Trách Nhiệm Liên Đới Thực Hiện Nghĩa Vụ Dân Sự Của Vợ Chồng Theo Luật Hôn Nhân Và Gia Đình 2014

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng theo luật hôn nhân và gia đình 2014, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Phạm Nguyễn Huy Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Am Hiểu
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Kinh tế
• Đề tài: Trách Nhiệm Liên Đới Thực Hiện Nghĩa Vụ Dân Sự Của Vợ Chồng Theo Luật Hôn Nhân Và Gia Đình 2014
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM LIÊN ĐỚI THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ CỦA VỢ CHỒNG
• 1.1. Khái niệm thực hiện nghĩa vụ dân sự
• 1.2. Khái niệm trách nhiệm liên đới
• 1.3. Trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng
• 1.4. Sự phát triển của pháp luật Việt Nam về trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng
• 1.5. Pháp luật về trách nhiệm liên đới của vợ chồng trong quan hệ hôn nhân và gia đình của một số quốc gia trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM LIÊN ĐỚI THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ CỦA VỢ CHỒNG
• 2.1. Trách nhiệm liên đới thực hiện nghĩa vụ dân sự của vợ chồng đối với giao dịch do một bên thực hiện nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình
• 2.2. Trách nhiệm liên đới THNVDS của vợ chồng đối với giao dịch được xác lập trên cơ sở đại diện
• 2.3. Trách nhiệm liên đới của vợ chồng đối với giao dịch do vợ chồng cùng thỏa thuận xác lập
• 2.4. Trách nhiệm liên đới của vợ chồng đối với nghĩa vụ phát sinh từ việc chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản chung
• 2.5. Trách nhiệm liên đới của vợ chồng về tài sản đối với nghĩa vụ phát sinh từ việc sử dụng tài sản riêng vì lợi ích chung
• 2.6. Trách nhiệm liên đới của vợ chồng đối với nghĩa vụ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG VÀ KIẾN NGHỊ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ TRÁCH NHIỆM LIÊN ĐỚI THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ CỦA VỢ CHỒNG
• 3.1. Thực tiễn áp dụng pháp luật
• 3.2. Kiến nghị nhằm hoàn thiện các quy định về trách nhiệm liên đới THNVDS của vợ chồng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Trách Nhiệm Liên Đới Của Vợ Chồng Theo Luật Hôn Nhân Và Gia Đình 2014

Trách nhiệm liên đới của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 là một khái niệm quan trọng trong việc xác định nghĩa vụ dân sự của các bên trong mối quan hệ hôn nhân. Luật này không chỉ quy định về quyền lợi mà còn nhấn mạnh nghĩa vụ của vợ chồng trong việc thực hiện các giao dịch dân sự. Sự phát triển của pháp luật Việt Nam trong lĩnh vực này đã tạo ra một khung pháp lý rõ ràng hơn, giúp bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan.

1.1. Khái Niệm Trách Nhiệm Liên Đới Trong Luật Hôn Nhân

Trách nhiệm liên đới được hiểu là nghĩa vụ mà vợ chồng phải cùng nhau thực hiện trong các giao dịch dân sự. Điều này có nghĩa là cả hai bên đều có trách nhiệm đối với các nghĩa vụ phát sinh từ các giao dịch mà một trong hai người thực hiện.

1.2. Sự Phát Triển Của Pháp Luật Về Trách Nhiệm Liên Đới

Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đã kế thừa và phát triển các quy định từ Luật Hôn nhân và Gia đình 2000, mở rộng khái niệm trách nhiệm liên đới và làm rõ hơn các nghĩa vụ của vợ chồng trong các giao dịch dân sự.

II. Vấn Đề Thách Thức Trong Trách Nhiệm Liên Đới Của Vợ Chồng

Mặc dù Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 đã có những quy định rõ ràng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc áp dụng. Các vấn đề như xác định nghĩa vụ cụ thể, trách nhiệm trong các giao dịch không hợp pháp, và sự không đồng nhất trong thực tiễn xét xử là những khó khăn lớn.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Nghĩa Vụ

Việc xác định nghĩa vụ liên đới trong các giao dịch dân sự thường gặp khó khăn do thiếu minh bạch trong các quy định pháp luật. Điều này dẫn đến sự không đồng nhất trong việc áp dụng và giải quyết các tranh chấp.

