MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Năm 2020, thé giới đã dành trọn 365 ngày dé ứng phó với SARS-CoV-2, chủng virus corona mới gây ra đại dịch Covid-19. Chung virus nay len loi khắp nơi, trong các bản tin thời sự, trong các từ khóa tim kiếm trên internet, trong câu chuyện thojong ngày, trong không khí và trong co thé của hàng triệu nggiời. Dai dich xảy ra không chi day hệ thống y tế toàn cầu rơi vào khủng hoảng mà còn kéo theo cuộc khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng nhất ké từ Đại suy thoái vào những năm 30 của thế kỷ trojéc.
Khởi phát từ thành phố Vũ Hán (Trung Quốc) vào cuối năm 2019, dich Covid-19 nhanh chóng lan sang một số nơjớc châu Âu nhợ Italy, Tây Ban Nha, Pháp, Anh vào tháng 3 năm 2020. Sau đó, tâm dịch chuyên sang An Độ, Iran ở chau A, rồi đến My, Brazil ở châu Mỹ. “Bao” Covid-19 đến nay đã quét qua tat cả các châu lục, trong đó có đất nqjoc Việt Nam của chúng ta. Khi đại dịch Covid-19 bùng né tại Việt Nam, không chỉ ngơjời lớn rơi vào ba loại khủng hoảng tài chính — khủng hoảng sức khỏe — khủng hoảng thông tin mà trẻ em — đối tơjợng yêu thế cũng bị ảnh hqjong rất nặng nề.
Ngoài việc mắc bệnh, đại dịch còn ảnh hoong dén tam trang giao tiếp xã hội, cảm xúc và tinh thần của nhiều trẻ. Chúng ta không thể quên kỳ nghỉ Tết kéo dài liền ba tháng, những giờ học trực tuyến, vui chơi tại nhà cùng rất nhiều sự thay đổi khác mà trẻ em phải thích nghi trong đại dịch. Thói quen sinh hoạt thay đổi, gián đoạn quá trình học tập, gián đoạn quá trình chăm sóc sức khỏe, bỏ lỡ các sự kiện quan trọng trong đời, mat an ninh và an toàn. Đứng trojớc van đề của toàn nhân loại, báo chí không thé đứng ngoài cuộc.
Tất cả những thông tin liên quan đến Covid-19 đơjợc cập nhật liên tục trên các phojong tiện thông tin đại chúng. Ai cũng có thể tiếp cận và theo dõi diễn biến của đại dịch. Trong khi ngơiời trojong thành có đủ khả năng và nhận 5 thức dé hiểu chuyện gì đang xảy ra trong bối cảnh đại dịch Covid-19, còn trẻ em thì không biết đón nhận những tin tức tràn lan mà báo chí đơia hàng ngày nhq thế nào và cần làm gì dé giữ an toàn cho bản thân. Thậm chí đến nggIời lớn cũng bị nhằm lẫn giữa những thông tin xấu độc, bịa đặt trên mạng xã hội thì những đứa trẻ làm sao có thé chọn lọc và phân biệt những gi mà chúng đọc đơjợc.
Cung cấp thông tin về dai dich Covid-19 cho trẻ em là van đề có ý nghĩa vừa cơ bản, vừa cấp thiết. Không những giúp trẻ em trau đồi hiểu biết, mà còn giúp các em tự bảo vệ ban thân va gia đình, chủ động trojong thành trong mọi hoàn cảnh, tình huống. Trong quá trình cung cấp thông tin về đại dich Covid- 19 cho trẻ em, có thé sẽ có rất nhiều thiết chế tham gia, vào cuộc. NhơIng báo chí — truyền thông có vai trò đặc biệt quan trọng bởi thiết chế báo chí — truyền thông có tác động thojong xuyên, sinh động và hap dẫn nhất, phô cập nhất, với nhiều hình thức đa dạng và phong phú nhất.
