Luận Văn Thạc Sĩ Về Tổ Chức Và Hoạt Động Trợ Giúp Pháp Lý Tại Tỉnh Cà Mau

Luận văn thạc sĩ luật hành chính phân tích tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý tại tỉnh Cà Mau, đánh giá thực tiễn và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Ngô Đức Bính
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Quang Huy
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hiến pháp và Luật hành chính
• Đề tài: Tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý từ thực tiễn tỉnh Cà Mau
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái niệm đặc điểm và vai trò của trợ giúp pháp lý

Trợ giúp pháp lý (trợ giúp pháp lý) là một khái niệm quan trọng trong hệ thống pháp luật hiện đại. Nó được định nghĩa là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí hoặc với chi phí thấp cho những người không có khả năng tài chính để thuê luật sư. Điều này nhằm đảm bảo rằng mọi công dân đều có quyền tiếp cận công lý và được bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Theo Nghị quyết số 67/187 của Đại hội đồng Liên hợp quốc, trợ giúp pháp lý không chỉ là một quyền mà còn là một trách nhiệm của Nhà nước. Việc thực hiện trợ giúp pháp lý giúp bảo vệ quyền con người, quyền công dân và góp phần vào sự công bằng xã hội. Tại Việt Nam, trợ giúp pháp lý đã được quy định rõ ràng trong Luật Trợ giúp pháp lý năm 2006 và 2017, tạo cơ sở pháp lý cho việc tổ chức và hoạt động của các trung tâm trợ giúp pháp lý. Điều này thể hiện sự quan tâm của Nhà nước đối với các đối tượng yếu thế trong xã hội.

1.1. Đặc điểm của trợ giúp pháp lý

Trợ giúp pháp lý có những đặc điểm nổi bật. Đầu tiên, nó là một dịch vụ công, được Nhà nước bảo đảm và thực hiện nhằm phục vụ lợi ích công cộng. Thứ hai, trợ giúp pháp lý không chỉ dừng lại ở việc tư vấn pháp luật mà còn bao gồm đại diện và bào chữa cho những người không có khả năng chi trả. Thứ ba, dịch vụ này hướng đến các đối tượng yếu thế như người nghèo, người có công với cách mạng và các nhóm dân tộc thiểu số. Cuối cùng, trợ giúp pháp lý còn có vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức pháp luật cho người dân, giúp họ hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình trong xã hội. Điều này không chỉ giúp họ bảo vệ quyền lợi cá nhân mà còn góp phần vào việc xây dựng một xã hội công bằng và văn minh.

II. Thực trạng tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý tại tỉnh Cà Mau

Tại tỉnh Cà Mau, tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý đã có những bước phát triển đáng kể. Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước tỉnh Cà Mau được thành lập theo quyết định của UBND tỉnh, nhằm cung cấp dịch vụ pháp lý cho các đối tượng yếu thế. Tuy nhiên, thực trạng hiện tại vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết. Mạng lưới tổ chức trợ giúp pháp lý chưa được kiện toàn, đội ngũ cán bộ còn thiếu về số lượng và chất lượng. Nhiều người dân vẫn chưa biết đến quyền lợi của mình trong việc được trợ giúp pháp lý. Theo thống kê, số lượng vụ việc được trợ giúp pháp lý còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của người dân. Điều này cho thấy cần có những giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả hoạt động của trung tâm trợ giúp pháp lý tại Cà Mau.

2.1. Đặc điểm về vị trí địa lý dân cư văn hóa ảnh hưởng đến tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý

Cà Mau là tỉnh nằm ở cực Nam của Tổ quốc, với địa hình chủ yếu là đất ngập nước và hệ thống kênh rạch chằng chịt. Đặc điểm này ảnh hưởng lớn đến việc tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý. Dân cư tại đây chủ yếu là nông dân, nhiều người có thu nhập thấp và không có điều kiện tiếp cận dịch vụ pháp lý. Văn hóa địa phương cũng có ảnh hưởng đến nhận thức của người dân về pháp luật. Nhiều người vẫn còn tâm lý e ngại khi tiếp cận các dịch vụ pháp lý, dẫn đến việc không sử dụng quyền lợi trợ giúp pháp lý của mình. Do đó, việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật cần được chú trọng hơn nữa để nâng cao nhận thức của người dân về quyền lợi và nghĩa vụ của họ.