2.2. Thực Tiễn Áp Dụng Pháp Luật

Thực tiễn xét xử cho thấy nhiều vụ án liên quan đến trách nhiệm liên đới của vợ chồng gặp khó khăn trong việc áp dụng các quy định của Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, dẫn đến sự không công bằng trong việc bảo vệ quyền lợi của các bên.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Trách Nhiệm Liên Đới Của Vợ Chồng

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến trách nhiệm liên đới, cần có những phương pháp cụ thể nhằm cải thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng. Việc đào tạo và nâng cao nhận thức cho các bên liên quan là rất cần thiết.

3.1. Cải Thiện Quy Định Pháp Luật

Cần xem xét và sửa đổi các quy định pháp luật để đảm bảo tính minh bạch và dễ áp dụng hơn trong thực tiễn. Điều này sẽ giúp giảm thiểu các tranh chấp phát sinh từ trách nhiệm liên đới.

3.2. Đào Tạo Nhận Thức Pháp Luật

Tăng cường đào tạo cho các thẩm phán, luật sư và các bên liên quan về trách nhiệm liên đới sẽ giúp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Trách Nhiệm Liên Đới Trong Hôn Nhân

Trách nhiệm liên đới không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong đời sống hôn nhân. Việc hiểu rõ trách nhiệm này giúp các cặp vợ chồng có thể quản lý tài sản và nghĩa vụ một cách hiệu quả hơn.

4.1. Quản Lý Tài Sản Chung

Trách nhiệm liên đới giúp các cặp vợ chồng quản lý tài sản chung một cách hiệu quả, đảm bảo quyền lợi của cả hai bên trong các giao dịch dân sự.

4.2. Bảo Vệ Quyền Lợi Hợp Pháp

Việc thực hiện trách nhiệm liên đới giúp bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong các giao dịch, giảm thiểu rủi ro pháp lý và tranh chấp không cần thiết.

V. Kết Luận Về Trách Nhiệm Liên Đới Của Vợ Chồng

Trách nhiệm liên đới của vợ chồng theo Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 là một khía cạnh quan trọng trong việc bảo vệ quyền lợi và nghĩa vụ của các bên. Cần có những cải cách và nâng cao nhận thức để đảm bảo việc thực hiện trách nhiệm này được hiệu quả.

5.1. Tương Lai Của Trách Nhiệm Liên Đới

Tương lai của trách nhiệm liên đới sẽ phụ thuộc vào sự cải cách pháp luật và sự thay đổi trong nhận thức của xã hội về vai trò của vợ chồng trong các giao dịch dân sự.

5.2. Đề Xuất Cải Cách Pháp Luật

Cần có những đề xuất cụ thể nhằm cải cách pháp luật để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong việc thực hiện trách nhiệm liên đới của vợ chồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong đời sống xã hội hiện đại, quan hệ hôn nhân và gia đình là nền tảng cơ bản tạo dựng nên sự ổn định của cộng đồng. Thống kê từ hệ thống Tòa án nhân dân cho thấy trung bình mỗi năm có hơn 600.000 vụ việc dân sự và hôn nhân gia đình được thụ lý giải quyết, trong đó khoảng 35% vụ việc có tranh chấp phức tạp về nghĩa vụ tài sản và nợ chung của vợ chồng. Nhằm khắc phục những khoảng trống pháp lý của Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000, Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/01/2015 đã bổ sung nhiều căn cứ mới điều chỉnh trách nhiệm liên đới của vợ chồng.

Tuy nhiên, việc áp dụng các điều khoản mới vào thực tiễn xét xử vẫn bộc lộ nhiều điểm chưa thống nhất, đặc biệt là sự giao thoa giữa Bộ luật Dân sự năm 2015 và luật chuyên ngành. Đề tài tập trung nghiên cứu toàn diện bản chất pháp lý, các điều kiện làm phát sinh và cơ chế thực hiện trách nhiệm liên đới đối với các nghĩa vụ dân sự của vợ chồng.

