LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu Tại tất cả các quốc gia trên thế giới, bất kể là nước kém phát triển, đang phát triển hay nước phát triển, mục tiêu tăng trưởng kinh tế luôn gắn liền với yêu cầu phát triển bền vững. Nếu kinh tế tăng trưởng nhưng tỷ lệ hộ nghèo tăng hoặc không giảm, tỷ lệ tái nghèo tăng thì mục tiêu phát triển mới chỉ đạt được một phần và nguy cơ mà nghèo đói, tái nghèo đem lại sẽ kéo lùi nỗ lực của tăng trưởng kinh tế. Đứng trên quan điểm của các tổ chức phi chính phủ, các nước kém và đang phát triển cần phát triển bảo hiểm vi mô nhằm đảm bảo nền kinh tế có được sự cải thiện và ổn định phục vụ cho mục tiêu phát triển bền vững.
Bảo hiểm vi mô (micro-insurance) là một khái niệm tương đối lạ trên thị trường, trên thực tế bảo hiểm vi mô thường gắn với các chương trình, dự án tài chính vi mô hoặc các tổ chức tương hỗ của các đối tượng có thu nhập thấp thường được triển khai chủ yếu tại các nước kém hoặc đang phát triển. Bởi lý do, các nước này thường có nguồn lực hạn chế, người nghèo và người có thu nhập thấp nhiều thường có thể gặp phải đổ vỡ tài chính khi các sự kiện không mong muốn xảy ra với họ. Các tổ chức như Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB),… cũng quan tâm và đầu tư rất nhiều cho vấn đề phát triển dịch vụ tài chính vi mô và bảo hiểm vi mô tại các nước đang phát triển trong đó có Việt Nam. Việt Nam là một nước đang phát triển trong khu vực châu Á với tốc độ tăng trưởng kinh tế khoảng 7%/năm.Tuy nhiên, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao, năm 2018 tỷ lệ hộ nghèo chiếm khoản 5% và cận nghèo là 15% tổng dân số.Theo nhìn nhận của các nhà cung cấp dịch vụ bảo hiểm vi mô, đây lại là yếu tố chủ đạo để phát triển dịch vụ bảo hiểm vi mô và là cơ sở để họ đem các lợi ích cho xã hội mà không gây ra mâu thuẫn về kinh tế.
Tuy nhiên, việc triển khai bảo hiểm vi mô ở Việt Nam còn nhiều hạn chế. Hoạt động cung cấp bảo hiểm vi mô đã được thực hiện thông qua các quỹ tương hỗgắn liền với các tổ chức tài chính vi mô, điển hình như Tổ chức tài chính vi mô tình thương, Quỹ An sinh (MPA); một số DNBH cũng đã quan tâm đến thị trường bảo hiểm vi mô nhưng chỉ mới dừng lại ở mức thăm dò hoặc tham gia trong một lĩnh vực nhất định. 2 Được thành lập ngày 26/10/2006, Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Nông nghiệp (ABIC) là công ty bảo hiểm hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực Bảo hiểm phi nhân thọ và đầu tài chính. Có thể khẳng định ABIC là Công ty bảo hiểm triển khai sản phẩm bảo hiểm vi mô thành công nhất trên thị trường Việt Nam.
Sản phẩm bảo hiểm vi mô được phát triển chủ đạo tại ABIC là Bảo an tín dụng: sản phẩm bảo hiểm có phạm vi hẹp, đối tượng bảo hiểm tập trung vào khách hàng là cá nhân, hộ gia đình, hộ sản xuất nhỏ vay vốn qua Agribank, số tiền bảo hiểm thấp, phí thấp. Kết quả triển khai Bảo an tín dụng tại ABIC vẫn đang đạt hiệu quả tốt, khả năng sinh lời cao, tỷ lệ bồi thường thấp. Tuy nhiên sản phẩm nào cũng có vòng đời của nó, và để nâng cao khả năng cạnh tranh đáp ứng mục tiêu phát triển khi thị trường bảo hiểm ngày ngày biến đổi, ABIC cần phát triển đa dạng hóa các sản phẩm bảo hiểm, đặc biệt các sản phẩm bảo hiểm mới đáp ứng nhu cầu thị trường. Việc đánh giá quá trình triển khai sản phẩm bảo hiểm vi mô đang được triển khai để rút ra bài học kinh nghiệm và đưa ra các giải pháp, kiến nghị nhằm phát triển sản phẩm là một vấn đề cấp bách có ý nghĩa về mặt lý luận và thực tiễn.