Trong thời kỳ bùng nổ thông tin nhi hiện nay, các loại hình báo chí đều có sự cạnh tranh lành mạnh trong việc cung cấp, định hơiớng thông tin xung quanh vấn đề trẻ em. Tuy nhiên, báo In vẫn chiếm một vị trí gu viét đối với nhóm công chúng trẻ em. Hệ thống báo in nói chung và báo in đành cho trẻ em nói riêng ngày càng đôi mới và phát triển, từng bose khang định tam quan trọng đối với trẻ em, nhất là trong bối cảnh đại dịch. “Khi thé giới bị ám ảnh với công nghệ kỹ thuật số và các nên tảng, những người dùng truyền thông trẻ tuổi nhất lại đang đọc những thông tin được in bằng mực trên giấy.
Sách và các ấn phẩm cho trẻ em chưa bao giờ có chất lượng, phạm vi thể loại va năng suất sản xuất tốt hơn lúc nay”, Kerwin O’Connor, chu bút tờ The Week Junior (Anh) nhận xét. Với tơi cách là chủ thé sản xuất các sản phẩm báo chí phục vụ trẻ em, tác giả nhận thấy việc thông tin, tuyên tuyén vé dai dich Covid-19 trên mặt báo là điều hết sức cần thiết. 6 Vì những lý do trên, tác giả xin chọn đề tài “Truyền thông về đại dịch Covid-19 trên báo in dành cho trẻ em” để làm luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học. Do trong khuôn khổ của một luận văn thạc sĩ, tác giả sẽ chỉ nghiên cứu truyền thông về đại dich Covid-19 cho trẻ em trên báo Thiếu niên Tiền phong và Nhi đồng.
Trong bối cảnh hiện nay, việc nghiên cứu thành công đề tài “Truyén thông về đại dich Covid-19 trên báo in dành cho trẻ em” qua khảo sát 05 ấn phẩm của báo TNTP&ND nhằm duy trì môi trơjờng báo chí an toàn cho trẻ em. Đồng thời, đề tài còn góp phần phục vụ cho công tác chỉ đạo, là cơ sở khoa học để xây dựng các chgjong trình tuyên truyền, giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em đối với gia đình và nhà trqong. Bản thân tác giả hiện đang công tác tại TNTP&ND, là tờ báo trực thuộc Trung qjong Đoàn TNCS Hồ Chí Minh. Theo đó, cơ quan Trung gong Đoàn là một đơn vị luôn đi đầu về công tác thiếu nhi trên khắp cả nơJớc, vì vậy sẽ có định hơJớng đúng đắn cho tòa soạn trong việc tăng cojờng loạt bài, chuyên mục có chất lojgng liên quan đến các van đề thời sự.
“Truyền thông về đại dịch Covid-19 trên báo in dành cho trẻ em” còn là một đề tài góp phan tổng kết thực tiễn về van đề báo chí nói chung, báo in nói riêng trong việc cung cấp thông tin về đại dịch Covid-19 cho trẻ em. Từ đó, nâng cao nhận thức, trách nhiệm của đội ngũ những nggIời làm báo, làm truyền thông hiện nay, hạn chế lợi dụng những hiện tojong liên quan đến trẻ em để giật gân, câu view mà xao lãng nhiệm vụ chính là bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em. Lich sử nghiên cứu van đề Dai dich Covid-19 là một van dé mang tính thời sự và mới đơJợc nhắc tới trên báo chí, truyền thông trong hai năm qua. Có thể nói đây là một đề tài khá cụ thé.
Trên thực tế, chơIa có công trình nào nghiên cứu sâu sắc và đầy đủ về vân đê này. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện đề tài “Truyền thông về đại dịch Covid-19 trên báo in dành cho trẻ em”, tác gia đã thojong xuyên theo dõi diễn biến của đại dịch Covid-19 và tham khảo nhiều tai liệu liên quan đến báo chí và trẻ em.1 Về báo chí trẻ em - Cuốn “Số tay phóng viên báo chí với trẻ em” do PGS. TS Nguyễn Văn Dững chủ biên, đơJợc xuất bản năm 2001. Cuốn sách này nêu rõ những kiến thức chung về trẻ em; vấn đề bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em; kỹ năng và kinh nghiệm hoạt động báo chí cho trẻ em.
