Luận Văn Thạc Sĩ: Tối Ưu Điều Kiện Nhân Giống Cấp 1 Nấm Đông Trùng Hạ Thảo Cordyceps Militaris

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tối ưu các điều kiện nhân giống cấp 1 nấm đông trùng hạ thảo cordyceps militaris, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải

• Tác giả: Nguyễn Mạnh Cường
• Người hướng dẫn: TS. Dương Văn Cường
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Công nghệ Sinh học
• Đề tài: Tối ưu các điều kiện nhân giống cấp 1 nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Ý NGHĨA KHOA HỌC
• 1.1.2. Ý NGHĨA THỰC TIỄN
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. CƠ SỞ KHOA HỌC
• 2.2. TÊN GỌI ĐÔNG TRÙNG HẠ THẢO
• 2.3. NẤM CORDYCEPS MILITARIS
• 2.4. GIÁ TRỊ DƯỢC LIỆU CỦA NẤM
• 2.5. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 2.5.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI
• 2.5.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG NƯỚC
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU. VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 3.2. ĐỊA ĐIỂM VÀ THỜI GIAN TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU
• 3.3. THỜI GIAN TIẾN HÀNH
• 3.4. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.5.1. NHỮNG MÔI TRƯỜNG CƠ BẢN ĐƯỢC SỬ DỤNG
• 3.5.2. PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH
• 3.5.3. CHỈ TIÊU THEO DÕI, PHƯƠNG PHÁP THU THẬP VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU SỰ SINH TRƯỞNG CỦA NẤM CORDYCEPS MILITARIS TRÊN MÔI TRƯỜNG CƠ BẢN ĐỂ XÁC ĐỊNH MÔI TRƯỜNG TỐI ƯU
• 4.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA NHỘNG TẰM ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NẤM CORDYCEPS MILITARIS
• 4.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA NHIỆT ĐỘ KHÔNG KHÍ ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NẤM CORDYCEPS MILITARIS
• 4.4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA PH BƯỚC ĐẦU ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NẤM CORDYCEPS MILITARIS
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Luận văn tập trung vào việc tối ưu điều kiện nhân giống cấp 1 của nấm Cordyceps militaris, một loại nấm dược liệu quý. Mục tiêu chính là xác định các yếu tố môi trường tối ưu như nhiệt độ, pH, và thành phần dinh dưỡng để nâng cao hiệu quả nhân giống. Nghiên cứu này có ý nghĩa khoa học và thực tiễn, góp phần vào việc phát triển quy trình sản xuất nấm Cordyceps militaris tại Việt Nam.

1.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu đưa ra cơ sở khoa học về ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến sự sinh trưởng của nấm Cordyceps militaris trong giai đoạn nhân giống cấp 1. Kết quả nghiên cứu sẽ là nền tảng cho các nghiên cứu chuyên sâu hơn về loại nấm này.

1.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu giúp hoàn thiện quy trình sản xuất nấm Cordyceps militaris, phục vụ nhu cầu thị trường dược liệu. Đồng thời, nghiên cứu cũng mở ra hướng phát triển công nghệ sinh học trong nuôi trồng nấm dược liệu tại Việt Nam.

II. Tổng quan về nấm Cordyceps militaris

Nấm Cordyceps militaris là một loại nấm dược liệu quý, được sử dụng trong y học cổ truyền Trung Quốc và các nước Đông Á. Nấm này có nhiều hoạt chất sinh học như cordycepin, adenosine, và polysaccharides, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Nghiên cứu này tập trung vào việc tối ưu hóa điều kiện nuôi cấy để nâng cao hiệu quả nhân giống.

2.1. Giá trị dược liệu

Nấm Cordyceps militaris chứa nhiều hoạt chất có giá trị dược liệu cao như cordycepin, adenosine, và polysaccharides. Các hoạt chất này có tác dụng kháng khuẩn, chống ung thư, và tăng cường hệ miễn dịch.

2.2. Tình hình nghiên cứu

Trên thế giới, nấm Cordyceps militaris đã được nghiên cứu rộng rãi về giá trị dược liệu và phương pháp nuôi trồng. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về loại nấm này còn hạn chế, đặc biệt là trong giai đoạn nhân giống cấp 1.

III. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng các phương pháp thí nghiệm để xác định môi trường tối ưu cho sự sinh trưởng của nấm Cordyceps militaris. Các yếu tố được khảo sát bao gồm môi trường dinh dưỡng, nhiệt độ, pH, và ảnh hưởng của nhộng tằm. Kết quả được đánh giá dựa trên đường kính sinh trưởng của hệ sợi nấm.

3.1. Môi trường nuôi cấy

Nghiên cứu sử dụng các môi trường cơ bản như PDA và CB để đánh giá sự sinh trưởng của nấm. Kết quả cho thấy môi trường PDA là tối ưu nhất cho sự phát triển của hệ sợi nấm.

3.2. Ảnh hưởng của nhộng tằm

Nhộng tằm được bổ sung vào môi trường nuôi cấy để đánh giá ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của nấm. Kết quả cho thấy nhộng tằm có tác dụng tích cực, giúp tăng đường kính sinh trưởng của hệ sợi nấm.

IV. Kết quả và thảo luận

Nghiên cứu đã xác định được các điều kiện tối ưu cho sự sinh trưởng của nấm Cordyceps militaris. Môi trường PDA với nhiệt độ 25°C và pH 6.0 là điều kiện lý tưởng nhất. Bổ sung nhộng tằm cũng giúp tăng hiệu quả nhân giống. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển quy trình sản xuất nấm dược liệu.

4.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ

Nhiệt độ 25°C được xác định là tối ưu cho sự sinh trưởng của nấm Cordyceps militaris. Nhiệt độ cao hơn hoặc thấp hơn đều làm giảm hiệu quả nhân giống.

4.2. Ảnh hưởng của pH

pH 6.0 là giá trị tối ưu cho sự phát triển của hệ sợi nấm. Các giá trị pH khác làm giảm đáng kể đường kính sinh trưởng của nấm.

V. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã thành công trong việc tối ưu hóa điều kiện nhân giống cấp 1 cho nấm Cordyceps militaris. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học quan trọng để phát triển quy trình sản xuất nấm dược liệu tại Việt Nam. Cần tiếp tục nghiên cứu để hoàn thiện quy trình và ứng dụng vào sản xuất công nghiệp.

5.1. Kết luận

Nghiên cứu đã xác định được môi trường PDA, nhiệt độ 25°C, và pH 6.0 là điều kiện tối ưu cho sự sinh trưởng của nấm Cordyceps militaris. Bổ sung nhộng tằm cũng giúp tăng hiệu quả nhân giống.

5.2. Đề xuất

Cần tiếp tục nghiên cứu để tối ưu hóa quy trình nhân giống và ứng dụng vào sản xuất công nghiệp. Đồng thời, cần mở rộng nghiên cứu về các hoạt chất dược liệu trong nấm Cordyceps militaris.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Đông trùng hạ thảo (Cordyceps spp.) là một trong những loại dược liệu quý hiếm bậc nhất trong y học cổ truyền phương Đông với lịch sử ứng dụng trên 2.000 năm. Trên thị trường dược liệu toàn cầu, loài tự nhiên Ophiocordyceps sinensis (thu hái chủ yếu tại vùng cao nguyên Tây Tạng ở độ cao 3.000 – 4.000 m) có giá thành vô cùng đắt đỏ, dao động từ 20.000 đến 100.000 USD/kg do sản lượng ngoài tự nhiên ngày càng cạn kiệt và bị kiểm soát khai thác nghiêm ngặt. Để giải quyết bài toán khan hiếm nguồn cung, loài Cordyceps militaris (nhộng trùng thảo) đã trở thành đối tượng thay thế chiến lược nhờ sở hữu hàm lượng hoạt chất sinh học tương đương hoặc vượt trội—đặc biệt là cordycepin ($C_{10}H_{13}N_5O_3$), adenosine, polysaccharide và D-mannitol—đồng thời có khả năng nuôi cấy nhân tạo trên môi trường nhân tạo.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất trong quy trình sản xuất nấm Cordyceps militaris quy mô bán công nghiệp và công nghiệp tại Việt Nam là chất lượng nguồn giống cấp 1 (giống thuần khiết trên môi trường thạch). Giai đoạn nhân giống cấp 1 đóng vai trò quyết định đến 70% tỷ lệ thành công của toàn bộ chu kỳ sinh trưởng quả thể. Các cơ sở nuôi trồng thường gặp phải các vấn đề nghiêm trọng:

• Hệ sợi nấm sinh trưởng chậm, tơ mỏng và yếu khi thiếu hụt các vi chất đặc thù từ ký chủ tự nhiên.
• Hiện tượng thoái hóa giống nhanh chóng sau các chu kỳ cấy chuyền do không tối ưu hóa được thành phần dinh dưỡng và các yếu tố lý hóa.
• Sự mất cân bằng giữa nguồn carbon/nito ($C/N$) dẫn đến hệ sợi không tích lũy đủ tiền chất để kích hoạt quá trình hình thành sắc tố carotenoid và thể quả ở các cấp giống tiếp theo.

Đề tài khóa luận tốt nghiệp "Tối ưu các điều kiện nhân giống cấp 1 nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris" (chuyên ngành Công nghệ Sinh học, Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên, thực hiện tại Viện Khoa học Sự sống) được triển khai nhằm giải quyết triệt để các nút thắt kỹ thuật trên thông qua 4 mục tiêu cụ thể:

1. Xác định môi trường dinh dưỡng thạch cơ bản tối ưu cho sự sinh trưởng hệ sợi Cordyceps militaris.
2. Đánh giá và xác định tỷ lệ bổ sung bột nhộng tằm (Bombyx mori) thích hợp nhất nhằm tăng tốc độ phát triển sinh khối sợi tơ.
3. Xác định ngưỡng nhiệt độ nuôi cấy định ôn chuẩn xác giúp hệ sợi đạt tốc độ lan tơ cực đại.
4. Xác định dải pH ban đầu tối ưu của môi trường nuôi cấy.

Giải pháp kỹ thuật của đề tài dựa trên việc mô phỏng sinh thái học dinh dưỡng tự nhiên của nấm ký sinh côn trùng cánh vẩy (Lepidoptera), kết hợp phương pháp tối ưu hóa từng nhân tố đơn lẻ (One-Factor-At-A-Time - OFAT) có đối chứng ngẫu nhiên lặp lại 3 lần.

[Chủng giống gốc Viện Di truyền Nông nghiệp] 
[Hoạt hóa lỏng: Peptone 5g/L, Sucrose 10g/L, MgSO4, 23°C, 100 rpm]
[Cấy chấm điểm lên môi trường tối ưu P10 (PDA + 10% Bột nhộng tằm)]
[Ủ định ôn: T = 22°C, pH = 6.0, Tối hoàn toàn] 
[Hệ sợi thuần cấp 1: D = 69.29 mm sau 25 ngày, tơ dày vươn tỏa, sắc cam đậm]

Kết quả kỳ vọng đo lường được:

• Rút ngắn thời gian lan kín đĩa petri ($\varnothing = 90\text{ mm}$) từ 30–35 ngày xuống còn 22–25 ngày.
• Đạt đường kính khuẩn lạc trung bình $> 65\text{ mm}$ sau 25 ngày nuôi cấy.
• Tỷ lệ nhiễm tạp khuẩn/nấm mốc $< 1%$.
• Hệ sợi nấm dày, phân nhánh mạnh, có sắc tố vàng cam đặc trưng biểu hiện sức sống cao.