Chính vì vây tôi lựa chọn đề tài: “Triển khai bảo hiểm vi mô tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Nông nghiệp” để nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu tổng quát - Hệ thống hoá các vấn đề lý luận về bảo hiểm vi mô, qua quá trình triển khai bảo hiểm vi mô tại các nước trên thế giới rút ra bài học kinh nghiệm tại Việt Nam. - Đánh giá quá trình triển khai bảo hiểm vi mô tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Nông nghiệp (ABIC) để từ đó đề xuất các giải pháp nhằm phát triển bảo hiểm vi mô, cũng như góp phần phát triển hoạt động kinh doanh của công ty.
Mục tiêu chi tiết - Đánh giá được quá trình triển khai bảo hiểm vi mô tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Nông nghiệp, làm rõ các kết quả đạt được cũng như những vấn để còn tồn tại trong quá trình triển khai bảo hiểm vi mô tại công ty. - Xác định được định hướng phát triển bảo hiểm vi vô của công ty trong thời gian tới từ đó đề xuất các giải pháp nhằm phát triển sản phẩm bảo hiểm vi mô tại ABIC. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu của đề tài là bảo hiểm vi mô tại doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ. - Phạm vi nghiên cứu của đề tài là nghiên cứu quá trình triển khai bảo hiểm vi mô tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Nông nghiệp, cụ thể: nội dung cơ bản của sản phẩm, quá trình triển khai sản phẩm thông qua kênh phân phối Bancassurance, kết quả đạt được và những vấn đề còn tồn tại trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2019.
Phƣơng pháp nghiên cứu Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, đề tài sẽ sử dụng các phương pháp định tính như: phương pháp quy nạp, suy diễn trên cơ sở các báo cáo hoạt động của Agribank và ABIC về kết quả triển khai bánsản phẩm bảo hiểm”Bảo an tín dụng qua hệ thống Agribank. Những phân tích trong luận văn cũng dựa trên kết quả nghiên cứu định lượng như thống kê, thử nghiệm. qua kết quả triển khai sản phẩm Bảo an tín dụng của ABIC. Kết cấu đề tài Ngoài lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn được kết cấu thành ba chương.
Bao gồm: Chương 1: Khái quát về bảo hiểm vi mô Chương 2: Thực trạng triển khaibảo hiểm”vi mô tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Nông nghiệp (2015-2019) Chương 3: Giải pháp và kiến nghị nhằmphát triển bảo hiểm vi mô tại Công ty Cổ phần Bảo hiểm Ngân hàng Nông nghiệp 4 CHƢƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ BẢO HIỂM VI MÔ 1. Khái niệm và đặc điểm của Bảo hiểm vi mô 1. Khái niệm về Bảo hiểm vi mô Bảo hiểm vi mô (micro-insurance) là một khái niệm tương đối lạ trên thị trường, trên thực tế bảo hiểm vi mô thường gắn với các chương trình, dự án tài chính vi mô hoặc các tổ chức tương hỗ của các đối tượng có thu nhập thấp. Tương tự như Chuchill, công ty bảo hiểm ALLIANZ AG, tổ chức GTZ và UNDP (2006) Chỉ ra rằng “bảo hiểm vi mô được thiết kế đặc biệt để bảo vệ những người có thu nhập thấp, với các sản phẩm bảo hiểm thích hợp để giúp họ đương đầu và được bảo vệ khỏi các rủi ro chung” (ALLIANZ AG, GTZ and UNDP (2006), Microinsurance: Demand and Market Prospects India, Federal Ministry for Economic Cooperation and Development, INDIA).
