Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ TỘI MUA BÁN TRÁI PHÉP CHẤT MA TÚY 1. Những vấn đề lý luận về Tội mua bán trái phép chất ma túy 1. Khái niệm về ma túy Y học phương Đông mà trung tâm cốt lõi của nó là y học Trung Hoa đã nghiên cứu và ứng dụng các loại thực vật, thảo dược trong chữa trị các loại bệnh tật. Trong các loại cây đó có cây thuốc phiện, cây cần sa, cây côca.
và sau đó người ta cũng phát hiện tác hại của nó. Ở Việt Nam, thuật ngữ "ma túy" xuất hiện ban đầu có nghĩa là thuốc phiện, rồi đến cây cần sa và cây côca. Do hình thức của từ này, kèm với những thời kỳ lịch sử mà ma túy tràn lan theo chân thực dân Pháp làm băng hoại các giá trị đạo đức xã hội, mà có một sự mặc định trong nhận thức của người dân Việt Nam từ xa xưa đến tận bây giờ rằng ma túy đi đôi với sự hủy diệt thân tâm con người. Bàn về nguồn gốc của ma túy, chúng ta có những chế phẩm sơ khai nhất là được chưng cất từ thiên nhiên, cụ thể là từ hoa anh túc, cây cần sa,… Song song đó, cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, kèm nhu cầu sản xuất số lượng lớn thành phẩm ma túy với chi phí rẻ hơn nhằm gia tăng lợi nhuận và giảm thời gian đưa ra thị trường nên bọn tội phạm còn tìm ra cách điều chế ma túy đá tổng hợp như methamphetamine từ những phòng thí nghiệm hóa học.
Do đó, khái niệm ma túy được mở rộng về nội dung, ở các nước khác nhau thì khái niệm ma túy cũng quan niệm khác nhau. Ma túy là một từ có nguồn gốc Hán mà hàm ý khái quát nhất có thể dịch và hiểu là “gây đắm đuối”. Ngày nay, ba chữ “Chất ma túy” để ám chỉ hàng loạt các chất gây nghiện ngập, mất kiểm soát về tâm thần, ảo giác; nhưng trên thực tế, ngược dòng lịch sử, đã có thời gian vì nhận thức chưa rõ tác hại kinh hoàng của chúng và do cách sử dụng chỉ 9 nhằm mục đích giảm đau, gây mê nên chất ma túy từng được hiểu đơn giản chỉ là tương tự như các loại thuốc gây mê, thuốc ngủ hoặc giảm đau cho người bệnh. Nói một cách tổng quát: Chất ma túy là các chất hóa học có nguồn tự nhiên hoặc nhân tạo khi xâm nhập vào cơ thể con người sẽ có tác dụng làm thay đổi tâm trạng, ý thức và trí tuệ làm cho con người bị lệ thuộc khi đó gây tổn thương và nguy hại cho người sử dụng và cộng đồng.
Theo Luật Phòng chống ma túy (LPCMT) của nước ta công bố ngày 22/12/2000 (sửa đổi, bổ sung năm 2008) quy định: - Chất ma túy là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong danh mục do Chính phủ ban hành. - Chất gây nghiện là chất kích thích hoặc chất ức chế thần kinh dễ gây tình trạng nghiện với người sử dụng. - Chất hướng thần là chất kích thích ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần có thể dẫn đến tình trạng nghiện đối với người sử dụng. - Tiền chất là các chất hóa chất không thể thiếu được trong quá trình điều chế, sản xuất chất ma túy được quy định trong danh mục do Chính phủ ban hành.
[13] Theo Nghị định số 82/2013/NĐ-CP ngày 19/07/2013 của Chính phủ ban hành các danh mục chất ma túy và tiền chất, thì các chất ma túy gồm 227 chất, chia làm 03 danh mục và 22 hóa chất không thể thiếu được trong quá trình điều chế chất ma túy cần kiểm soát. Tại LPCMT được Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam khóa X kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 9/12/2000 đã xác định chất ma túy là chất nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành [12]. 10 Từ sự phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm về ma túy như sau: Ma tuý là các chất gây nghiện, chất hướng thần được quy định trong các danh mục do Chính phủ ban hành, khi sử dụng gây lên tình trạng kích thích hoặc ức chế thần kinh hoặc gây ảo giác, nếu sử dụng nhiều lần sẽ gây ra tình trạng nghiện đối với người sử dụng. Khái niệm Tội mua bán trái phép chất ma túy Theo TS.