Phạm vi & Giới hạn: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn nhân giống cấp 1 (môi trường thạch đĩa petri và ống thạch nghiêng) của chủng nấm Cordyceps militaris định danh từ Viện Di truyền Nông nghiệp Việt Nam, không bao gồm giai đoạn nuôi trồng quả thể thương phẩm trên giá thể rắn và chưa định lượng hàm lượng hoạt chất bằng HPLC ở pha sinh dưỡng sợi nấm.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Trong nuôi cấy vi nấm nói chung và nấm dược liệu nói riêng, môi trường dinh dưỡng và các yếu tố môi trường (nhiệt độ, pH) quyết định trực tiếp đến hoạt lực phân chia tế bào đỉnh sợi nấm (hyphal tip growth). Dưới đây là bảng phân tích ưu - nhược điểm của các môi trường thạch phổ biến:

Tiêu chí	Môi trường PDA (Potato Dextrose Agar)	Môi trường CB (Tổng hợp Glucose-Peptone)	Môi trường Czapek - Dox (Vô cơ tổng hợp)
Thành phần chính	Khoai tây (200g), Dextrose (20g), Agar (20g) / 1L	Glucose (4g), Peptone (6g), Cao men (4g), Đường kính (10g), Agar (20g) / 1L	Saccaroza (30g), $NaNO_3$ (2g), $K_2HPO_4$ (1g), $MgSO_4\cdot 7H_2O$ (0.5g), $KCl$ (0.5g), Agar (20g) / 1L
Nguồn Carbon & Nito	Carbon tự nhiên phức hợp + Dextrose đơn giản	Đường đơn + Đạm hữu cơ thủy phân	Đường đôi + Đạm vô cơ ($NO_3^-$)
Độ ổn định sinh trưởng	Rất cao, tốc độ tăng trưởng tơ nấm duy trì đều suốt 25 ngày	Tăng trưởng nhanh 10 ngày đầu, suy thoái mạnh sau 15 ngày	Cực kém, nấm hầu như không tạo sợi tơ hoặc dừng phát triển
Tốc độ lan sợi (sau 25 ngày)	$50.27\text{ mm}$ (Dày, sắc cam rõ)	$42.45\text{ mm}$ (Mỏng, sợi nấm ngắn)	Không đo được ($< 5\text{ mm}$, chỉ 2/30 đĩa mọc)
Giá thành / Độ sẵn có	Chi phí thấp, nguyên liệu sẵn có, dễ pha chế	Chi phí trung bình (cần cao nấm men, peptone chuẩn)	Chi phí cao, hóa chất tinh khiết

Ma trận phân loại yêu cầu kỹ thuật (MoSCoW Framework) cho quy trình giống cấp 1:

• Must have (Bắt buộc): Nguồn dinh dưỡng giàu carbon tự nhiên; bổ sung amino acid và lipid từ nhộng tằm; kiểm soát nhiệt độ nghiêm ngặt $20 - 24^\circ\text{C}$; độ vô trùng tuyệt đối trong quá trình thao tác.
• Should have (Nên có): Kiểm soát pH chuẩn ở mức $6.0 \pm 0.2$; buồng nuôi tối hoàn toàn để bảo vệ hệ sợi khỏi quá trình quang hóa sớm; thiết bị đo quang/chuẩn độ pH điện tử.
• Could have (Có thể có): Hệ thống cấp khí sạch lọc HEPA H14 liên tục; tủ định ôn tích hợp điều khiển độ ẩm tự động ($RH = 70 - 75%$).
• Won't have (Không sử dụng): Chiếu sáng nhân tạo ở giai đoạn sợi tơ cấp 1; sử dụng đạm vô cơ đơn thuần làm nguồn nitơ duy nhất; nhiệt độ nuôi cấy $> 26^\circ\text{C}$.

Thiết kế hệ thống và quy trình kỹ thuật

Hệ thống sản xuất giống cấp 1 được chuẩn hóa theo sơ đồ chuỗi công nghệ phòng thí nghiệm đạt chuẩn an toàn sinh học cấp độ 1 (Biosafety Level 1):

Phương pháp nghiên cứu (Methodology)

Nghiên cứu áp dụng phương pháp bố trí thí nghiệm khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (Completely Randomized Design - CRD) với 3 lần lặp lại độc lập cho mỗi công thức (mỗi lần lặp lại gồm 10 đĩa petri, tổng cộng 30 đơn vị thí nghiệm/công thức).

Thuật toán đo đạc và xử lý thống kê: Đường kính sinh trưởng của hệ sợi nấm ($D$) được tính theo giá trị trung bình cộng của 2 đường kính trực giao đo tại mặt đáy đĩa petri: $$D = \frac{D_1 + D_2}{2}$$ Trong đó:

• $D_1$: Đường kính khuẩn lạc theo trục tung (mm).
• $D_2$: Đường kính khuẩn lạc theo trục hoành (vuông góc với $D_1$) (mm).

Toàn bộ dữ liệu thực nghiệm được xử lý thống kê, tính toán giá trị trung bình ($\bar{X}$) và độ lệch chuẩn bằng phần mềm Microsoft Excel 2010.

---

Implementation và kết quả

Quy trình thực nghiệm chi tiết

Quy trình kỹ thuật được chuẩn hóa thành thuật toán các bước thao tác (standard operating procedure):

def prepare_and_inoculate_f1_spawn():
    """
    Quy trinh chuan hoa toi uu hoa nhan giong cap 1 Cordyceps militaris
    """
    materials = {
        "potato_extract": 200,      # g/L
        "dextrose": 20,             # g/L
        "agar": 20,                 # g/L
        "silkworm_pupa_powder": 100,# g/L (10% w/v - P10 Formula)
        "distilled_water": 1000     # mL
    }
    
    # 1. Chiet xuat va phoi tron co chat
    medium = formulate_medium(materials)
    medium.adjust_ph(target=6.0, tolerance=0.1)
    
    # 2. Tiet trung nhiet am
    autoclave(medium, temp_celsius=121, pressure_atm=1.0, duration_minutes=30)
    
    # 3. Do dia va vo trung hoa
    plates = pour_petri_dishes(medium, volume_per_plate_ml=20)
    uv_sterilization(plates, duration_minutes=30)
    
    # 4. Cay truyen cham diem tu nguon hoat hoa
    inoculate_point(plates, source="active_liquid_mycelium_23C")
    
    # 5. Nuoi dinh on toi uu
    incubator_params = {
        "temperature": 22.0,       # do C
        "light_lux": 0,            # Toi hoan toan
        "relative_humidity": 70    # %
    }
    growth_results = monitor_growth(plates, incubator_params, duration_days=25)
    return growth_results

