Đánh Giá Hiện Trạng Ô Nhiễm Tại Mỏ Than Khánh Hòa Bằng Công Nghệ GIS

Bài toán quản lý môi trường ngày càng trở nên cấp thiết, đặc biệt tại các khu vực khai thác khoáng sản. 53 trang · Đại học Thái Nguyên · 2014.

• Tác giả: Nguyễn Hồng Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Văn Hùng
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Địa chính Môi trường
• Đề tài: Ứng Dụng Công Nghệ GIS Đánh Giá Ô Nhiễm Tại Mỏ Than Khánh Hòa
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• 1. PHẦN 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu
• 1.3. Yêu cầu của nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Một số khái niệm liên quan
• 2.2. Tổng quan về ô nhiễm không khí
• 2.2.1. Các nguồn gây ô nhiễm không khí
• 2.2.2. Một số chất gây ô nhiễm môi trường không khí
• 2.3. Tổng quan về các tiêu chuẩn và quy chuẩn môi trường được đề cập tới
• 2.4. Khái quát mô hình lan truyền chất ô nhiễm trong không khí. Sự phân bố chất ô nhiễm và phương trình toán học cơ bản
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUẢ VÀ GIẢI PHÁP
• 4.1. Đặc điểm của khu vực nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm, hiện trạng môi trường không khí của khu vực nghiên cứu dưới sự ảnh hưởng của bụi mỏ
• 4.3. Đánh giá sự ảnh hưởng của bụi than đến môi trường không khí vùng mỏ
• 4.4. Các giải pháp nhằm hạn chế và giảm thiểu ô nhiễm môi trường vùng mỏ
• 5. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ứng Dụng GIS Đánh Giá Ô Nhiễm Mỏ Than Khánh Hòa

Bài toán quản lý môi trường ngày càng trở nên cấp thiết, đặc biệt tại các khu vực khai thác khoáng sản. Việc kiểm soát ô nhiễm môi trường một cách khách quan, dựa trên cơ sở khoa học là vô cùng quan trọng. Các trạm quan trắc và hoạt động quan trắc được thực hiện theo quy định là nền tảng. Tuy nhiên, cần có công cụ xử lý số liệu hiệu quả, kết hợp với mô hình hóa để hỗ trợ các nhà quản lý ra quyết định. Công nghệ GIS (Geographic Information System) nổi lên như một giải pháp tiềm năng. Ứng dụng GIS vào mô phỏng quá trình ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường sẽ giải quyết hiệu quả bài toán này. Mỏ than Khánh Hòa, với diện tích 13 ha, đang đối mặt với nhiều vấn đề môi trường, trong đó có ô nhiễm không khí. Luận chứng xây dựng một hệ thống giám sát môi trường không khí có hiệu quả là một yêu cầu thực tiễn hiện nay.

1.1. Giới thiệu chung về công nghệ GIS trong môi trường

GIS (Hệ thống thông tin địa lý) là một hệ thống mạnh mẽ để thu thập, lưu trữ, phân tích và hiển thị dữ liệu địa lý. Trong lĩnh vực môi trường, ứng dụng GIS giúp đánh giá ô nhiễm, quản lý tài nguyên và quy hoạch sử dụng đất hiệu quả. Công nghệ GIS cho phép tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm dữ liệu quan trắc, dữ liệu viễn thám và dữ liệu thống kê, để tạo ra một bức tranh toàn diện về hiện trạng môi trường. Theo Bùi Tá Long (2006), ứng dụng GIS vào mô phỏng quá trình ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường sẽ giải quyết hiệu quả bài toán đã nêu ra.

1.2. Mỏ than Khánh Hòa Tổng quan về vị trí và hoạt động

Mỏ than Khánh Hòa nằm trên địa phận xã Sơn Cẩm, huyện Phú Lương; xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên và xã An Khánh, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Mỏ cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 4km về phía Tây. Đây là mỏ khai khoáng có cơ sở hạ tầng và hệ thống giao thông được xây dựng tương đối tốt. Tuy nhiên, cũng như những mỏ khai thác khoáng sản khác, mỏ than Khánh Hòa đang phải đối mặt với nhiều vấn đề môi trường như nước thải, chất thải rắn và ô nhiễm không khí. Theo Công ty than KH (2011), mỏ than Khánh Hòa đang phải đối mặt với nhiều vấn đề môi trường nước thải, chất thải rắn, chất lượng không khí.

II. Thách Thức Ô Nhiễm Môi Trường Không Khí Tại Mỏ Than Khánh Hòa

Hoạt động khai thác than tại mỏ Khánh Hòa, Thái Nguyên, tiềm ẩn nhiều nguy cơ gây ô nhiễm môi trường không khí. Bụi than phát sinh từ các công đoạn khai thác, vận chuyển và chế biến là một trong những tác nhân chính. Các khí thải từ phương tiện vận tải và máy móc cũng góp phần làm gia tăng mức độ ô nhiễm. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động mà còn tác động tiêu cực đến cộng đồng dân cư xung quanh mỏ. Việc đánh giá ô nhiễm một cách chính xác và kịp thời là vô cùng quan trọng để có thể đưa ra các biện pháp giảm thiểu hiệu quả. Theo Sở TNMT TN (2013), chất lượng không khí ở mỏ than Khánh Hòa chưa trở nên nghiêm trọng nhưng với tốc độ phát triển như hiện nay và mục tiêu mở rộng khai thác thì công tác quản lý chất lượng môi trường không khí là một vấn đề đáng quan tâm.