Mục tiêu cốt lõi của công trình là làm sáng tỏ các quy định tại Điều 27, Điều 30 và Điều 37 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2018 tại Tòa án các cấp, từ đó xây dựng hệ thống kiến nghị hoàn thiện thể chế. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng tỷ lệ giải quyết đúng đắn các tranh chấp tài sản lên trên 85%, đồng thời giảm thiểu hơn 25% các sai sót nghiệp vụ trong quá trình phân định nghĩa vụ tài sản liên đới của cơ quan tài phán.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 3 lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý dân sự và hôn nhân gia đình. Thứ nhất là Lý thuyết về sở hữu chung hợp nhất của vợ chồng, khẳng định tài sản tạo lập trong thời kỳ hôn nhân là khối tài sản thống nhất, làm tiền đề cho việc cùng gánh chịu nghĩa vụ tài sản chung. Thứ hai là Lý thuyết về trách nhiệm dân sự liên đới, xác định quan hệ giữa bên có quyền và các đồng nghĩa vụ theo quy định tại Điều 288 Bộ luật Dân sự năm 2015. Thứ ba là Nguyên tắc bình đẳng giới và bảo vệ bên thứ ba ngay tình trong giao lưu dân sự.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ 4 khái niệm trọng tâm:

1. Nghĩa vụ dân sự liên đới: Nghĩa vụ do nhiều người cùng thực hiện, bên có quyền có thể yêu cầu bất kỳ ai thực hiện toàn bộ nghĩa vụ.
2. Trách nhiệm liên đới của vợ chồng: Hậu quả pháp lý buộc vợ và chồng cùng gánh chịu phát sinh từ quan hệ đại diện hoặc nghĩa vụ chung về tài sản theo Điều 27 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.
3. Giao dịch đáp ứng nhu cầu thiết yếu: Các giao dịch phục vụ sinh hoạt hàng ngày về ăn, mặc, ở, học tập, khám chữa bệnh theo Điều 30 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014.
4. Đại diện giữa vợ và chồng: Gồm đại diện theo ủy quyền và đại diện theo pháp luật khi một bên mất năng lực hành vi dân sự.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp gồm 120 bản án, quyết định giám đốc thẩm của Tòa án nhân dân tối cao và Tòa án các cấp trong giai đoạn từ năm 2015 đến năm 2018. Nguồn dữ liệu thứ cấp bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật từ Luật Hôn nhân và gia đình năm 2000, năm 2014, Bộ luật Dân sự năm 2005, năm 2015 cùng kinh nghiệm lập pháp của 5 quốc gia: Pháp, Đức, Nhật Bản (theo Điều 761 Bộ luật Dân sự Nhật Bản), Thái Lan (theo Điều 1490 Bộ luật Dân sự và Thương mại Thái Lan) và Campuchia (theo Điều 975 Bộ luật Dân sự Campuchia năm 2008).

Cỡ mẫu 120 bản án được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích tại 3 khu vực địa lý: miền Bắc, miền Trung và miền Nam. Lý do chọn phương pháp này nhằm đảm bảo tính đại diện cho các dạng tranh chấp điển hình như vay nợ tiêu dùng, thế chấp bất động sản và bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng. Tác giả kết hợp phương pháp phân tích quy phạm, phương pháp luật học so sánh và phương pháp tổng hợp án lệ nhằm đối chiếu mô hình lý luận với thực tiễn xét xử trong suốt timeline nghiên cứu 24 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực tiễn áp dụng pháp luật giai đoạn 2015 - 2018 chỉ ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, khoảng 68% các tranh chấp nợ chung phát sinh từ việc một bên đứng tên vay mượn nhưng viện dẫn lý do "nhu cầu thiết yếu của gia đình" theo Khoản 1 Điều 30. Sự thiếu vắng định lượng cụ thể về hạn mức chi tiêu dẫn đến tình trạng các Tòa án địa phương có tỷ lệ phán quyết bất nhất lên tới 32%.

Thứ hai, trong 42% vụ việc có tài sản chung đưa vào hoạt động kinh doanh riêng của một bên theo Điều 36, bên không tham gia kinh doanh thường từ chối trách nhiệm liên đới với lý do không ký tên trên hợp đồng tín dụng, gây khó khăn lớn cho việc thu hồi nợ của bên thứ ba ngay tình.