Dữ liệu kiểm nghiệm và phân tích thống kê

1. Động thái sinh trưởng trên các môi trường cơ bản

Kết quả theo dõi đường kính hệ sợi $C. militaris$ trên 3 môi trường cơ bản (nhiệt độ $24^\circ\text{C}$, pH $6.5$, không chiếu sáng):

Môi trường	Ngày 5 (mm)	Ngày 10 (mm)	Ngày 15 (mm)	Ngày 20 (mm)	Ngày 25 (mm)	Đặc điểm hình thái sợi
PDA	10.82	21.46	32.63	42.34	50.27	Sợi trắng ngà, bề mặt xốp, phân nhánh đều, chuyển cam đậm
CB	12.21	23.65	30.82	37.24	42.45	Sợi trắng xám, đan sát nhau, tốc độ giảm mạnh từ sau ngày 10
Czapek-Dox	Dấu chấm nhỏ	Dấu chấm nhỏ	Ngừng phát triển	Ngừng phát triển	Không đạt	Tơ nấm thoái hóa, chỉ 2/30 đĩa xuất hiện chấm khuẩn lạc

Đánh giá: Môi trường PDA duy trì tốc độ phát triển ổn định ($1.97\text{ mm/ngày}$), vượt trội $18.42%$ so với CB ở ngày thứ 25. PDA được chọn làm môi trường nền.

2. Ảnh hưởng của tỷ lệ bổ sung bột nhộng tằm

Thực hiện trên nền môi trường PDA với các tỷ lệ nhộng tằm: 0% (PDA), 5% (P05), 10% (P10), 15% (P15), 20% (P20):

Công thức	Ngày 5 (mm)	Ngày 10 (mm)	Ngày 15 (mm)	Ngày 20 (mm)	Ngày 25 (mm)	Tốc độ tăng trưởng trung bình (mm/ngày)
P10 (10% nhộng)	14.84	29.62	42.38	53.47	62.43	2.50
P05 (5% nhộng)	12.53	24.56	37.72	46.15	56.52	2.26
PDA (0% nhộng)	10.82	21.46	32.63	42.34	50.27	2.01
P15 (15% nhộng)	10.54	19.63	29.84	40.05	47.03	1.88
P20 (20% nhộng)	10.03	18.87	27.36	36.42	43.62	1.74

Quy luật rút ra: Thứ tự sinh trưởng: $\text{P10} > \text{P05} > \text{PDA} > \text{P15} > \text{P20}$. Việc bổ sung 10% nhộng tằm giúp tăng trưởng kích thước khuẩn lạc thêm $+24.19%$ so với đối chứng PDA. Tuy nhiên, khi nâng nồng độ lên 15–20%, nồng độ lipid và protein quá cao gây ức chế thẩm thấu và làm chậm quá trình hô hấp tế bào nấm.

3. Ảnh hưởng của dải nhiệt độ nuôi cấy

Thử nghiệm trên môi trường P10 ở các thang nhiệt độ: $18^\circ\text{C}, 20^\circ\text{C}, 22^\circ\text{C}, 24^\circ\text{C}, 26^\circ\text{C}$:

Nhiệt độ	Ngày 5 (mm)	Ngày 10 (mm)	Ngày 15 (mm)	Ngày 20 (mm)	Ngày 25 (mm)	Tỷ lệ tăng trưởng so với đối chứng 24°C
22°C	15.73	32.11	45.34	58.35	67.72	+8.47%
20°C	14.05	28.41	41.52	51.17	63.51	+1.73%
24°C	14.84	29.62	42.38	53.47	62.43	Quy chuẩn
18°C	12.07	24.25	35.41	44.23	55.43	-11.21%
26°C	10.45	19.63	27.21	35.51	45.43	-27.23%

Đánh giá: Nhiệt độ tối ưu đạt được tại $22^\circ\text{C}$ ($67.72\text{ mm}$). Khi nhiệt độ tăng lên $26^\circ\text{C}$, tốc độ phát triển giảm sút nghiêm trọng tới $32.91%$ so với mức đỉnh $22^\circ\text{C}$, sợi nấm mảnh và thưa.

4. Ảnh hưởng của pH môi trường ban đầu

Thực hiện trên môi trường P10, nhiệt độ cố định $22^\circ\text{C}$, khảo sát pH: 5.0, 5.5, 6.0, 6.5, 7.0:

Mức pH	Ngày 5 (mm)	Ngày 10 (mm)	Ngày 15 (mm)	Ngày 20 (mm)	Ngày 25 (mm)	Hiệu quả lan tơ
pH = 6.0	16.25	34.62	48.53	59.21	69.29	Tối ưu tuyệt đối, sắc tố cam rực rỡ
pH = 6.5	15.73	32.11	45.34	56.35	67.72	Rất tốt
pH = 5.5	15.12	30.17	43.12	50.63	63.42	Tốt
pH = 7.0	11.42	23.71	30.46	46.32	53.44	Trung bình
pH = 5.0	9.65	17.34	26.42	34.15	48.64	Kém, sợi còi cọc

Kết quả chung cuộc: Bộ thông số hoàn hảo nhất cho nhân giống cấp 1 là Môi trường P10 (PDA + 10% nhộng tằm), Nhiệt độ $22^\circ\text{C}$, pH = 6.0, giúp đường kính sợi nấm đạt $69.29\text{ mm}$ sau 25 ngày (tăng trưởng $+37.84%$ so với công thức chuẩn PDA ban đầu ở $24^\circ\text{C}$).