2.1. Các nguồn phát thải bụi và khí gây ô nhiễm chính

Các nguồn phát thải chính gây ô nhiễm không khí tại mỏ than Khánh Hòa bao gồm: hoạt động khoan, nổ mìn, xúc bốc, vận tải than và các hoạt động chế biến than. Bụi than là thành phần ô nhiễm chủ yếu, gây ảnh hưởng trực tiếp đến hệ hô hấp của con người. Ngoài ra, các khí thải như SO2, NOx, CO cũng được phát sinh từ các phương tiện vận tải và máy móc khai thác. Thành phần các hạt trong khí bụi với cỡ hạt sau khi nổ mìn cũng là một yếu tố cần xem xét.

2.2. Tác động của ô nhiễm không khí đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm không khí do bụi than và các khí thải có thể gây ra nhiều vấn đề sức khỏe cho cộng đồng dân cư xung quanh mỏ. Các bệnh về đường hô hấp như viêm phổi, hen suyễn có thể gia tăng. Ngoài ra, ô nhiễm còn có thể gây ra các bệnh về tim mạch và ảnh hưởng đến hệ thần kinh. Việc tiếp xúc lâu dài với ô nhiễm không khí có thể làm giảm tuổi thọ và chất lượng cuộc sống của người dân.

III. Phương Pháp Ứng Dụng GIS Đánh Giá Ô Nhiễm Bụi Mỏ Than Khánh Hòa

Ứng dụng GIS là một phương pháp hiệu quả để đánh giá ô nhiễm bụi tại mỏ than Khánh Hòa. GIS cho phép tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm dữ liệu quan trắc môi trường, dữ liệu địa hình, dữ liệu khí tượng và dữ liệu về hoạt động khai thác than. Dựa trên các dữ liệu này, có thể xây dựng bản đồ ô nhiễm bụi, xác định các khu vực bị ảnh hưởng nhiều nhất và đánh giá mức độ tác động đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Phân tích không gian trong GIS giúp xác định mối quan hệ giữa các nguồn phát thải và các khu vực bị ảnh hưởng, từ đó đưa ra các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm hiệu quả.

3.1. Thu thập và xử lý dữ liệu quan trắc môi trường bằng GIS

Dữ liệu quan trắc môi trường, bao gồm nồng độ bụi, nồng độ các khí thải, được thu thập từ các trạm quan trắc đặt tại khu vực mỏ than Khánh Hòa. Dữ liệu này được nhập vào cơ sở dữ liệu GIS và được xử lý để tạo ra các bản đồ phân bố ô nhiễm. Phần mềm GIS như ArcGIS hoặc QGIS được sử dụng để thực hiện các phép tính toán và phân tích không gian.

3.2. Xây dựng bản đồ mô phỏng ô nhiễm bằng công nghệ GIS

Bản đồ mô phỏng ô nhiễm được xây dựng dựa trên các mô hình lan truyền chất ô nhiễm trong không khí. Các mô hình này sử dụng dữ liệu về nguồn phát thải, dữ liệu khí tượng và dữ liệu địa hình để dự đoán sự phân bố của các chất ô nhiễm trong không gian. Bản đồ mô phỏng ô nhiễm giúp xác định các khu vực có nguy cơ bị ô nhiễm cao và đánh giá hiệu quả của các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm.

3.3. Phân tích không gian và đánh giá mức độ ảnh hưởng ô nhiễm

Phân tích không gian trong GIS được sử dụng để xác định mối quan hệ giữa các nguồn phát thải và các khu vực bị ảnh hưởng. Các kỹ thuật phân tích không gian như overlay analysis, buffer analysis và spatial statistics được sử dụng để đánh giá mức độ tác động của ô nhiễm đến môi trường và sức khỏe cộng đồng. Kết quả phân tích giúp đưa ra các quyết định quản lý môi trường hiệu quả.

IV. Kết Quả Đánh Giá Hiện Trạng Ô Nhiễm Bụi Than Tại Khánh Hòa

Nghiên cứu ứng dụng GIS tại mỏ than Khánh Hòa đã cho thấy hiện trạng ô nhiễm bụi có sự biến động theo thời gian và không gian. Các khu vực gần khu vực khai thác và vận chuyển than thường có nồng độ bụi cao hơn so với các khu vực khác. Bản đồ ô nhiễm bụi cho thấy sự lan truyền của bụi theo hướng gió chủ đạo. Kết quả đánh giá cũng chỉ ra rằng ô nhiễm bụi có ảnh hưởng đến sức khỏe của người dân sống gần mỏ than. Cần có các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm hiệu quả để bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

4.1. Bản đồ hiện trạng ô nhiễm bụi khu dân cư vùng mỏ 2013

Bản đồ mô phỏng ô nhiễm bụi khu dân cư trong vùng mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên năm 2013 cho thấy mức độ ô nhiễm bụi tại các khu dân cư gần mỏ than. Dữ liệu này được sử dụng để đánh giá mức độ ảnh hưởng của ô nhiễm bụi đến sức khỏe cộng đồng và đề xuất các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm.

4.2. Bản đồ mô phỏng ô nhiễm bụi thải khu vực khai thác mỏ 2013

Bản đồ mô phỏng ô nhiễm bụi thải khu vực mỏ khai thác mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên năm 2013 cho thấy sự phân bố của bụi thải từ các hoạt động khai thác than. Dữ liệu này được sử dụng để xác định các nguồn phát thải chính và đánh giá hiệu quả của các biện pháp kiểm soát ô nhiễm.

V. Giải Pháp Giảm Thiểu Ô Nhiễm Môi Trường Từ Mỏ Than Khánh Hòa

Để giảm thiểu ô nhiễm môi trường từ mỏ than Khánh Hòa, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm: kiểm soát bụi tại nguồn phát thải, cải thiện quy trình vận chuyển và chế biến than, trồng cây xanh để giảm thiểu sự lan truyền của bụi, và tăng cường công tác quan trắc và đánh giá môi trường. Ngoài ra, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp khai thác than và cộng đồng dân cư để đảm bảo hiệu quả của các giải pháp.

