành phẩm sử dụng trong quá trình sản xuất để tạo ra sản phẩm (Từ điển Tiếng việt). Công nghệ học: Khoa học về phƣơng pháp tác động lên nguyên vật liệu hay bán thành phẩm bằng công cụ sản xuất thích ứng (Từ điển Tiếng việt).
Theo Tổ chức phát triển Công nghiệp của Liên Hợp Quốc ( UNIDO): Công nghệ là việc áp dụng khoa học vào công nghiệp bằng cách sử dụng các công trình nghiên cứu và sử dụng nó có hệ thống, có phƣơng pháp. Công nghệ là sản phẩm tinh hoa của trí tuệ mà con ngƣời tạo ra cho xã hội và là công cụ chủ yếu để con ngƣời đạt đƣợc mục đích cần thiết, là cơ sở để nâng cao năng suất lao động, tận dụng tài nguyên thiên nhiên, cải thiện điều kiện làm việc. Theo Uỷ ban Kinh tế và Xã hội khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng (ESCAP): Công nghệ là hệ thống kiến thức về quy trình và kỹ thuật để chế biến nguyên vật liệu và thông tin. Nó bao gồm tất cả các kỹ năng, kiến thức, thiết bị và phƣơng pháp sử dụng chúng trong sản xuất, trong chế biến thông tin, trong dịch vụ công nghiệp và trong quản lý.
Khái niệm về công nghệ: Luật khoa học và công nghệ (năm 2000) định nghĩa: “Công nghệ là tập hợp các phƣơng pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phƣơng tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm” Tóm lại: Công nghệ là tập hợp một hệ thống kiến thức và kết quả của khoa học đƣợc ứng dụng nhằm mục đích biến các tài nguyên thiên nhiên thành Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 6 các sản phẩm. Công nghệ là chìa khoá cho sự phát trển, niềm hy vọng để nâng cao mức sống xã hội. Khái niệm về công nghệ trong nông nghiệp Công nghệ trong nông nghiệp đƣợc hiểu là sự áp dụng một cách hợp lý các kỹ thuật tiên tiến nhất trong việc chọn tạo giống mới; chăm sóc nuôi dƣỡng cây bằng hệ thống thiết bị tự động, điều khiển từ xa; chế biến phân bón vi sinh cho cây trồng; thuốc bảo vệ thực vật; công nghệ tự động trong thuỷ lợi; công nghệ chế biến cây trồng và xử lý chất thải bảo vệ môi trƣờng. trong đó công nghệ sinh học đóng vai trò chủ đạo trong việc phát triển công nghệ nông nghiệp hiện nay.
Áp dụng công nghệ trong nông nghiệp Theo đánh giá của Bộ Khoa học và Công nghệ, đến nay lĩnh vực công nghệ sinh học ở Việt Nam đã có bƣớc phát triển nhanh, cơ bản đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn. Công nghệ sinh học đã trở thành công cụ đóng góp thiết thực và hiệu quả cho việc nâng cao chất lƣợng, trình độ của các tiến bộ khoa học và công nghệ trong sản xuất nông nghiệp. Hiện tại đã có 5 chƣơng trình, đề án khoa học công nghệ sinh học đƣợc Thủ tƣớng Chính phủ phê duyệt và đang triển khai thuộc các lĩnh vực nhƣ nông nghiệp và phát triển nông thôn, thủy sản, công nghiệp chế biến, bảo vệ môi trƣờng và công nghệ nền trong công nghệ sinh học. Các nghiên cứu ứng dụng công nghệ sinh học trong lĩnh vực nông nghiệp đƣợc chú trọng hơn, tập trung vào việc ứng dụng để tạo các giống cây trồng mới, nhất là các công nghệ về ứng dụng chỉ thị phân tử, ứng dụng công nghệ gen để tạo các cây trồng biến đổi gen.
Việc nghiên cứu ứng dụng trong lĩnh vực này đã đáp ứng yêu cầu tạo ra các giống cây trồng thế hệ mới với các đặc tính nông sinh học có ƣu điểm vƣợt trội (nhƣ kháng sâu, kháng thuốc trừ cỏ, chống chịu các điều kiện bất thuận của môi trƣờng). Các nghiên cứu ứng dụng công nghệ sinh học cũng hƣớng vào việc nhân nhanh các giống cây trồng mới bằng công nghệ khí canh-thủy canh, công nghệ bioreactor; công nghệ cấy truyền phôi, công nghệ tinh đông lạnh cọng rạ, công nghệ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 7 sản xuất tinh lựa chọn giới tính trong chăn nuôi; công nghệ nhân giống nấm bằng dịch thể; phát triển và áp dụng các chế phẩm sinh học vào các quy trình sản xuất sạch, sản xuất vắcxin thế hệ mới. Nhờ đó đến nay, Việt Nam đã nghiên cứu thành công và sản xuất thƣơng mại vắcxin cúm gia cầm (cúm A/H5N1), giúp tiết kiệm ngân sách nhập vắcxin từ 25-30 triệu USD mỗi năm. Hiện nay, Chƣơng trình phát triển sản phẩm Quốc gia đang tiếp tục nghiên cứu để sản xuất quy mô lớn các loại vắcxin phòng chống bệnh lở mồm long móng ở gia súc và bệnh tai xanh ở lợn; nghiên cứu sản xuất vắcxin cho cá giò; đang nghiên cứu chế tạo vắcxin cho bệnh gan thận mủ ở cá tra.