---

Đổi mới và đóng góp

Nghiên cứu mang lại những đóng góp khoa học và giá trị thực tiễn nổi bật:

1. Chuẩn hóa công thức dinh dưỡng sinh thái (Ecological-mimicking Medium): Việc xác định chính xác tỷ lệ bổ sung 10% bột nhộng tằm (P10) vào nền PDA là giải pháp đột phá giúp cung cấp đầy đủ các chuỗi peptide ngắn, acid béo chưa bão hòa và các vi chất khoáng mà môi trường tổng hợp không thể đáp ứng.
2. Khắc phục triệt để hiện tượng suy kiệt dinh dưỡng của môi trường hóa học: Chứng minh môi trường vô cơ Czapek-Dox hoàn toàn không thích hợp cho C. militaris, đồng thời làm rõ cơ chế giảm tốc sinh trưởng của môi trường CB sau chu kỳ 10 ngày do cạn kiệt nguồn đạm hữu cơ.
3. Thiết lập bản đồ sinh thái lý hóa tối ưu: Xác định điểm cân bằng năng lượng ở $22^\circ\text{C}$ (thấp hơn mức $25^\circ\text{C}$ thông thường của các loài nấm ăn thông thường) và pH 6.0, giúp tế bào nấm giảm thiểu năng lượng tiêu hao cho quá trình điều hòa áp suất thẩm thấu, tối ưu hóa quá trình sinh tổng hợp sinh khối.
4. Hiệu suất kinh tế - kỹ thuật vượt trội: So với quy trình nhân giống truyền thống trên môi trường PDA thuần, quy trình cải tiến P10-22°C-pH6.0 giúp tăng tốc độ mở rộng diện tích khuẩn lạc thêm $37.84%$, đồng thời tạo tiền đề cho hệ sợi tích lũy nồng độ sắc tố tiền chất cordycepin đậm đặc hơn.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Kịch bản triển khai sản xuất thực tế

Quy trình tối ưu hóa này được chuyển giao trực tiếp cho các phòng lab nghiên cứu giống nấm, trung tâm ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ và các trang trại nuôi trồng Đông trùng hạ thảo thương phẩm:

[Phòng Lab Nhân Giống Cấp 1]
[Nhân Giống Cấp 2 - Môi trường dịch thể lắc]
[Nhân Giống Cấp 3 & Nuôi Trồng Quả Thể Thương Phẩm]

Phân tích hiệu quả kinh tế (Cost-Benefit Analysis)

• Chi phí nguyên liệu: Bột nhộng tằm sấy khô có giá thành rẻ ($150.000 - 200.000\text{ VNĐ/kg}$). Với tỷ lệ phối trộn 10% ($100\text{g/L}$ môi trường lỏng/thạch), chi phí bổ sung cho mỗi đĩa petri hoặc ống thạch chỉ tăng thêm khoảng $300 - 500\text{ VNĐ/đơn vị}$.
• Hiệu quả thu hồi vốn (ROI):
  • Rút ngắn chu kỳ tạo giống cấp 1 từ 30 ngày xuống 20 ngày ($33.3%$ thời gian vận hành tủ định ôn).
  • Tỷ lệ nhiễm khuẩn và thoái hóa tơ giảm từ $8 - 10%$ xuống dưới $1.5%$.
  • Tăng tỷ lệ sống và mật độ điểm bật mầm quả thể ở giai đoạn thương phẩm lên $> 95%$, giúp tăng sản lượng quả thể tươi thêm $15 - 20%/\text{mẻ nuôi}$.

Lộ trình triển khai (Implementation Roadmap)

Giai đoạn 1 (Tháng 1-2): Setup phòng Lab & Kiểm định độ vô trùng hệ thống
Giai đoạn 2 (Tháng 3-4): Nhập chủng giống gốc & Chuẩn hóa mẻ giống P10 cấp 1
Giai đoạn 3 (Tháng 5-6): Chuyển tiếp nhân sinh khối cấp 2 dạng dịch thể lắc
Giai đoạn 4 (Tháng 7 trở đi): Chuyển giao sản xuất diện rộng trên cơ chất rắn

---

Hạn chế và hướng phát triển

Hạn chế kỹ thuật hiện tại

• Nghiên cứu mới dừng lại ở việc đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng hình thái (đo đường kính khuẩn lạc, quan sát mật độ sợi và màu sắc tơ nấm), chưa tiến hành định lượng nồng độ hoạt chất cordycepin và adenosine bằng sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC) ở pha sợi tơ.
• Chưa khảo sát sâu sự tương tác đồng thời giữa đa yếu tố (Response Surface Methodology - RSM) mà mới sử dụng phương pháp khảo sát đơn biến (OFAT).

Hướng nghiên cứu tiếp theo

• Nghiên cứu bổ sung các nguyên tố vi lượng ($Zn^{2+}, Mn^{2+}, Fe^{2+}$) và các chất kích thích sinh trưởng sinh học (chitosan, thiamine hydrochloride - Vitamin B1) vào môi trường P10.
• Phát triển công nghệ nhân giống cấp 2 dạng dịch thể lên men chìm (submerged fermentation) sử dụng dịch chiết nhộng tằm để rút ngắn chu kỳ nhân giống xuống còn 5–7 ngày.
• Ứng dụng chỉ thị phân tử RAPD và giải trình tự vùng gen ITS để kiểm soát độ ổn định di truyền của giống nấm qua các chu kỳ cấy truyền liên tục.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên & Học viên chuyên ngành Sinh học/CNSH/Nông nghiệp: Tiếp cận bộ dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác, phương pháp luận nghiên cứu tối ưu hóa vi sinh vật và quy chuẩn thiết kế thí nghiệm CRD có giá trị tham khảo học thuật cao.
• Kỹ thuật viên phòng nuôi cấy mô & nấm: Nắm vững phác đồ thao tác chi tiết (pha chế môi trường P10, chuẩn độ pH, kiểm soát chế độ nhiệt định ôn $22^\circ\text{C}$) để triển khai nhân giống với tỷ lệ thành công cao.
• Doanh nghiệp & Hợp tác xã nuôi trồng nấm dược liệu: Nâng cao chất lượng nguồn giống đầu vào, giảm tỷ lệ hư hao sinh khối, hạ giá thành sản xuất và nâng cao năng lực cạnh tranh cho sản phẩm nấm Đông trùng hạ thảo nội địa.
• Nhà khoa học & Dược lý học: Sở hữu cơ sở dữ liệu về đặc tính sinh học của chủng C. militaris phân lập tại Việt Nam, phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen quý và phát triển các sản phẩm thực phẩm chức năng bảo vệ sức khỏe.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Yêu cầu thiết bị tối thiểu để triển khai quy trình nhân giống cấp 1 P10 là gì?