III. Quan điểm giải pháp hoàn thiện tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý tại tỉnh Cà Mau

Để nâng cao hiệu quả hoạt động trợ giúp pháp lý tại Cà Mau, cần có những quan điểm và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần tăng cường nguồn lực cho các trung tâm trợ giúp pháp lý, bao gồm cả nhân lực và tài chính. Đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác trợ giúp pháp lý là rất cần thiết. Thứ hai, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật đến với người dân, giúp họ nhận thức rõ hơn về quyền lợi của mình. Thứ ba, cần xây dựng các mô hình trợ giúp pháp lý phù hợp với đặc điểm của địa phương, nhằm đáp ứng tốt nhất nhu cầu của người dân. Cuối cùng, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện trợ giúp pháp lý, đảm bảo rằng mọi người dân đều có thể tiếp cận dịch vụ pháp lý một cách dễ dàng và hiệu quả.

3.1. Các quan điểm hoàn thiện tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý

Các quan điểm hoàn thiện tổ chức và hoạt động trợ giúp pháp lý cần được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của người dân. Cần xác định rõ vai trò của các tổ chức xã hội trong việc hỗ trợ hoạt động trợ giúp pháp lý. Đồng thời, cần có sự tham gia của cộng đồng trong việc giám sát và đánh giá chất lượng dịch vụ trợ giúp pháp lý. Việc lắng nghe ý kiến của người dân sẽ giúp cải thiện chất lượng dịch vụ và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của họ. Ngoài ra, cần có các chính sách khuyến khích các luật sư tham gia vào hoạt động trợ giúp pháp lý, nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo sự tin tưởng cho người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẦN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TRỢ GIÚP PHÁP LÝ 1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của trợ giúp pháp lý 1. Khái niệm trợ giúp pháp lý Ở góc độ ngôn ngữ học, “trợ giúp pháp lý” được sử dụng phổ biến từ giữa thế kỷ XX từ tiếng Anh là “Legal aid”. Đó là việc cung cấp cho những người không đủ khả năng có được đại diện pháp lý khi tiếp cận với hệ thống tư pháp.

Nó được coi là trụ cột của tiếp cận công lý để bảo đảm mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật, có quyền được tư vấn và quyền được xét xử một cách công bằng [59, tr. Ở góc độ dịch thuật, “legal aid” được dịch là “bảo trợ tư pháp”; “hỗ trợ pháp lý”, khía cạnh “hỗ trợ”, “bảo trợ” gắn liền với tính chất “giúp đỡ” hoặc “trợ giúp”. Thuật ngữ “trợ giúp pháp lý” thể hiện khái quát nhất nội dung chính của các hoạt động này. Theo Đại từ điển tiếng việt, “trợ giúp” là sự giúp đỡ, bảo trợ, hỗ trợ, giúp cho ai việc gì, đem lại cho ai cái gì đang lúc khó khăn, đang cần đến [59, tr.

Pháp luật của các nước trên thế giới đều coi TGPL là giúp đỡ một phần hoặc toàn bộ tài chính cho những người không có điều kiện kinh tế để tiếp cận sử dụng pháp luật để được tư vấn pháp luật, đại diện hoặc bào chữa nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp cho họ. Khái niệm này tương tự như khái niệm được đưa ra trong từ điển Oxford, theo đó TGPL được hiểu là khoản tiền mà chính phủ hoặc tổ cung cấp cho những người cần để trả cho các dịch vụ pháp lý. Tại Hoa Kỳ, thuật ngữ TGPL được biết với thuật ngữ “legal aid” (đối với hoạt động vào những năm 1960), legal services, civil legal assistance (được sử dụng từ năm 1965 trở lại đây) được hiểu là cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho những người không thể đáp ứng được chi phí pháp lý. Trong tiếng Trung Quốc TGPL được gọi là “fa lu yuan zhu” có nghĩa là cung cấp dịch vụ pháp lý chuyên nghiệp cho người xứng đáng được miễn phí hoặc với tỷ lệ giảm bớt hoặc trợ cấp trong các vụ kiện, tranh chấp.