Thứ ba, vị trí kỹ thuật lập pháp của Điều 27 đặt trong Mục "Đại diện giữa vợ và chồng" là chưa thực sự logic. Điều này tạo ra khoảng trống khi giải quyết 30% trường hợp nghĩa vụ bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng do con chưa thành niên gây ra theo Điều 586 Bộ luật Dân sự năm 2015, vốn không thuộc quan hệ đại diện hay hợp đồng.

Thứ tư, cơ chế bảo đảm nghĩa vụ liên đới bằng tài sản còn thiếu đồng bộ: có tới 55% trường hợp cơ quan thi hành án gặp bế tắc khi xác định thứ tự ưu tiên thanh toán giữa khối tài sản chung hợp nhất và khối tài sản riêng của từng người.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh cấu trúc tranh chấp có thể được trực quan hóa qua biểu đồ phân loại nghĩa vụ, trong đó nghĩa vụ phát sinh từ hợp đồng vay tài sản chiếm 62%, nghĩa vụ từ giao dịch định đoạt bất động sản chiếm 23%, và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại chiếm 15%.

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng này xuất phát từ việc văn bản hướng dẫn dưới luật chưa theo kịp tốc độ phát triển của các quan hệ kinh tế. Khi so sánh với pháp luật của Nhật Bản và Cộng hòa Liên bang Đức, pháp luật các nước này quy định rõ quyền thông báo công khai trước việc không chịu trách nhiệm liên đới với bên thứ ba nhằm loại trừ rủi ro. Tại Thái Lan, Điều 1474 và 1490 phân định rất rành mạch giữa tài sản Sin Somros và nghĩa vụ phát sinh từ việc quản lý nội trợ. Việc hoàn thiện các tiêu chí định tính và định lượng cho khái niệm "nhu cầu thiết yếu" tại Việt Nam là yêu cầu cấp bách để bảo vệ trật tự giao lưu dân sự.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được kiến nghị thực hiện:

Thứ nhất, Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần ban hành Nghị quyết hướng dẫn áp dụng Điều 27 và Điều 30 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Mục tiêu là định lượng rõ khung giá trị giao dịch đáp ứng nhu cầu sinh hoạt thiết yếu tương ứng với mức thu nhập trung bình tại từng địa phương, hướng tới giảm 40% tỷ lệ bản án bị cấp phúc thẩm hủy hoặc sửa do đánh giá sai nghĩa vụ liên đới trong giai đoạn 2019 - 2021.

Thứ hai, Quốc hội và Ban soạn thảo luật cần tái cơ cấu vị trí kỹ thuật lập pháp của Điều 27 trong kỳ rà soát luật tới. Đề xuất chuyển quy định về trách nhiệm liên đới ra vị trí độc lập phía sau Điều 37 nhằm bao quát toàn diện cả nghĩa vụ theo thỏa thuận, nghĩa vụ theo luật định và nghĩa vụ bồi thường thiệt hại, chuẩn hóa 100% căn cứ xác định trách nhiệm.

Thứ ba, Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu liên thông quốc gia về tình trạng tài sản và giao dịch bảo đảm của vợ chồng. Lộ trình triển khai hoàn thành trong 2 năm nhằm đạt tỷ lệ đồng bộ dữ liệu trên 90%, ngăn chặn hành vi tẩu tán tài sản khi phát sinh nghĩa vụ nợ.

Thứ tư, Ngân hàng Nhà nước cần chuẩn hóa quy trình thẩm định tín dụng đối với khách hàng cá nhân đã kết hôn. Bắt buộc yêu cầu văn bản thỏa thuận đưa tài sản chung vào kinh doanh của cả hai vợ chồng theo Điều 36, giúp trên 80% tổ chức tín dụng phòng ngừa rủi ro pháp lý vô hiệu hợp đồng thế chấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân và Thư ký Tòa án: Tài liệu cung cấp cơ sở lý luận vững chắc và phương pháp đánh giá chứng cứ chuẩn xác để phân định ranh giới giữa nghĩa vụ riêng và nợ chung của vợ chồng trong hơn 1.000 vụ án hôn nhân gia đình phức tạp mỗi năm.
2. Luật sư và chuyên gia tư vấn pháp lý: Hỗ trợ xây dựng chiến lược tranh tụng, bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp cho thân chủ hoặc bên thứ ba ngay tình trong các vụ việc thu hồi nợ và phân chia tài sản chung.
3. Cán bộ quản lý rủi ro và pháp chế tại các tổ chức tín dụng: Nắm vững 5 dạng rủi ro pháp lý phổ biến khi giao kết hợp đồng vay vốn, hợp đồng thế chấp tài sản có sự tham gia của một bên vợ hoặc chồng.
4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Luật Dân sự: Nguồn tư liệu chuyên khảo có giá trị học thuật cao với hệ thống so sánh đối chiếu pháp luật quốc tế phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu khoa học.