Cần trang bị: Nồi hấp tiệt trùng Autoclave (đạt áp suất $1.0 - 1.1\text{ atm}$, $121^\circ\text{C}$), tủ an toàn sinh học cấp 2 (hoặc tủ cấy vi sinh vô trùng có đèn UV), tủ định ôn cài đặt nhiệt độ dải $18 - 25^\circ\text{C} \pm 0.5^\circ\text{C}$, máy đo pH điện tử, cân phân tích 4 số lẻ và bộ dụng cụ thủy tinh tiêu chuẩn.

2. Tại sao bổ sung 20% nhộng tằm (P20) lại làm giảm tốc độ sinh trưởng của nấm?

Hàm lượng nhộng tằm quá cao làm tăng nồng độ chất béo (lipid) và protein mạch dài trong môi trường, dẫn đến hiện tượng tăng áp suất thẩm thấu màng tế bào, cản trở sự khuếch tán oxy hòa tan và ức chế hoạt tính của các enzyme phân giải ngoại bào của nấm, khiến hệ sợi bị ngộ độc dinh dưỡng cục bộ.

3. Có thể thay thế bột nhộng tằm bằng bột đậu nành hoặc cao thịt được không?

Có thể thay thế một phần, nhưng hiệu quả lan tơ và hoạt lực của hệ sợi sẽ suy giảm. Nhộng tằm chứa thành phần acid amin đặc thù và các lipid tự nhiên tương thích hoàn hảo với sinh lý của loài nấm ký sinh côn trùng Cordyceps militaris, giúp kích hoạt các cụm gen sinh tổng hợp sắc tố và hoạt chất mà đạm thực vật thông thường không làm được.

4. Tại sao giai đoạn nhân giống cấp 1 phải ủ trong bóng tối hoàn toàn?

Ánh sáng kích thích hệ sợi nấm C. militaris chuyển sớm từ pha sinh trưởng sinh dưỡng (phát triển sợi tơ) sang pha sinh sản (kết hạch, hình thành thể quả non). Ở giai đoạn cấp 1, mục tiêu là tối đa hóa sinh khối sợi tơ khỏe mạnh; việc chiếu sáng sớm sẽ làm sợi tơ bị cằn cỗi và giảm tốc độ lan rộng của khuẩn lạc.

5. Dấu hiệu nhận biết giống cấp 1 Cordyceps militaris bị thoái hóa là gì?

Giống bị thoái hóa thường có các biểu hiện: Hệ sợi mọc lưa thưa, màu sắc chuyển sang trắng bợt hoặc xám đen thay vì màu cam đặc trưng, xuất hiện các đốm nhớt nhầy (nhiễm khuẩn), tơ nấm không ăn sâu vào thạch mà mọc co cụm trên bề mặt, hoặc tốc độ lan tơ $< 1.0\text{ mm/ngày}$ ở điều kiện nuôi chuẩn.

---

Kết luận

Đề tài "Tối ưu các điều kiện nhân giống cấp 1 nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris" đã giải quyết thành công các vấn đề then chốt trong kỹ thuật tạo nguồn giống nấm dược liệu chất lượng cao:

• Công thức môi trường chuẩn: Môi trường thạch khoai tây - dextrose bổ sung $10%$ bột nhộng tằm nguyên chất (P10).
• Thông số môi trường lý tưởng: Nhiệt độ nuôi cấy định ôn đạt $22^\circ\text{C}$, pH khởi điểm đạt $6.0$, nuôi cấy trong điều kiện bóng tối hoàn toàn.
• Chỉ số sinh học vượt trội: Khuẩn lạc đạt đường kính trung bình $69.29\text{ mm}$ sau 25 ngày nuôi cấy, hệ sợi nấm phát triển dày đặc, phân nhánh khỏe mạnh và mang sắc tố carotenoid màu cam rực rỡ.

Quy trình kỹ thuật được xác lập trong nghiên cứu này mang tính khả thi cao, chi phí thấp, dễ dàng làm chủ và chuyển giao công nghệ cho các cơ sở sản xuất nấm dược liệu quy mô vừa và lớn. Việc áp dụng công thức P10 cùng các thông số lý hóa chuẩn hóa sẽ tạo tiền đề vững chắc cho việc nâng cao năng suất, chuẩn hóa chất lượng quả thể nấm Đông trùng hạ thảo thương phẩm tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Đông trùng hạ thảo (ĐTHT) có bản chất là loài nấm ký sinh trên nhộng hoặc ấu trùng của một số loài côn trùng. Nấm đƣợc gọi là Đông trùng hạ thảo bởi quá trình sinh trƣởng và phát triển trong tự nhiên của chúng. Vào mùa đông, bào tử nấm xâm nhiễm, ký sinh vào cơ thể ấu trùng sống trong lòng đất. Đến mùa hè, khi nhiệt độ và độ ẩm tăng lên đạt đến điều kiện thích hợp, hệ sợi nấm phát triển sử dụng chất dinh dƣỡng trong sâu và hình thành quả thể nhú lên khỏi mặt đất nhƣng gốc vẫn dính liền vào thân sâu.

Đông trùng hạ thảo là dƣợc liệu quý hiếm, đƣợc sử dụng hơn 2000 năm trong y học cổ truyền Trung Quốc [23]. Đã có nhiều bài báo khoa học chứng nhận đƣợc trong quả thể nấm có chứa nhiều hoạt chất có hoạt tính sinh học cao nhƣ : Cordycepin, Adenosine, Polysaccharide, Mannitol, … [12]. Ngoài ra, Cordycepin còn có tiềm năng điều trị ung thƣ và u ác tính [12]. Adenosine có nhiều tác dụng dƣợc lý, nó có thể điều trị suy tim mãn tính.

Hơn nữa, đã có nghiên cứu chỉ ra rằng adenosine có tác dụng ức chế các bệnh về thần kinh, trong đó bao gồm quy định của giấc ngủ, mức độ hƣng phấn, giảm đau [33]. Mannitol đƣợc sử dụng nhƣ một loại thuốc lợi tiểu, chống các chứng ho ra máu [23]. ĐTHT còn có chứa nhiều loại vitamin (trong 100g ĐTHT có 0,12g vitamin B12; 29,19mg vitamin A; 116,03mg vitamin C; vitamin B2; vitamin E; vitamin K…), ngoài ra còn có khoảng 25 – 30 % protein. n 2 Trên thế giới các nhà khoa học đã nghiên cứu nấm ĐTHT từ sớm.