Ngoài ra, việc sản xuất các bộ kít chẩn đoán bệnh nhanh, sớm, nhạy, độ chính xác cao đã góp phần tích cực trong công tác dự báo, xây dựng kế hoạch giám sát, phòng chống các dịch bệnh nguy hiểm, bệnh lạ cho vật nuôi, cây trồng nhƣ dịch bệnh vàng lùn xoăn lá, bệnh lùn lụi lúa, hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản, bệnh đốm trắng trên tôm 1. Vai trò của việc áp dụng công nghệ trong nông nghiệp Vai trò của công nghệ Công nghệ đã góp phần quan trọng lý giải và khẳng định giá trị khoa học và thực tiễn của Chủ nghĩa Mác-Lê Nin và Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh, con đƣờng đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam; cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định đƣờng lối, chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc; góp phần vào thành công của công cuộc đổi mới nói chung và vào quá trình đổi mới tƣ duy kinh tế nói riêng. Các kết quả điều tra cơ bản và nghiên cứu về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên đã phục vụ xây dựng luận cứ khoa học cho các phƣơng án phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Công nghệ đã góp phần quan trọng trong việc tiếp thu, làm chủ, thích nghi và khai thác có hiệu quả các công nghệ nhập từ nƣớc ngoài.
Nhờ đó, trình độ công nghệ trong một số ngành sản xuất, dịch vụ đã đƣợc nâng lên đáng kể, nhiều sản phẩm hàng hoá có sức cạnh tranh cao hơn. Đặc biệt, trong lĩnh vực nông nghiệp KH&CN đã tạo ra nhiều giống cây trồng, vật nuôi có chất lƣợng và năng suất cao, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 8 góp phần chuyển đổi cơ cấu kinh tế nông thôn, đƣa nƣớc ta từ chỗ là nƣớc nhập khẩu lƣơng thực trở thành một trong những nƣớc xuất khẩu gạo, cà phê, v. hàng đầu trên thế giới. Các chƣơng trình nghiên cứu trọng điểm về công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, công nghệ vật liệu, tự động hoá, công nghệ cơ khí - chế tạo máy, đã góp phần nâng cao năng lực nội sinh trong một số lĩnh vực công nghệ tiên tiến, nâng cao năng suất, chất lƣợng và hiệu quả của nhiều ngành kinh tế.
Khoa học và công nghệ trong những năm qua đã góp phần đào tạo và nâng cao trình độ nhân lực, chăm sóc sức khoẻ nhân dân, bảo vệ môi trƣờng, giữ gìn bản sắc và phát huy truyền thống văn hoá tốt đẹp của dân tộc. Vai trò của việc ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp Công nghệ có vai trò quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp thể hiện trên các mặt sau: Trước hết, tiến bộ công nghệ ứng dụng vào sản xuất nông nghiệp đem lại cho nông nghiệp những kết quả sản xuất cao, nâng cao năng suất, chất lƣợng sản phẩm, nâng cao hiệu quả kinh tế. Thứ hai, trên cơ sở đi sâu vào giới tự nhiên, tiến bộ công nghệ giúp con ngƣời lợi dụng đƣợc những ƣu ái của tự nhiên đồng thời khắc phục đƣợc những khó khăn do tự nhiên gây ra để phát triển sản xuất nông nghiệp. Thứ ba, những tiến bộ công nghệ về công cụ sản xuất sẽ tạo ra hệ thống công cụ tốt hơn, kinh tế hơn giúp cho việc nâng cao năng suất lao động, giảm nhẹ cƣờng độ lao động của con ngƣời.
Thứ tư, việc ứng dụng công nghệ mới vào sản xuất sẽ nâng cao trình độ hiểu biết kỹ thuật và tay nghề của ngƣời lao động, góp phần cải tiến lề lối canh tác cũ và hình thành cách làm ăn khoa học. Nội dung ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp Xuất phát từ những đặc điểm riêng biệt của sản xuất nông nghiệp so với các ngành sản xuất vật chất khác. Vì vậy, ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp bao gồm các nội dung là: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 9 Thứ nhất: Những tiến bộ công nghệ trong nông nghiệp hƣớng vào việc giải thích tính quy luật của sự phát triển và làm biến đổi những cơ thể sống - cây trồng, vật nuôi. Sinh vật và điều kiện sống của chúng rất đa dạng, phong phú.
Để cây trồng, vật nuôi phát triển tốt, cho năng suất và chất lƣợng sản phẩm cao, ngoài yếu tố có tính chất tiền đề là giống cây, con cần phải tạo ra hàng loạt các yếu tố đồng bộ tác động đến điều kiện và môi trƣờng sống của chúng. Vì vậy, tiến bộ công nghệ trong nông nghiệp phải đƣợc phát triển cả bề rộng và bề sâu.