5.1. Biện pháp kiểm soát bụi tại nguồn phát thải hiệu quả

Các biện pháp kiểm soát bụi tại nguồn phát thải bao gồm: sử dụng hệ thống phun sương để giảm thiểu bụi trong quá trình khai thác, che chắn các khu vực khai thác và vận chuyển than, và sử dụng các thiết bị lọc bụi hiệu quả. Việc áp dụng các biện pháp này giúp giảm thiểu lượng bụi phát thải ra môi trường.

5.2. Cải thiện quy trình vận chuyển và chế biến than để giảm bụi

Quy trình vận chuyển và chế biến than cần được cải thiện để giảm thiểu sự phát sinh bụi. Các biện pháp bao gồm: sử dụng xe tải có thùng kín để vận chuyển than, che chắn các băng tải vận chuyển than, và sử dụng các hệ thống xử lý bụi trong quá trình chế biến than. Việc cải thiện quy trình giúp giảm thiểu lượng bụi phát thải ra môi trường.

5.3. Trồng cây xanh để giảm thiểu sự lan truyền của bụi than

Trồng cây xanh xung quanh khu vực mỏ than giúp giảm thiểu sự lan truyền của bụi. Cây xanh có tác dụng chắn gió và hấp thụ bụi, giúp cải thiện chất lượng không khí. Việc trồng cây xanh là một giải pháp tự nhiên và hiệu quả để giảm thiểu ô nhiễm bụi.

VI. Tương Lai Phát Triển Bền Vững Mỏ Than Khánh Hòa Với GIS

Với sự phát triển của công nghệ GIS, việc quản lý môi trường tại các mỏ than sẽ ngày càng hiệu quả hơn. GIS có thể được sử dụng để xây dựng hệ thống giám sát môi trường trực tuyến, giúp theo dõi và đánh giá chất lượng môi trường một cách liên tục. Ngoài ra, GIS cũng có thể được sử dụng để quy hoạch sử dụng đất, đảm bảo sự phát triển bền vững của khu vực mỏ than. Việc ứng dụng GIS là một bước quan trọng để hướng tới một tương lai xanh hơn cho ngành khai thác than.

6.1. Ứng dụng GIS xây dựng hệ thống giám sát môi trường trực tuyến

GIS có thể được sử dụng để xây dựng hệ thống giám sát môi trường trực tuyến, giúp theo dõi và đánh giá chất lượng môi trường một cách liên tục. Hệ thống này cho phép các nhà quản lý môi trường theo dõi các thông số môi trường quan trọng, như nồng độ bụi, nồng độ các khí thải, và đưa ra các quyết định quản lý kịp thời.

6.2. GIS và quy hoạch sử dụng đất bền vững cho khu vực mỏ

GIS có thể được sử dụng để quy hoạch sử dụng đất, đảm bảo sự phát triển bền vững của khu vực mỏ than. GIS giúp xác định các khu vực có nguy cơ bị ô nhiễm cao và quy hoạch các khu vực này cho các mục đích sử dụng đất phù hợp, như trồng cây xanh hoặc xây dựng các công trình bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động khai thác khoáng sản nói chung và khai thác than nói riêng luôn đi kèm với các tác động môi trường đáng kể, đặc biệt là ô nhiễm không khí do bụi phát sinh từ các khâu nổ mìn, bốc xúc, vận chuyển và sàng tuyển. Tại Việt Nam, công tác quản lý chất lượng môi trường không khí tại nhiều vùng mỏ thời điểm nghiên cứu chủ yếu được thực hiện dưới dạng hồ sơ lưu trữ giấy truyền thống; một số nơi đã số hóa nhưng còn manh mún, nhỏ lẻ và thiếu tính đồng bộ. Vấn đề phát tán bụi thải chưa được kiểm soát chặt chẽ bằng các công cụ trực quan, dẫn đến việc thiếu cơ sở dữ liệu số có độ tin cậy cao để phục vụ công tác quản lý nhà nước, đánh giá tác động môi trường cũng như giải quyết các khiếu nại, đền bù cho cộng đồng dân cư chịu ảnh hưởng.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hồng Nhung (chuyên ngành Địa chính Môi trường, Khoa Quản lý Tài nguyên, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên) thực hiện đề tài nhằm ứng dụng các công cụ tin học địa không gian để số hóa và trực quan hóa hiện trạng ô nhiễm bụi tại mỏ than Khánh Hòa.

Mục tiêu tổng quát của đề tài là đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường không khí và ứng dụng công nghệ GIS – Viễn thám xây dựng bản đồ mô phỏng ô nhiễm tại mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên. Các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được xác định gồm:

1. Đánh giá đặc điểm, hiện trạng ô nhiễm không khí ở vùng mỏ dưới sự ảnh hưởng của bụi thải.
2. Xây dựng bản đồ mô phỏng hiện trạng và cảnh báo ô nhiễm tại mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên.
3. Đề xuất các phương án nhằm hạn chế và giảm thiểu những tác động tiêu cực của bụi mỏ tới chất lượng môi trường không khí.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là nồng độ bụi và chất lượng môi trường không khí trong khu vực mỏ than Khánh Hòa. Phạm vi không gian nghiên cứu bao gồm khu vực mỏ than Khánh Hòa (quy hoạch trên diện tích 13 ha thuộc địa phận xã Phúc Hà - thành phố Thái Nguyên, xã Sơn Cẩm - huyện Phú Lương và xã An Khánh - huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên) và các khu dân cư lân cận. Phạm vi thời gian thực hiện nghiên cứu từ ngày 31/12/2013 đến ngày 30/4/2014, kết hợp sử dụng chuỗi số liệu quan trắc môi trường thứ cấp các năm 2012 và 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của khóa luận dựa trên các quy định pháp luật môi trường của Việt Nam, lý thuyết lan truyền chất ô nhiễm trong khí quyển và nguyên lý của hệ thống thông tin địa lý (GIS). Tác giả dẫn chiếu các văn bản quy phạm và tiêu chuẩn kỹ thuật gồm:

• Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 (định nghĩa về môi trường, ô nhiễm không khí, tiêu chuẩn môi trường và quan trắc môi trường).
• Quyết định số 3733/2002/QĐ-BYT của Bộ Y tế về tiêu chuẩn vệ sinh lao động (quy định giới hạn nồng độ bụi trong khu vực sản xuất khai thác mỏ là 4 mg/m³).
• Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 05:2009/BTNMT về chất lượng không khí xung quanh (quy định giới hạn nồng độ bụi tổng số TSP đối với khu dân cư là 0,3 mg/m³).
• Các tiêu chuẩn quan trắc môi trường: Thông tư 28/2011/TT-BTNMT (quy trình kỹ thuật quan trắc môi trường không khí xung quanh và tiếng ồn), TCVN 5067:1995 (xác định hàm lượng bụi), TCVN 7878-2:2010 (tiếng ồn), TCVN 6137:1996 (xác định NO₂ bằng phương pháp Griss – Saltzman cải biên), TCVN 5971:1995 (xác định SO₂ bằng phương pháp TCM/pararosanilin).
• Khung lý thuyết tính toán mô phỏng: Khái quát phương trình vi phân chuyển tải vật chất - truyền nhiệt 1 chiều, 2 chiều, 3 chiều; mô hình khuếch tán Berliand M.E đối với chất khí và bụi nặng/bụi nhẹ; mô hình Gauss.

Các phương pháp nghiên cứu thực tế được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp: Thu thập số liệu khí tượng thủy văn, điều kiện tự nhiên - kinh tế xã hội, số liệu quan trắc môi trường năm 2012 và 2013 từ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên và Công ty Than Khánh Hòa.
• Phương pháp xác định vị trí và tiến hành quan trắc: Sử dụng máy định vị vệ tinh GPS cầm tay Trimble theo phương pháp đo tĩnh nhanh để ghi nhận tọa độ VN-2000 tại 13 điểm quan trắc; sử dụng máy đo bụi tổng số DustTRAK (Model 8520) với các cổng lấy mẫu (2,0 µm, 1,0 µm có tấm nêm, hoặc 2,5 µm kèm cyclone) để đo hàm lượng bụi trực tiếp ngoài thực địa (mỗi điểm đo 3 lần lấy giá trị trung bình).
• Phương pháp GIS và biên tập bản đồ: Sử dụng phần mềm FME 2010 để chuyển đổi dữ liệu bản đồ địa hình/hiện trạng sử dụng đất từ định dạng CAD (Microstation) sang định dạng GIS. Sử dụng phần mềm ArcGIS Desktop (ArcMap, ArcCatalog, ArcToolbox) để thiết lập cấu trúc GeoDatabase, tạo các Feature Dataset, Feature Class và liên kết bảng dữ liệu thuộc tính từ Microsoft Excel.
• Phương pháp nội suy không gian: Sử dụng thuật toán nội suy khoảng cách nghịch đảo IDW (Inverse Distance Weighted) trong module Spatial Analyst / ArcToolbox của ArcGIS để tính toán phân bố không gian nồng độ bụi từ 13 điểm quan trắc.
• Phương pháp so sánh và chuyên gia: Đối chiếu các giá trị quan trắc thực tế với Quyết định 3733/2002/QĐ-BYT và QCVN 05:2009/BTNMT; tham vấn ý kiến chuyên môn từ cán bộ quản lý môi trường.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Phần mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của việc kiểm soát ô nhiễm bụi tại các mỏ than lộ thiên và hầm lò; nêu rõ sự cần thiết phải hiện đại hóa công tác quản lý dữ liệu môi trường từ dạng giấy sang hệ thống cơ sở dữ liệu không gian GIS. Xác định mục tiêu tổng quát, 3 mục tiêu cụ thể, 4 yêu cầu kỹ thuật cùng ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài trong công tác hỗ trợ ra quyết định quản lý môi trường tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tổng hợp hệ thống khái niệm cơ bản về môi trường, ô nhiễm không khí và phân loại nguồn ô nhiễm (tự nhiên, nhân tạo từ sản xuất công nghiệp, giao thông vận tải, sinh hoạt). Trình bày cơ chế phát tán chất ô nhiễm sơ cấp và thứ cấp; tổng quan số liệu phát thải toàn cầu và các tiêu chuẩn môi trường Việt Nam.

Phần này đi sâu vào cơ sở toán học của mô hình lan truyền chất ô nhiễm, dẫn xuất phương trình đạo hàm riêng chuyển tải vật chất từ 1 chiều đến 3 chiều và nghiệm giải tích cơ bản qua tích phân Fourier; giới thiệu công thức tính toán Berliand cho trường hợp bụi nhẹ và bụi nặng có tính đến vận tốc rơi tự do của hạt bụi ($w$).

Bên cạnh đó, chương tổng quan trình bày kiến trúc 5 thành phần của GIS (Dữ liệu, Phần cứng, Phần mềm, Con người, Phương pháp); cấu trúc dữ liệu Raster và Vector; các định dạng Shapefile, Coverage, GeoDatabase và các ứng dụng chính của bộ phần mềm ArcGIS Desktop (ArcMap, ArcCatalog, ArcToolbox). Cuối chương, tác giả điểm luận các công trình nghiên cứu ứng dụng GIS trong giám sát chất lượng không khí trên thế giới và tại Việt Nam.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định cụ thể đối tượng nghiên cứu là nồng độ bụi và chất lượng không khí mỏ than Khánh Hòa trong khung thời gian 31/12/2013 - 30/4/2014. Chi tiết hóa quy trình 4 bước đo bụi thực địa bằng máy DustTRAK Model 8520 (chuẩn zero, gắn bộ đo lưu lượng, hiệu chỉnh lưu lượng, đo lường và đọc giá trị hiển thị Statistic).