Những hợp chất quý có trong nấm đƣợc nghiên cứu kĩ hơn để sử dụng cho mục đích y học. Lƣợng nấm thu hoạch ngoài thiên nhiên mỗi năm không nhiều, chƣa đủ đáp ứng nhu cầu thị trƣờng nên việc nghiên cứu để nuôi trồng nhân tạo rất đƣợc quan tâm. Với nền khoa học công nghệ phát triển, nhiều nƣớc đã nuôi trồng thành công nấm trên chất nền rắn và áp dụng cho quy mô sản xuất công nghiệp. Tại Việt Nam, các công trình nghiên cứu về nấm ĐTHT còn hạn chế.

Các công trình đã đƣợc công bố về loài nấm dƣợc liệu quý này mới chỉ dừng lại ở việc phát hiện một số chủng có trong tự nhiên. Để nuôi trồng nhân tạo thành công nấm ĐTHT, cần phải có một chủng giống tốt và môi trƣờng thích hợp để nhân nuôi hệ sợi. Hiện nay, các tài liệu nghiên cứu về giai đoạn này còn khá hạn chế. Hơn nữa, đây cũng là bƣớc quan trọng có sự ảnh hƣởng trực tiếp tới sự thành công của quá trình nuôi trồng nhân tạo nấm.

Xuất phát từ thực tiễn đó, cũng nhƣ góp phần vào nghiên cứu môi trƣờng nuôi cấy Đông trùng hạ thảo tại Việt Nam tôi tiến hành thực hiện đề tài : “Tối ƣu các điều kiện nhân giống cấp 1 nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris” 1. Mục đích - Tối ƣu đƣợc các điều kiện nhân giống cấp 1 nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris. Yêu cầu - Xác định đƣợc môi trƣờng tối ƣu cho nấm Cordyceps militaris phát triển. - Xác định đƣợc ảnh hƣởng của nhộng tằm đến quá trình nuôi nấm Cordyceps militaris trong giai đoạn phát triển hệ sợi.

n 3 - Xác định đƣợc nhiệt độ thích hợp nhất cho nấm Cordyceps militaris sinh trƣởng và phát triển. - Xác định đƣợc giá trị pH thích hợp nhất cho nấm Cordyceps militaris sinh trƣởng và phát triển. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Quá trình nghiên cứu sẽ đƣa ra đƣợc sự ảnh hƣởng của môi trƣờng nuôi cấy, thành phần nhộng tằm bổ sung, nhiệt độ và pH đến sự sinh trƣởng và phát triển của nấm ĐTHT ở giai đoạn cấp 1.

Ý nghĩa thực tiễn Kết quả tối ƣu các điều kiện nhân giống cấp 1 nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps militaris sẽ là căn cứ khoa học giúp cho việc hoàn thiện quy trình sản xuất nấm phục vụ đời sống. Ngoài ra cũng làm cơ sở cho các nghiên cứu chuyên hơn về loại nấm dƣợc liệu quý này. n 4 Phần 2 TổNG QUAN TÀI LIệU 2. Cơ sở khoa học 2.

Tên gọi Đông trùng hạ Thảo “Dong Chong Xia Cao” (Đông trùng hạ thảo) là tên gọi của loài nấm Ophiocordyceps sinensis ký sinh trên ấu trùng của loài bọ cánh phấn. Trong y học của Tây Tạng loài nấm này có tên là "yartsa gunbu", còn trong y học Trung Quốc có tên là “Dong Chong Xia Cao” (mùa Đông là sâu, mùa hè là cỏ). Đông trùng hạ thảo là một phƣơng thuốc đã đƣợc sử dụng trong y học cổ truyền Trung Quốc trong hơn 700 năm [26]. Ngoài ra, tên gọi “Dong Chong Xia Cao” còn đƣợc công nhận với ý nghĩa rộng hơn ở Trung Quốc nhƣ sau [26] : - Các loại dƣợc liệu có nguồn gốc từ O.

- Thực phẩm chức năng có nguồn gốc từ O. - Các loại nấm Cordyceps spp. - Các loại nấm Ophiocordyceps spp. - Các loại dƣợc liệu thiên nhiên có quả thể mọc ra từ sâu bƣớm.

- Các sợi nấm của O. sinensis có nguồn gốc từ nuôi cấy. - Các sợi nấm của H. sinensis có nguồn gốc từ nuôi cấy.

- Các loại dƣợc liệu cổ truyền có nguồn gốc từ ấu trùng của hepialidae (Lepidoptera) bị ký sinh bởi O. - Các loại dƣợc liệu cổ truyền có nguồn gốc từ ấu trùng của thitarodes (syn. Hepialus) bị ký sinh bởi O. - Các loại dƣợc liệu cổ truyền có nguồn gốc từ ấu trùng của T.

armoricanus) bị ký sinh bởi O. n 5 - Các loại dƣợc liệu cổ truyền có nguồn gốc từ ấu trùng của hepialidae (Lepidoptera) bị ký sinh bởi Ophiocordyceps spp. - Các loại dƣợc liệu cổ truyền có nguồn gốc từ ấu trùng của hepialidae (Lepidoptera) bị ký sinh bởi Cordyceps spp. Nấm Cordycep militaris Nấm Cordyceps militaris một trong những loài đƣợc biết đến nhiều nhất của chi Cordyceps s.