- Sách “Children in the News” (Trẻ em trong truyền thông) do trojong Dai học Công nghệ Singapore và Học viện Thông tin và Truyền thông châu Á (AMIC) phát hành năm 2001. Cuốn sách này cho thay sự thiếu thốn thông tin về trẻ em và dành cho trẻ em đã phần nào thê hiện sự thiếu quan tâm của cộng đồng và bộ luật truyền thông nhăm đem lại lợi ích cho trẻ em ở các ngjớc châu A. - Sach chuyên khảo “Nhà báo với trẻ em — kiến thức va kỹ năng” của TS. Nguyễn Ngọc Oanh, đơjợc NXB Thông tấn xuất bản năm 2014.
Đây là công trình nghiên cứu về những thách thức đặt ra đối với ngơiời làm báo về trẻ em. Hoong dẫn kỹ năng tiếp cận và giải quyết dé tài trẻ em dựa trên quyền và bảo đảm lợi ích tốt nhất cho trẻ em; giúp các nhà báo hoàn thiện, nâng cao kỹ năng tác nghiệp báo chí, góp phần tích cực, hiệu quả vào việc nâng cao năng lực và hiệu quả tác động của báo chí đối với nhóm công chúng trẻ em. - Đề tài cấp bộ “Báo chí cho trẻ em ở nước ta hiện nay” do PGS.TS Nguyễn Văn Dững thực hiện năm 2007, Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Công trình cung cấp một cái nhìn tổng quan về điện mạo báo chí cho trẻ em ở nơjớc ta trong thời kỳ hội nhập phát triển.
Đồng thời phân tích những kinh nghiệm thực tế ở những cái hay va cái chơIa hay, tốt hay chqja tốt khi làm báo cho nhóm đối tơiợng công chúng đặc thù là trẻ em. Bên cạnh đó còn nêu lên những vấn đề cần quan tâm và đề xuất giải pháp phát triển loại báo chí này. - Luận án Tiến sĩ chuyên ngành Báo chí học “Kỹ năng làm báo cho trẻ em hiện nay” của tác giả Nguyễn Ngọc Oanh thực hiện năm 2009, Học viện Báo chí và Tuyên truyền. Luận án đơia ra khung lý thuyết về kỹ năng làm báo cho trẻ em, khảo sát, phân tích kinh nghiệm thực tiễn tác nghiệp báo chí cho trẻ em dé từ đó làm rõ các vấn dé, đơja ra giải pháp khuyến nghị, nâng cao năng lực và hiệu quả tác động của báo chí cho trẻ em ở ngiớc ta.
- Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học “Báo in với vấn đề quyên tham gia của trẻ em hiện nay” của tác giả Trần Thị Thúy Hảo thực hiện năm 2005, trojong Dai học KHXH&NV. Luận văn tìm hiểu, đánh giá việc tuyên truyền và thực hiện Nhóm Quyền tham gia của trẻ em trên báo Thiếu niên Tiền phong, Thiếu nhi Dân tộc, Hoa học trò và tạp chí Gia đình và Trẻ em. Từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chat lojgng, hiệu qua của việc tuyên truyền và thực hiện Quyền tham gia trẻ em trên 4 sản phẩm báo chí nói trên. - Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học “Báo in cho trẻ em Việt Nam với van dé giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em” của tac giả Mai Thi Hạnh thực hiện năm 2016, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.
Luận văn phân tích vấn đề thực tiễn và đề xuất giải pháp nhăm tiếp tục nâng cao năng lực và thông điệp tác động của báo in nói riêng, của báo chí nói chung trong van dé giáo dục kỹ năng sống cho trẻ em Việt Nam hiện nay.2 Về báo chí với đại dịch Covid-19 - Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Báo chí học “7wyên truyén phòng, chống dịch bệnh truyền nhiễm trên báo in ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Lê Thị Kim Oanh thực hiện năm 2015, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.