Quy định mạng lưới 13 điểm quan trắc kết hợp phương pháp chuyển đổi dữ liệu không gian FME 2010 và phương pháp nội suy IDW trong ArcGIS để xây dựng các lớp bản đồ chuyên đề.

Phần 4: Kết quả và giải pháp

• Đặc điểm khu vực nghiên cứu: Mỏ than Khánh Hòa nằm cách trung tâm TP. Thái Nguyên 4 km về phía Tây Bắc, thuộc cấu trúc địa chất nếp lõm khép kín dạng hình chậu kéo dài theo hướng Tây Bắc - Đông Nam (dài 4 - 5 km, rộng 400 - 600 m), chứa các trầm tích Mesozoi hệ Trias (hệ tầng Nà Khuất $T_2nk$, hệ tầng Văn Lãng $T_3n\text{-}rvl$) và Đệ tứ ($Q$). Khí hậu chia làm 2 mùa: mùa mưa (tháng 5 đến tháng 10, lượng mưa trên 1.200 mm, gió Nam và Đông Nam, nhiệt độ tối đa 37 - 38°C) và mùa khô (tháng 11 đến tháng 4 năm sau, gió Bắc và Đông Bắc, nhiệt độ trung bình 10 - 15°C, thấp nhất 3 - 4°C). Nguồn nước mặt gồm suối Huyền, suối Làng Sòng hợp lưu thành sông Nam Tiền; nước dưới đất nghèo, thuộc loại Bicacbonat Canxi.
• Hiện trạng phát sinh bụi và số liệu quan trắc: Phân tích định lượng các công đoạn phát sinh bụi mỏ (nổ mìn, vận tải bằng xe tải nặng, bốc xúc, đổ thải, sàng tuyển). Đánh giá số liệu quan trắc tại 13 điểm đo năm 2012 và 2013, phân chia thành hai khu vực: khu vực khai thác/sản xuất và khu dân cư lân cận.
• Xây dựng bản đồ mô phỏng: Thể hiện quy trình 5 bước trên phần mềm FME 2010 và ArcGIS Desktop, xây dựng thành công 02 bản đồ chuyên đề: Bản đồ mô phỏng ô nhiễm bụi khu dân cư và Bản đồ mô phỏng ô nhiễm bụi thải khu vực khai thác mỏ than Khánh Hòa năm 2013 kết hợp biểu đồ thuộc tính dạng cột so sánh với quy chuẩn.
• Đánh giá tác động và giải pháp: Phân tích tác động tiêu cực của bụi có kích thước hạt hô hấp (<5 µm) đến sức khỏe cộng đồng dân cư (Sơn Cẩm, Phúc Hà, An Khánh), độ che phủ quang hợp của thực vật và mỹ quan công trình. Đề xuất 7 nhóm giải pháp kỹ thuật và quy hoạch giảm thiểu bụi.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Khái quát các kết quả đạt được về mặt phương pháp luận, cơ sở dữ liệu số GIS và hiện trạng môi trường; kiến nghị các cơ quan quản lý và đơn vị khai thác ứng dụng mô hình bản đồ vào giám sát định kỳ.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu đã đưa ra các kết quả định lượng cụ thể về cường độ phát sinh ô nhiễm và phân bố nồng độ bụi tại khu vực mỏ than Khánh Hòa:

Công đoạn / Nguồn phát sinh bụi	Thông số nồng độ / Hệ số phát thải
Nổ mìn khai thác	Cột bụi cao 150 – 250 m; nồng độ tại khoảng cách 30 – 40 m đạt 800 – 5.000 mg/m³; hệ số phát sinh bụi: 0,027 – 0,17 kg bụi/m³ đất đá phá vỡ
Vận chuyển bằng ô tô tải trọng lớn	Nồng độ bụi trung bình khi xe chạy qua khoảng 120 mg/m³; lưu lượng xe cao đạt tới 2.257 mg/m³
Đổ đất đá tại bãi thải	Nồng độ bụi trong không khí đạt 1.340 mg/m³
Bốc xúc (máy xúc công suất 175 m³/h)	Nồng độ bụi trong không khí xung quanh đạt 205 mg/m³
Tỷ lệ bụi hô hấp (cỡ hạt < 5 µm)	Tại hầm lò: 70 – 95%; nhà máy sàng tuyển: 50 – 60% (mùa mưa) và 60 – 80% (mùa khô)

Kết quả so sánh diễn biến nồng độ bụi giữa hai năm 2012 và 2013 theo các tiêu chuẩn:

Khu vực quan trắc	Vị trí đại diện	Năm 2012	Năm 2013	Tiêu chuẩn / Quy chuẩn so sánh	Đánh giá hiện trạng
Khu vực sàng tuyển mỏ	Điểm sàng tuyển (KQ601)	2,15 mg/m³	5,56 mg/m³	QĐ 3733/2002/QĐ-BYT (Giới hạn: 4,0 mg/m³)	Tăng mạnh từ dưới ngưỡng lên vượt quy chuẩn cho phép 1,39 lần
Khu vực moong khai thác	Lòng moong khai thác	Nằm dưới ngưỡng	Ít biến đổi, dưới ngưỡng	QĐ 3733/2002/QĐ-BYT (Giới hạn: 4,0 mg/m³)	Đạt tiêu chuẩn vệ sinh lao động
Khu dân cư lân cận	Nhà ông Ngô Văn Quý (xóm Ngò, xã An Khánh)	Dưới ngưỡng	1,60 mg/m³	QCVN 05:2009/BTNMT (Giới hạn: 0,30 mg/m³)	Vượt quy chuẩn chất lượng không khí hơn 5,3 lần
Khu dân cư lân cận	Xóm Cao Sơn 4 (xã Sơn Cẩm)	Dưới ngưỡng	1,30 mg/m³	QCVN 05:2009/BTNMT (Giới hạn: 0,30 mg/m³)	Vượt quy chuẩn chất lượng không khí hơn 4,3 lần