Dựa trên hình thức thực hiện, TGPL cũng được hiểu: Giáo dục, tư vấn, thông tin pháp 8 luật; bất cứ dịch vụ pháp luật nào do luật sư cung cấp; các dịch vụ khác trong phạm vi thẩm quyền của TGPL bao gồm dịch vụ của luật sư theo nghĩa vụ, tư vấn pháp luật và hỗ trợ pháp luật theo Luật TGPL 1978 (bản sửa đổi ngày 01/01/2010) của bang Victoria, Australia [60, tr. Quy định tại Đạo luật về hành nghề luật B.E 2528 năm 1985 của Thái Lan, TGPL được hiểu là việc tư vấn và đưa ra ý kiến; soạn thảo các hợp đồng; cung cấp các dịch vụ pháp lý phục vụ hoạt động tranh tụng cho những người nghèo và người bị đối xử bất công. Ở Việt Nam, ngày 06/9/1997 của Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 734/TTg về việc thành lập tổ chức TGPL cho người nghèo và đối tượng chính sách. Từ đó, thuật ngữ “TGPL” chính thức được ghi nhận và sử dụng phổ biến trong các văn bản pháp luật, sách báo, tạp chí và hiện nay khái niệm TGPL đang được hiểu ở hai phạm vị rộng và hẹp khác nhau: Theo nghĩa rộng: TGPL được hiểu là sự giúp đỡ miễn phí của Nhà nước và xã hội cho người nghèo, đối tượng chính sách và đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận với các dịch vụ pháp lý (tư vấn pháp luật, bào chữa, bảo vệ, đại diện), nhằm bảo đảm cho mọi công dân đều bình đẳng trước pháp luật và thực hiện công bằng xã hội [70].

Theo nghĩa hẹp: TGPL là việc thực hiện các dịch vụ pháp lý miễn phí của các tổ chức TGPL cho người nghèo và người được hưởng chính sách ưu đãi và một số đối tượng khác [60, tr. Ngoài ra cũng có quan niệm cho rằng TGPL là việc giúp đỡ pháp luật miễn phí cho người nghèo và đối tượng được hưởng chính sách ưu đãi của Nhà nước để họ có điều kiện tiếp cận, sử dụng pháp luật bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình. Qua các khái niệm được ghi nhận trong các văn bản pháp luật của các nước, cũng như các khái niệm đang tồn tại ở nước ta có thể nhận thấy, TGPL được hiểu là sự giúp đỡ về mặt pháp lý, bằng nhiều hình thức khác nhau của Nhà nước và xã hội cho những người không có khả năng chi trả cho các chi phí pháp lý. TGPL, trước hết về mặt ngữ nghĩa thì “trợ giúp” là sự giúp đỡ, hỗ trợ, giúp cho ai việc gì, đem cho ai cái gì trong lúc khó khăn, đang cần đến hoặc cũng có thể là giúp để làm giảm 9 bớt khó khăn, nghĩa là làm cho một ai đó một việc mà người đó đang cần.

Còn thuật ngữ “pháp lý” được hiểu là lý lẽ, lẽ phải theo pháp luật nói một cách khái quát; pháp lý là lý luận, luận điểm cơ bản đối với pháp luật của một chế độ. Trong điều kiện hiện nay, pháp luật là hệ thống các quy phạm do Nhà nước ban hành để quản lý xã hội. Mọi người dân phải lấy pháp luật làm chuẩn mực để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Theo hướng tiếp cận này, TGPL là sự giúp đỡ thực hiện một việc, hay nói cách khác là cung cấp một dịch vụ pháp lý cho những người đang cần sự giúp đỡ về mặt pháp lý bảo vệ các quyền và lợi ích của mình theo quy định của pháp luật [60, tr.