Câu hỏi thường gặp

1. Giao dịch do một bên vợ hoặc chồng tự xác lập có làm phát sinh trách nhiệm liên đới không? Có, trách nhiệm liên đới vẫn phát sinh nếu giao dịch đó nhằm đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình theo Khoản 1 Điều 30 hoặc thuộc phạm vi đại diện hợp pháp theo các Điều 24, 25, 26 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, dù bên kia không trực tiếp ký tên.

2. Nhu cầu thiết yếu của gia đình được xác định như thế nào trong thực tiễn xét xử? Nhu cầu thiết yếu bao gồm chi phí ăn, ở, mặc, học tập, khám chữa bệnh thông thường theo quy định tại Khoản 20 Điều 3 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014. Tòa án căn cứ vào hoàn cảnh kinh tế thực tế của từng gia đình để xác định tính hợp lý của khoản chi.

3. Thứ tự xử lý tài sản khi thực hiện trách nhiệm liên đới được quy định ra sao? Căn cứ Điều 33 và 37 Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, khối tài sản chung hợp nhất của vợ chồng sẽ được ưu tiên sử dụng trước để thanh toán. Nếu tài sản chung không đủ, bên có quyền được yêu cầu xử lý tiếp tài sản riêng của mỗi bên theo Điều 288 Bộ luật Dân sự năm 2015.

4. Cha mẹ có phải chịu trách nhiệm liên đới khi con chưa thành niên gây thiệt hại không? Theo Điều 586 Bộ luật Dân sự năm 2015, nếu con dưới 15 tuổi gây thiệt hại thì cha mẹ phải bồi thường toàn bộ bằng tài sản chung. Con từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi bồi thường bằng tài sản riêng, nếu thiếu thì cha mẹ bồi thường phần còn lại.

5. Một bên vay tiền kinh doanh riêng thì bên còn lại có phải liên đới trả nợ không? Bên còn lại chỉ phải liên đới chịu trách nhiệm nếu hai người có văn bản thỏa thuận đưa tài sản chung vào kinh doanh theo Điều 36, hoặc khoản lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh đó được chứng minh là nguồn sống duy nhất của cả gia đình.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về trách nhiệm liên đới của vợ chồng trên nền tảng 2 trụ cột: quan hệ hôn nhân hợp pháp và chế độ sở hữu chung hợp nhất.
• Đánh giá sâu sắc 4 dạng căn cứ phát sinh trách nhiệm liên đới theo Luật Hôn nhân và gia đình năm 2014, chỉ rõ những điểm tiến bộ vượt bậc so với Luật năm 2000.
• Phát hiện 4 điểm bất cập nổi cộm trong thực tiễn xét xử 120 vụ án tại Tòa án các cấp liên quan đến định danh nhu cầu thiết yếu và đại diện kinh doanh.
• Đề xuất 5 nhóm giải pháp đồng bộ về sửa đổi kỹ thuật lập pháp, ban hành Nghị quyết hướng dẫn của Tòa án nhân dân tối cao và liên thông dữ liệu tài sản.
• Xác định lộ trình hoàn thiện thể chế giai đoạn 2018 - 2025 nhằm tăng cường tính minh bạch, bảo vệ gia đình và duy trì sự ổn định bền vững của thị trường tài chính dân sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ TRÁCH NHIỆM LIÊN ĐỚI THỰC HIỆN NGHĨA VỤ DÂN SỰ CỦA VỢ CHỒNG 1. Khái niệm thực hiện nghĩa vụ dân sự Thực hiện nghĩa vụ dân sự là việc người có nghĩa vụ dân sự phải làm hoặc không được làm một công việc theo một thời hạn nhất định đã được xác định trong nội dung của quan hệ nghĩa vụ dân sự, qua đó thỏa mãn quyền dân sự tương ứng của bên kia. Thông qua hành vi thực hiện nghĩa vụ của người có nghĩa vụ, quyền và lợi ích hợp pháp của người có quyền sẽ được thỏa mãn. Xét về nguồn gốc, nghĩa vụ có thể được phát sinh theo ý chí của các chủ thể hay phát sinh theo ý chí của Nhà nước thì người có nghĩa vụ vẫn phải thực hiện nghĩa vụ của mình trước người có quyền.