Hệ thống giải pháp tác giả đề xuất gồm 7 nhóm biện pháp cụ thể:

1. Thông gió mỏ: Đưa không khí sạch vào hầm lò và hút khí độc, khí $CH_4$, bụi ra ngoài.
2. Kiểm soát thăm dò, khoan, nổ mìn: Lắp hệ thống hút bụi Cyclone cho máy khoan xoay cầu; tính toán quy mô vụ nổ và lượng thuốc nổ hợp lý; tưới ẩm khối đất đá trước khi nổ mìn; giảm diện tích tiếp xúc bề mặt khai thác.
3. Kiểm soát bốc xúc: Phun nước làm ẩm đất đá trong quá trình máy xúc hoạt động.
4. Kiểm soát vận chuyển than và đất đá: Giảm mật độ phương tiện, che bạt thùng xe; lắp đặt hệ thống phun sương cao áp trên tuyến đường vận tải; bê tông hóa và làm ẩm mặt đường vận chuyển.
5. Giảm thiểu bụi kho than và bãi thải: Bố trí bãi thải ở thung lũng khuất gió, giảm chiều cao bãi thải; trồng cây xanh phủ thực vật chống xói mòn do gió; dựng tường rào cản gió; bê tông hóa nền kho than.
6. Giảm thiểu bụi khu vực sàng tuyển: Lắp hệ thống phun sương cao áp; dùng vòi phun di động tại cụm sàng thô; che kín hệ thống băng tải, phễu rót than; định kỳ thu dọn bụi lắng.
7. Quy hoạch môi trường: Đặt khu khai trường, trạm sàng tuyển, bãi thải ở cuối hướng gió chủ đạo đối với khu dân cư; thiết lập dải cây xanh cách ly vệ sinh; cấm các cảng than tự phát; mở tuyến đường vận tải chuyên dụng tránh đi qua các khu dân cư tập trung.

Đóng góp của nghiên cứu là thiết lập được quy trình tích hợp dữ liệu quan trắc thực địa vào mô hình GIS để mô phỏng không gian ô nhiễm bụi bằng thuật toán IDW, tạo ra bộ bản đồ chuyên đề kèm cơ sở dữ liệu thuộc tính hỗ trợ trực quan hóa vùng ảnh hưởng ô nhiễm.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận thực hiện quan trắc tại 13 vị trí với tần suất đo đạc gián đoạn, chuỗi số liệu thực nghiệm tập trung trong giai đoạn từ tháng 12/2013 đến tháng 4/2014 kết hợp dữ liệu thứ cấp có sẵn. Tác giả chưa tích hợp sâu các thông số khí tượng tức thời (vận tốc và hướng gió theo từng giờ) vào thuật toán lan truyền động học nâng cao trong GIS. Hướng mở rộng của nghiên cứu là tiếp tục chuẩn hóa và cập nhật dữ liệu quan trắc định kỳ nhiều năm, tích hợp các mô hình số trị phân tán bụi không gian ba chiều (3D) nhằm nâng cao độ chính xác dự báo ô nhiễm theo từng mùa khí hậu.

Giá trị tham khảo

Tài liệu có giá trị tham khảo thiết thực đối với sinh viên, học viên các ngành Quản lý Tài nguyên, Địa chính Môi trường, Khoa học Môi trường và Kỹ thuật Trắc địa - Bản đồ. Các nội dung có tính ứng dụng cao gồm:

• Quy trình chuẩn bị và vận hành thiết bị đo bụi DustTRAK Model 8520 kết hợp máy định vị GPS cầm tay Trimble ngoài thực địa.
• Quy trình kỹ thuật xử lý và chuyển đổi dữ liệu không gian từ phần mềm biên tập bản đồ CAD/Microstation sang môi trường ArcGIS thông qua FME 2010.
• Phương pháp thiết lập cơ sở dữ liệu GeoDatabase và sử dụng công cụ nội suy khoảng cách nghịch đảo IDW để thành lập bản đồ chuyên đề mô phỏng chất lượng môi trường không khí.

Câu hỏi thường gặp

1. Tác giả sử dụng các thiết bị nào để định vị tọa độ và đo hàm lượng bụi ngoài thực địa?
Tác giả sử dụng máy định vị vệ tinh GPS cầm tay Trimble theo phương pháp đo tĩnh nhanh để ghi nhận tọa độ các điểm mốc, và sử dụng máy đo bụi tổng số DustTRAK (Model 8520) với các cổng lấy mẫu kích thước 1,0 µm, 2,0 µm hoặc 2,5 µm kèm cyclone để đo nồng độ bụi tổng số TSP.

2. Tiêu chuẩn và quy chuẩn nào được dùng làm căn cứ đánh giá ô nhiễm bụi cho khu vực mỏ và khu dân cư?
Nghiên cứu căn cứ vào Quyết định số 3733/2002/QĐ-BYT của Bộ Y tế (giới hạn nồng độ bụi cho phép tại khu vực sản xuất mỏ là 4,0 mg/m³) và Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 05:2009/BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường (giới hạn nồng độ bụi cho phép đối với không khí xung quanh khu dân cư là 0,30 mg/m³).

3. Mức độ ô nhiễm bụi tại khu vực sàng tuyển than và khu dân cư thay đổi ra sao trong năm 2013?
Năm 2013, nồng độ bụi tại khu vực sàng tuyển đạt 5,56 mg/m³, vượt giới hạn tiêu chuẩn vệ sinh lao động 4,0 mg/m³ (trong khi năm 2012 là 2,15 mg/m³). Tại các khu dân cư, nồng độ bụi gia tăng nghiêm trọng: điểm quan trắc tại nhà ông Ngô Văn Quý (xóm Ngò, xã An Khánh) đạt 1,60 mg/m³ (vượt QCVN hơn 5,3 lần) và tại xóm Cao Sơn 4 (xã Sơn Cẩm) đạt 1,30 mg/m³ (vượt QCVN hơn 4,3 lần).