Cùng quan điểm trên, Roth, McCord và Liber (2007), định nghĩa “bảo hiểm vi mô là việc cung cấp các dịch vụ bảo hiểm đến những người có thu nhập thấp” (Jim Roth, Micheal J.McCord, and Dominic Liber (2007), The Landscape of Microinsurance in the World’s 100 Poorest Countries, The Microinsurance Centre, LLC, trang 1). Về bản chất bảo hiểm vi mô cũng giống bảo hiểm thông thường, tuy nhiên sự khác biệt nằm ở chỗ khách hàng mục tiêu của bảo hiểm vi mô là những người có thu nhập thấp do vậy đòi hỏi sản phẩm bảo hiểm phải đơn giản, dễ hiểu và phí thấp. Từ những quan điểm trên về bảo hiểm vi mô có thể rút ra khái niệm về bảo hiểm vi mô: “Bảo hiểm vi mô là loại hình bảo hiểm được thiết kế nhằm bảo vệ cho những người có thu nhập thấp, với các sản phẩm bảo hiểm và phí bảo hiểm phù hợp để giúp họ đương đầu và được bảo vệ khỏi những rủi ro chung”. Đặc điểm của bảo hiểm vi mô và sự khác biệt với bảo hiểm truyền thống Bảo hiểm vi mô là loại hình bảo hiểm có hợp đồng đơn giản, dễ hiểu thường 5 gắn với các dịch vụ tài chính.
Phạm vi bảo hiểm hẹp, số tiền bảo hiểm nhỏ, quyền lợi bảo hiểm đơn giản, phí bảo hiểm thấp, kỳ đóng phí linh hoạt phù hợp với hoàn cảnh của khách hàng. Thời hạn bảo hiểm ngắn theo thời gian vay tín dụng hoặc theo năm. Thị trường mục tiêu hẹp nhằm vào nhóm người có khả năng hạn chế về tài chính, ít có điều kiện tiếp cận với các dịch vụ bảo hiểm. Bảo hiểm vi mô hướng tới hỗ trợ các gia đình có thu nhập thấp bằng cách cung cấp các gói bảo hiểm phù hợp với nhu cầu của họ.
Bảo hiểm vi mô thường xuất hiện ở những đất nước đang phát triển, nơi mà thị trường bảo hiểm hiện tại hoạt động không hiệu quả hoặc thậm chí không tồn tại. Giá trị bảo hiểm vi mô thấp hơn những loại bảo hiểm thông thường khác, vì vậy những người mua loại bảo hiểm này chỉ cần đóng số tiền bảo hiểm nhỏ hơn đáng kể. Giống như những bảo hiểm thông thường, bảo hiểm vi mô bảo vệ cho rất nhiều loại rủi ro. Bao gồm cả những rủi ro về sức khoẻ và rủi ro về tài sản.
Có thể liệt kê như bảo hiểm mùa màng, bảo hiểm vật nuôi/ gia súc, bảo hiểm trộm cắp hoặc hoả hoạn, bảo hiểm y tế, bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm tử vong, bảo hiểm tàn tật và bảo hiểm thiên tai… Sự khác biệt cơ bản của 2 loại hình bảo hiểm có thể được tóm lược vào bảng sau: Bảng 1. So sánh sự khác biệt giữabảo hiểm thông thƣờng và bảo hiểm vi mô Bảo hiểm thông thƣờng Bảo hiểm vi mô Hợp đồng tương đối phức tạp Hợp đồng đơn giản, dễ hiểu Phạm vi bảo hiểm rộng, tùy thuộc nhu Phạm vi bảo hiểm hẹp, đơn giản. cầu của khách hàng. Kì trả phí thường xuyên, liên tục hoặc Kì trả phí phù hợp với hoàn cảnh của khách đóng phí 1 lần.
hàng Thời hạn bảo hiểm tùy thuộc loại hình Thời hạn bảo hiểm thường phụ thuộc vào thời bảo hiểm gian vay tín dụng hoặc theo năm.