Quả thể Ký chủ Hình 2.1: Nấm Codyceps Militaris [14] Giới :Fungi Ngành :Ascomycota Phân ngành :Ascomycotina Lớp :Ascomycetes/Pyrenomycetes Bộ :Hypocreales Họ :Clavicipataceae Chi :Cordyceps Loài :Cordyceps militaris Dƣới đây là tên thƣờng gọi của nấm Cordyceps militaris [14] : n 6 Bảng 2.1: Một số tên gọi của nấm Cordyceps militaris Tên thƣờng gặp Caterpillar fungus, Cordyceps, Cetepiller mushroom Tên Cordyceps militaris, Cordyceps mushroom, Deer Latin/English fungus, Caterpillar fungus Tên Trung Quốc Dong Chong Xia Cao, Summer grass-winter worm, Hia tsao tong tchong Tên Nhật Bản Tochukaso/Tochukasu, Totsu kasu Tên Hàn Quốc Tong ch'ug ha ch'o Tên Nepal Yarsagumba, Jeebanbuti, Sanjivani, Kiraghans Tên Tiberian Yarchakunbu Một số tên gọi Chong cao, Dong chong cao, Aweto khác Ký chủ phổ biến nhất của nó trong tự nhiên bao gồm ấu trùng của bọ cánh phấn (sâu bƣớm) và nhộng, có thể ký sinh lên ấu trùng của bọ cánh cứng, bộ cánh màng và cả côn trùng nhỏ. Ký chủ bọ cánh phấn của Cordyceps militaris thuộc các họ khác nhau gồm [30] : Scarabaeidae, Scolytidae, Tenebrionidae, Tipulidae, Cimbicidae, Arctiidae, Bombycidae, Drepanidae, Geometridae, Hepialidae, Lasiocampidae, Lymantriidae, Noctuidae, Notodontidae, Saturniidae, Sphingidae, Thyatiridae. n 7  Sự phân bố của nấm Cordyceps militaris Cordyceps militaris ngoài thiên nhiên ký sinh trên ấu trùng hoặc nhộng của các loài côn trùng cánh phấn. Mặc dù chi này có phân bố trên toàn thế giới, nhƣng Cordyceps militaris đƣợc phân bố chủ yếu ở các nƣớc Đông Á, nhƣ Trung Quốc, Nhật Bản và bán đảo Triều Tiên [12] .2: Sự phân bố của nấm Cordyceps militaris  Cơ chế xâm nhiễm Vào mùa đông, nấm bắt đầu ký sinh vào sâu non và làm chết sâu non vì ăn hết chất dinh dƣỡng của chúng.

Những con sâu này có thể đã ăn phải bào tử nấm hoặc chúng mắc bệnh nấm ký sinh từ các lỗ thở. Đến khi sợi nấm phát triển mạnh, chúng xâm nhiễm vào các mô vật chủ, sử dụng hoàn toàn các chất dinh dƣỡng trong cơ thể sâu. Đến một giai đoạn nhất định thƣờng là vào mùa hè ấm áp, nấm bắt đầu mọc ra khỏi sâu nhƣ một ngọn cỏ và vƣơn lên khỏi mặt đất phát triển thành dạng cây (hình dạng giống thực vật) và phát n 8 tán bào tử. Các bào tử nấm sống bên trong ấu trùng và phát triển.

Nấm sẽ tạo ra chất nền, từ đó mọc lên quả thể. Quả thể có dạng màu cam, gắn không chắc chắn trên cơ thể ký chủ. Những quả thể sẽ phát triển đến một độ dài khoảng 2-8 cm và có chiều rộng khoảng 0,5 cm [12].  Sơ lược nghiên cứu nấm Đông trùng hạ thảo Cordyceps sinensis và Cordyceps militaris Đông trùng hạ thảo là một loại nấm dƣợc liệu truyền thống nổi tiếng của Trung Quốc.

Các loài Cordyceps là một nguồn tài nguyên rất đa dạng và phong phú của tự nhiên với những hoạt tính sinh học hữu ích [14]. Một số loài Cordyceps từ lâu đã đƣợc sử dụng cho mục đích y tế ở Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc và các nƣớc Đông Á khác vì nhiều hoạt tính sinh học và dƣợc lý của chúng mà thƣờng là do sự hiện diện của các thành phần có hoạt tính sinh học quan trọng nhƣ adenosine, cordycepin và exopolysaccharides (EPS) [16]. Loài Cordyceps đƣợc sử dụng cho mục đích y học cổ truyền Trung Quốc chủ yếu là hai loài Cordyceps sinensis và Cordyceps militaris. Loài đƣợc biết đến tốt nhất của chi là Cordyceps sinensis.

Nó đã đƣợc sử dụng trong y học cho hơn 2000 năm ở Trung Quốc [23],[25]. Loại nấm này sống chủ yếu ở vùng cao nguyên nhƣ Tứ Xuyên ở Trung Quốc, hoặc Vân Nam ở Tây Tạng, ở độ cao giữa 3000 đến 4000 m [6]. Cordyceps sinensis có thể tổng hợp nhiều loại hoạt chất sinh lý nhƣ adenosine, cordycepin và polysaccharides [16],[19]. Đã có nghiên cứu chỉ ra hơn 30 hoạt tính của nấm Cordyceps sinensis bao gồm: điều hòa miễn dịch, ức chế miễn dịch, kháng độc tố, kháng u, chống viêm, chất chống oxy hóa, kháng khuẩn, bảo vệ gan, bổ thận, ổn định đƣờng huyết, giảm cholesterol, ngăn ngừa sơ vữa động mạch, hạ huyết áp và làm giảm áp suất máu, bổ phổi, ngăn chặn ảnh hƣởng của các gốc tự do, chống trầm cảm, ngăn ngừa loãng xƣơng, n 9 chống lại chứng thiếu máu não cục bộ, chống mệt mỏi, điều trị hen suyễn, tạo hồng cầu, ổn định nhịp tim, chống lão hóa, tăng cƣờng testosterone, an thần, ngăn ngừa và điều trị các tổn thƣơng ruột, nâng cao thể lực và tăng độ bền bỉ, cải thiện trí, ngăn chặn đào thải tế bào, và làm giảm bớt bệnh lupus [26].

So với Cordyceps sinensis, Cordyceps militaris dễ dàng nuôi hơn trong cả môi trƣờng rắn và chất lỏng với nguồn dinh dƣỡng nhiều carbon và nguồn nitơ. Cordyceps militaris cũng đã đƣợc sử dụng trong y học cổ truyền của Trung Quốc trong một thời gian dài. Gần đây, Cordyceps militaris ngày càng đƣợc xem nhƣ là một nguồn thay thế cho Cordyceps sinensis vì các chất có hoạt tính sinh học và tính chất dƣợc liệu tƣơng tự nhau [15],[17],[37].