4. Quy trình xây dựng bản đồ mô phỏng ô nhiễm bụi trong khóa luận gồm những bước nào?
Quy trình gồm 5 bước: (1) Dùng phần mềm FME 2010 chuyển đổi bản đồ từ Microstation sang ArcGIS; (2) Biên tập và chuẩn hóa dữ liệu bản đồ nền trên ArcGIS; (3) Liên kết cơ sở dữ liệu thuộc tính từ bảng số liệu quan trắc Excel vào không gian; (4) Sử dụng công cụ IDW trong ArcToolbox để chạy mô phỏng phân bố nồng độ bụi theo khoảng cách; (5) Thiết lập hiển thị biểu đồ thuộc tính so sánh nồng độ với quy chuẩn trên bản đồ chuyên đề.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Hồng Nhung đã đánh giá chi tiết hiện trạng phát tán bụi tại mỏ than Khánh Hòa và khu vực dân cư lân cận trong giai đoạn 2012 – 2013. Bằng việc tích hợp thiết bị đo DustTRAK, máy định vị GPS Trimble cùng các phần mềm FME 2010 và ArcGIS Desktop, nghiên cứu đã xây dựng thành công hệ thống bản đồ chuyên đề mô phỏng ô nhiễm bụi dựa trên thuật toán nội suy IDW. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học tin cậy và đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật, quy hoạch đồng bộ nhằm hỗ trợ kiểm soát chất lượng môi trường không khí vùng khai thác khoáng sản tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Ngày nay vấn đề về môi trường trở thành vấn đề trọng tâm không chỉ của riêng một quốc gia nào, mà nó trở thành vấn đề Toàn cầu (Phạm Ngọc Hồ, 1996). Nhiều bài học để lại của những quốc gia có tốc độ phát triển kinh tế quá nhanh mà không chú trọng tới việc bảo vệ môi trường (Trần Ngọc Chấn, 2000). Việc hướng tới mục tiêu phát triển bền vững đã làm nảy sinh ra một lớp rộng lớn các bài toán quản lý chất lượng môi trường. Với mục tiêu kiểm soát môi trường một cách khách quan, từ cơ sở khoa học chất lượng môi trường là các trạm quan trắc và các hoạt động quan trắc được thực hiện theo quy định (Lê Văn Thao, 1995).

Khi đã có nhiều số liệu quan trắc thì bước tiếp theo cần phải làm là xây dựng các công cụ xử lý số liệu hiệu quả, kết hợp với mô hình hóa để hỗ trợ cho các nhà quản lý ra quyết định (Bùi Tá Long, 2008). Hơn nữa thực tế cho thấy hàng năm những nhà máy, xí nghiệp, các mỏ khai khoáng đã và đang thải ra hàng nghìn tấn bụi vào không khí, hoạt động này đã ảnh hưởng trầm trọng tới sức khỏe của con người, tuy nhiên công tác quản lý môi trường không khí ở nước ta chủ yếu ở dạng giấy truyền thống, một phần đã được số hóa nhưng còn nhỏ lẻ và manh mún thiếu tính đồng bộ (Hoàng Văn Hùng, Nguyễn Ngọc Anh, 2013). Nhất là vấn đề về bụi thải chưa được quan tâm đúng mức, trong việc quản lý còn nhiều hạn chế. Chưa có cơ sở dữ liệu với độ tin cậy cao để thực hiện công tác quản lí, đền bù cho người dân, cũng như giải quyết những vấn đề về môi trường do bụi thải từ những xí nghiệp, nhà máy hay mỏ khai khoáng gây ra (Hoàng Văn Hùng, Nguyễn Văn Nghĩa, 2013).

Do đó, cần thiết phải có những giải pháp hiệu quả khắc phục vấn đề đã nêu trên. Kế thừa thành tựa của nhiều nghành khoa học, cùng sự phát triển vượt bậc của khoa học thông tin nói chung, Ứng dụng GIS vào mô phỏng quá trình ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường sẽ giải quyết hiệu quả bài toán đã nêu ra (Bùi Tá Long, 2006). Mỏ than Khánh Hòa được quy hoạch trên diện tích 13 ha thuộc địa phận xã Sơn Cẩm, huyện Phú Lương; xã Phúc Hà, thành phố Thái Nguyên và xã An Khánh, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên (Công ty than KH, 2011). Mỏ cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 4km về phía Tây, đây là mỏ khai khoáng có cơ sở hạ tầng và hệ thống giao thông được được xây dựng tương đối tốt đáp ứng công tác khai 2 khoáng đạt hiệu quả ổn định.

Cũng như những mỏ khai thác khoáng sản khác mỏ than Khánh Hòa đang phải đối mặt với nhiều vấn đề môi trường nước thải, chất thải rắn, chất lượng không khí (Công ty than KH, 2011; Hoàng Văn Hùng và Nguyễn Ngọc Anh, 2013). Hiện tại, chất lượng không khí ở mỏ than Khánh Hòa chưa trở nên nghiêm trọng nhưng với tốc độ phát triển như hiện nay và mục tiêu mở rộng khai thác thì công tác quản lý chất lượng môi trường không khí là một vấn đề đáng quan tâm (Sở TNMT TN, 2013). Chính vì vậy, luận chứng xây dựng một hệ thống giám sát môi trường không khí có hiệu quả là một yêu cầu thực tiễn hiện nay. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn, được sự đồng ý của Ban chủ nhiệm khoa Tài nguyên & Môi trường, trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo: TS.