Như vậy, TGPL là việc nhà nước thông qua các tổ chức và cá nhân thực hiện đại diện, bào chữa, bảo vệ, tư vấn pháp luật và kiến nghị, tham gia hòa giải cho một số đối tượng nhất định bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, giúp họ nâng cao hiểu biết pháp luật, ý thức tôn trọng và chấp hành pháp luật; góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật. Tuy còn có nhiều ý kiến về TGPL, nhưng trong phạm vi nghiên cứu của đề tài về tổ chức và hoạt động TGPL từ thực tiễn tỉnh Cà Mau thì khái niệm được quy định Điều 2 Luật TGPL năm 2017: “Trợ giúp pháp lý là việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí cho người được trợ giúp pháp lý trong vụ việc trợ giúp pháp lý theo quy định của Luật này, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý và bình đẳng trước pháp luật” [53, tr.7] là phù hợp hơn cả. Từ khái niệm TGPL được thể hiện cụ thể như sau: Thứ nhất, TGPL là phương thức thực hiện cụ thể hóa đường lối của Đảng vào pháp luật và thông qua hoạt động của pháp luật đưa chủ trương, đường lối của Đảng vào cuộc sống, nâng cao hoạt động công vụ, tăng niềm tin của dân vào pháp luật; khẳng định tính đúng đắn của đường lối, chính sách trong đời sống xã hội. Công dân với tư cách là chủ thể của quyền lực, nên họ phải đảm bảo về mặt pháp lý để họ được hưởng công bằng trong giải quyết tranh chấp, khiếu kiện hoặc xét xử.

TGPL chính là công cụ góp phần khắc phục sự bất bình đẳng do phân tầng giàu nghèo, làm giảm bớt mâu thuẫn giai cấp, từ đó thiết lập sự ổn định chính trị, trật tự 10 an toàn xã hội, bảo vệ chế độ và định hướng các quan hệ xã hội theo ý chí của Nhà nước [59, tr. Thứ hai, TGPL là tạo cơ chế để người được tư vấn pháp luật, được bảo vệ quyền lợi hoặc bào chữa miễn phí và Nhà nước thực hiện cung cấp kinh phí cho tổ chức nghề nghiệp như văn phòng luật sư, công ty luật hoặc thành lập Trung tâm TGPL … để góp phần giữ ổn định trật tự xã hội và giảm các chi phí giải quyết khiếu kiện không cần thiết, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Thứ ba, TGPL là dịch vụ pháp lý thuộc phạm trù nghề luật sư với chất lượng hoạt động TGPL phụ thuộc vào nguồn nhân lực, nên đòi hỏi người thực hiện TGPL phải có trình độ pháp lý, kỹ năng chuyên môn, có đạo đức nghề nghiệp và kinh nghiệm thực tiễn. Người thực hiện TGPL là Trợ giúp viên pháp lý, Luật sư, chuyên gia pháp lý…hình thức TGPL là tham gia tố tụng để bảo vệ, bào chữa, tư vấn pháp luật, đại diện ngoài tố tụng và theo trình tự luật định.

Trợ giúp pháp lý khác với tư vấn pháp luật trong các dịch vụ có thu: - Trợ giúp pháp lý khác với tư vấn pháp luật trong các dịch vụ có thu phí đó là trong các dịch vụ pháp lý có thu phí thì tư vấn pháp luật là việc giải đáp pháp luật, hướng dẫn cá nhân, tổ chức thực hiện đúng pháp luật; giúp cho các cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình, là việc hướng dẫn, đưa ra ý kiến, giúp họ soạn thảo các giấy tờ liên quan đến việc thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình. Còn TGPL chỉ giải đáp pháp luật, hướng dẫn cá nhân thực hiện đúng pháp luật, đưa ra ý kiến, soạn thảo các giấy tờ liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân. - Xét về mục đích TGPL và tư vấn pháp luật là cung cấp thông tin pháp lý cho các đối tượng được TGPL hiểu, thực hiện đúng quyền và nghĩa vụ của mình trong các quan hệ pháp luật. Tuy nhiên, tư vấn pháp luật trong các dịch vụ pháp lý có thu phí thì người được tư vấn pháp luật phải trả một khoản chi phí nhất định theo quy định của pháp luật hoặc theo sự thỏa thuận của hai bên không trái với quy định pháp luật, còn TGPL thì người được TGPL được miễn phí hoàn toàn.

- Xét về đối tượng và lĩnh vực được tư vấn pháp luật trong các dịch vụ pháp lý có thu phí thì đối tượng rộng rãi, trên các lĩnh vực pháp luật điều chỉnh so với 11 TGPL thì đối tượng là những người “yếu thế” trong xã hội thuộc diện người có công với cách mạng, người nghèo, trẻ em, người dân tộc và một số đối tượng khác theo quy định của pháp luật về TGPL; lĩnh vực pháp luật mà TGPL thực hiện bị hạn chế như không được TGPL trong lĩnh vực kinh doanh thương mại.