Việc thực hiện nghĩa vụ của người có nghĩa vụ không thể được tiến hành một cách tùy tiện mà cần phải tuân theo những nguyên tắc nhất định. Điều 283 BLDS 2005 quy định về nguyên tắc thực hiện nghĩa vụ dân sự như sau “Bên có nghĩa vụ dân sự phải thực hiện nghĩa vụ của mình một cách trung thực, theo tinh thần hợp tác, đúng cam kết, không trái pháp luật, đạo đức xã hội” Theo nguyên tắc này, khi thực hiện nghĩa vụ dân sự, người có nghĩa vụ phải trung thực, không được lừa dối hoặc có những hành vi cản trở sự tiếp nhận nghĩa vụ đối với người có quyền. Để đảm bảo lợi ích hợp pháp cho người có quyền, việc thực hiện nghĩa vụ của người có nghĩa vụ phải theo tinh thần hợp tác, đúng cam kết. Về nguyên tắc, pháp luật tôn trọng cam kết, thỏa thuận của các chủ thể trong quan hệ nghĩa vụ nhưng trên nguyên tắc những cam kết, thỏa thuận đó không được vi phạm điều cấm của pháp luật và không trái đạo đức xã hội.

Khái niệm trách nhiệm liên đới Theo “Từ điển tiếng Việt phổ thông”, trách nhiệm là phần việc được giao cho hoặc coi như được giao cho, phải bảo đảm làm tròn, nếu kết quả không tốt thì phải gánh chịu phần hậu quả. Từ đồng nghĩa với nó là “bổn phận” có nghĩa là sự 8 ràng buộc đối với lời nói, hành vi của mình, bảo đảm đúng đắn, nếu sai trái thì phải gánh chịu phần hậu quả [48]. Trách nhiệm trong “Từ điển từ và ngữ Việt Nam” được định nghĩa là nhiệm vụ phải gánh vác về phía mình và sự chịu kết quả về công việc của mình trước ai [25]. Để có cái nhìn tổng quan về chế định trách nhiệm liên đới, chúng ta cần tìm hiểu về hai chế định nghĩa vụ và trách nhiệm dân sự.

Theo BLDS 2015 thì nghĩa vụ là việc mà theo đó, một hoặc nhiều chủ thể phải chuyển giao vật, chuyển giao quyền, trả tiền hoặc giấy tờ có giá, thực hiện công việc khác hoặc không được thực hiện công việc nhất định vì lợi ích của một hoặc nhiều chủ thể khác (Điều 274 BLDS 2015). Về trách nhiệm dân sự, Điều 351 BLDS 2015 quy định trách nhiệm dân sự chỉ xuất hiện khi bên có nghĩa vụ không thực hiện đúng thời hạn, thực hiện không đầy đủ hoặc thực hiện không đúng nội dung của nghĩa vụ. Như vậy, mối quan hệ giữa các căn cứ làm phát sinh nghĩa vụ, nghĩa vụ và trách nhiệm dân sự được thể hiện qua sơ đồ sau: Xác lập Vi phạm Các căn cứ Điều Nghĩa vụ Trách nhiệm dân sự 275 BLDS 2015. Từ các khái niệm trên, có thể hiểu rằng việc không thực hiện, thực hiện không đầy đủ hoặc không đúng nghĩa vụ liên đới của bên có nghĩa vụ sẽ dẫn đến hậu quả là phải gánh chịu trách nhiệm dân sự liên đới.