Hoàng Văn Hùng, tôi tiến hành đề tài: “Ứng dụng công nghệ GIS- Viễn thám đánh giá hiện trạng và xây dựng bản đồ mô phỏng ô nhiễm tại mỏ than Khánh Hòa – tỉnh Thái Nguyên”. Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường không không khí và ứng dụng GIS - Viễn thám xây dựng bản đồ mô phỏng ô nhiễm tại mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu - Đánh giá được đặc điểm, hiện trạng ô nhiễm không khí ở vùng mỏ dưới sự ảnh hưởng của bụi thải. - Xây dựng được bản đồ mô phỏng hiện trạng, và cảnh báo ô nhiễm tại mỏ than Khánh Hòa tỉnh Thái Nguyên.

- Đề xuất những phương án nhằm hạn chế và giảm thiểu những tác động tiêu cực của bụi mỏ tới chất lượng môi trường không khí. Yêu cầu của nghiên cứu - Tiến hành điều tra, thu thập số liệu. Thực hiện quan trắc môi trường theo đúng quy định. - Xây dựng được mô hình mô phỏng hiện trạng bụi thải.

- Cập nhập dữ liệu thuộc tính, so sánh với tiêu chuẩn và quy chuẩn VN để dự báo xu thế, diễn biến thay đổi của chất lượng môi trường. - Tạo ra cơ sở dữ liệu cho công tác quản lý.5 Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Củng cố kiến thức đã được học trong nhà trường và kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình vận dụng vào làm đề tài nghiên cứu khoa học. 3 - Nâng cao kĩ năng tìm tòi sáng tạo, tư duy, tìm kiếm, xử lí thông tin của sinh viên trong quá trình làm đề tài.

- Vận dụng và phát huy những kiến thức đã học tập vào nghiên cứu. - Nâng cao kiến thức, kĩ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác nghiên cứu sau này. - Nâng cao khả năng tự học tập, nghiên cứu và tìm tài liệu. - Bổ sung tư liệu cho học tập.

Ý nghĩa thực tiễn - Ứng dụng công nghện thông tin xây dựng hệ thống bản đồ mô phỏng ô nhiễm tại mỏ than Khánh Hòa, tỉnh Thái Nguyên giúp địa phương đánh giá được thực trạng và những tác động của hoạt động khai thác than tới môi trường. Cung cấp cơ sở dữ liệu với độ chính xác cao phục vụ công tác quản lý và công tác đánh giá tác động môi trường. - Kiến nghị và đề xuất những biện pháp thích hợp nhằm giảm thiểu và hạn chế những tác động tiêu cực tới môi trường và giúp cho các nhà quản lý có cơ sở để hoạch định các chính sách quản lý môi trường tốt hơn cho địa phương. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Một số khái niệm liên quan * Môi trường: Trong Luật Bảo vệ môi trường đã được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2005, định nghĩa như sau: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”. * Ô nhiễm môi trường: Theo Điều 6 Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam 2005: “Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật”. * Ô nhiễm môi trường không khí: Là sự thay đổi thành phần và chất lượng không khí, vượt quá tiêu chuẩn cho phép và có ảnh hưởng xấu đến đời sống con người và sinh vật. * Tiêu chuẩn môi trường: Trong Luật Bảo vệ môi trường đã được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI, kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2005, định nghĩa như sau: “Là giới hạn cho phép của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, về hàm lượng của chất gây ô nhiễm trong chất thải được cơ quan nhà nước có thẩm quyền qui định làm căn cứ để quản lý và bảo vệ môi trường”.

* Quan trắc môi trường: là quá trình theo dõi có hệ thống về môi trường, các yếu tố tác động lên môi trường nhằm cung cấp thông tin phục vụ đánh giá hiện trạng, diễn biến chất lượng môi trường và các tác động xấu đối với môi trường (Luật bảo vệ môi trường năm 2005-BTNMT). Tổng quan về ô nhiễm không khí 2. Các nguồn gây ô nhiễm không khí Có hai loại nguồn gây ô nhiễm môi trường không khí là: - Nguồn ô nhiễm tự nhiên - Nguồn ô nhiễm nhân tạo Ở đây ta chỉ xét các nguồn ô nhiễm nhân tạo * Ô nhiễm môi trường do sản xuất công nghiệp Ô nhiễm do sản xuất công nghiệp là do các ống thải ở các nhà máy thải ra môi trường không khí rất nhiều loại chất độc hại. Trong quá trình sản xuất, các chất độc hại thoát ra do bốc hơi, rò rỉ, tổn hao trên dây chuyền sản xuất, trên các phương tiện dẫn tải… 5 Đặc điểm của chất thải do quá trình sản xuất là nồng độ chất độc hại rất cao, tùy vào quy mô của nhà máy mà nồng độ bụi khác nhau và phạm vi lan truyền khác nhau, căn cứ vào kích thước hình học (độ cao, hình dáng của bô phận thải) ta chia ra: nguồn cao, nguồn thấp, nguồn đường, nguồn măt.

* Ô nhiễm môi trường do giao thông vận tải. Giao thông vận tải cũng là một nguồn gây ô nhiễm lớn cho môi trường không khí. Ô nhiễm giao thông vận tải gây ra do các khí thải như: CO, SO2,HC, NOx., nguồn ô nhiễm giao thông vận tải đều là nguồn thấp, sự khuếch tán chất ô nhiễm phụ thuộc nhiều vào địa hình và bố trí quy hoạch. * Ô nhiễm môi trường do sinh hoạt của con nguời.

Nguồn ô nhiễm do sinh hoạt của con người do các bếp đun nấu, các lò sưởi, sử dụng nhiên liệu than, củi dầu, khí đốt. So với hai nguồn ô nhiễm trên, ở đây lượng độc hại không nhiều lắm, song nó gây ô nhiễm cục bộ, và vG nó ở sát cạnh con người cho nên tác hại của nó lớn và nguy hiểm.