Phạm Minh Tuyên có định nghĩa về tội phạm ma túy như sau: “Các tội phạm ma túy là những hành vi nguy hiểm cho xã hội, do người có năng lực trách nhiệm hình sự, đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện, có lỗi, xâm phạm đến chế độ quản lý, sử dụng các chất ma túy của nhà nước, từ đó gây thiệt hại cho lợi ích của Nhà nước, của xã hội và của công dân, gây mất trật tự an toàn xã hội”. [21] Vậy, có đủ lí lẽ và căn cứ để tuyên bố những tác hại ghê gớm của tội phạm liên quan đến ma túy cho cộng đồng, bao gồm sự rối loạn xã hội, đe dọa sự phát triển khỏe mạnh của các thế hệ tương lai, lan truyền Hội chứng suy giảm miễn dịch mắc phải, làm băng hoại các giá trị đạo đức, thuần phong mỹ tục. Vì những tác hại ghê gớm và khủng khiếp đó, các cấp chính quyền, cơ quan ban ngành có thẩm quyền luôn nỗ lực trấn áp, dập tắt những manh nha tội phạm ma túy từ trong trứng nước, hòng giữ vững sự trong sạch của môi trường trị an.3 phần II Thông tư 17 hướng dẫn về tội mua bán trái phép chất ma túy như sau: “3. Mua bán trái phép chất ma túy là một trong các hành vi sau đây: a) Bán trái phép chất ma túy cho người khác (không phụ thuộc vào nguồn gốc chất ma túy do đâu mà có) bao gồm cả việc bán hộ chất ma túy cho người khác để hưởng tiền công hoặc các lợi ích khác; b) Mua chất ma túy nhằm bán trái phép cho người khác; c) Xin chất ma túy nhằm bán trái phép cho người khác; d) Dùng chất ma túy nhằm trao đổi thanh toán trái phép (không phụ thuộc vào nguồn gốc chất ma túy do đâu mà có); đ) Dùng tài sản không phải là tiền đem trao đổi, thanh toán… lấy chất ma túy nhằm bán lại trái phép cho người khác; e) Tàng trữ chất ma túy nhằm bán trái phép 11 cho người khác; g) Vận chuyển chất ma túy nhằm bán trái phép cho người khác.
Người tổ chức, người xúi giục, người giúp sức cho người thực hiện một trong các hành vi mua bán trái phép chất ma túy được hướng dẫn từ điểm a đến điểm g tiểu mục 3.3 này đều bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội mua bán trái phép chất ma túy”. [1] Theo quan điểm của Ths. Đinh Văn Quế, hành vi mua bán trái phép chất ma túy: “bán hay mua để bán lại; vận chuyển ma túy để bán cho người khác; tàng trữ đến bán lại hoặc để sản xuất ra chất ma túy khác để bán lại trái phép; hoặc dùng ma túy để đổi lấy hàng hóa hay dùng hàng hóa để đổi lấy ma túy”. [8] Theo giáo trình Luật Hình sự Việt Nam (Phần tội phạm cụ thể) của trường Đại học An ninh Nhân dân thì “hành vi mua, bán trái phép chất ma túy là hành vi trao đổi trái phép chất ma túy dưới bất kỳ hình thức nào”.
[20] Có thể thấy, cả các chuyên gia có kiến thức chuyên môn về ma túy lẫn các nhà lập pháp đều có chung cái nhìn về những hoạt động nào là đặc thù của Tội mua bán trái phép chất ma túy, ở đây ta có thể liệt kê như sau: bán trái pháp luật, sử dụng các hình thức trao đổi song song hàng – ma túy, sản xuất, tàng trữ, vận chuyển để cung cấp ma túy ra thị trường chợ đen. Tóm lại, ta có thể khái quát rằng tội mua bán trái phép chất ma túy là hoạt động cung cấp ma túy một cách bất hợp pháp nhằm đổi lại lợi ích về vật chất (có thể là tiền hoặc hiện vật tương đương). Ta có thể đi đến kết luận, tội danh mua bán trái phép chất ma túy là những hoạt động có tác động xấu cho cộng đồng, do chủ thể có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự tiến hành, có lỗi, gây phương hại đến chức năng độc quyền kiểm soát các chất ma túy của Chính phủ Việt Nam, tiến hành các hoạt động như sau: Vận chuyển chất ma túy nhằm bán trái pháp luật cho người khác; Sử dụng các loại tài sản không phải tiền nhằm mục đích trao đổi lấy chất ma túy để bán lại trái pháp luật cho cá nhân khác; Xin chất ma túy để bán trái pháp luật cho cá nhân khác; Tàng trữ 12 chất ma túy hòng bán trái pháp luật cho cá nhân, chủ thể khác; Mua chất ma túy để bán trái quy định cùa pháp luật cho cá nhân, chủ thể khác; Bán trái quy định của pháp luật chất ma túy cho cá nhân, chủ thể khác (không loại trừ trường hợp bán hộ chất ma túy cho cá nhân, chủ thể khác với mục đích được trả công). Dấu hiệu định tội và định khung hình phạt Tội mua bán trái phép chất ma túy Dấu hiệu định tội là một nội dung quan trọng của Luật Hình sự, quyết định việc xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật, không bỏ lọt tội phạm, không làm oan người vô tội.
Vai trò của dấu hiệu định tội là hết sức quan trọng trong việc xét xử, có ý nghĩa to lớn trong kết quả cuối cùng của bản án chung cuộc.